Block title
Block content

"Ve bu saray-ı kâinatta ikinci kısım amele, hayvânattır... Mâlikü'l-Mülki Zü'l-Celâli ve'l-İkram, kerîm olduğundan, onların nefislerine bir hisse vermek için, amellerinin zımnında onlara bir maaş ihsan ediyor." Bülbülün güle olan aşkının izahı?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ve bu saray-ı kâinatta ikinci kısım amele, hayvânattır. Hayvânat dahi, iştiha sahibi bir nefis ve bir cüz-ü ihtiyarîleri olduğundan, amelleri hâlisen livechillâh olmuyor. Bir derece nefislerine de bir hisse çıkarıyorlar. Onun için, Mâlikü'l-Mülki Zü'l-Celâli ve'l-İkram, kerîm olduğundan, onların nefislerine bir hisse vermek için, amellerinin zımnında onlara bir maaş ihsan ediyor."(1)

İzah: Hayvanlarda nefis ve ilkel bir irade olduğu için, amelleri meleklerinki gibi katıksız ve safi, Allah için olamıyor. Bu yüzden, nefislerine de fıtri olarak bir pay istiyorlar. Allah da, Kerim isminin bir gereği olarak, bu fıtri talebi değerlendirip, onlara cüzi ve kabiliyetleri nispetinde bir ücret veriyor. İşte hayvanlardaki hayvani hırs, bu ücret-nefis ilişkisindendir. Bu yüzden, insanın şiddetli hissiyatlarına, hayvani ve behimi denilmiştir. Üstad bu manayı akla yaklaştırmak için, bülbül-bitki (hayvanat / nebatat) ilişkisini veriyor. 

"Meselâ, meşhur bülbül kuşu, {HAŞİYE} gülün aşkıyla maruf o hayvancığı, Fâtır-ı Hakîm istihdam ediyor. Beş gaye için onu istimal ediyor:"

"{HAŞİYE}: Bülbül şairâne konuştuğu için, şu bahsimiz de bir parça şairâne düşüyor. Fakat hayal değil, hakikattir."

"Birincisi: Hayvânat kabileleri namına, nebâtat taifelerine karşı olan münasebât-ı şedideyi ilâna memurdur."

İzah: Bülbülün güle olan aşkındaki şiddet, hayvanlar ile bitkiler arasındaki ilişkiye bakar. Zira hayvanlar, bitkiler olmadan hayatlarını idame ettiremezler. Bu da hayvanlar ile bitkiler arasında şiddetli bir bağ oluşturuyor. İşte bülbülün güle olan aşkı, bu manaya işaret ediyor.

"İkincisi: Rahmân'ın rızka muhtaç misafirleri hükmünde olan hayvânat tarafından bir hatib-i Rabbânîdir ki, Rezzâk-ı Kerîm tarafından gönderilen hediyeleri alkışlamakla ve ilân-ı sürur etmekle muvazzaftır."

İzah: Bülbülün güzel ötüşünde, Allah’ın, ihsan ve ikramına bir teşekkür manası da var. Zira bitkileri hayvanlara rızık olarak gönderen; Allah’ın Rezzak ve Kerem sıfatıdır. Nimeti görüp nimeti vereni görmemek, nankörlük olacağı için, hayvanlarda fıtri olarak, Allah’a karşı bir hamd ve şükür manası vardır. Bülbül bütün hayvanatın namına bu hakikati dillendiriyor. 

"Üçüncüsü: Ebnâ-yı cinsine imdat için gönderilen nebâtâta karşı hüsn-ü istikbali herkesin başında izhar etmektir."

İzah: Bülbül kendi türü namına veya vekaleten bitkilere bir nevi hoşgeldin merasimi yapıyor. Onların imdadına karşılık, güzel bir karşılama töreni icra ediyor. Bülbül burada bir emsaldir, diğer hayvanatta da bu manalar vardır.

"Dördüncüsü: Nev-i hayvânâtın nebâtâta derece-i aşka vasıl olan şiddet-i ihtiyacını, nebâtâtın güzel yüzlerine karşı, mübarek başları üstünde beyan etmektir."

İzah: Hayvanların bitkilere karşı, aşk derecesine varacak kadar ihtiyaçlarını, bitkilerin yüzlerine terennüm etmesidir.

"Beşincisi: Mâlikü'l-Mülki Zü'l-Celâli ve'l-Cemâli ve'l-İkramın bârgâh-ı merhametine en lâtif bir tesbihi, en lâtif bir şevk içinde, gül gibi en lâtif bir yüzde takdim etmektir."

İzah: Bülbülün bu tatlı ötüşünde, latif ve hoş bir tesbih ve zikri, hoş bir şevk ile, gülün vasıtası ile, Allah’a takdim etmek manası vardır.

(1) bk. Sözler, Yirmi Dördüncü Söz, Dördüncü Dal.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...