Block title
Block content

RİSALE-İ NUR HAREKETİ; TARİKAT MI, CEMİYET Mİ, CEMÂAT MI?

 

I. Konunun takdimi

Yirminci asra damgasını vuran Bediüzzaman ve onun Kur'ân'ın mânevî bir tefsiri olan Risale-i Nur Külliyatı adlı eserleri, 70-80 sene önce verilen müjdeler doğrultu­sunda arzu edilen mânevî meyvelerini vermeye başlayınca, dostların meraklarını ve düşmanlarında tecessüslerini, Risale-i Nur Cemaati ve Bediüzzaman üzerinde yo­ğunlaştırmışlardır. Müsbet hareketiyle gönüllerde taht kuran, 50'den fazla dünya di­line tercüme edilen, bütün dünyada yüzbinlerce gencin imanını kurtarmaya vesile olan ve milyonlarca insanın hiçbir dernek, cemiyet, tarikat veya parti bağı olmadan aynı dâvâ etrafında kenetlenmesine yol açan Risale-i Nur Hareketi, ister istemez, "Hangi câzibeyle böyle insanları bir arada toplayabiliyor?" diye herkes tarafından merak edilmektedir. Sevenleri,bu bir tarikat mı, cemiyet mi veya siyasî bir hareket mi diye kendi kendilerine sorular sorarken, bu hareketin inkişâfından ve gönüllerde taht kurmasından rahatsız olanlar da ısrarla aynı soruları, kitle iletişim vasıtalarıyla kamuoyunda sorgulamaya başlamıştır.

Devleti idare edenler, sınırları Çin'i ve Amerika'yı aşan bu müsbet hareketin mahiyetini merak ederken, fikir adamları da, "Moğolistanlı, Çinli, Endonezyalı, Amerikalı bütün beyinleri kendine celbeden bu hareketin gayesi ve metodu nedir?" diye önlerine gelene ve bilene meseleyi sormak durumunda kalmışlardır. Bu arada bir asra yakındır tavusa karga ve kargaya tavus demeye kalkışan ve İslâmın güne­şinden rahatsız olan çevreler de, Risale-i Nur Hareketini mahiyeti, maksadı ve hiz­met tarzı dışında ithamlarla vasıflandırmaktadırlar. Dünyaya ışık saçan ve 6.000 say­fayı bulan iman ve Kur'ân hakikatlerini görmezden gelerek, meczûb birilerinin Ri­sale-i Nur'u tarikat diye değerlendirmesini ön plana çıkarmak istemektedirler.

Halbuki Risale-i Nur Hareketi, Doğudan Batıya, Güneyden Kuzeye uzanan nu­rânî bir silsile ile bağlı bir dairedir. Bu daireye dâhil olanlar, bütün ehl-i imandır ki, şu anda adetleri 1.5 milyara yaklaşmaktadır. Bu cemaatin birliğini sağlayan esas, tevhid akidesidir. Yemini imandır. Müntesibleri, Kâlûbelâdan bu daireye dahil olan bütün mü'minlerdir. Müntesiblerinin kayıt defterleri, Levh-i Mahfûzdur. Bu cemâ­atin yayın organı, bütün İslâmî kitaplardır. Günlük gazeteleri, i'lâ-yı kelimetullahı hedef ve maksad edinen bütün dinî gazetelerdir. Şubeleri, cami ve mescidler, med­reseler ve İslâma hizmet eden bütün müesseselerdir. Merkezi Haremeyn-i Şeri­feyndir. Reisi, Resûlüllah'dır. Mesleğinin esası, herkesin kendi nefsiyle mücâhede etmesi, Kur'ân'ın ahlâkıyla ahlâklanması, Sünnet-i Seniyyeyi ihyâ etmesi, başkala­rına muhabbet eylemesi ve zarar vermeyecekse nasihat etmesidir. Bu cemaatin ni­zâmnâmesi, sünnet-i seniyye ve şer'î hükümlerdir. Hedefi ve maksadı i'lâ-yı kelime­tullahtır.2

Ayrıca 6.000 sayfayı bulan Nur Külliyatı,

"Yalnız bir cüz'î tahribâtı ve bir küçük hâneyi ta'mir etmiyor. Belki küllî bir tahribâtı ve İslâmiyeti içine alan ve dağlar büyüklüğünde taşları bulunan bir muhît kal'ayı ta'mir ediyor. Ve yalnız hususî bir kalbi ve hâs bir vicdânı ıslâha çalışmıyor, belki, bin seneden beri tedârik ve terâ­küm edilen müfsid âletler ile dehşetli rahnelenen kalb-i umûmîyi ve efkâr-ı âmmeyi ve umûmun ve bâhusus avâm-ı mü'minînin istinâdgâhları olan İslâmî esasların ve cereyanların ve şe'âirlerin kırılmasıyla bozulmaya yüz tutan vicdân-ı umûmîyi, Kur'ân'ın i'câzıyla ve imanın ilâçlarıyla tedâvi etmeye çalışıyor."3

70-80 senedir bütün Türkiye'nin ve son 30 yılda ise bütün dünyanın gündemine oturan Risale-i Nur Hareketi hakkında, son zamanlarda sorulan şu üç soruyu, bu kısa tebliğimizde cevaplandırmaya çalışacağız:

1) Risale-i Nur Hareketi, bir tarikat mı? Tarikat değilse nedir? Tarikata karşı mı?

2) Risale-i Nur Hareketi, bir cemiyet mi, siyâsî bir gayesi var mı?

3) Risale-i Nur Hareketi, bir cemâat mi?

