İşaratül-İcaz 2. Ders - Kur'anın Tarifi

Kur’ân’ın tarifinden bir lem’a

Eğer desen: Kur’ân nedir?

El-cevap: O, şu kâinatın tercüme-i ezeliyesi,
tekvinî âyetleri okuyan dillerinin tercüman-ı ebedisi ve âlem kitabının müfessiridir.
Keza o, semavat ve arz sayfalarında müstetir künuz-i esmanın keşşafıdır.
Keza o, hadisat satırlarında muzmer şuunatın hakîkatlerinin anahtarıdır.
Keza o, âlem-i şehadette âlem-i gaybın lisanıdır.
Keza o, yüce ezeli hitapların ve rahmanî ebedi iltifatların hazinesidir.
Keza o, şu İslâmiyet âlem-i manevisinin esası, hendesesi ve güneşidir.
Keza o, âhiret âleminin bir haritasıdır.
Keza o, Allah’ın zât, sıfat, isim ve şuûnatının kavl-i şarihi, tefsir-i vazıhı, bürhan-ı ka­­­tıı ve tercüman-ı satııdır.
Keza o, insanlık âleminin mürebbisidir.
İnsaniyet-i kübra olan İslâmiyet’in âb-ı hayatı ve ziyası gibidir.
Keza o, nev-i beşerin hakîki hikmetidir.
Beşeri yaradılış gayesine sevk eden mürşididir.
Keza o, insan için bir şeriat kitabı olduğu gibi, aynı zamanda bir hikmet kitabı, bir dua ve ubudiyet kitabı olduğu gibi aynı zamanda bir emir ve davet kitabı, bir zi­­kir kitabı olduğu gibi aynı zamanda bir fikir kitabıdır.

O, bir tek kitap olmakla beraber, kendisinde insanın bütün manevi ihtiyaçlarına mukabil çok kitaplar vardır. Kezalik o, kitaplar ve risalelerle dolu mu­kaddes bir menzil gibidir.

Öyle ki, veliler ve sıddıklar, arifler ve muhakkiklerden meydana gelen bütün muhtelif meşrep sahiple­ri­nin meş­rebine ve müte­ba­yin meslek sa­hi­plerinin mesleğine

-o meşrebin mezakına layık ve onu tenvir edecek

-ve o mesleğin me­sa­kına layık ve onu tasvir edecek birer risale ibraz etmiştir. Bu hâliyle o, sanki bir risaleler mecmuasıdır.