Açıklamalar

¹ "İnsan her ne kadar fâil-i muhtar ise de, fakat "Allah dilemedikçe siz hiçbir şeyi dileyemezsiniz." (İnsan Suresi, 76:30) sırrınca, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkimdir. Meşiet-i İlahiye, meşiet-i insaniyeyi geri verir. "Kader gelince göz kör olur." (Hadis-i Şerif) hükmünü icra eder. Kader söylese; iktidar-ı beşer konuşmaz, ihtiyar-ı cüz'î susar." (M., On Beşinci Mektub Birinci Sual İkinci Makam, s.52)

² " Yemin olsun rüzgâra." (Zariyat Suresi, 51:1) * "Yemin olsun gönderilen meleklere." (Mürselât Suresi, 77:1) deki kasemde; havanın temevvücatı ve tasrifatı içinde mühim hikmetleri ihtar etmek için, rüzgârlara memur melaikelere kasem ile nazar-ı dikkati celbediyor ki, tesadüfî zannolunan unsurlar, çok nazik hikmetleri ve ehemmiyetli vazifeleri görüyorlar." (M., Yirmi Dokuzuncu Mektub Birinci Kısım İkinci Nükte, s.389)

³ "Ey melâike ve rûhaniyatın kabûlünde tereddüde gösteren bîçâre adam! (...) Hiç hatırına gelmesin ki: Şu hilkatte cârî olan namuslar, kanunlar kâinatın hayatdar olmasına kâfi gelir. Çünki o cereyan eden namuslar, şu hükmeden kanunlar; itibarî emirlerdir, vehmî düsturlardır, ademî sayılır. Onları temsil edecek, onları gösterecek, onların dizginlerini ellerinde tutacak melaike denilen ibadullah olmazsa; o namuslara, o kanunlara bir vücud taayyün edemez. Bir hüviyet teşahhus edemez. Bir hakikat-ı hariciye olamaz. Halbuki hayat, bir hakikat-ı hariciyedir. Vehmî bir emr, hakikat-ı hariciyeyi yüklenemez." (S., Yirmi Dokuzuncu Söz Birinci Maksad İkinci Esas, s.510)

⁴ "Hem meselâ, Sûre-i Rahman'da tekrar edilen "Rabbinizin nimetlerinden hangi birini inkâr edersiniz?" (Rahman Suresi,55:13) âyeti ile Sure-i Mürselât'ta "Yazıklar olsun o gün yalanlayanlara!" (Mürselât Suresi, 77:15) âyeti, cinn ve nev'-i beşerin, kâinatı kızdıran ve arz ve semavatı hiddete getiren ve hilkat-i âlemin neticelerini bozan ve haşmet-i saltanat-ı İlahiyeye karşı inkâr ve istihfafla mukabele eden küfür ve küfranlarını ve zulümlerini ve bütün mahlukatın hukuklarına tecavüzlerini asırlara ve arz ve semavata tehdidkârane haykıran bu iki âyet, böyle binler hakikatlarla alâkadar ve binler mes'ele kuvvetinde olan bir ders-i umumîde binler defa tekrar edilse yine lüzum var ve celalli bir i'caz ve cemalli bir îcâz-ı belâgattır." (Ş., On Birinci Şua Onuncu Mes'ele, s.246)
"Zira kizb, küfrün esasıdır. Kizb, nifakın birinci alametidir.Kizb, Kudret-i İlâhiyyeye bir iftiradır. Kizb, hikmet-i Rabbaniyeye zıddır. Ahlâk-ı âliyeyi tahrib eden kizbdir. Âlem-i İslâmı zehirlendiren ancak kizbdir. Âlem-i beşerin ahvalini fesada veren kizbdir. Nev'-i beşeri kemalâttan geri bırakan kizbdir. Müseylime-i Kezzab ile emsalini âlemde rezil ü rüsvay eden kizbdir. İşte bu sebeblerden dolayıdır ki; bütün cinayetler içinde tel'ine, tehdide tahsis edilen, kizbdir." (İİ., Mühürlenen Kalbler sonu -Münafıklar bahsi- Yedinci Cümle, s.82)