Block title
Block content

"Ve insan olan bir insandan sor. Bak, nasıl bütün Esmâ-i Hüsnâyı okuyor ve cephesinde yazılı; sen de dikkat etsen okuyabilirsin." İzah eder misiniz? Bu ifade, Allah'ın bütün isimleri insanda tecelli ediyor mu demektir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Nasıl Allah’ın isimleri içinde bir İsm-i Azam varsa, bu isimlerin mazharları içinde de bir mazhar-ı azam vardır ki, bu da insan ve onun mahiyetidir. Evet, insan, Allah’ın bütün sıfat, şuunat ve isimlerine tam bir ayna tam bir makestir. İnsanın maddesi ve cirmi küçük olsa da sahip olduğu ene, duygular ve istidatlar sayesinde Allah’ın bütün isimlerine mazhar olacak bir mahiyete ve genişliğe sahiptir.

"Altıncı nokta: İmam-ı Ali’nin, وَتَزْعُمُ اَنَّكَ جِرْمٌ صَغِيرٌ وَفِيكَ اِنْطَوَى الْعَالَمُ اْلاَكْبَرُ  (Sen kendinin küçük bir varlık olduğunu zannedersin. Halbuki senin içinde büyük âlem dürülmüştür.) emrettiği gibi, insan küçük bir cisim ise de, büyük âlemi içine alacak kadar büyüktür. Öyleyse cüz’î istifadesi küllî olur; öyleyse abesiyet yoktur."(1)

Evet, insan kâinatın küçültülmüş bir numunesi ve modelidir. Kâinatta azametli ve büyük yazılmış tevhit hakikatleri, insanın mahiyetinde küçük ve okunaklı bir şekilde yazılmıştır. Bu hususta kâinat ile insan müsavidir, fark sadece kemiyettedir, yani boyut ve hacimdedir.

Yukarıda da kısaca değindiğimiz gibi, insanı kâinat kadar geniş yapan şey  insanın fıtratına konulan istidat ve duygulardır. İnsanda her alem ile irtibat kuracak cihaz ve duygular vardır. İnsanın her bir cihazı ve duygusu bir aleme açılan bir penceredir. İnsan bu duygu penceresi ile o alemi seyreder ve o alemle iletişim kurar. Ve o alemi ayakta tutan isim ve isimleri idrak eder.

Mesela; göz bir penceredir, görüntüler alemine açılır; kulak bir penceredir sesler alemine açılır; dokunma duyusu bir penceredir, cismani alemlere açılır; hayal kuvveti bir penceredir, misal alemi ile irtibat kurar; ruh bir menfezdir, ruhlar alemine açılır; kalp bir penceredir  aşk ve muhabbet dünyasının kapısıdır; akıl bir penceredir, hikmetli mevcudat aleminin mütefekkir bir mütalaacısıdır. Daha buna benzer binlerce his ve duygular insanın geniş mahiyetinde mevcuttur ve her birisi bir alem ve onun arka cephesinde işleyen isimle ile merbuttur.

İnsanın mahiyetinin genişliğinin önemli sebeplerinden birisi de, istidat ve kabiliyet noktasında nihayetsiz donanıma sahip olmasıdır. İnsanın bir çok duygu ve kuvvelerine sınır konulmadığı için, insanda terakki ve tedenni nihayetsiz oluyor. İnsan Allah ile muhatap olup onun huzuruna çıkacak kadar inbisat edebilir ve etmiştir de. Aynı insan, hayvandan yüz derece aşağı adi bir mahluk da olabilir.

Buradaki "cephe" ifadesi sadece yüz anlamında değil, insanın bütün mahiyetini ifade eden kapsamlı bir kelimedir. Yüz, insan mahiyetinin merkezi ve en önemli yeri olduğu için ifadede kullanılıyor; yoksa sadece sima / yüz kastedilmiyor.

(1) bk. İşaratü'l-İ'caz, Bakara Suresi 29. Ayet Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
Yükleniyor...