"Dinsiz dediğiniz vakit ihtimal ki, tereddüde düşüp mesleği İslamiyet’ten hariçmiş gibi vesveselerle, her çi bad abad, diyerek İslamiyete münafi harekete başlar..." Açıklar mısınız; bu nasıl bir hissiyat ki birden İslamiyete hücum ediyor?


"S - Neden su-i zannımız onlara zarar versin?"

"C - Onların bir kısmı sizin gibi tahkiksiz, taklit ile İslâmiyetin zevâhirini bilirler. Taklit ise, teşkikât ile yırtılır. O halde bazılarına -bâhusus dinde sathî, felsefe ile mütevaggıl olursa- dinsiz dediğiniz vakit, ihtimal ki tereddüde düşüp, mesleği İslâmiyetten hariçmiş gibi vesveselerle 'Herçi-bâd-âbâd' diyerek, meyûsâne, belki muannidâne İslâmiyete münâfi harekâta başlar."

"İşte, ey bî-insaflar! Gördünüz, nasıl bazı biçarelerin dalâletine sebep oluyorsunuz. Fena adama iyisin, iyisin denilse iyileşmesi ve iyi adama fenasın denildikçe fenalaşması çok vuku bulmuştur."(1)

Bu ifade "Jöntürk" gurubuna kafir ve mürted diyenlere doğrudan hitab etmektedir. Üstadımız da bunlara böyle ifadeler kullanmak, onları kafirlere yaklaştırdığı gibi, bizden de uzaklaştırmaya ve devletin aleyhine geçmelerine vesile olacağını ifade ediyor. Çünkü imanı taklidi olup, felsefe ile çok meşgul olan kimselere, "dinsiz" diye hücum ederseniz, onların taklit perdesi yırtılır, "Battı balık yan gider." deyip tamamen meftun olduğu felsefe bataklığına düşerler. Böyle gel git yaşayan insanlara dinsiz diye hücum etmek yerine, iyisin deyip onda özgüven oluşturmak, onu iman safına çeker. Bu yüzden bu tarzdaki insanları dışlamak değil, kendimize çekmemiz icap eder.

Safını belirlememiş, kalp ve ruhunda taklit ve tereddütlerin gel gitleri hakim olan, felsefeye meftun insanlara dışlayıcı değil, çekici bir metot uygulanması gerekir. Toplumun müspet veya menfi tavrı bu tip insanlarda aşırı bir reaksiyon oluşturuyor. Bu yüzden itidal ve itina ile hareket etmek gerekiyor. Nitekim Peygamber Efendimiz (a.s.m) Medine döneminde bu tarzda olan bine yakın münafığı ihlas hattının içine bu tarz bir yaklaşım ile çekmiştir.

Fena adama iyisin, iyisin denilse iyileşmesi ve iyi adama fenasın denildikçe fenalaşması çok vuku bulmuştur.” ifadesi zaten her şeyi çok güzel bir şekilde özetliyor.

(1) bk. Münazarat, Sualler ve Cevaplar.