Otuz Üçüncü Söz'ün On Beşinci Penceresinin izahı nasıldır?


On Beşinci Pencere

 اَلَّذِى اَحْسَنَ كُلَّ شىْءٍ خَلَقَهُ [“O her şeyi en güzel şekilde yaratandır.” (Secde, 32/7)]

sırrınca, her şeye, o şeyin kabiliyet-i mahiyetine göre kemâl-i mizan ve intizamla biçilip hüsn-ü san’atla tertip edilip, en kısa yolda, en güzel bir surette, en hafif bir tarzda, istimalce en kolay bir şekilde (meselâ kuşların elbiselerine ve her vakit tüylerini kolayca oynatmalarına ve istimal etmelerine bak), hem israfsız, hikmetli bir tarzda vücut vermek, suret giydirmek, eşya adedince dillerle bir Sâni-i Hakîmin vücub-u vücuduna şehadet ve bir Kadîr-i Alîm-i Mutlaka işaret ederler. (1)

Kâinatta her bir şeye farklı istidat verip, o kabiliyetlere uygun bir ölçü koymak, mutlak bir iradeyi ve her şeyi kuşatan sonsuz bir ilmi gösteriyor. Mesela; aslana parçalama, avlanma kabiliyeti verilmiş ve ruhuna uygun bir ceset giydirilmiştir.

Kuşların vücuduna göre tüylü elbise giydirilmesi ve kanat takılması, bu işleri tedbir ve idare eden Zât’ın, ne denli şefkatli, hikmetli olduğunu kör olana da gösteriyor.

Allah hem sonsuz kudretini, hem noksansız ve mükemmel sıfatlarını göstermek için, az bir şeyin eli ile çok şeyleri verdiriyor; bir sayfaya, bir kitabı sığdırıyor.

Tek bir şeye yüzlerce vazife takıyor. Bir et parçası olan dile bütün tatları tattırıyor, tıbbın beyanı ile karaciğere dört yüz vazife takıyor. Bir ağaç ile tonlarca meyve verdiriyor.

Aksi halde her tat için ayrı bir dil, her bir vazife için ayrı bir karaciğer, tek bir meyve için ayrı bir ağaç olması lazım gelirdi ki, bu da çok hikmetsiz ve çok israf olurdu. Hikmetsiz iş yapmaktan münezzeh olan Allah, her şeyde en kısa, en hafif ve en kolay yolları yaratmıştır. “En kısa yolda, en güzel bir surette, en hafif bir tarzda, istimalce en kolay bir şekilde (meselâ kuşların elbiselerine ve her vakit tüylerini kolayca oynatmalarına ve istimal etmelerine bak), hem israfsız, hikmetli bir tarzda vücut vermek, suret giydirmek” cümlesi bu mânâya işaret ediyor.

(1) bk. Sözler, Otuz Üçüncü Söz, On Beşinci Pencere.