Mesnevi-i Nuriye'de Geçen Kelimeler

Tarih: 24.09.2024 - 15:13 | Güncelleme: 03.10.2024 - 13:05

Okuma süresi: 33 sa, 6 dk

Zeki Kabasakal Ağabeyimize ebedi sevap kazandırması duasıyla.....

- su, Mc- yağmur, letâfet, güzellik, itibar, ırz, nâmus, vakar, cilâ, keskinlik, kan

Evet, Fâtır-ı Hakîm, Kitab-ı Mübînin (1) düsturlarını gayet güzel bir surette ve muhtasar bir tarzda ve has bir lezzette ve mahsus bir ihtiyaçla icmâl edip derc eder. Herşey öyle has bir lezzet ve mahsus bir ihtiyaçla amel etse, o Kitab-ı Mübînin düsturlarını bilmeyerek imtisal eder.

Meselâ, horumlu sivrisinek dünyaya geldiği dakikada hanesinden çıkar, durmayarak insanın yüzüne hücum eder, uzun asâsıyla vurur,

"âb-ı hayat fışkırtır, içer. Hücumdan kaçmakta, erkân-ı harp gibi maharet gösterir. Acaba bu küçük, tecrübesiz, yeni dünyaya gelen mahlûka bu san’atı ve bu fenn-i harbi ve su çıkarmak san’atını kim öğretmiş? Ve nereden öğrenmiş? Ben, yani bu biçare Said, itiraf ediyorum ki, eğer ben o hortumlu sineğin yerinde olsaydım, kerrüfer harbini ve su çıkarmak hizmetini, çok uzun dersler ve çok mütaddit tecrübelerle ancak öğrenebilirdim."

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/9.p s215 p588)

(1): (bk. s215 p587)

Lügatçe: âb-ı hayat: hayat suyu, kan amel etmek: davranmak asâ: baston, değnek biçare: çaresiz derc etmek: yerleştirmek düstur: kanun erkân-ı harp: savaş komutanı Fâtır-ı Hakîm: her şeyi hârika üstün sanatıyla benzersiz olarak ve hikmetli yaratan Allah (c.c.) fenn-i harb: savaş sanatı hane: ev icmâl etmek: özetlemek imtisal etmek: emre uymak, boyun eğmek kerrüfer harbi: vur-kaç tekniği ile yapılan savaş Kitab-ı Mübîn: her şeyin açıkça yazılı olduğu, Allah katındaki kitap maharet: beceri, hüner mahlûk: yaratık, varlık mahsus: has, özel muhtasar: kısa, özet mütaddit: çok sayıda, çeşitli suret: biçim, görünüş

Bir kısmı su gibidir. Görünür, hissedilir, lâkin parmaklarla tutulmaz. Bu kısımda hayalâttan tecerrüd etmek, külliyetle ona dalmak gerektir. Tenkit parmaklarıyla tecessüs edilmez; edilse akar, kaçar. O

ab-ı hayat, parmağı mekân ittihaz etmez.

İkinci kısım, hava gibidir. Hissedilir, fakat ne görünür, ne de tutulur. Ona karşı sen, yüzün, ağzın, ruhunla o rahmet nesîmine karşı teveccüh et, kendini mukabil tut. Tenkit elini uzatma, tutamazsın. Ruhunla teneffüs et. Tereddüt eliyle baksan, tenkit ile el atsan, o yürür, gider. Senin elini mesken ittihaz etmez, ona razı olmaz.

