Block title
Block content

Üstad akli deliller üzerinde çok duruyor. Ancak İmam Gazâlî ve Mevlânâ gibi zatlar, hakikata varmada aklî delillerle meşguliyetin vakti boşa zâyî etmek olduğunu ve himmetini sadece aklî deliller toplamaya harcayan insanın hakikata ulaşmada güç ve kuvvetten kesilerek yorgun düşeceğini, ifade etmektedirler. Ne dersiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

İmam Gazali ve Hazreti Mevlana’nın kerih ve lüzumsuz gördüğü delil, mutlak anlamdaki deliller değil, akıl ve felsefe merkezli delillerdir. Yoksa mutlak anlamda delilleri kerih ve lüzumsuz görseler, Kur’an’ın binlerce deliline de hürmetsizlik etmiş olurlar.

Deliller Kur’an’i ve felsefi olmak üzere iki kısma ayrılır. Felsefi deliller neticeye ulaştırma bakımından gayet zayıf ve sönük, hem de riskli ve meşakkatlidir. İşte İmam Gazali ve Hazreti Mevlana’nın işaret buyurdukları nokta ve husus burasıdır. Yoksa Kur’an’ın o eşsiz ihtira ve inayet delilleri neticeye ulaştırma bakımından gayet mükemmel ve kusursuzdurlar. Sahabelerin hayatlarında da bu deliller hakimdir.

Üstad Hazretleri bu hususa şu şekilde işaret ediyor: 

"Bazı Sözlerde ulema-i ilm-i kelâmın mesleğiyle, Kur’ân’dan alınan minhâc-ı hakikînin farkları hakkında şöyle bir temsil söylemişiz ki:"

"Meselâ, bir su getirmek için, bazıları küngân (su borusu) ile uzak yerden, dağlar altında kazar, su getirir. Bir kısım da, her yerde kuyu kazar, su çıkarır. Birinci kısım çok zahmetlidir, tıkanır, kesilir. Fakat her yerde kuyuları kazıp su çıkarmaya ehil olanlar, zahmetsiz her bir yerde suyu buldukları gibi, aynen öyle de:"

"Ulema-i ilm-i kelâm, esbabı, nihayet-i âlemde teselsül ve devrin muhaliyetiyle kesip, sonra Vâcibü’l-Vücudun vücudunu onunla ispat ediyorlar. Uzun bir yolda gidiliyor. Amma Kur’ân-ı Hakîmin minhâc-ı hakikîsi ise, her yerde suyu buluyor, çıkarıyor. Herbir âyeti, birer asâ-yı Mûsâ gibi, nereye vursa âb-ı hayat fışkırtıyor. وَفِى كُلِّ شىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ   düsturunu her şeye okutturuyor."

"Hem iman yalnız ilim ile değil; imanda çok letâifin hisseleri var. Nasıl ki, bir yemek mideye girse, o yemek muhtelif âsâba, muhtelif bir surette inkısam edip tevzi olunuyor. İlimle gelen mesâil-i imaniye dahi, akıl midesine girdikten sonra, derecâta göre ruh, kalb, sır, nefis, ve hâkezâ, letâif kendine göre birer hisse alır, masseder. Eğer onların hissesi olmazsa noksandır. İşte, Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin Râzî’ye bu noktayı ihtar ediyor."(1) 

Kelam ilmini bir ağaca benzetirsek, bu ağacın en son ve en mükemmel meyvesi Risale-i Nurlardır. Risale-i Nurlar İlm-i Kelam tarihi sürecinin bir birikimi ve  en son mahsulüdür diyebiliriz. Nasıl maddi ilimlerde terakki ve tekemmül tedricen, yani yavaş yavaş gelişir ve mükemmel bir hal alır ise, aynı şekilde İmam Azam ile temeli atılan ve İmam Eşari ve Maturidi ile sistemleştirilen ve Fahru Razi ile terakki eden ve İmam Gazali ile kabuk değiştiren Kelam ilmi,  Risale-i Nurlar ile en son ve en mükemmel halini almıştır diyebiliriz.

Risale-i Nurların kelam ilmine kattığı en büyük değer Kur’an’i deliller olan inayet ve ihtira delillerinin yeniden ve mükemmelen ihya edilmesidir. Malum olduğu üzere klasik kelamda felsefi deliller olan devir ve teselsül ön plandadır ki, bu deliller hakiki huzuru ve marifeti tam temin edemiyor. Risale-i Nurlar ihtira ve inayet delilleri ile her şey üstünde marifeti ve huzuru göstererek sağlam ve tahkiki bir imanı ders  veriyor. İmam Gazali ve Mevlana’nın da eksik ve lüzumsuz gördüğü deliller devir ve teselsül gibi nakıs olan felsefi delillerdir.

Risale-i Nurlar bu zamanda Kur’an mesleği üzerine gidiyor. Risale-i Nurların kökü kelam ilmi olsa da, muhteva ve usul bakımından  Kur’an’ın tarzı olan sahabe mesleği üzerine gidiyor ve bu tarzı bu zamanda hakkı ile temsil ediyor.

(1) bk. Mektubat, Yirmi Altıncı Mektup, Dördüncü Mebhas.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Dördüncü Mebhas, İkinci Mesele | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 2771 | Word indir | Pdf indir
Paylaş

Yorumlar

drerkan
Allah razı olsun.Çok faydalı oldu.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
naturklich
Bu soruya ancak bu kadar kapsamlı ve ikna edici bir cevap verilebilirdi. Allah razı olsun, bu cevabı çok aramıştım.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
nurcu56
Çok güzel bir cevap, Allah razı olsun.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...