II. Risale-i Nur Hareketi bir tarikat mı?

1. Tarik, Tarikat ve Risale-i Nur Hareketi

Bu sorunun cevabını vermeden evvel tarik ve tarikat kelimelerini kısaca anlat­mak icabetmektedir. Tarik, Arapça'da yol demektir. Tarikat da, Allah'a yaklaşmak ve Onun rızâsını elde etmek için taki edilmesi gereken yol mânâsını ifade eder.4

Tarik ve tarikat kelimelerinin mânâlarını iki ayrı grupta incelemek gerekir:

Birincisi: Genel anlamda Allah'a giden yol demektir ki, bütün dinler, Allah'a götüren bütün yollar ve elbetteki ikinci mânâda zikredilecek olan hususî mânâdaki tarikatlar da buna dâhildir. "Allah'a giden yollar, mahlûkâtın nefesleri kadar çoktur." mânâsına gelen ve bir kısım âlimler tarafından hadis olarak ifade edilen vecîze bunu anlatmaktadır. Bediüzzaman da bu mânâyı zikrederek konuyu şöyle özetlemektedir:

"Cenab-ı Hakka vâsıl olacak tarikler pek çoktur.  Bütün hak tarikler, Kur'ân'­dan alınmıştır. Fakat tarikatların bazısı, bazısından daha kısa, daha selâmetli ve daha umumiyetli oluyor. O tarikler (yani genel anlamda Allah'a giden yollar) için­de, Kur'ân'dan istifade ettiğim ‘acz, fakr, şefkat ve tefekkür' tarikidir. Şu tarik, hafî tarikler (Nakşibendiye tarikatı gibi) misilli ‘letâif-i aşere' gibi on hatve de­ğil,tarik-i cehriyye gibi (Kadiri tarikatı gibi) ‘nüfûs-u seb'a' yedi mertebeye atı­lan adımlar değil, belki dört hatveden ibarettir. Tarikattan ziyâde hakikattır, şerî­attır."6

Bediüzzaman genel anlamda Allah'a giden yol mânâsına gelen tarikleri, genel olarak dört gruba ayırmaktadır:

1) Tasfiye ve işrâk üzerine kurulmuş olan ehl-i tasavvufun yoludur. Tasfiye, zikir ve ibâdetlerle kalbi ve aklı mâsivâdan arındırarak Allah'a ve Onun marifetine ulaş­maya çalışmaktır. İşrâk ise, keşif ve ilhâm ile insanı Allah'a götüren yolları bulmaya gayrettir. Her ikisinde de ma'rifetullah yolunda kalb ayağıyla gidilmeyeçalışılır. Bu seyr ü sülûkün anahtarı ve vesileleri, zikr-i ilâhî ve tefekkürdür. İmam-ı Rabbânî'nin ifadesiyle, "Bütün tariklerin nokta-i müntehâsı, iman hakikatlerinin vuzûh ve inkişa­fıdır."7Yine İmâm-ı Rabbânî'nin tasnifine göre, tasavvuf tariki, velâyet-i suğrâ­dır.8İmam-ı Rabbânîler, Abdülkadir-i Geylânîler ve Bâyezîd-i Bistâmîler, bu yolun mânevî reisleri arasında yer alırlar.

2) İslâmın itikâd esaslarını muhâfaza ve müdâfaa için Kelâm denilen bir ilim te­şekkül ettiren kelâmcıların yoludur ki, Allah'ı tanıma ve isbât hususunda bunların da­yandıkları en mühim iki esas imkân ve hudûs denilen delillerdir. Bunlar, bu iki delili kullanırken, akla ve nazarî esaslara istinâd ederler. Fahreddin Râzîler, Teftezânîler ve İmam Gazalîler, bu yolun mânevî reisleri arasındadırlar.

Bu her iki yol da, her ne kadar Kur'ân'dan ilhâm alarak dal budak salmışlar ise de, beşer fikri bunları başka başka kalıplara soktukları için uzunlaşmış, müşkülleşmiş ve bazı vehimlerden ve vartalardan mahfûz kalamamıştır. Kelamcıların bazı ifrât ve tefritlerini Kelam kitaplarında okuduğumuz gibi, ehl-i tasavvufun bazı vartalarını da, Bediüzzaman'ın Telvîhât-ı tis'a adını verdiği Risale'sinden öğreniyoruz.

3) Şüphelerle dolu olan ve sahiplerini de şüpheler içinde bırakan İslâm filozofla­rının yoludur ki, İbn-i Sina'lar, Farabi'ler ve Kindî'ler gibi bir kısmı aklı esas alarak yürüyen ve kendilerine Meşşâiyyûn veya Aristocular tabir edilenler ile Sühreverdî­ler ve İbn-i Tufeyl'ler gibi ilhâm ve kalbe sezişi esas alan ve kendilerine İşrâkıyyûn tabir edilenler, bu yolun yolcusudurlar. Felsefenin fâsid bir takım esasları ve münte­siplerini sürüklediği vahim neticelerinden dolayı, İslâm filozoflarından olan İbn-i Sina ve Farabi gibi dahiler, âdî bir mü'min derecesini ancak kazanabilmişlerdir.Hatta İmam-ı Gazali gibi bir hüccetü'l-İslâm, onlara o dereceyi de vermemiştir.9

4) Risale-i Nur'un esas mesleğini teşkil eden Kur'ân'ın yoludur.10 Bu ifadeden, öteki yolların Kur'ân dışı olduğu şeklinde bir mânâ çıkarılmamalıdır. Ne demek ol­duğunu isterseniz, Bediüzzaman'dan dinleyelim:

