Açıklamalar

¹ "Kâinatın neticesi hayat olduğu gibi; hayatın neticesi olan şükür ve ibadet dahi, kâinatın sebeb-i hilkati ve ille-i gaiyesi ve maksud neticesidir. Evet bu kâinatın Sâni'-i Hayy-u Kayyûm'u bu kadar hadsiz enva'-ı nimetiyle kendini zîhayatlara bildirip sevdirdiğine mukabil, elbette zîhayatlardan o nimetlere karşı teşekkür ve sevdirmesine mukabil sevmelerini ve kıymetdar san'atlarına mukabil medh ü sena etmelerini ve evâmir-i Rabbanîsine karşı itaat ve ubûdiyetle mukabele edilmelerini ister.
İşte bu sırr-ı Rubûbiyete göre teşekkür ve ubûdiyet, bütün enva'-ı hayatın ve dolayısıyla bütün kâinatın en ehemmiyetli gayesi olduğundandır ki, Kur'an-ı Mu'ciz-ül Beyan, pek çok hararetle ve şiddetle ve halâvetle şükür ve ibadete sevkediyor. Ve ibadet Cenâb-ı Hakk'a mahsus ve şükür ona lâyık ve hamd ona hastır diye çok tekrar ile beyan ediyor." (L., Otuzuncu Lem'a Beşinci Nükte Üçüncü Remiz, s.332) (Ayrıca bk. M., Yirmi Sekizinci Mektub Beşinci Mes'ele-Şükür Risalesi-, s.364)

² "Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm minberde hutbe okurken: "Onlar Allah'ın kudret ve azametini hakkıyla bilemediler. Hâlbuki kıyamet gününde yeryüzü bütünüyle Onun tasarrufundadır; gökler de Onun kudretiyle dürülmüştür." (Zümer Suresi, 39:67) âyetini okudu ve dedi: "Cebbar olan Allah kendini tâzîm ediyor ve buyuruyor ki: Cebbar benim; her şeyden büyük ve her şeyden yüce olan benim." dediği vakit, minber öyle sarsıldı ve öyle lerzeye geldi ve titredi, korktuk ki; Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmı düşürecek bir derecede sallandı." (M., On Dokuzuncu Mektub Mu'cizât-ı Ahmediyye- On Birinci İşaret Altıncı Misal, s.134) (Ayrıca bk. S., On İkinci Söz sonu, On Üçüncü Söz Birinci Makam sonu, ve On Dördüncü Söz Beşincisi, Yirmi Beşinci Söz Birinci Şule İkinci Şua Dördüncü Lem'a, s.135, 140, 167 ve 397)

³ "Evet, şu âlemin Mutasarrıf-ı Zîşanı, her asırda, her senede, her günde bu dar, muvakkat rûy-i zeminde haşr-i ekberin ve meydan-ı kıyametin pek çok emsalini ve nümunelerini ve işaratını icad ediyor. Ezcümle:
Haşr-i baharîde görüyoruz ki: Beş-altı gün zarfında küçük ve büyük hayvanat ve nebatattan üçyüz binden ziyade enva'ı haşredip neşrediyor. Bütün ağaçların, otların köklerini ve bir kısım hayvanları aynen ihya edip iade ediyor. Başkalarını ayniyet derecesinde bir misliyet suretinde icad ediyor. Halbuki maddeten farkları pek az olan tohumcuklar o kadar karışmışken, kemal-i imtiyaz ve teşhis ile o kadar sür'at ve vüs'at ve sühulet içinde kemal-i intizam ve mizan ile altı gün veya altı hafta zarfında ihya ediliyor. Hiç kabil midir ki: Bu işleri yapan Zâta bir şey ağır gelebilsin, semavat ve arzı altı günde halkedemesin, insanı bir sayha ile haşredemesin! Hâşâ!?" (S., Onuncu Söz Dokuzuncu Hakikat, s.80)
"Ekseriyetle Fâtır-ı Hakîmin âdetidir; ehemmiyetli ve kıymetdar şeyleri aynıyla iade ediyor.. Yâni, ekser eşyanın misliyle tazelenmesi, mevsimlerin tebeddülünde, asırların değişmesinde o kıymetdar ehemmiyetli şeyleri aynıyla iade ediyor. Yevmî ve senevî ve asrî haşirlerin umumunda, şu kaide-i âdetullah ekseriyetle muttarid görünüyor. İşte bu sabit kaideye binaen deriz: Madem fünunun ittifakıyla ve ulûmun şehadetiyle, hilkat şeceresinin en mükemmel meyvesi insandır. Ve mahlukat içinde en ehemmiyetli insandır. Ve mevcudat içinde en kıymetdar insandır. Ve insanın bir ferdi, sair hayvanatın bir nev'i hükmündedir. Elbette kat'î bir hads ile hükmedilir ki, haşir ve neşr-i ekberde beşerin herbir ferdi aynıyla, cismiyle, ismiyle, resmiyle iade edilecektir." (L., On Yedinci Lem'a Dördüncü Nota, s.115; MN., Zühre Dördüncü Nota, s.151)