Kur'an-ı Kerim'in, bir meseleden başka bir meseleye, konu bitmeden atlamasının hikmeti nedir?


"(...) Şu âyetleri okurken Şeytan dedi ki: 'Kur’ân’ın en mühim fesahatini, siz onun selâsetinde ve vuzuhunda buluyorsunuz. Halbuki şu âyette nereden nereye atlıyor! Sekerattan, tâ kıyamete atlıyor. Nefh-i surdan, muhasebenin hitâmına intikal ediyor ve ondan Cehenneme idhali zikrediyor. Bu acip atlamaklar içinde hangi selâset kalır? Kur’ân’ın ekser yerlerinde, böyle birbirinden uzak meseleleri birleştiriyor. Böyle münasebetsiz vaziyetiyle selâset ve fesahat nerede kalır?'”

"Elcevap: Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın esas-ı i’câzı, en mühimlerinden belâğatinden sonra îcâzdır. Îcaz, i’câz-ı Kur’ân’ın en metin ve en mühim bir esasıdır. Kur’ân-ı Hakîmde şu mucizâne îcaz o kadar çoktur ve o kadar güzeldir ki, ehl-i tetkik, karşısında hayrettedirler."

Meselâ,
وَقِيلَ يَاۤ اَرْضُ ابْلَعِى مَاۤءَكِ وَيَا سَمَاۤءُ اَقْلِعِى وَغِيضَ الْمَاۤءُ وَقُضِىَ اْلاَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ [“Ve denildi ki: ‘Ey yer, suyunu yut. Ey gök, suyunu tut.’ Su çekildi, iş bitirildi ve gemi Cûdî Dağına oturdu. Ve ‘Zalimler güruhu Allah’ın rahmetinden uzak olsun.’ denildi.”(Hûd, 11/44)]  kısa birkaç cümleyle Tufan hadise-i azîmesini netâiciyle öyle îcazkârâne ve mucizâne beyan ediyor ki, çok ehl-i belâğati, belâğatine secde ettirmiş..."(1)

Kur’an -hâşâ- bir hikâye ve insanları eğlendirmek için gönderilmiş bir roman değildir. Kur’an tarihî hâdiselerden bahsederken, insanlığın ibret alıp ders çıkaracağı, can alıcı noktaları zikrediyor. Bu bakımdan, tarih kitabı gibi, hâdiseleri enine boyuna anlatmıyor. Sadece meselesine kuvvet veren noktaları alıp, hikâye kısmını bazen insanın aklına, bazen de tarihî kayıtlara havale ediyor. Bazen de çok uzun cümleleri dürüp büküp bir ayetin içine sıkıştırıyor, izahını hadis-i şeriflere ya da ehil olan müfessirlere bırakıyor. Yoksa Kur’an ayetlerinin konu akışında bir atlama mânası yoktur. Gayet beliğ ve îcazlı bir üslub ile izahat getiriyor.

(1) bk. On Beşinci Söz, Şeytanın Küçük Bir İtirazı.