Üçüncü kısım ise, nur gibidir. Görünür, fakat ne hissedilir, ne de tutulur. Öyleyse, sen kalbinin gözüyle, ruhunun nazarıyla kendini ona mukabil tut ve gözünü ona tevcih et, bekle. Belki kendi kendine gelir. Çünkü nur, elle tutulmaz, parmaklarla avlanmaz. Belki o nur ancak basiret nuruyla avlanır. Eğer haris ve maddî elini uzatsan ve maddî mizanlarla tartsan, sönmese de gizlenir. Çünkü öyle nur, maddîde hapse razı olmadığı gibi, kayda giremez, kesîfi kendine mâlik ve seyyid kabul etmez.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/10.Nota 2/2.p s219 p596)

(1) ben müşahede ettim ki, marifetullahın şahitleri, burhanları üç çeşittir (bk. s218 p595):

ab-ı hayat: hayat suyu basiret: kalp gözü burhan: güçlü ve sarsılmaz delil haris: aç gözlü, çok hırslı hayalât: hayaller ittihaz etmek: kabullenmek, edinmek kesîf: sığ, yoğun, maddî yapısı olan külliyet: bütünlük, genellik lâkin: ancak, fakat maddî: maddeyle alâkalı mâlik: sahip marifetullah: Allah’ı bilme tanıma mekân: yer mesken: ev, mekân mizan: ölçü, tartı mukabil tutmak: bir şeyin karşısına doğru yönelmek müşahede etmek: gözlemlemek nazar: dikkat, bakış nesîm: hoş ve hafif rüzgâr rahmet: İlâhî şefkat, merhamet seyyid: efendi şahit: tanık tecerrüd etmek: soyutlanmak, sıyrılmak tecessüs: gizlice araştırma teneffüs etmek: solumak tenkit: eleştiri tereddüt: şüphe tevcih etmek: yöneltmek teveccüh etmek: yönelmek

ÂBÂ

- eb’in çoğulu – babalar, pederler, Mc- mürşidler, ileri gelenler

Mesnevî-i Nuriye (MN)

İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kâfirlerin Müslümanlara ve ehl-i Kur’ân’a düşman olmaları, küfrün iktizâsındandır. Çünkü, küfür imana zıttır. Maahaza, Kur’ân, kâfirleri ve

âbâ ve ecdatlarını idam-ı ebedi ile mahkûm etmiştir. Binaenaleyh, Müslümanlarla ülfet ve muhabbetleri mümkün olmayan kâfirlere muhabbet boşa gidiyor. Onların muhabbetiyle karşılaşılamaz. Onlardan medet beklenilemez. Ancak “Hasbünal lâhü ve niğ’mel vekil (Âl-i İmrân 3/173) (1)” diye Cenâb-ı Hakka iltica etmek lâzımdır.

(MN Hubâb Risalesi 28/18.İ’lem 1/1.p s117 p370)

(1): Âl-i İmrân Sûresi 3/173: “Allah bize yeter; O ne güzel vekildir.”

âbâ: babalar ecdat: atalar, dedeler ehl-i Kur’ân: Kur’ân’ın yolundan gidenler; Müslümanlar idam-ı ebedi: bir daha geri dönmeyecek şekilde sonsuza dek yok etme iktizâ: gerektirme iltica etmek: sığınmak kâfir: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği bir şeyi inkâr eden kimse küfür: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği bir şeyi inkâr etme mahkûm etmek: bir kişi aleyhinde cezalandırıcı mahiyette hüküm vermek medet: yardım muhabbet: sevgi ülfet: kaynaşma, yakınlaşma

ÂBÂD

Mesnevî-i Nuriye (MN):

Evet, Hazret-i Ömer İbnü’l-Hattâb’ın (radıyallahü teâlâ anh) İslâmiyetten evvel ve sonraki halleri bu meseleye (1) güzel bir misaldir. Bunun gibi, icraat-ı esasiyesinden binlerce harikalar vardır. O zâtın, o zamandaki icraatına harika diyoruz. Acaba bu zamanın yüzlerce feylesofları, o zamanda, o

vahşet-âbâd cezireye gidip, pek uzun zamanlarda o vahşîleri ıslah için çalışsalar, o zât-ı mürşidin bir senede muvaffak olduğu kadar, onlar elli senede muvaffak olabilirler mi? Hâşâ!

