"Cidâl berdevam, harb ise sicaldir." cümlesini, geçtiği yer ile izah eder misiniz?


"Sual: Şimdiki meşrutiyet, istibdat nerede? Onların harekâtı nerede? Hilâfet, saltanat nerede? Nasıl tatbik ediyorsun? Yekdiğerine musâfaha ve temas ettiriyorsun, aralarında karnlar ve asırlar var?"

"Cevap: Meşrutiyetin sırrı, kuvvet kanundadır, şahıs hiçtir. İstibdadın esâsı, kuvvet şahısta olur, kanunu kendi keyfine tâbî edebilir, hak kuvvetin mağlûbu. Fakat, bu iki ruh her zamanda birer şekle girer, birer libas giyer. Bu zamanın modası böyle giydiriyor. Zannolunmasın, istibdat galebe ettiği vakit tamamen hükmünü icrâ etmiş, meşrutiyet mağlup olduğu vakit mahvolmuş. Kellâ! Kâinatta gâlib-i mutlak hayır olduğundan, pekçok envâ ve şuubât-ı heyet-i içtimâiyede meşrutiyet hükümfermâ olmuştur. Cidâl berdevam, harb ise sicaldir."(1)

Burada işin odak noktasında "Zannolunmasın, istibdat galebe ettiği vakit tamamen hükmünü icrâ etmiş, meşrutiyet mağlup olduğu vakit mahvolmuş. Kellâ! Kâinatta gâlib-i mutlak hayır olduğundan, pekçok envâ ve şuubât-ı heyet-i içtimâiyede meşrutiyet hükümfermâ olmuştur." cümlesi vardır. 

Yani, tarihte istibdat galip geldiğinde her zaman bu hükmünü devam ettirememiş, Meşrutiyet mağlup olduğu vakit ise, tamamen ortadan kalkmış değildir. Kainatta hayır her zaman mutlak galip olmuş ve Meşrutiyet de içtimai hayatın pekçok enva ve şubelerinde hakim olmuştur. Dolayısıyla istibdat ve zorbalık tekamül eden insanlığın önünde duramamış, aksine her zaman insanlığa yakışan ortamlar hakim olmuş ve insanlığı terakki ettirmiştir. 

Üstad Hazretleri, “Cidal berdevam, harp ise sicaldir.” diyor. Yani mücadele her zaman devam eder, savaş ise akıp gider. Sıcak savaşlar bir süre devam eder, sonunda bir taraf galip gelir ve savaş sona erer. Ama cidal denilen mücadele inanç, fikir, ideoloji ve düşünce cephelerinde her zaman devam edip durur. Hak ile batıl, hayır ile şer, istibdat ile hürriyet, sürekli cidal hâlindedir. Bunların tamamına kısaca "iman-küfür mücadelesi" de denilebilir. 

Arap atasözlerinde, "Harp sicaldir." denir. Yani, harp bazen galibiyet ve bazen mağlubiyet ile devam edip gider, demektir.

(1) bk. Münazarat, Sualler ve Cevaplar.