Block title
Block content

Ölüm gibi hasıl-ı bilmasdar denilen şey, kesb gibi bir masdara mütevakkıftır. Yani, adetullah üzerine, o hasıl-ı bilmasdarın vücuduna şart kılınmıştır. Kesb denilen masdarda, çekirdek ve ukde-i hayatiye meyelandır. İzahı nasıldır?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Masdar: Fiilin şahsa ve zamana bağlı olmayan şekli, fiil kökü. Okumak, yazmak, kitabet, kıraat, gibi. Masdar kelimesi; ism-i mekândır, sudur etmek mânasına gelir.  Fiilin mâna ve lâfız ciheti ile mebde' ve me'hazidir. Kaynak ve başlangıç noktasındır.

Hasıl-ı bilmasdar: Hakiki müessirden hâsıl olan fiildir. Meselâ: Bir şeye vurmak, masdardır; o vurmaktan hâsıl olan ses çıkması, hâsıl-ı bilmasdır'dır. Tüfek atarak bir adamı öldürmek olayında; tüfek atmak fiili, masdar; adamın ölmesi ve tüfekten ses çıkması da hâsıl-ı bilmasdar'dır.

Ölüm bir netice, bir fiil olmasından dolayı,  hasıl-ı bilmasdardır. İnsanın fiil ve neticeyi yaratması mümkün olmadığı için, ölümü yaratan Allah’tır.

Kesp ise ölüm fiilini  istemek ve seçmek anlamında olup, insanın iradesi ile olur. Yani insan, birisini öldürmeyi ister ve kesp eder, Allah da bu istemek ve kesbe bağlı olarak ölümü yaratır.

Allah, ölüm fiilinin yaratılmasını, insanın istemek ve seçmek anlamındaki kesbine basit bir şart yapmıştır. İnsan birisini öldürmeyi kesp ederse, bu da Allah’ın  meşietine uygun ise, Allah o fiili mutlaka adeti gereği yaratıyor.

İnsanın kesp denilen seçme ve irade etme vasfının özü ve esası ise insandaki meyillerdir. İrade denilen şey,  insandaki binlerce meyillerden birisine yönelmesi ile diğer meyillerin saf dışı kalmasıdır.

Mesela insan aynı anda, hem uyumak, hem kalkmak, hem ibadet etmek, hem de çalışmak gibi binlerce işi yapma  imkanına sahipken, bunlardan birine meyletse; mesela,  ibadete meyletse, bu meyilden sonra hasıl olacak ibadetin hal ve hareketlerini Allah bu meyile uygun olarak yaratıyor. Yani insan bir şeye meyil edip yöneliyor, Allah da bu yönelişi ve meyli yaratarak, insanı muvafakat ediyor. İşte fiilin asıl çıkış kaynağı insandaki bu meyiller ve bu meyillerden birisine kesp etmesi, yani yönelmesi ve istemesi oluyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...