İşaratül-İcaz 48. Ders - Münafığa fırsat verilmesindeki sır

Münafıka fırsat verilmesindeki sır

“Onlar iman edenlerle karşılaştıkları zaman ‘İnandık’ dediler. Fakat şeytanlarıyla yalnız kaldıklarında, ‘Biz, sizinle beraberiz, biz ancak onlarla alay eden kimseleriz.’ dediler. Asıl Allah onlarla istihza eder ve taşkınlıkları içinde şaşkın şaşkın dolaşmalarına medet verir.” (Bakara, 14-15)

Her cümlenin kısımlarının nazm ciheti

Bil ki: Âyetin bu kısmı, onların müdahenelerini ifade etmek için sevk olunmuştur.

deki kat’iyet, bunu kararlılıkla, kasden ve bile bile yaptıklarına bir imadır. Yani, ehl-i imanla karşılaşmayı azim ve kasıtla yapmışlardır.

"Karşılaştılar" lafzı, onların yollarda, insanların içinde ehl-i imanla karşılaşmayı taammüden istemelerine bir imadır.

"Mü’minlerle" demek yerine "İman edenlerle" denilmesi, -onların mü’minlerle içli dışlı olmalarının, temas kurmalarının ve irtibatlarının iman sıfatıyla olduğuna -ve mü’minlerin çok vasıfları arasında onlar için medar-ı nazarın sadece iman sıfatı olduğuna bir işarettir.

"Dediler" lafzı, onların kalplerinde olmayan şeyleri söylediklerine ve onların konuşmalarının -tasannu, riya, müdahene ve töhmeti def’ için olduğuna, -mü’minlerdeki bir kısım menfaatlere ulaşmaya hırs gösterdiklerine -ve onların sırlarına muttali olmak için yapıldığına bir telvihtir.

Makam te'kidi gerektirirken, (bu sözlerinin) te’kidsiz olması ve fiil cümlesi olarak getirilmesi, kelâmlarında şiddet ve kuvvet meydana getirecek şekilde kalplerinde bir aşk, bir şevk, bir muharrik olmadığına işarettir.

Keza, te'kidin terkinde, kendileri hakkındaki töhmeti def’ hususunda çok istekli olduklarına bir ima vardır. Sanki şöyle söylüyorlar: “Sizin bizi inkârınız hiç de yerinde değildir, hatta yok hükmündedir. Çünkü biz töhmet altında kalacak kimseler değiliz.”

Keza, te’kidin onlara revaç vermediğine bir remiz vardır.

Keza, yalan üzerindeki bu ince ve zayıf perdenin biraz üzerine gidilse yırtılacağına bir telmih vardır.

Fiil cümlesi olarak gelmesinde, onların sebat ve devam iddia etmelerinin mümkün olmadığına bir işaret vardır. Onların bu yapmacık ifadelerinden maksadı, ancak ve ancak -mü’minlerin menfaatlerine iştirak etmek -ve hudus-ı iman iddiasıyla onların sırlarına muttali olmaktır.

“Fakat şeytanlarıyla yalnız kaldıkları zaman” deki cem edici vav harfi, bu kelâmın “Onların mesleki yoktur” manasını beyan için sevk olunduğuna ve bu iki şart ifadesi arasında anlatılan gidip gelmelerini beyan için olduğuna bir imadır.

deki kat'ilik manası, onların fesad ve ifsad hükmüyle böyle bir sığınmayı zaruri bir vazife gördüklerine bir remizdir.

"Yalnız kaldıkları zaman" Hıyanet hükmüyle korku içinde olduklarına ve korku hükmüyle de gözden ırak olmak istediklerine bir işarettir.

Burada fiiline münasip harfi de kullanılabilirdi, Ama nin tercihi, -acz ve zaaf hükmüyle onlara sığındıklarına, -fitne ve ifsad hükmüyle mü’minlerin sırlarını kâfirlere ulaştırdıklarına bir işarettir.

"Şeytanlarıyla" lafzı, şunlara işaret eder: -Onların reisleri, şeytanlar gibi gizli ve vesvese vericidir. -Keza, onlar şeytanlar gibi zarar verirler. -Keza, onlar şeytanların yolundadırlar, şerden başka bir şey tasavvur etmezler.

“‘Biz sizinle beraberiz' dediler." Bu cümle, -suçsuz olduklarını ifade, -ahitlerini yenilemek -ve kendi yollarında sebatlarını beyan için sevk edilmiştir.

Bil ki: Onlara inanmayan mü’minlere te’kitsiz bir şekilde “İman ettik” derlerken, inkâr eden olmadığı hâlde (kendi reislerine) te'kidli bir şekilde “Biz sizinle beraberiz” demeleri, orda kalplerinde söylemek için bir şevk olmadığına, ama burada şevkle bunu söylediklerine bir işaret ve delalet vardır.

Burada isim cümlesi iken orada fiil cümlesi olması, (reislerinin yanında isim cümlesiyle “Biz sizinle beraberiz” derken mü’minlerin yanında fiil cümlesiyle “İman ettik” demeleri), burada sebat ve devamı, orada ise gelip geçiciliği isbata yöneliktir.

"Biz ancak onlarla alay eden kimseleriz."

Burada atf yoktur. Çünkü vasl (cümleleri birbirine bağlamak), ya tam bir ittisal veya tam bir inkıta sağlamakta aracılık yapar.

Hâlbuki bu cümle bir cihetle önceki cümleden bedel, bir cihetle de onu te'kittir, bunlar ise tam bir ittisali gösterir. Başka bir cihetle ise, mukadder bir suale cevaptır, bu ise tam bir inkıta durumudur. Çünkü çoğu kere cevap haberî, sual ise inşaî olur.

Bu cümlenin öncekini te’kid etmesi veya ona yakın bir anlamda bedel olmasına gelince: Onların bu ifadesinde, hakkı ve hak ehlini küçük görme vardır. Bu da batılı ve batıl yolda olanları tazim anlamına gelir. Bu da (şeytanlaşmış önderlerine) “Biz sizinle beraberiz" demelerinin mealidir.

Mukadder suale cevap olma ciheti ise: Sanki şeytanları onlara diyorlar: “Eğer bizimle beraber iseniz ve bizim yolumuzda gidiyorsanız, o mü’minlerle beraber görülmeniz niye? Ya onların yolundasınız veya nereye gideceğinizi bilmiyorsunuz.”

Onlar da “Biz ancak onlarla alay eden kimseleriz” diye özür beyan ettiler. Böylece İslâm’la bir alâkaları olmadığını açıktan bildirdiler.

İfadelerinde “ancak” demelerindeki hasr ile, belli bir hayat görüşü olmayan, nereye gideceğini bilmeyen kimseler olmadıklarına; “Alay eden kimseleriz" kelimesinin isim olmasıyla ise, böyle dalga geçmek, onların hayatının bir parçası ve özelliği olduğuna, dolayısıyla mü’minlerle beraber görülmelerinin ciddi beraberlik manası taşımadığına işaret ettiler.

İndirme Linkleri
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...