İşaratül-İcaz 47. Ders - Münafığın iki yüzlülüğü

Münafıkın iki yüzlülüğü

“Onlar iman edenlerle karşılaştıkları zaman ‘İnandık’ dediler. Fakat şeytanlarıyla yalnız kaldıklarında, ‘Biz, sizinle beraberiz, biz ancak onlarla alay eden kimseleriz.’ dediler. Asıl Allah onlarla istihza eder ve taşkınlıkları içinde şaşkın şaşkın dolaşmalarına medet verir.” (Bakara, 14-15)

Bil ki: Bu âyetin manasının öncekilerle nazm ciheti, dördüncü cinayetlerinin diğerlerine atfedilmesidir. Yani “mü’minlerle istihza ve onları küçük görmeleri”, evvelindeki fesad, ifsad ve mü’minleri sefih görmek cinayetlerine atfedilmiştir.

Âyetin cümleleri arasındaki nazm ciheti

Elemlere karşı bir nokta-ı istinad ve emellere karşı bir nokta-ı istimdad olan imanın üç hakiki özelliği vardır:

1- Nokta-i istinaddan gelen izzet-i nefis. İzzet-i nefsin şe’ni, tezellüle tenezzül etmemektir.

2- Şefkat. Bunun şe’ni, başkalarını zillet ve hakarete maruz bırakmamaktır.

3- Hakîkatlere hürmet etmek ve kıymetlerini bilmek. Çünkü kıymettar seciyye sahibi kimse, hakîkate müştaktır ve onu cevher-i ferid olarak görür. Bir de hakikati istihfaf etmemek. Çünkü asalet sahibidir.

Bunun gibi, imanın zıddı olan nifak için de bu üç özelliğin zıtları vardır. İşte nifaktan neşet edenler şunlardır:

1- Zillet-i nefs.

2- İfsad meyli.

3- Başkasını küçük görmek sûretiyle gurur.

Bunu anladığında, bil ki: Nifak zillet-i nefsi meydana getirir, o da tezellülü intaç eder, o da riyayı, o da müdaheneyi, o da yalanı... Buna "Onlar iman edenlerle karşılaştıkları zaman ‘İnandık’ dediler." ile işaret etti.

Sonra nifak kalbi bozar, kalbin fesadı ruhta yetimliği intaç eder, yani sahipsiz, hâmisiz, maliksiz olduğu sonucuna vardırır. Bundan korku doğar. Bu korku, insanı gözden uzak kalmaya sevk eder. Buna, وَإِذَا خَلَوْا “Fakat yalnız kaldıkları zaman” lafzı ile işaret etti.

Sonra nifak, sıla-i rahmi keser. Bu bağı kesmek ise şefkati ortadan kaldırır. Şefkatin zevali ifsadı netice verir. O da fitneyi, o da hıyaneti, o da zaafı… Zaaf ise o kimseyi destek alacağı ve dayanacağı birilerini aramaya mecbur bırakır. Buna, “şeytanlarıyla…” kelimesi ile işaret etti.

Sonra nifak, tereddüt içinde bir cehalet olduğundan tabiatlarının tezebzübünü, o da bir inançta sebat etmemeyi, o da mesleksizliği, o da kendilerine güvenilmemeyi netice verir. Bu ise, ahitlerini yenilemeye onları mecbur bırakır. Bu silsileye “Biz sizinle beraberiz, dediler” lafzı ile işaret etti.

Sonra özür beyan etmeye ihtiyaç duyunca kendi hafiflikleri sebebiyle hakîkati hafife aldılar. Kıymetsiz olduklarından kıymettar şeylere önem vermediler. Nefislerinin zilletinden ve gururun menşei olan nefsin zaafından dolayı âli şeyleri önemsiz gördüler. Kur'ân'ı bu durumu şöyle ifade etti: “Biz ancak onlarla alay eden kimseleriz.”

Sonra bu âyetleri dinleyen muhatap, kelâmın gidişatından mü’minlerin onlara mukabelede bulunmalarını beklerken, mü’minlere bedel Allah’ın mukabele ettiğini gördü. Bu mukalebede,

- Mü’minlerin teşrifine bir işaret vardır.

- Allah’ın mukabelesine nisbetle, onların alaya almalarının hiç hükmünde olduğuna bir remiz vardır.

- O münafıkların ahmaklığına, zecrine ve reddine bir ima vardır. Çünkü “Allah’ın himaye ettiği kimselerle nasıl istihza edilir?” Buna işareten Allahu Teâlâ, “Asıl Allah onlarla istihza eder” dedi.

Yani, “Onların istihzalarını, dünya ve âhirette sürüp gidecek, yenilenecek istihfaf ve tehekküm suretiyle en şiddetli bir şekilde cezalandırır.”

“Taşkınlıkları içinde şaşkın şaşkın dolaşmalarına medet verir.”

Âyetin bu kısmı, onların istihzalarına istihza tarzıyla ceza verilmesini ortaya koyar, bunun nasıl olduğunu tafsil ve tasvir eder.