Risalelerde geçen geçmiş zamanın sağ cihet ile, gelecek zamanın da sol cihet ile ifade edilmesinin hikmeti nedir?


Burada yapılan sadece bir teşbih ve benzetmedir. Sağ ve sol kavramları geçmiş ve gelecek şeklinde tasvir ediliyor.

Mecaz ve teşbih soyut, uzak ve dağınık hakikatleri somutlaştıran, yakınlaştıran ve toplayan bir araçtır. İnsanların ekserisi avam olmasından dolayı soyut, uzak ve dağınık hakikatleri aklı ile göremiyor. Bu sebeple teşbih ve mecaz gibi vasıtalar ile  avam insanlara  soyut, uzak ve dağınık hakikatler somut, yakın ve toplu bir şekle getiriliyor; ta ki insanların aklı bu hakikatleri rahatla görüp okuyabilsin.

Bundan dolayı Kur’an ve sünnette mecaz ve teşbih metodu çokça kullanılmaktadır. Mecaz ve teşbihi amacının dışına çıkarıp zahiri üzerine tatbik etmek doğru değildir. Bilinmeyen bir şey bilinen bir şey ile akla yaklaştırılır. Bu yaklaştırma işinde bilinen sadece bir vasıta ve araçtır, yoksa maksat ve esas değildir.

Mesela, "Osmanlıyı ayakta tutan iki unsur askeriye ve ilmiye sınıfıdır." sözü ve manası en güzel "Osmanlı; kılıç ve kalem üstünde durur." sözü ile ifade edilir.

Böyle teşbih ve mecazlarda üstün ve keskin bir ifade etme gücü ve sanatı vardır. Bunları yerinde kullanmak ve yerinde anlamak çok güzel bir anlama ve anlatma metodudur.