İsm-i mef’ûl
Fiilden etkileneni belirtmek için kullanılan kalıptır. “Cehl” fiilinin ism-i mef’ûlü “mechûl=bilinmeyen”, “tescil” fiilinin ism-i mef’ûlü “müseccel=tescil edilmiş” gibi. Ancak unutmayın; her fiilin ism-i mef’ûlü olacak diye bir kural yok.
a. Mücerred (ilâvesiz) fiillerde
Bütün üçlü mücerred fiillerin ism-i mef’ûlleri “مَفْعُولْ=mef’ûl” vezninde olur. 1. kök harfinin başına “mim”, son harfinden evvel de “vav” ilâvesiyle yapılır. Türkçedeki yansıması şöyledir:
İsm-i fâil | Kök |
mechûl | cehl |
ma’lûm | ilm |
mahdûd | hadd |
masdûk | sadâkat |
maktûl | katl |
mahkûm | hükm |
meşkûr | şükr |
mazlûm | zulm |
matlûp | talep |
meşkûr | şükrân |
mes’ûl | suâl |
me'mûr | emr |
me'zûn | izn |
ma’rûf | irfân |
ma’dûd | add |
ma’şûk | aşk |
Dörtlü mücerred fiil olan “fa’lele”nin ism-i mef’ûlü “مُفَعْلَلْ=müfa’lel” vezninde olur. Türkçedeki yansıması şöyledir:
İsm-i mef’ûl | Kök |
mücevher | cevhere |
müdebdeb | debdebe |
mutantan | tantana |
b. Mezîd (ilâveli) fiillerde
| İf’âl (إِفْعَالْ) | Tef’îl (تَفْعِيلْ) | Müfâale (مُفَاعَلَة) | İnfiâl (اِنْفِعَالْ) |
İsm-i mef’ûl | Mücber Müsbet Müsned Müdhal Muhkem Mühmel Münker Murâd | Münakkaş Mücessem Müşekkel Müeddeb | Muhâtab | ? |
| İftiâl (اِفْتِعَالْ) | Tefe’’ul (تَفَعُّلْ) | Tefâul (تَفَاعُلْ) | İstif’âl (اِسْتِفْعَالْ) |
İsm-i mef’ûl | Muktebes Mükteseb Mu’temed | Mütehayyer Mütehayyel | ? | Müstahkar Müstahdem Müstehakk Müstemedd Müstefâd |