Block title
Block content

“Ve keza, kevn ve vücutta, imkân, kesret, infial mertebeleri vardır. İmkân mertebesi, vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder. Kesret mertebesi, vahdet mertebesine nâzırdır, onu iktiza eder...” İzah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ve keza, kevn ve vücutta, imkân, kesret, infial mertebeleri vardır. İmkân mertebesi, vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder. Kesret mertebesi, vahdet mertebesine nâzırdır, onu iktiza eder. İnfial mertebesi, fâiliyet mertebesine mütevakkıftır. Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vâcip, vâhid, fa'al bir Hâlıkı iktiza ve istilzam eder."(1)

Varlığın İmkan Mertebesi: İmkan, mevcudatın varlığının ve yokluğunun müsavi olma haline denir. Mevcudat varlık ve yokluk ortasında mütereddit bir durumda iken, Vacib-ül Vücut olan Allah; yani varlığı kendinden olan Allah, ezeli iradesi ile bu tereddüdü bozup, mevcudata varlık rengini vermiştir. Yani Allah; imkan dahilinde olan mevcudatın yokluk cephesini değil, varlık cephesini seçmiştir. Bütün mevcudat varlık sahasına çıkma hususunda ve noktasında, Vacib-ül Vücut olan Allah’a muhtaçtır. Şayet Allah, bu mevcudatın varlık sahasına çıkmasını irade etmese idi, mevcudat asla varlık sahasına çıkamazdı. Bu yüzden imkan; yani varlığı ve yokluğu eşit olan her şey, Vücub mertebesinde olan Allah’a bakar ve ona muhtaçtır.

Varlığın Kesret Mertebesi: Kesret, burada çokluk ve mevcudat arasındaki ihtilaflardır. Mevcudat içinde fıtratı ve mizacı birbirinden farklı, sayısız mahlukat vardır. Ama kainatın umumi denge ve ahenginde, hepsi itaat içindeler, ahengi bozamıyorlar. İşte farklı varlıkları, aynı denge ve ahenk içinde tutan güç vahdettir yani; usta ve sanatkarların bir olmasıdır. Kainat sayısız farklı mizaçtaki mahlukat ile dolu olmasına karşın, parçalanmaz bir bütün gibidir. İşte bu bütünlüğü sağlayan güç vahdettir. Toprak, su, hava ve ateş birbirine zıt unsurlar olmasına rağmen, hepsi Allah’ın vahdeti altında, beraber uyum ve ahenk içinde çalışıyorlar. İşte kesretteki bu ahenk ve uyum Allah’ın birliğine işaret ediyor.

Varlığın İnfial Mertebesi: İnfial, harici tesire kabil olmak demektir. Bugünkü ifade ile bir şeyin edilgen olması demektir. Yani bir gücün karşısındaki şeyin, o gücün komut ve direktifi ile hareket etmesi anlamındadır. Bütün kainat ve mevcudat edilgendir yani; Allah’ın kudret ve iradesi karşısında söz dinler ve itaat eder bir vaziyettedir. Kainat ve mevcudat Allah’ın kudreti elinde bal mumu gibi şekil alır, ona mukavemet edemez, ona karşı mutlak itaat içindedir. Allah mevcudat üzerinde faildir; yani etkendir, mevcudat ise münfaildir, yani edilgendir.

Bu mertebeler de açıkça birbirini iktiza ediyor, yani gerektiriyor: İmkan vacipsiz, kesret vahdetsiz, infial de failsiz olamaz.

(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Katre.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...