(MN Reşhalar 12/8. Reşha 2/2.p s40 p89)

(1) bu mesele: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) vahşi kavimlerden pekçok kötü âdetleri kaldırarak, yerlerine yüksek, nezih ahlâk ve âdetleri doldurması (bk. s40 p88)

cezire: yarımada feylesof: filozof, felsefe ile uğraşan, felsefeci hâşâ: asla ıslah: düzeltme, iyileştirme icraat-ı esasiye: temel faaliyetler muvaffak olmak: başarmak radıyallahü teâlâ anh: Allah ondan razı olsun vahşet-âbâd: vahşetlerle dolu zât: kişi; Hz. Muhammed (a.s.m.) zât-ı mürşid: insanlara doğru yolu gösteren Hz. Muhammed (a.s.m.)

Ve keza, kader muhitinde uçan tayyare-i ömre veya hayat dağları arasında açılan uhdut ve tünellerinden şimşekvâri geçen zamanın şimendiferine bindirerek

ebedül’âbad memleketinin iskelesi hükmünde olan kabir tünelinin kapısına sevk eden Hâlık-ı Rahmânü’r-Rahîmden medet istiyorum.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/3.p s145 p434)

ebedül’âbad memleketi: sonsuzluklar ülkesi; sonsuz hayat, Cennet Hâlık-ı Rahmânü’r-Rahîm: çok merhamet sahibi olan ve şefkatle bütün yaratıkların rızkını veren, sonsuz rahmetiyle her bir varlığa ayrı ayrı şefkatini gösteren ve bütün varlıkların yaratıcısı olan Allah (c.c.) kader: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce bilmesi, takdir etmesi, plânlaması medet istemek: yardım dilemek muhit: okyanus, geniş alan, çevre sevk eden: gönderen, yönlendiren şimendifer: tren şimşekvâri: şimşek gibi tayyare-i ömür: ömür uçağı uhdut: çukur, hendek

3474 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kalbin umûr-u dünyeviye ile kasden iştigal etmek için yaratılmış olmadığı şöylece izah edilebilir: Görüyoruz ki, kalb, hangi birşeye el atarsa, bütün kuvvetiyle, şiddetiyle o şeye bağlanır. Büyük bir ihtimamla eline alır, kucaklar. Ve ebedî bir devam ile, onunla beraber kalmak istiyor. Ve onun hakkında tam mânâsıyla fena olur. Ve en büyük ve en devamlı şeylerin peşindedir, talebindedir. Halbuki umur-u dünyeviyeden herhangibir emir olursa, kalbin istek ve âmâline nazaran bir kıl kadardır. Demek kalb,

ebedü’l-âbâda müteveccih açılmış bir penceredir; bu fâni dünyaya razı değildir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/7.İ’lem 1/1.p s159 p474)

âmâl: emeller; arzular, istekler ebedî: sonu olmayan sonsuzluk ebedü’l-âbâd: sonsuzların sonsuzu, âhiret hayatı emir: iş, olay, olgu fâni: geçici olan, ölümlü fena: yok olma, ölme, fâni olma ihtimam: özen gösterme, önem verme iştigal etmek: meşgul olmak, uğraşmak kasden: bizzat yönelerek mânâ: anlam müteveccih: yönlenmiş, yönelen nazaran: bakarak, -göre razı: hoşnut umûr-u dünyeviye: dünyaya ait işler, dünya işleri

(1) Ey Rabb-i Rahîmim ve ey Hâlık-ı Kerîmim!

Benim sû-i ihtiyarımla ömrüm ve gençliğim zayi olup gitti. Ve o ömür ve gençliğin meyvelerinden elimde kalan, elem verici günahlar, zillet verici elemler, dalâlet verici vesveseler kalmıştır. Ve bu ağır yük ve hastalıklı kalb ve hacâletli yüzümle kabre yakınlaşıyorum. Bilmüşahede, göre göre, gayet sür’atle, sağa sola inhiraf etmeyerek, ihtiyarsız bir tarzda, vefat eden ahbap ve akran ve akaribim gibi, kabir kapısına yanaşıyorum. “O kabir, bu dâr-ı fâniden firâk-ı ebedî ile

