Block title
Block content

Şakk-ı kamer muzicesinin ispatında şu cümle geçiyor: "...ve ehl-i keşif ve ilham bütün evliya ve sıddıkinin şehadetiyle..." Bu hangi anlamda delil olarak kullanılıyor burada?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İKİNCİ ASIL: Mesâil-i İslâmiyenin tabakatı vardır. Biri burhan-ı kat'î istese, diğeri bir zann-ı galibî ile iktifa eder, başkası yalnız bir kabul-u teslimi ve reddetmemek ister. Öyleyse, esâsât-ı imaniyeden olmayan mesâil-i fer'iye veya vukuat-ı zamaniyenin herbirinde bir iz'ân-ı yakîn ile bir burhan-ı kat'î istenilmez. Belki yalnız reddetmemek ve teslimiyetle ilişmemektir."(1) 

Üstad Hazretlerinin yukarıda belirttiği gibi, delillerin mahiyet ve çeşitleri muhteliftir. Kimisi çok zahir ve berrak şekilde ispat eder, kimisi de hafi ve kanaat şeklinde meseleyi ispat eder. Bu yüzden her mesele için kati ve zahir delil istenilmez.Tarihi vakalarda da durum böyledir.Çok şeyler var ki, insanlık kabul eder, ama elinde vesika ve zahir bir delil yoktur.

İslam düşünce sisteminde kaziye-i makbule denilen, fazilet ve kariyer sahibi olan  alim ve evliyaların sözleri, delilsiz olarak kabul edilebilir. Bu zatların bu türlü ifade ve meramlarında kati ve zahir delil istenilmez. Zaten bu gibi ifadeler ümmeti bağlayan, kabul ya da inkarında sorumluluk getiren şeyler değildirler. Bazen kişiye bir şey görünür veya onu hisseder, ama başka birisine gösterilmesi imkansızdır. Bu kabilden çok latif ve ince manaları büyük zatlar hissetmiş ve görmüş, lakin kati ve zahir olarak ispat etmemiştir.

Manevi alemde çok berrak ve sarih olan şeyler, maddi alemde çok ince ve münasebetsiz görünebilir. Bu sebeple makbul insanlar arasında kabul görmüş veli zatların keşif ve tespitleri, şayet şeriat ile çelişmiyor ve  ona aykırı bir durum içermiyorsa, onları kabul etmekte bir beis yoktur. Onlar da zaten bu gibi keşif ve tespitlerini ayet ve hadislerin işari ve remzi manalarından tahric ediyorlar. Ayet ve hadislerin manası sadece  zahir ve sarihinden ibaret değildir, onların çok dal ve budak mesabesinde manaları da vardır. Bizim onları göremememiz, olmadığı anlamına gelmez. Hadiste bu mana şu şekilde ifade ediliyor:

"Her âyetin birer zâhir ve bâtın ve her zâhir ve bâtının birer had ve muttalaı ve her had ve muttalaın çok şücun ve gusunu vardır."(2)

Bu makamlara işaret eden hadis-i şeriflerden bir tanesi şöyledir:   

Abdullah ibni Mesud (radıyallahu anh)’dan rivayet edilen diğer bir hadis-i şerifte, Resulullah (sallallahu aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur:

"Sizin birinizin sahrada hayvanı kaçarsa, 'Ey Allah'ın kulları hapsedin! Ey Allah'ın kulları durdurun!' diye seslensin. Çünkü Allah'ın yer yüzünde hazır bulunan kulları vardır, onu tutarlar. "(3)

Veli zatlar keşif yolu ile o hadiseleri görüp tasdik edebilirler. Bunun yolları ve metotları farklılık arz edebilir. Kimisi rüya yolu ile, kimisi yakaza aleminde, kimisi ilham yolu ile kimisi ruhun derece-i hayatına çıkıp maziyi müşahade etme tarzı ile kimisi de ruhun temessül etmesi şeklinde vs, ile o hadiselere ve mucizelere tanıklık edebilirler.

Mesela Celalettin Suyuti Hazretlerinin manevi alemde Allah Resulü (asm) ile hadis kritiği yapmasına bilimsel bir delil nazarı ile değil, kaziyey-i makbule nazarı ile bakılmalıdır. Kaziyey-i makbule, itimat sahibi zatların sözlerine itimat edilmesi anlamındadır. İslam alimleri eserlerinde bu gibi makbul kaziyeleri kullanmışlardır ve delil olarak kabul etmişlerdir. Ama bu deliller bilimsel bir delil değil, nazari delillerdir.

Kaynaklar:

(1) bk. Sözler, Yirmi Dördüncü Söz, Üçüncü Dal.

(2) bk. İbni Hibban, Sahih 1:146; el-Münavî Feyzü'l-Kadîr, 3:54.

(3) bk. Ebu Yâ'la, Müsned, No: 5269, 9/177; İbni Hacer, el- Metâlibu'l-Âliye, No: 3375, 3/239; Taberanî, el-Mu'cemü'l-Kebîr, No: 10518, 10/217; Deylemî, Müsned-i Firdevs, No: 1311,1/330.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...