"Risale-i Nur, sâir ulemânın eserleri gibi, yalnız aklın ayağı ve nazarı ile ders vermez ve evliyâ misilli yalnız kalbin keşif ve zevkiyle hareket etmiyor. Belki akıl ve kalbin ittihâd ve imtizâcı ve ruh ve sâir letâifin te'âvünü ayağıyla hareket ede­rek evc-i âlâya uçar. Taarruz eden felsefenin değil ayağı, belki gözü yetişemediği yerlere çıkar; hakâik-i imâniyyeyi kör gözüne de gösterir."11

Risale-i Nur'un telif edildiği Yeni Said devresini anlatırken de, İmam-ı Rabbânî'­nin "Tevhîd-i Kıble et; yani yalnız bir üstâdın arkasından git." şeklindeki mânevî ika­zından sonra kalbine şöyle geldiğini anlatmaktadır:

" ‘Üstad-ı Hakiki Kur'ân'dır. Tevhîd-i kıble bir üstadla olur' diye, yalnız o üs­tad-ı kudsînin irşadıyla, hem kalbi, hem ruhu, gâyet garip bir tarzda sülûka başla­dılar. Nefs-i emmâresi de, şekler ve şüpheleriyle onu mânevî ve ilmî mücâhedeye mec­bur etti. Gözü kapalı olarak değil, belki İmam-ı Gazali, Mevlânâ Celâleddin ve İmâm-ı Rabbânî gibi kalb, ruh, akıl gözleriaçık olarak gezmiş. Cenab-ı Hakka hadsiz şükür olsun ki, Kur'ân'ın dersiyle ve irşâdıyla hakikata bir yol bulmuş, girmiş. Hatta'Her şeyde bir delil var; gösteriyor ki, Allah bir' mealindeki haki­kata mazhar olduğunu Risale-i Nur ile göstermiş."12

İkincisi: Tarikatın hususî mânâsıdır ve bugün tarikat denilince akla gelen de bu mânâdır. Tarikat kelimesi, tasavvufun sistemleşmesinden sonra, giyim, zikir tarzı ve telakki ayrılıklarıyla özellikler gösteren teşkilâtlara âlem olmuştur.13 Hatta bazı hukukçular, şahıs toplulukları demek olan tarikatlerin, ayrı bir hak ehliyeli olup ol­madığını dahi tartışmışlar ve tarikatlerin hükmî şahsiyeti olup olmayacağını buna göre sonuca bağlamak istemişlerdir.14 Bu mânâda tarikatı Bediüzzaman şöyle tarif etmektedir:

"Tasavvuf, tarikat, velâyet ve seyr ü sülûk namları altında, şirin, nurânî ve ru­hânî bir hakikat-ı kudsiyedir. ...Tarikatın gaye ve maksadı, ma'rifet, iman haki­katlarının inkişafı olarak, mi'râc-ı Ahmedî'nin gölgesinde ve sâyesi altında kalb ayağıyla bir seyrü sülûk-i ruhânî neticesinde, zevkî, hâlî ve bir derece şuhûdî hakaik-ı imaniye ve Kur'âniyeye mazhariyet; tarikat ve tasavvuf namıyla ulvî bir sırr-ı insânî ve kemâl-i beşerîdir."15

Risale-i Nur Hareketi'nin ikinci mânâda tarikat olmadığı ve belki birinci mânâda ve Allah'a götüren yol anlamında acz, fakr, şefkat ve tefekkür esaslarını kabul ettiği için birinci ve genel mânâda bazı yerlerde tarik kelimesinin kullanıldığı gayet açıktır.

Önce şunu belirtmeliyiz ki, Risale-i Nur Hareketi tarikat değil, hakikattır. Ancak ikinci mânâda kullanılan tarikatlara da karşı değildir. Merak edenler, Risale-i Nur'un mühim parçalarından olan Mektûbât adlı eserin, 29. Mektubunda tarikatlerin yasak­landığı ve hücumlara maruz kaldığı dönemlerde, tarikat denilen ve Osmanlı Devlet-i İslâmiyesini koruyan üç ulvî kal'adan biri olan tarikatı müdafaa eden kısımlarını mü­talaa edebilirler.16

Risale-i Nur Hareketi'nin tarikatlar varken neden bu asırda zaruri hale geldiğini ise, yine kendisi açıklamaktadır:

"Madem hakikat böyledir. Ben tahmin ediyorum ki, eğer Şeyh Abdülkâdir-i Geylânî ve Şah-ı Nakşibend ve İmam-ı Rabbânî gibi zatlar, bu zamanda olsaydı­lar, bütün himmetlerini, hakâik-i imâniyyenin ve akâid-i İslâmiyyenin takviyesine sarf edeceklerdi. Çünkü, saâdet-i ebediyyenin medârı onlardır. Onlarda kusûr edilse, şakâvet-i ebediyyeye sebebiyyet verir. İmansız Cennete gidemez, fakat tasavvufsuz Cennete giden pek çoktur. Ekmeksiz insan yaşayamaz, fakat mey­vesiz yaşayabilir. Tasavvuf meyvedir, hakâik-i imaniyye gıdâdır. Eskiden kırkgünden tut, tâ kırk seneye kadar bir seyr ü sülûk ile bazı hakâik-i imâniyyeye an­cak çıkılabilirdi. Şimdi ise, Cenab-ı Hakkın rahmetiyle, kırk dakikada o hakaika çı­kılacak bir yol bulunsa, o yola karşı lâkayd kalmak, elbette kâr-ı akıl değil."17

 İşte o yol, Risale-i Nur'dur.