ebedü’l-âbâd yolunda kurulmuş, açılmış evvelki menzil ve birinci kapıdır (2).” Ve bu bağlandığım ve meftun olduğum şu dâr-ı dünyayı, kat’î bir yakîn ile anladım ki, hâliktir gider ve fânidir ölür. Ve bilmüşahede, içindeki mevcudat dahi, birbiri arkasından kafile kafile göçüp gider, kaybolur. Hususan benim gibi nefs-i emmâreyi taşıyanlara şu dünya çok gaddardır, mekkârdır. Bir lezzet verse, bin elem takar, çektirir. Bir üzüm yedirse, yüz tokat vurur.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/12.Nota 5/2.p s220 p599)

(1): Arabî yazılmış münâcat ve niyazın bir kısmının Türkçe meâlidir (bk. s220 p598):

(2): Hadis-i Şerif: Tirmizî, Zühd 5; İbni Mâce, Zühd 32; Müsned, 1: 63.

ahbap: dostlar, sevgililer akarib: akrabalar, yakınlar akran: arkadaşlar bilmüşahede: gözle görerek dalâlet: hak yoldan ayrılan, sapıtan inkârcı insanlar dâr-ı dünya: dünya yurdu dâr-ı fâni: geçici âlem, dünya ebedü’l-âbâd: sonsuzların sonsuzu, âhiret hayatı elem: acı, keder fâni: geçici olan, ölümlü firâk-ı ebedî: sonsuz ayrılık gaddar: acımasız hacâlet: utanç Hâlık-ı Kerîm: ikramı bol olan ve her şeyi yaratan Allah (c.c.) hâlik: helâk olan, yok olma özelliği taşıyan hususan: özellikle ihtiyarsız: irade dışı inhiraf etmek: doğru yoldan sapmak kafile: grup, topluluk kat’î: kesin meftun: düşkün mekkâr: düzenbaz, hileci menzil: yer, mekân mevcudat: varlıklar münacât: Allah’a yalvarış, dua nefs-i emmâre: hazır zevke düşkün ve insanı kötülüğe sevk eden duygu niyaz: yalvarıp yakarma Rabb-i Rahîm: her bir varlığa merhamet ve şefkat gösteren ve her şeyi terbiye ve idare eden Allah (c.c.) sû-i ihtiyar: iradeyi kötüye kullanma sür’at: hız vesvese: kuruntu yakîn: kesin ve doğru bilgi zayi: kayıp zillet: hor ve hakir duruma düşme

ABD – 6s-16p - Risale-i Nur

ABD – kul, köle, mahlûk, insan, hizmetçi, hür’ün zıddı

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1348 REMZ. Ey şan ve şerefi, nam ve şöhreti isteyen adam!

Gel, o dersi benden al. Şöhret ayn-ı riyâdır ve kalbi öldüren zehirli bir baldır. Ve insanı insanlara

abd ve köle yapar. O belâ ve musibete düşersen, “İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn (Bakara 2/156) (1)” de, o belâdan kurtul.

(MN Katrenin Zeyli 18/18.Remz 1/1.p s110 p348)

(1): Biz Allah’ın kullarıyız; sonunda yine ona döneceğiz.” Bakara Sûresi 2/156

abd: kul ayn-ı riyâ: gösteriş ve iki yüzlülüğün tâ kendisi musibet: belâ, dert, felâket nam: ad, şan

2423 ZEYLÜ’L-HUBÂB.

Bismillâhirrahmânirrahîm.

Öyle bir Allah’a hamd, medih ve senâlar ederiz ki, şu âlem-i kebir Onun icadıdır. Ve insan denilen şu küçük âlem de Onun ibdâıdır. Biri inşâsı, diğeri binâsıdır. Biri san’atı, diğeri sıbgasıdır. Biri nakşı, diğeri ziynetidir. Biri rahmeti, diğeri nimetidir. Biri kudreti, diğeri hikmetidir. Biri azameti, diğeri rububiyetidir. Biri mahlûku, diğeri masnûudur. Biri mülkü, diğeri memlûküdür. Biri mescidi, diğeri

abdidir. Evet, bütün bu şeyler, eczasıyla beraber Allah’ın mülkü ve malı olduğu, i’câzvâri sikke ve mühürleriyle sâbittir.

