Talikat isimli eserde "Eğer dersen: Mantıkçılar birçok zaman hata etmişlerdir. Nasıl olur da mantık ilmi zihni, hatalardan koruyucu nitelikte olur?" şeklinde başlayan yeri açar mısınız?

Soru Detayı

Talikat isimli eserde "“Eğer dersen: Mantıkçılar birçok zaman hata etmişlerdir. Nasıl olur da, mantık ilmi zihni, hatalardan koruyucu nitelikte olur? Cevap olarak derim ki: Onlar, kolaylaştırıcı olan o san’atı, sun’ilik makamından tabiilik ve fıtrilik makamına ikame etmişlerdir. Çünkü sınaat veya san’at, ne kadar mükemmel bir tarzda olsa da, tabiilik ve fıtrilik durumuyla müsavi olamaz. Sonra ilmin mertebeleri, heyulaî olup cisimleşmiş bir derecede muayyen değilken, ama meleke ile üstünde çalışmakla, istifadeli, hadsî ve kudsî bir vaziyete gelebilir. Sonra, nazar yani fikir ise, hilkatteki illetlerin müteselsil olan tertibini keşfettikten sonra, onu tahlil veya terkib etme durumuna getirebilir. Öyle olunca da, neticede ilim ve san’ata kabil olacak vaziyete gelir." Paragrafında mantık ilminin tabiilik ve fıtriliğini nasıl anlamalıyız.

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Eğer dersen: Mantıkçılar birçok zaman hata etmişlerdir. Nasıl olur da mantık ilmi zihni, hatalardan koruyucu nitelikte olur? Cevap olarak derim ki: Onlar, kolaylaştırıcı olan o san’atı, sun’ilik makamından tabiilik ve fıtrilik makamına ikame etmişlerdir. Çünkü sınaat veya san’at, ne kadar mükemmel bir tarzda olsa da, tabiilik ve fıtrilik durumuyla müsavi olamaz. Sonra ilmin mertebeleri, heyulaî olup cisimleşmiş bir derecede muayyen değilken, ama meleke ile üstünde çalışmakla, istifadeli, hadsî ve kudsî bir vaziyete gelebilir. Sonra, nazar yani fikir ise, hilkatteki illetlerin müteselsil olan tertibini keşfettikten sonra, onu tahlil veya terkib etme durumuna getirebilir. Öyle olunca da neticede ilim ve san’ata kabil olacak vaziyete gelir."

Mantık zihnin ya da hayalin ürettiği bir şey değil gerçeklerin zihinde bir yansımasıdır. Yani gerçeklik zihinden bağımsız bir şekilde objektif olarak hariçte bulunuyor mantık ilmi ise bu gerçeklik değerlerinin sistemleştirilip zihinde sabit kılınmasıdır. Bu açıdan mantık ilmi fıtri ve gerçek olanın tertipli bir şekilde zihne aktarılmasıdır.

Sanat ise zihnin tasarımı ve zihnin mahsulüdür. Gerçekliğe değil hayale ve betime dayanır. Bu yüzden mantık ile sanat arasında doğallık farkı vardır. Belki sanat ile mantık zihni melekeleri geliştirme konusunda bir birine benziyor olabilirler ama köken ve kaynak bakımından sanat hayale ve zihne mantık ise gerçekliğe ve hakikate dayanıyor.

Yaratılışta ki illeti yani sebep sonuç ilişkisini inceleyen mantık tahlil ve terkip yolu ile zihne doğal bir düşünce sistemi oluşturur. Bu düşünce sistemi kolay kolay insanı yanıltmaz. İşte bu düşünce sisteminden hasıl olan şeye ilim deniliyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

risaleoku

Cevap için teşekkürler. Cümle açıklamaları bölümünde talikat için ayrılmış bir bölüm göremiyorum. En kısa zamanda  görmek dileğiyle.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...