"Vücud-u zihni" ve "vücud-u ilmi" kavramlarını izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Vücud-u zihni, herhangi bir şeyin zihindeki algılanma ve kavranma biçimidir. Mesela, elmanın bir harici ve nesnel gerçekliği vardır, bir de bu elmanın zihindeki algılanış ve kavranış şekli vardır ve ikisi birbirinden farklıdır.

İslam epistemolojisi (bilgi felsefesi) algılayanı özne, algılananı ise nesne (nefsu’l-emr) olarak ifade ediyor. Yani nesnenin özne tarafından zihinde algılanma biçimine vücd-u zihni deniliyor.

Vücud-u ilmi ise Allah'ın ilminde ve bilgi olarak var olan, ama nesnel bir varlığı olmayan ilmi varlıklardır. Mesela, binanın projesi vücud-u ilmiye; binanın kendisi ise vücud-u hariciye temsil olarak verilebilir.

Özetle, ağacın harici ve maddi varlığına vücud-u harici, zihindeki algılanış biçimine vücud-u zihni, aynı ağacın İlahi ilimdeki ayan-ı sabite ya da vücud-u manevisine ise vücud-u ilmi denilmektedir.

"Meselâ, nasılki göze görülmeyen eczalı bir mürekkeple yazılan bir kitaba, o yazıyı göstermeye mahsus bir ecza sürülse; o koca kitab, birden her bir göze vücudunu gösterip kendini okutturur. Aynen öyle de o Kadîr-i Ezelî'nin ilm-i muhitinde, her şeyin suret-i mahsusası bir mikdar-ı muayyen ile taayyün ediyor. O Kadîr-i Mutlak emr-i Kün Feyekûn ile o hadsiz kudretiyle ve nafiz iradesiyle, o yazıya sürülen ecza gibi, gayet kolay ve sühuletle kudretin bir cilvesi olan kuvvetini o mahiyet-i ilmiyeye sürer, o şeye vücud-u haricî verir; göze gösterir, nukuş-u hikmetini okutturur."(1)

(1) bk. Lem'alar, Yirmi Altıncı Lem'a, On Birinci Rica.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...