(MN Zeylü’l-Hubâb 1/1.p s142 p423)

abd: kul âlem-i kebir: büyük âlem, kâinat azamet: büyüklük, yücelik ecza: cüzler; kısımlar, bölümler hamd: şükür ve övgü hikmet: Allah’ın her bir varlığı bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde yaratması ibdâ: benzersiz ve örneksiz yoktan var etme, yaratma icad: var etme, yaratma i’câzvâri: mu’cizeli; bir benzerini yapma konusunda başkalarını âciz bırakan olağanüstü olan inşâ: varlıkları yine var olan şeylerden, kâinattaki var olan unsurlardan yaratma kudret: Allah’ın güç ve iktidarı mahlûk: yaratılmış, varlık masnû: san’at eseri varlık medih: övgü mescid: ibadet edilen yer mülk: sahip olunan şey memlûk: sahip olunan şey; kul nakış: işleme, süsleme nimet: iyilik, lütuf, ihsan rahmet: İlâhî şefkat, merhamet rububiyet: Rablık; Cenâb-ı Hakkın her bir varlığa yaratılış geyelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması sâbit: değişmez; ispat edilmiş, ispatlanmış, kesin senâ etmek: tekrar tekrar övmek, yüceltmek sıbga: boya sikke: damga zeylü’l-hubâb: Hubâb Risalesine bir ek ziynet: süs

3433 Ey nefs-i emmârem!

Sana tâbi değilim. Sen istediğin şeye ibadet et ve istediğin şeyin peşine düş; ben ancak ve ancak beni yaratıp, şems ve kamer ve arzı bana musahhar eden Fâtır-ı Hakîm-i Zülcelâle

abd olurum.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/2.p s145 p433)

abd: kul arz: dünya Fâtır-ı Hakîm-i Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi olan ve herşeyi bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde benzersiz yaratan Allah (c.c.) kamer: ay musahhar etme: boyun eğdirme, itaat ettirme nefs-i emmâre: hazır zevke düşkün ve insanı dâima kötülüğe sevk eden duygu şems: güneş tâbi: bağlı, boyun eğmiş, başkasına uyan

4438 Evet, Allah’a

abd ve hizmetkâr olana herşey hizmetkâr olur. Bu da herşey Allah’ın mülk ve malı olduğunu

iman ve iz’an ile olur.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/7.p s146 p438)

abd: kul iz’an: şüphesiz, kesin şekilde inanma mülk: sahip olunan şey

5439 Evet, kudret, insanı çok daireler ile alâkadar bir vaziyette yaratmıştır. En küçük ve en hakir bir dairede, insanın eli yetişebilecek kadar insana bir ihtiyar, bir iktidar vermiştir. Ferşten Arşa, ezelden ebede kadar en geniş dairelerde insanın vazifesi, yalnız duadır. Evet, “Kul mâ yağ’beü biküm rabbi levlâ düâ’üküm (Furkan 25/77) (1)” âyet-i kerîmesi, bu hakikatı tenvir ve isbata kâfidir. Öyleyse, çocuğun, eli yetişemediği birşeyi peder ve validesinden istediği gibi,

abd de, acz ve fakriyle Rabbine iltica eder ve Hâlıkından ister.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/8.p s146 p439)

(1): De ki: Eğer duanız olmasa Rabbim katında ne ehemmiyetiniz var?” Furkan Sûresi 25/77

abd: kul acz: güçsüzlük alâkadar: alâkalı, ilgili arş: göğün en yüksek katı ebed: sonu olmayan sonsuzluk ezel: başlangıcı olmayan sonsuzluk fakr: fakirlik, ihtiyaç sahibi olma ferş: yer hakikat: gerçek, esas Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hakir: önemsiz, küçük ihtiyar: seçme, tercih etme iktidar: güç ve kudret iltica etmek: sığınmak kudret: güç, iktidar peder: baba Rab: her bir varlığa muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) tenvir: aydınlatma valide: anne

6489 İ’lem eyyühe’l-aziz!

