"Meselâ, nasıl ki göze görülmeyen eczalı bir mürekkeple yazılan bir kitaba, o yazıyı göstermeye mahsus bir ecza sürülse, o koca kitap birden her bir göze vücudunu gösterip kendini okutturur..." Varlıkların maddi sahaya çıkmaları nasıl oluyor?


Çekirdek ve tohumlar eşyanın ilmi sureti ile kaderde yazılmış halinin mücessem ve müşahhas örnekleri hükmündedir. Nasıl her şey Allah’ın ilminde tasarım olarak vardı ve  kudret o ilmi tasarımlara  dokunmak suretiyle varlık alemine çıkardı. Aynen bunun gibi çekirdek ve tohumlar da  Allah’ın ilminin mücessem tecellileri gibidir. Kudret, bu tohum ve çekirdeklere dokunduğu zaman, o tohum ve çekirdek içindeki ilmi yazılar vücut bularak varlık alemine intikal ediyorlar. Sizin bakışınız bu ciheti ile doğru bir bakıştır.

Ama burada ana konu, genel olarak eşyanın ilmilikten harici vücut haline dönüşmesinde, kudretin ne kadar kolay ve basit bir şekilde eşyayı yarattığı ve varlık alemine intikal ettirdiği işleniyor. Yani bütün mahlukat Allah’ın ilminde suret ve tasarım olarak hazır varlardı. Kudret ise, adeta onlara dokunmak kolaylığında bir dokunuşla varlık alemine aktardı. Bu mana “ol der oluverir” ifadesi ile akla yaklaştırıldı. 

Yani Allah’ın kudreti yanında bütün eşyanın yaratılması ile bir eşyanın yaratılması aynıdır, manası tarif ve teyit için bu misal getiriliyor...