Block title
Block content

İsm-i fâil

 

 

Fiilin sahibini belirtmek için kullanılan kalıptır. “Fetih” fiilinin ism-i fâili “Fâtih=fetheden”, “Muharebe” fiilinin ism-i fâili “muharib=harbeden” olur. Ancak unutmayın; her fiilin ism-i fâili olacak diye bir kural yok.

a. Mücerred (ilâvesiz) fiillerde

Bütün üçlü mücerred fiillerin ism-i fâilleri فَاعِلْ=fâil” vezninde olur. 1. kök harfinden sonra bir elif eklenerek yapılır. Türkçedeki yansıması şöyledir:


 

İsm-i fâil

Kök

fâtih

fetih

câhil

cehl

sâlim

selâmet

nâdim

nedâmet

sâdık

sadâkat

tâcir

ticâret

hâzır

huzûr

hâric

hurûc

kâtil

katl

hâkim

hükm

şâkir

şükr

zâlim

zulm

tâlip

talep

sâlih

maslahat

nâdir

nedret

hâdim

hidmet (hizmet)

kâdir

kudret

kâmil

kemâl

vâsıl

visâl

şâkir

şükrân

kâfir

küfrân

sâil

suâl

ârif

irfân

âşık

aşk

sâik

sevk

ârif

ma’rifet

iz

mev’ize

cârî

cereyân

râvî

rivâyet

kâri

kırâat

âlim

ilm


 

Dörtlü mücerred fiil olan “fa’lele”nin ism-i fâili مُفَعْلِلْ=müfa’lil” vezninde olur. Türkçedeki yansıması şöyledir:

İsm-i fâil

Kök

tercim

terceme

vesvis

vesvese

 

b. Mezîd (ilâveli) fiillerde

Aşağıdaki tabloda her kalıptan bir miktar ism-i fâil gösterilmiştir. Ancak unutmayın; her fiilin her kalıptan ism-i fâili olamaz, bazılarının olsa bile kullanımda yok gibidir. Zaten bizim işimiz de her fiilin her kalıbını bulmak değil, doğru kullanılmış bir kalıptaki kelimenin anlamını bulmak. Dolayısıyla mevdudun üzerinden gideceğimize göre problem yok demektir.

 

İf’âl

(إِفْعَالْ)

Tef’îl

 (تَفْعِيلْ)

Müfâale

 (مُفَاعَلَة)

İnfiâl

 (اِنْفِعَالْ)

İsm-i

fâil

Muhbir

Muhlis

flis

fsid

şrik

Muhsin

cbir

drik

dhil

Muzırr

Mu’cib

Mu’ciz

Mûcid

Mukîm

rîd

şebbih

Muhassin

nakkış

derris 

fettiş

belliğ

eddib

Muhârib

Mutâbık

dâhil

dâfi

 

Münkalib

Münşerih

Müntesib

 

 

İftiâl

(اِفْتِعَالْ)

Tefe’’ul

 (تَفَعُّلْ)

Tefâul

 (تَفَاعُلْ)

İstif’âl

(اِسْتِفْعَالْ)

İsm-i

fâil

ntakil

Muktedir

ftehir

Muktebis

Muteriz

Mutedil

Mütekebbir

Mütehakkık

Mütehakkim

Müteşekkil

Müteşebbis

Mütecâhil

Mütekâmil

Mütemâyil

Müstahkir

Müstakill

Müstemidd

Müstefîd

Paylaş
Yükleniyor...