“Sübhanallah” ve “Elhamdü lillâh” cümleleri Cenâb-ı Hakkı celâl ve cemâl sıfatlarıyla zımnen tavsif ediyorlar. Celâl sıfatını tazammun eden “Sübhanallah”,

abdin ve mahlûkun Allah’tan baid olduklarına nâzırdır. Cemâl sıfatını içine alan “Elhamdü lillâh”, Cenâb-ı Hakkın rahmetiyle

abde ve mahlûkata karib olduğuna işarettir. Meselâ, biri kurb, diğeri bu’d olmak üzere, bize nâzır, şemsin iki ciheti vardır. Kurb cihetiyle, hararet ve ziyayı veriyor. Bu’d cihetiyle, insanların mazarratlarından tâhir ve sâfi kalıyor. Bu itibarla insan şemse karşı yalnız kabil olabilir, fâil ve müessir olamaz. Kezalik –bilâ teşbih- Cenâb-ı Hak rahmetiyle bize karib olduğu cihetle ona hamd ediyoruz. Biz ondan uzak olduğumuz cihetle Onu tesbih ediyoruz. Binaenaleyh, rahmetiyle kurbuna bakarken hamdet. Ondan baid olduğuna bakarken tesbih et. Fakat her iki makamı karıştırma. Ve her iki nazarı birleştirme ki, hak ve istikamet mültebis olmasın. Lâkin iltibas ve mezc olmadığı takdirde, her iki makamı ve her iki nazarı hem tebdil, hem cem edebilirsin. Evet, “Sübhanallahi ve bihamdihî” her iki makamı cem eden bir cümledir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/18.İ’lem 1/1.p s165 p489)

abd: kul baid olmak: uzak olmak bilâ teşbih: benzetme olmaksızın; Allah’ı yaratılmışlara benzemekten uzak tutmak için kullanılır bu’d: uzak; uzaklık cem etmek: toplamak, bir araya getirmek celâl: azamet, yücelik, haşmet cemâl: güzellik cihet: yön, taraf elhamdü lillâh: “ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet Allah’a mahsustur” fâil: işi yapan, fiil sahibi, özne hak: gerçek hamd etmek: şükür ve övgülerini sunmak hararet: ısı iltibas: karıştırma istikamet: doğruluk kabil: bir şeyin karşısında olma, karşısında durarak ondan gelen şeyleri alma, kabul etme karib: yakın; Allah’ın kula olan yakınlığı kurb: yakın; yakınlık lâkin: ama, fakat mahlûk: yaratılmış olan varlıklar, yaratık mazarrat: zararlar, ziyanlar mezc olma: karışma müessir: tesir sahibi, tesir eden, etken mültebis olmak: karışmak nazar: bakış; bakış açısı nâzır: bakan rahmet: İlâhî şefkat, merhamet sâfi: temiz, arınmış sıfat: özellik, nitelik Sübhanallah: “Allah her türlü eksiklikten sonsuz derece yücedir” anlamında bir tesbih Sübhanallahi ve bihamdihî: Allah her türlü eksiklikten sonsuz derecede yücedir ve ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet Allah’a mahsustur şems: güneş tâhir: temiz tavsif etmek: özelliklerini anlatmak tazammun etmek: içine almak, kapsamak tebdil: değiştirme tesbih etmek: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak, şanına lâyık ifadelerle anmak zımnen: içinde bulundurmakla, dolaylı olarak ziya: ışık

7503 Şu esasata dikkat lâzımdır:

1) Allah’a

abd olana herşey musahhardır. Olmayana herşey düşmandır.

2) Herşey kaderle takdir edilmiştir. Kısmetine razı ol ki, rahat edesin.

3) Mülk Allah’ındır; sende emaneten duruyor. O emaneti ibka edip senin için muhafaza edecek. Sende kalırsa, meccânen zâil olur, gider.

