"Aklı hâkim yapan mütehakkim Mutezile gibi..." Mutezile hakkında bilgi verir misiniz, Ehl-i sünnetten ayrılan özellikleri nelerdir?


İslâm dünyasında ortaya çıkan düşünce akımlarından biri de Mu’teziledir. Mezhebin kurucusu kabul edilen Vasıl b. Ata, önceleri Hasan-ı Basri’nin talebesidir. O günün tartışılan konularından biri olan “mürtekib-i kebire” yani “Büyük günah işleyenin durumu” meselesinde, hocasına muhalefet eder, O’nun meclisinden ayrılıp yeni bir ders halkası kurar. Hasan-ı Basri’nin “Vasıl bizden i’tizal etti (ayrıldı)” demesinden hareketle bu yeni ekole Mu’tezile adı verilir.

Mu’tezile mezhebi, Abbasiler döneminde iki yüz yıl boyunca devletin resmi mezhebi olur.

Mu'tezilenin iki önemli özelliği

Burada Mu'tezilenin iki önemli özelliği ifade edilmiştir:

1. Aklı hâkim yapmaları,
2. Baskıcı olmaları.

Aklı hâkim yapmaları, mu'cize gibi aklı zorlayan konularda nassı esas almak yerine aklı esas alıp tevil cihetlerine gitmeleri gibi durumlardır.

Keza, Mutezileye göre, insanların sorumlu olabilmeleri için kendi fiillerinin yaratıcısı olması gerekir. Gerçi bu fikirlerini Allahı tenzih niyetiyle yapmışlardır. Niyette isabet etmekle beraber, fikirde isabet edememişlerdir.

Baskıcı olmaları ise, görüşlerini devlet otoritesini kullanarak dayatmalarıdır. Özellikle “Kur’an mahlûktur.” görüşü, ulemaya zorla kabul ettirilmek istenir. Kabul etmeyenlere kuvvet uygulanır. İmam-ı Azam, Ahmed b. Hanbel gibi nice âlime sıkıntı verilir, işkence yapılır.