"Yalnız, ef'âlinde, şuûnunda, teşbihi ifade eden mesel var." cümlesini izah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Daha yüksek bir tabakanın hisse-i fehmi: Cenâb-ı Hak ezelîdir, ebedîdir, evvel ve âhirdir. Hiçbir cihette ne zâtında, ne sıfâtında, ne ef'âlinde naziri, küfvü, şebîhi, misli, misali, mesîli yoktur. Yalnız, ef'âlinde, şuûnunda, teşbihi ifade eden mesel var. وَ ِللهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلٰى Bu tabakata ârifîn tabakası, ehl-i aşk tabakası, sıddıkîn tabakası gibi ayrı ayrı hisse sahiplerini kıyas edebilirsin."(1)

Buradaki "mesel", Allah’ın mutlak sıfatlarının idrak edilebilmesi için getirilen teşbihlerdir. Mesela, "kabza-i tasarruf" bir şeyi avcunun içinde tutmak, bir şeye hâkim, galip ve vakıf olmak mânâlarına geliyor. "Kabza", yani avuç burada mecazî bir mânâ taşıyor. Yoksa -hâşâ- Allah’ın bir avuç içi var, eşya da maddî olarak bu avucun içinde mânâsı kastedilmiyor.

Benzer teşbih ve mecazları âyet ve hadislerde de görmekteyiz. Bu sınıfa giren birçok âyet ve hadisler mevcuttur. Bunlardan bazılarını misal olarak verelim:

"Allah'ın eli kulların ellerinin üstündedir." (Feth Suresi, 48/10)

"Benim nefsimdekini bilirsin; fakat ben senin nefsinde bulunanı bilmem." (Maide Suresi, 5/116)

"Allah, gökleri, yeri ve her ikisinin arasındakileri altı günde yaratmış, sonra da Arş'ın üzerine istivâ etmiştir." (Secde Suresi, 32/4)

Allah’ın kâinatı mutlak mânâda tedbir ve tedvir etmesini Kur’an’ "istiva" teşbihi ile ifade ediyor. Evet, âyetlerde Allah'ın yeri ve gökleri yarattıktan sonra arşı istiva ettiği bildirilmiştir.

"İstevâ alâ arşihî" tabiri, Allah'ın bütün yaratıkların Rabb'i, idarecisi ve koruyucusu olmasından kinayedir.

Âyet ve hadislerde kullanılan bu gibi müteşabih meseller ve ifadeler, Cenâb-ı Hakk'ın ezelî, ebedî, evvel ve âhir, hiçbir cihette ne zâtında, ne sıfâtında, ne ef'âlinde naziri, küfvü, şebîhi, misli, misali, mesîli olmadığı düşünülerek birer teşbin olarak anlaşılmalıdır.

(1) bk. Sözler, Yirmi Beşinci Söz, Birinci Şule.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...