4) Devam olmayan bir şeyde lezzet yoktur. Sen zâilsin. Dünya da zâildir. Halkın dünyası da zâildir. Kâinatın şu şekl-i hâzırı da zâildir. Bunlar saniye ve dakika ve saat ve gün gibi birbirini takiben zevale gidiyorlar.

5) Âhirette seni kurtaracak bir eserin olmadığı takdirde, fâni dünyada bıraktığın eserlere de kıymet verme.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/25.İ’lem 3/3.p s171 p503)

abd: kul âhiret: öldükten sonra yaşanacak olan sonsuz hayat esasat: esaslar, temeller fâni: geçici olan, ölümlü ibka etmek: devamlı ve kalıcı hale getirmek, bâki kılmak kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir etmesi, plânlaması kâinat: evren, yaratılmış herşey kısmet: nasip, kader, Allah tarafından takdir edilmiş olan şey meccânen: ücretsiz, bedava muhafaza etmek: korumak, saklamak musahhar: boyun eğmiş, emrine verilmiş mülk: sahip olunan şey razı olmak: hoşnut olmak şekl-i hâzır: şu andaki şekil, mevcut hâl, durum takdir edilme: belirlenme zâil: geçip gidici, yok olucu zeval: yokluk

8506 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Allah’a tevekkül edene Allah kâfidir. Allah, Kâmil-i Mutlak olduğundan, lizatihî mahbubdur. Allah, Mûcid, Vâcibü’l-Vücud olduğundan kurbiyetinde vücut nurlarıbu’diyetinde adem zulmetleri vardır. Allah, melce’ ve mence’dir. Kâinattan küsmüş, dünya ziynetinden iğrenmiş, vücudundan bıkmış ruhlara melce’ ve mence’ odur. Allah Bâkîdir; âlemin bekası ancak Onun bekasıyladır. Allah Mâliktir; sendeki mülkünü senin için saklamak üzere alıyor. Allah Ganiyy-i Muğnîdir; herşeyin anahtarı Ondadır. Bir insan Allah’a hâlis bir

abd olursa, Allah’ın mülkü olan kâinat, onun mülkü gibi olur.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/28.İ’lem 1/1.p s172 p506)

abd: kul adem: yokluk, hiçlik âlem: dünya, evren Bâkî: Kendi varlığı sonsuza kadar devam eden ve dilediği varlığa bekâ veren, onları sonsuz ve kalıcı hale getiren Allah (c.c.) beka: devamlılık ve kalıcılık bu’diyet: uzaklık Ganiyy-i Muğnî: bütün varlıkların ihtiyaçlarını karşılayan ve her varlığın zenginliği Kendisinin tükenmez hazinesinden çıkan ve hiçbir şeye muhtaç olmayan sınırsız zenginlik sahibi Allah (c.c.) hâlis: içten, ihlâslı kâfi: yeterli kâinat: evren, büün yaratılmışlar Kâmil-i Mutlak: sınırsız mükemmellik ve kusursuzluk sahibi Allah (c.c.) kurbiyet: yakınlık; kulun Allah’a yakınlığı lizatihî: bizzat kendisi, kendisinin bir özelliği olarak mahbub: sevgili, sevilen Mâlik: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah melce’: sığınak mence’: kurtaracak yer Mûcid: icad eden, var eden Allah (c.c.) mülk: sahip olunan şey nur: aydınlık tevekkül etme: Allah’a dayanma ve güvenme Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah (c.c.) vücut: varlık ziynet: süs zulmet: karanlık