2. Risale-i Nur Hareketi'nin Tarikat Olduğuna Dair İddialar

Risale-i Nur Hareketi'nin tarikat olduğunu iddia eden iki ayrı grup vardır:

Birincisi: Risale-i Nur Hareketi'ni tarikat grubuna sokarak hem Bediüzzaman'ı ve hem de onun talebelerini ilke ve inkılablara aykırı hareket ithamıyla cezalandırmak ve rahatsız etmek isteyen devletin istihbârât teşkilatları ve resmî ideolojinin mikro­fonu olan bazı kalemlerdir. Bu iddiaya en iyi cevabı Bediüzzaman'ın kendisi vermiş­tir. 1935'de ve hemde Mustafa Kemal'in Cumhurbaşkanlığı zamanında devam eden Eskişehir Mahkemesinde, Bediüzzaman'ın itham edildiği konuların başında ta­rikatçılık gelmekteydi. Bediüzzaman, şeriatçısın diyenlere, çekinmeden şeriatçı ol­duğunu ve başındaki saçları adedince başları olsa tamamını şeriata fedâ edeceğini söyleyen bir âlim, her halde bu itham karşısında da, eğer tarikatçı olsaydı, korkma­dan ve çekinmeden bunu izhâr ederdi. Ancak yapılan bu ithama şu cevabı vermiş­tir:

"Hey efendiler! Ben şeyh değilim, ben hocayım. Buna delil, dört senedir bura­dayım; bir tek adama tarikat verseydim, şüpheye hakkınız olurdu. Belki yanıma gelen herkese demişim: İman lâzım, İslâmiyet lâzım; tarikat zamanı değil."18

Afyon Mahkemesi münasebetiyle zikrettiği şu cümleler de bu mânâyı teyit et­mektedir:

"Nurların esası ve hedefi, iman-ı tahkiki ve hakikat-ı Kur'âniye'dir. Onun için üç mahkeme (Eskişehir, Denizle ve Afyon Mahkemeleri), tarikat noktasında be­raat vermişler. Hem bu yirmi seneden hiçbir adam dememiş ‘Said bana tarikat vermiş.' Hem bin seneden beri, bu milletin ekser ecdadı bağlandığı bir meslek (yani tarikat), mesuliyet sebebi olamaz. Hem gizli münafıklar, hakikat-ı İslâmiyete tarikat namını takıp, bu milletin dinine taarruz ettiklerine karşı gâlibâne mukabele edenler, tarikatla itham edilmezler."19

İkincisi: Şeyh Müslüm adıyla bilinen ve Acz-mendî Tarikatı'nın reisi olarak ken­disini takdim eden zatın iddialarıdır ki, son bir yıl içerisinde bu iddia değişik itham­larla da beslenerek kamuoyuna takdim edilmeye çalışılmıştır. Devletin resmî tele­vizyonlarının dahi gösterdiği alaka, 70-80 yıldır resmî ideolojinin yaptığını tekrar etmekten başka bir şey değildir. Önemle ifade edelim ki, Risale-i Nur'un hiçbir ye­rinde tarikat olduğu ifade edilmemiş ve bilakis tarikat olmadığı çoğu yerlerde ısrarla vurgulanmıştır. Adı geçen grubun ve onun liderinin ileri sürdüğü iddia ise, Bediüz­zaman'ın acz, fakr, şefkat ve tefekkür mânâsında Risale-i Nur'un Allah'a giden nasıl bir yol olduğuna dair verdiği izahların çarpıtılmasıdır. Meselâ şu ifadeler buna misâl teşkil eder:

"Tarîk-i Nakşî hakkında denilen;

Der Tarîk-i Nakşibendî lâzım âmed çâr terk
Terk-i Dünya, terk-i Ukbâ, terk-i hestî, terk-i terk

olan fıkra-i ra'nâ20 birden hatırıma geldi. O hatıra ile beraber, birden şu fıkra tulû etti:

Der tarîk-i acz-mendî lâzım âmed çâr çîz
Fark-ı mutlak, acz-i mutlak, şükr-i mutlak, şevk-i mutlak ey aziz."
21

Yukarıda izah edildiği gibi, Nakşibendi tarikatı da genel anlamda Allah'a giden tariklerden yani yollardan biri olduğu gibi (ancak hususî mânâda tarikat yolu), Ri­sale-i Nur Hareketi de genel mânâda, temel esasları, acz, fakr, şükür ve şevk olan ve Allah'a giden bir tarik yani yoldur. Zaten zikredilen beyitte de, "Temeli acz olan Risale-i Nur yolunda da dört şey gereklidir; mutlak fakr, mutlak acz, mutlak şükür ve mutlak şevk" mânâsı ifade edilmektedir. Tarik kelimesinin asıl mânâsı düşünül­meden ve aksine Bediüzzaman'ın çok sayıda beyanı var iken, bu cümleyi esas ala­rak, Risale-i Nur Hareketi'ni tarikat diye vasıflandırmak ya safdillik veya hiyânettir.Ayrıca resmî makamların tarikatçılık ile ilgili ithamlarına, Bediüzzaman'ın verdiği hâ­rika cevaplar da, bu gibi basit iddialara çok kuvvetli cevaplardır.

