İşaratül-İcaz 46. Ders - Münafığın iç dünyası

Münafıkın iç dünyası

“Onlara ‘insanların iman ettiği gibi siz de iman edin’ denilince, 'O sefihlerin iman ettiği gibi mi iman edeceğiz?' dediler. Dikkat edin, asıl sefih olanlar kendileridir, lakin bilmezler.” (Bakara, 13)

"O sefihlerin iman ettiği gibi mi iman edeceğiz?" dediler.

Yani, “Biz nasihati kabul etmeyiz. Biz nasıl o zelil insanlar gibi oluruz? Çünkü onlar bizim nazarımızda sefih kimselerdir. Biz makam sahipleri, onlara kıyas edilmeyiz.”

"Dediler"

Bu lafız,
- Onların nefislerini kusurdan uzak gördüklerine,
- Mesleklerini yayma çalışmalarına,
- Nasihatten istiğnalarına,
- Kendilerindeki gurura,
- Ve dava sahibi olduklarına bir remizdir.

"İman mı ederiz?"

Bu lafız istifham-ı inkarî ile onların cehl-i mürekkep içindeki şiddetli inatlarına bir işarettir. Sanki istifham suretiyle şöyle diyorlar: "Ey nasihatçi! Vicdanına danış! Senin insafın bizim reddimizi kabul eder mi?"

"Dediler" ifadesinin mütaallıkında, birbirine terettüp eden üç cihet vardır:

1- Kendi içlerinden böyle dediler.
2- Sonra ebna-yı cinslerine (kendileri gibi münafık olanlara) böyle dediler.
3- Sonra onları irşada çalışana böyle dediler.

Bu, nasih nasihat ettiğinde nasihat edilen her kimseden beklenen bir durumdur. Önce kendi nefsine danışır, ardından ebnay-ı cinsiyle konuşur, sonra da onlarla muhakeme neticesi olarak sana dönüş yapar.

İşte buna göre, bu kimselere denilenler denilince, önce bozulmuş kalplerine ve tefessüh etmiş vicdanlarına müracaat ettiler, kalp ve vicdanları inkâr etmelerini bildirdi. Böylece onlar, içlerinde olana tercüman olarak böyle dediler.

Sonra, ifsad nazarıyla dostlarına müracaat ettiler, onlar da aynı şekilde inkâr şeklinde görüş bildirdiler. Böylece onlarla gizlice fısıldaşıp muhaverede bulunmalarının sonucunu ifade ettiler.

Sonra özür beyan etme ve safsata yoluyla, nasihat edene yöneldiler, gürültülü bir tarzda “Aramızda fark var. Biz onlara kıyas edilmeyiz. Çünkü onlar fakir, darda kalmış, mecbur kimselerdir. Onların dine kuvvetli bağlılıkları ve zühdleri çaresizliktendir. Bize gelince, izzet ve makam sahibi kimseleriz” dediler.

Böylece gururun hükmüyle, nasihat edeni insafına havale ediyorlar. Hud’a ve hile hükmüyle ise çift dilli (tevriyeli) konuşuyorlar. Yani “Ey mürşid! Bizi sefihler zannetme! Sizin nazarınızda sefihler gibi olamayız. Bilakis biz, samimi mü'minlerin yaptıklarını yapmaktayız.”

Hâlbuki içlerinden şunu murat ediyorlar: “Biz bu fakir mü'minler gibi olmayız. Çünkü bizim nazarımızda onların bir kıymeti yoktur.”

Böylece, (âyette nakledilen) bu ifadelerinde onların fesad, ifsad, gurur ve nifaklarına gizli bir remz vardır.

"O sefihlerin iman ettiği gibi mi?"

Yani, “Sizin kâmil insanlar zannettiğiniz kimseler, sayıları çok da olsa bizim nazarımızda zelil, fakir, çaresiz kimselerdir. Bunların her biri bir kavmin sefihidir.”

