"Mahiyet" ve "şule-i mahiyet" arasındaki fark nedir?


"Âyinede temessül, münkasım dört surete: Ya yalnız hüviyet, ya beraber hâsiyet, ya hüviyet hem şule-i mahiyet, ya mahiyet hüviyet."

"Eğer misal istersen, işte insan ve hem şems, melek ve hem kelime. Kesifin timsalleri, âyinede oluyor birer müteharrik meyyit..."(1)

"Mahiyet" bir şeyin içyüzü, aslı, esası, bir şeyin neden ibaret olduğu, künhü, esası, hakikati gibi anlamlara geliyor.

Bir felsefe terimi olarak "mâhiyet", somut bir varlığı (mevcut) ne ise o yapan özü ifade etmek için kullanılır. Meselâ somut bir varlık olarak ağacın ne olduğuyla ilgili soru ağaçlar arasında müşterek olan, onları ağaç olmayanlardan farklı kılan bir öze atıfla cevaplandırılır ve buna “ağacın mâhiyeti” anlamında “ağaçlık” denilir.

"Şule-i mahiyet" ise, mahiyetten haber veren ve mahiyetin neden oluştuğuna işaret eden iz, işaret ve alamet oluyor.

(1) bk. Söler, Lemeât.