Bu cevaplardan Eskişehir Mahkemesi Müdafaalarında yer alan birini de burada zikrederek, tarikat konusuna son verelim:

"Evvelâ: Elinizde bulunan bütün kitapların şâhiddirler ki, ben iman hakikatlarıyla meşgulüm. Hem müteaddit Risâlelerimde yazmışım ki, tarikat zamanı değil, belki imanı kurtarmak zamanıdır. Tarikatsız cennete gidecek pek çok... Fakat imansız cennete girecek hiç yok. Onun için imana çalışmak lâzımdır."

"Sâniyen: Şu on senedir Isparta Vilâyetinde bulunuyorum. Biri çıksın, bana tarikat vermiş desin. Evet bazı has kardeşlerime iman ilimleri ve ulvî hakikatler dersini hocalık itibariyle vermişim. Bu tarikat talimi değil, belki hakikat dersidir".

"Sâlisen: Telvîhât-ı Tis'a adıyla bilinen 29. Mektub'da Tarikatı medih şeklindeki iddiaya gelince, bu, tarikatın ilmî hakikatını ilmen beyân etmektir. Buna yasak temas edemez. Hem bu milletin, bin seneden beri, ruhlarını feyizlendiren ve me­zaristanda yarı ecdadları onunla bağlı olan bid'atsız, hâlis ve hakikat-ı takvâ olan bir nevi tarikatın içtimâî bir faydasını beyân etmekliğim nasıl aleyhimde istimal edilebilir?"22

III- Risale-i Nur Hareketi bir cemiyet mi?

Risale-i Nur Hareketi'ni baltalamak isteyenlerin bu ithamı da, Risale-i Nur Hare­keti'nin laikliğe aykırı olarak, devletin, sosyal veya iktisâdî veya hukukî temel nizam­larını, kısmen de olsa, dinî esas ve inançlara uydurmak amacıyla cemiyet tesisi ol­duğunu 70-80 yıldır ileri sürmeleri ve hatta resmî ideolojinin mikrofonları vasıta­sıyla, masum halka bu yalanı kabul ettirmeye çalışmalarıdır. Bu cümle, bilindiği üzere mülga 163. maddenin ve şu andaki Anayasanın 24. maddesinin son fıkrasının özetidir. Bu iddiayı cevaplandırmadan önce, cemiyet kelimesini açıklamak icabet­mektedir.

Cemiyet, özel hukuk hükmî şahıslarıdır. Hukukî kavram olarak, teşkilâtlandırılmış insan birliği diye tarif edilebilir.23 Cemiyetlerin meşru olanları bulunduğu gibi, gayr-i meşru olanları da vardır. Risale-i Nur Hareketi için ileri sürülen isnâd ve it­ham, gizli ve mülga 16. maddede zikredilen vasıflarda cemiyet kurmaktır. bu iddi­anın 1935 yılında başlayan Eskişehir Hapishanesinde Savcı tarafından ileri sürüldüğü ve hayatı boyunca Bediüzzaman hakkında açılan dâvâlarda bu ithamın tekrar tekrar gündeme getirildiği ve üzücü olan taraf ise, bütün beraat kararlarına rağmen, 1960'da Bediüzzaman'ın vefâtından sonra da aynı iddialar ile Risale-i Nur Talabesi denilen ve bu kitapları okuyan insanların da itham edilmeye devam ettiğidir.

Önemle ifade edelim ki, Risale-i Nur Hareketi, bu zamana kadar yapılan itham­larla ileri sürüldüğü gibi, hukukî mânâda cemiyet değildir. Meşru mânâda cemiyet olmadığı gibi, mülga 16. maddenin tarif ve tavsîf ettiği gizli cemiyet hiç değildir. Kendi tabiriyle

"... cemiyet ise, İslâm kardeşliği cihetinde bir uhrevî kardeşliktir. Yoksa siyasî cemiyet olmadığına, üç mahkeme hüküm vermişler. O cihette beraat ettir­mişler."24

Risale-i Nur Hareketi'ni gizli bir cemiyetmiş gibi suçlayan ve nereden para aldı­ğını soracak kadar ileri giden ithamcılara karşı, 1935 yılında Eskişehir mahkeme­sinde Bediüzzaman'ın verdiği cevaplar, bugün için de geçerlidir:

"Evvela: Böyle bir siyâsî cemiyetin bizim tarafımızdan vücuduna dair hangi ve­sika, hangi emareler var? Ve para ile teşkilât yaptığımıza hangi delil ve hangi hüccet bulmuşlar ki, bu kadar musırrâne soruyorlar?"

"Sâniyen: Meselemiz imandır. İman kardeşliğiyle bu memlekette yüzde doksan adamlarıyla uhuvvetimiz var. Halbuki cemiyet ise, çoğunluk içinde azınlığın ittifa­kıdır. Bir adama karşı doksan dokuz adam cemiyet olmaz. Meğer gayet insafsız bir dinsiz, herkesi hâşâ kendisi gibi tevehhüm edip bu mübârek dindar milleti tah­kir etmek niyetiyle böyle dedikoduları yayar."