Onların bu mukayese yoluyla ifade ettikleri fark davasında şuna işaret vardır: İslâmiyet,
- Miskinlerin sığınağıdır.
- Fakirlerin melceidir.
- Hakkın hâmisidir.
- Hakîkatin muhafızıdır.
- Gurura engel olur.
- Tekebbürü bitirir.

Kemâl ve şerefin ölçüsü ise ancak bu hasiyetlerdir.

Keza onların fark davasından çoğu kere nifakın sebebinin garaz, gurur ve tekebbür olduğuna bir işaret vardır. Nitekim şu âyet de bu manayı açıklar: “Sana uyanların ancak basit görüşlü alt tabakamızdan başkası olmadığını görüyoruz.” (Hûd, 27)

Keza onların fark davasında, İslâmiyetin ehl-i dünya ve makam sahibi kimselerce tahakküm ve tegallübe vesile olamayacağına gizli bir işaret vardır. Bilakis o, diğer dinlerden farklı olarak fakirlerin ve biçarelerin ellerinde ihkak-ı hakka bir vasıtadır. Bu hakîkate tarih şehadet eder.

"Dikkat edin, asıl sefih olanlar kendileridir, lakin bilmezler."

Bil ki: Kur’ân’ın nifaka şiddetli hücumu ve kınaması, ancak İslâm âleminin ekser belâlarının nifakın envaından meydana gelmesi sebebiyledir...

"Dikkat edin"

Sonra bu lafız herkesin huzurunda onların sefih olduklarına tenbihte bulunur, kendilerini teşhir eder, umumun fikrini onların sefahetine şahit tutar.

ALÂ ifadesi asıl olarak “Onların sefihler olduklarını bilmiyor musunuz?” der. Yani, “Biliniz!” mesajı verir.

"Gerçekten"

Bu edat, hakîkate bir ayna ve ona bir vesiledir. Sanki şöyle der: “Hakîkate müracat edin, ta ki onların zâhirî safsatalarının bir aslı olmadığını bilesiniz.”

"Onlar"

Bu lafız, hasr içindir, onların kendilerini sefihlikten uzak görmelerini reddeder, “O sefihlerin iman ettiği gibi mi..?" diyerek işaret etmiş oldukları mü'minleri sefih kimseler olarak görmelerini ise def’ eder.

Yani, “Asıl sefih; gurur, garaz ve fani lezzetlere aldanıp âhireti terk edendir. Yoksa fani hevesatı terk ile bâki olanları satın alan değil.”

"Sefih olanlar"

Buradaki elif-lam hükmün malûm olmasını bildirir. Yani, “Onların bir kısım sefihler olduğu malûmdur.” Ayrıca kemâl manası taşır. Yani sefihliğin kemâli onlardadır.

"Lakin bilmezler."

Bunda üç işaret var:

1- Hakkı batıldan ayırmak, mü'minlerin mesleğini onların mesleğinden tefrik etmek tefekkürü ve ilmi gerekli kılar. Onların ifsat ve fitneleri ise böyle değildir, göz önündedir, edna bir şuuru olan hisseder. Bundan dolayı birinci âyetin sonunda “Lakin onlar şuurunda değiller” denilmiştir.

2- Ayet sonlarında gelen “Onlar akıllarını kullanmıyorlar mı?” “Onlar bakmıyorlar mı?” “Düşünenler için…” ve benzerleri İslâm’ın akıl, hikmet ve ilim üzerine kurulduğuna işaret eder.

Dolayısıyla her akl-ı selimin onu kabulü, İslâm’ın şanındandır. O, taklit ve taassuba dayanan diğer dinler gibi değildir.

Bu işarette, başka yerde zikrettiğim gibi, bir müjde vardır.

3- Bu özellikleri taşıyan münafıklardan yüz çevirmek ve onlara önem vermemek lâzımdır. Çünkü nasihat onlara fayda vermez. Zira bilmediklerinin farkında değiller ki, ondan kurtulma yolunu arasınlar.