"Sahâbelere, fazilet-i külliye nokta-i nazarında yetişilemez,.." şahsi fazilet ve külli fazilet ne demektir?


Bu ifadeler üzerinde düşünülürken “küllî ve umumî” ile “cüz’î ve hususî” tabirleri beraberce değerlendirilirse daha rahat anlaşılır. Meselâ, insanların tümünde ortak olan özelliklerin toplamı (küllî ve umumî faziletler) ile atların tümünde ortak olan özelliklerin toplamı karşılaştırıldığında insanların üstünlüğü tartışılmaz. Fakat özel bir konuda mesela koşma konusunda atlar daha üstündür (hususî fazilet).

Fakat atların bu “hususî” konudaki üstünlüğü insanın “küllî” üstünlüğüne zarar vermez. Üstad sahabeler ile onlardan sonra gelen İslam büyüklerini karşılaştırırken “cüz'î fazilette ve hususî bir kemalde” sonradan gelenlerden bazı kimseler üstün olabilirlerse de “Sahâbelere, fazilet-i külliye nokta-i nazarında yetişilemez.” demektedir. (1)

(1) bk. Sözler, Yirmi Yedinci Söz Zeyli.