"Sâlisen: Benim gibi ciddi bir muhabbetle Türk milletini seven; Kur'ân'ın senâ­sına mazhariyetleri cihetiyle Türk milletini pek çok takdir eden; altı yüz seneden beri bütün dünyaya karşı koyan ve Kur'ân'ın bayraktarı olan bu millete karşı ga­yet şiddetle taraftar olan; bin Türk'ün şahâdetiyle bin milliyetçi Türkçüler kadar Türk milletine bilfiil hizmet eden; kıymettar otuz kırk Türk gençlerini namazsız otuz bin hemşehrilerine tercih etmekle bu gurbeti tercih eden; hocalık haysiye­tiyle izzet-i ilmiyesini muhâfaza edenve iman hakikatlarını pek açık bir şekilde ders veren bir insanın, on sene zarfında yirmi otuz değil, belki yüz ve bin tale­besi sırf iman ve hakikat ve âhiret noktasında onunla fedâkârâne bağlansa ve âhi­ret kardeşi olsa çok mudur ve zararı mı var? Hiç ehl-i vicdan ve insaf bunları tenkit eder mi ve bunlara siyasî cemiyet nzarıyla bakabilir mi?"25

O halde Risale-i Nur Hareketi, siyâsî bir cemiyet omadığı gibi, gizli bir cemiyet de değildir. Eğer cemiyet kelimesinin topluluk demek olan lügat mânâsı alınırsa, İs­lâm kardeşliği cihetinde uhrevî kardeşlik bağları ile bira raya gelen insanlar toplu­luğu mânâsında cemiyet denmesi mümkün olur. Bu mânâda Risale-i Nur Talebele­rine cemâat demenin bir zararı olmadığını ve ancak cemiyet mânâsının nasıl anla­şılmasıgerektiğini yine Bediüzzaman'dan dinlemek icabetmektedir:

"Evet, biz bir cemiyetiz ve öyle bir cemiyetimiz var ki, her asırda üç yüz elli milyon (şu anda 1.5 milyara yakın) dahil mensupları var. Ve her gün beş defa namazla, o mukaddes cemiyetin prensiplerine kemâl-i hürmetle alâkalarını ve hiz­metlerini gösteriyorlar; ***** kudsî proğramıyla birbirinin yardımına, dualarıyla ve mânevî kazançlarıyla koşuyorlar. İşte biz, bu mukaddes ve muaz­zam cemiyetin efrâdındanız ve hususî vazifemiz de, Kur'ân'ın imânî hakikatlerini tahkîkî bir sûrette ehl-i imana bildirip, onları ve kendimizi idam-ı ebedîden ve dai­mî, berzâhî haps-i münferidden kurtarmaktır. Sair dünyevî ve siyâsî ve entrikalı cemiyet ve komitelerle ve bizim medâr-ı ithamımız olan cemiyetçilik gibi asılsız ve mânâsız gizli cemiyetle hiçbir münâsebetimiz yoktur ve tenezzül etmeyiz."26

Zaten açılan binlerce dâvâlar neticesinde, bu tür iddiaların doğru olmadığı artık kaziye-i muhkeme haline gelmiştir.27Bütün bu hakikatlere rağmen, Bediüzza­man ve talebeleri, hep siyasî ve gizli bir cemiyet kurmakla itham edilmişlerdir.

IV. Risale-i Nur Hareketi Bir Cemâattir

"Risale-i Nur Hareketi, tarikat değildir; cemiyet de değildir; bir parti de değildir; peki nedir?" sorusuna, Bediüzzaman "Biz, bir cemâatiz" diyerek cevap vermiştir. Cemâat nedir?

"Toplamak, bir araya getirmek" mânâsındaki cem' masdarından türeyen Arapça bir isimdir ve buradaki mânâsıyla, Müslümanların din kardeşliği esasına dayalı olarak gerçekleştirdikleri ve katılmak durumunda oldukları birlik vleberaberliğe denmekte­dir.28 Aynı zamanda sahabeler, müçtehid imamlar veya her devirdeki Müslüman­ların büyük çoğunluğu gibi mânâlara gelen ve çoğunlukla da İslâmî kaynaklarda ehl-i sünnet için kullanılan bir tabirdir.

Önemle ifade edelim ki, Risale-i Nur Hareketi'nin kaynağını teşkil eden Risale-i Nur adlı 130 parçadan oluşan Külliyât ortadadır. Bediüzzaman'ın 90 yıllık ömrü or­tadadır. 70-80 senedir yüzlerce mahkemenin tahkikatı ve milyonlara varan Nur ta­lebelerinin hakikatlerden başka bir hedef ve bir dünyevî maksad olmadığını, bini aş­kın mahkeme, verdikleri beraat kararlarıyla tasdik etmişlerdir. O halde Risale-i Nur Hareketi, hiçbir vecihle siyâsî bir cemiyet değildir. Eğer üniversite talebelerine ve her nevi esnafa cemiyet namı verilse, o zaman Risale-iNur Hareketi'ne de cemiyet adı verilebilir. Ancak cemiyetten kasıt, imânî ve uhrevî bir topluluk ise, buna ce­maat denir. Bediüzzaman'ın ifadesiyle:

"Evet, biz bir cemaatiz. Hedefimiz ve programımız; evvela kendimizi, sonra mil­letimizi, ebedî idamdan, daimî ve berzâhî münferit hapisten kurtarmak; vatandaş­larımızı anarşilikten vle serserilikten korumak ve iki hayatımızı imhaya sebep olan zındıkaya karşı Risale-i Nur'un çelik gibi hakikatleriyle kendimizi muhâfaza etmektir."29

Risale-i Nur Cemâatinin mahiyetini ve bu cemaatin mensuplarını ise, şu tesbitler ortaya koymaktadır:

"Ben, buradaki bütün Risale-i Nur şakirtlerini ve benimle görüşenleri veya okuyan ve yazanları şahit gösteriyorum. Onlardan sorunuz. Ben hiçbirisine dememişim ki, bir siyasî cemiyet veya cemiyet-i Nakşiye teşkil edeceğiz. Onlara her zaman dediğim şudur: Biz, imanımızı kurtarmaya çalışacağız. Umum ehl-i iman dâhil oldukları ve 300 milyondan ziyâde fertleri bulunan (o zamanki İslâm âleminin nüfusu) bir mukaddes Cemâat-i İslâmiyeden başkaaramızda bir bağ yok­tur."30

Kendisini ziyarete gelenleri tasnif ederken, biraz önce "Umum ehl-i iman dâhil oldukları ve 300 milyondan ziyâde fertleri bulunan (o zamanki İslâm âleminin nüfu­sudur, şimdi 1.5 milyara ulaşmak üzeredir) bir mukaddes Cemâat-i İslâmiye" diye tarif edilen Risale-i Nur Cemâati'nin fertlerini de üçlü tasnife tabi tutmaktadır:

Birincisi: Dostlardır. Risale-i Nur'a ve Kur'ân'ın nurları ile alakalı hizmetlere ta­raftar olan; haksızlığa, bid'atlara ve dalâlete kalben taraftar olmayan ve kendine isti­fadeye çalışan bütün ehl-i imandır.

İkincisi: Kardeşlerdir. Hakiki olarak Risale-i Nur'daki Kur'ân hakikatlerinin neş­rine ciddi çalışmakla beraber, beş vakit namazını kılan ve yedi büyük günahı işleme­yen ehl-i imandır.

Üçüncüsü: Talebelerdir. Risale-i Nur'u kendi malı ve te'lifi gibi hissedip sahip çı­kanlar ve en mühim vazife-i hayatiyesini onun neşir ve hizmeti bilenlerdir.31

V. Netice

Risale-i Nur Hareketi, tarikat değil, hakikat ve şerîattır. Risale-i Nur'un müellifi olan Bediüzzaman, İmâm-ı Gazali, Mevlânâ Celâleddin vle İmâm-ı Rabbânî gibi kalb, ruh, akıl gözleri açık olarak gezmiş.. Kur'ân'ın dersiyle ve irşâdıyla hakikata bir yol bulmuş, girmiş. Hatta "Her şeyde bir delil var; gösteriyor ki, Allah bir" mealin­deki hakikata mazhar olduğunu Risale-i Nur ile göstermiştir. Bununla birlikte, Ri­sale-i Nur Hareketi, hiçbir zaman tarikata karşı olmamış ve hele düşman hiç ol­mamıştır. Ancak bu hareket ne Nakşiliğin bir kolu ve ne de başlı başına bir tarikattır.

Son zamanlarda çıkarılan ve kurucusu Bediüzzaman olduğu iddia edilen Acz-mendî Tarikatının Risale-i Nur Hareketi ile hiçbir alakası yoktur.

Risale-i Nur Hareketi, mülga 163. maddede ve Anayasamızın 24. maddesinin son fıkrasında tarif edilen ve yasaklanan "gizli bir cemiyet" de değildir. Hatta Medeni Hukukun hükmî şahıslar arasında saydığı bir cemiyet de değildir.

Risale-i Nur hizmeti, bir cemâattir. Bu cemâat, Doğudan Batıya, Güneyden Ku­zeye uzanan nurânî  bir silsile ile bağlı bir dairedir. Bu daireye dâhil olanlar, bütün ehl-i imandır ki, şu anda adetleri 1.5 milyara yaklaşmaktadır. Bu cemaatin birliğini sağlayan esas, tevhid akidesidir. Yemini imandır. Müstesibleri, Kâlûbelâdan bu da­ireye dahil olan bütün mü'minlerdir. Müntesiblerinin kayıt defterleri, Levh-i Mah­fûzdur. Bu cemâatinyayın organı, bütün İslâmî kitaplardır. Günlük gazeteleri, ilâ-yı kelimetullahı hedef ve maksad edinen bütün dinî gazetelerdir. Şubeleri, cami ve mescidler, medreseler ve İslâma hizmet eden bütün müesseselerdir. Merkezi Ha­remeyn-i Şerifeyndir. Reisi, Resûlüllah'dır. Mesleğinin esası, herkesin kendi nefsiyle mücâhede etmesi, Kur'ân'ın ahlâkıyla ahlâklanması, Sünnet-i Seniyyeyi ihyâ etmesi, başkalarına muhabbet eylemesi ve zarar vermeyecekse nasihat etmesidir. Bu ce­maatin nizâmnâmesi, sünnet-i seniyye ve şer'î hükümlerdir. Hedefi ve maksadı ilâ-yı kelimetullahdır.32Yani Risale-i Nur Hareketi, ehl-i sünnet cemâatidir ve asr-ı saadet Müslümanlığını bu asırda yaşatmayı gaye edinen bir hizmettir.

Eğer Risale-i Nur cemâati bir cemiyettir diyorlarsa, Bediüzzaman'ın şu cevabını tekraren zikrederiz:

"Evet, biz bir cemiyetiz ve öyle bir cemiyetimiz var ki, her asırda üç yüz elli milyon (şu anda 1.5 milyara yakın) dahil mensupları var. Ve her gün beş defa namazla, o mukaddes cemiyetin prensiplerine kemâl-i hürmetle alâkalarını ve hiz­metlerini gösteriyorlar; "Mü'minler kardeştirler" (Hucurât Sûresi, 10)  kudsî programıyla birbirinin yardımına, dualarıyla ve mânevî kazançlarıyla koşuyorlar. İşte biz, bu mukaddes ve muaz­zam cemiyetin efrâdındanız ve hususî vazifemiz de, Kur'ân'ın imânî hakikatlerini tahkîkî bir sûrette ehl-i imana bildirip, onları ve kendimizi idam-ı ebedîden ve da­imî, berzâhî haps-i münferidden kurtarmaktır. Sair dünyevî ve siyâsî ve entrikalı cemiyet ve komitelerle ve bizim medâr-ı ithamımız olan cemiyetçilik gibi asılsız ve mânâsız gizli cemiyetle hiçbir münâsebetimiz yoktur ve tenezzül etmeyiz."33

____________________

**  Prof. Dr. Ahmed AKGÜNDÜZ

1955 yılında Diyarbakır'ın Çüngüş kazâsına bağlı Malkaya Köyü'nde doğdu. İlkokulu kö­yünde tamamlayan Akgündüz, Gaziantep İmam-Hatip Lisesi'ni ve Gaziantep Lisesi Fen Bölü­mü'nü bitirdi. 1980 yılında Erzurum Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi'nden; 1982 yılında İstan­bul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu.

Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne Hukuk Tarihi Araştırma Görevlisi olarak giren Akgün­düz, 1983 yılında mastırını ve 1986 yılında da "İslâm Hukukunda ve Osmanlı Tatbikâtında Vakıf Müessesesi" adlı teziyle doktorasını tamamladı. 1987 yılının Kasım ayında Hukuk Tarihi Do­çenti olan Akgündüz,aynı yıl Konya Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne "Hukuk Tarihi ve İslâm Hukuku Doçenti" olarak tayin edildi.

1986-1991 yılları arasında Başbakanlık Osmanlı Arşivinde Uzman Müşâvir ve Devlet Arşiv­leri Danışma Kurulu Üyeliği sıfatlarıyla araştırmalarda bulunan Akgündüz, 1993 Eylül'ünde Dumlupınar Üniversitesi'ne Hukuk Profesörü olarak atandı. Ekim 1993'de aynı üniversiteye bağlı Bilecik İktisâdi ve İdâri Bilimler Fakültesi'ne Dekan olarak tayin olunan Akgündüz, aynı za­manda Osmanlı Araştırmaları Vakfı Mütevelli Heyet Başkanıdır. Arapça, İngilizce ve Farsça bil­mektedir. Evli ve iki çocukludur. Başta "Osmanlı Kanunnâmeleri" olmak üzere çok sayıda ilmî ki­tap ve makaleleri bulunmaktadır.

2 Tarihçe-i Hayat, İstanbul 1991, Sözler Yayınevi, sh. 66-67.
3 Bediüzzaman, Şuâlar, 179.
4 Eraydın, Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatlar, İstanbul 1981, sh. 172 vd.
5 Letâif-i Aşere:Nakşibendî tarikatındaki on esas mânâsınadır.
6 Bediüzzaman, Sözler, İstanbul 1993, Sözler Yayınevi, sh. 462; 26. Söz'ün Zeyli.
7 Bediüzzaman, Mektûbât, 5. Mektûb, sh. 22.
8 İmam Rabbânî, Mektubat, c. 2, sh. 363 vd.; Bediüzzaman, Mektûbât,5. Mektûb, sh. 22.
9 Bediüzzaman, Sözler, 30.. Söz, sh. 543.
10 Bediüzzaman, Mesnevî-i Nuriye, 252-253; Muhâkemât,Âsâr-ı Bedî'iyye, sh. 252.
11 Bediüzzaman, Sikke-i Tasdîk-i Gaybî, sh. 189.
12 Bediüzzaman, Mesnevî-i Nuriye, sh. 7-8.
13 Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, sh. 172.
14 Hatemi, Hüseyin, Medeni Hukuk Tüzelkişileri, İstanbul 1979, sh. 45-52.
15 Bediüzzaman, Mektûbât, sh. 426, 29. Mektub.
16 Bediüzzaman, Mektûbât,İstanbul 1993, Sözler Yayınevi, sh. 426-440.
17 Bediüzzaman, Mektûbât, 5. Mektûb, sh. 23.
18 Bediüzzaman, Mektûbât, sh. 59, 16. Mektûb.
19 Bediüzzaman, Şuâlar,İstanbul 1992, Sözler Yayınevi, sh. 325, 14. Şuâ.
20 Yani Nakşibendi tarikatında dört şeyi terk etmek gerektir: Dünyayı terk, ukbâyı terk, varlığı terk ve bu terk ettiğini terk.
21 Bediüzzaman, Mektûbât, 4. Mektûb, sh. 18.
22 Bediüzzaman, Osmanlıca Lem'alar,s. 747.
23 Köprülü, Bülent, Medeni Hukuk, İstanbul 1984, sh. 426.
24 Bediüzzaman, Şuâlar,sh. 325.
25 Bediüzzaman, Osmanlıca Lem'alar,sh. 773 vd.
26 Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat,İstanbul 1991, Envâr Yayınevi, sh. 400-401.
27 Bkz. Bediüzzaman, Şuâlar,sh. 317 vd.
28 TDV İslâm Ansiklopedisi, c. VII, sh. 287-288.
29 Bediüzzaman, Şuâlar,sh. 317-318.
30 Bediüzzaman, Osmanlıca Sirâcü'n-Nûr,sh. 354; Badıllı, Abdülkadir, Bediüzzaman Said-i Nursî, Mufas­sal Tarihçe-i Hayatı, II, sh. 1056.
31 Bediüzzaman, Mektûbât, sh. 329-330.
32Tarihçe-i Hayat, İstanbul 1991, Sözler Yayınevi, sh. 66-67.
33 Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat,İstanbul 1991, Envâr Yayınevi, sh. 400-401. 
Paylaş
Yükleniyor...