9520 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Bu güzel âlemin bir mâliki bulunmaması muhal olduğu gibi, kendisini insanlara bildirip târif etmemesi de muhaldir. Çünkü, insan, Mâlikin kemâlatına delâlet eden âlemin hüsnünü görüyor. Ve kendisine beşik olarak yaratılan küre-i arzda istediği gibi tasarruf eden bir halifedir. Hattâ semâ-i dünyada dahi aklıyla çalışıyor ve küçüklüğüyle, zâfiyetiyle beraber harika tasarrufat-ı acibesiyle eşref-i mahlûkat ünvanını almıştır. Ve elinde cüz-ü ihtiyarî bulunduğundan, bütün esbab içerisinde en geniş bir salâhiyet sâhibidir. Binaenaleyh, Mâlik-i Hakikînin rusül vasıtasıyla böyle yüksek, fakat gafil

abdlerine kendisini bildirip târif etmesi zarurîdir ki, o Mâlikin evâmirine ve marziyatına vakıf olsunlar.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/7.İ’lem 1/1.p s182 p520)

abd: kul âlem: dünya, evren cüz-ü ihtiyarî: insanda bulunan sınırlı irade, seçme gücü delâlet etme: işaret etme, gösterme esbab: sebepler eşref-i mahlûkat: yaratıkların en şereflisi evâmir: emirler gafil: habersiz, vurdumduymaz, umursamaz; Allah’ı düşünmeyen ve sorumluluklarından hebersiz halife: yeryüzünde Allah’ın emirlerini yerine getirip Onun namına tasarrufta bulunan ve varlıklar üzerinde Onun adına egemen olan insan hüsün: güzellik kemâlat: mükemmellikler, kusursuzluklar küre-i arz: yerküre Mâlik: sahip; görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) Mâlik-i Hakikî: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) marziyat: Allah’ın rızasına vesile olan herşey muhal: olması imkânsız olan şey rusül: peygamberler salâhiyet: yetki semâ-i dünya: dünya semâsı, gökyüzü, uzay târif etmek: bildirmek, tanıtmak tasarrufat-ı acibe: hayret verici tasarruflar, işler tasarruf etme: irade ve seçim gücüyle dilediği gibi hareket etme, yönetme, kullanma ünvan: isim vâkıf: bilgi sahibi, farkında olan, haberdar vasıta: aracı zâfiyet: zayıflık, güçsüzlük zarurî: zorunlu

10546 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Ubudiyette ancak teslimiyet vardır. Tecrübe, imtihan yoktur. Çünkü, seyyid, efendi;

abdini, hizmetkârını tecrübe ve imtihan edebilir. Fakat,

abd; seyyidini imtihan etmek salâhiyetinde değildir. Ve keza insan Rabbini, Hâlıkını tecrübe edemez.

(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/6.İ’lem 1/1.p s195 p546)

abd: köle, kul Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hizmetkâr: hizmet eden kimse keza: bunun gibi Rab: her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) salâhiyet: yetki seyyid: efendi, sahip tecrübe: deneme teslimiyet: bağlılık, kendisini Allah’ın iradesine bırakma ubudiyet: kulluk

11565 (1) (2) Amma Kur’ân’ın hâlis ve tam şakirdi ise, bir

abddir. Fakat âzam-ı mahlûkata karşı da ubudiyete tenezzül etmez ve Cennet gibi en büyük ve âzam bir menfaati gaye-i ubudiyet yapmaz bir

abd-i azizdir. Hem halim selimdir. Fakat Fâtır-ı Zülcelâlinden başkasına, izni ve emri olmadan tezellüle tenezzül etmez bir halîm-i âlihimmettir. Hem fakirdir. Fakat onun Mâlik-i Kerîmi ona ileride iddihar ettiği mükâfat ile bir fakir-i müstağnîdir. Hem zayıftır. Fakat kudreti nihayetsiz olan Seyyidinin kuvvetine istinad eden bir zaif-i kavîdir ki, Kur’ân hakikî bir şakirdine Cennet-i ebediyeyi dahi gaye-i maksat yaptırmadığı halde (3), bu zâil, fâni dünyayı ona gaye-i maksat hiç yapar mı? İşte iki şakirdin himmetlerinin ne derece birbirinden farklı olduğunu anla.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/13.p s204 p565)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): ikinci, bozuk Avrupa felsefesinin şakirdi (bk. s203 p563 - s204 p564) ile Kur’ân’ın hâlis ve tam şakirdinin himmetlerinin farkları

(3): (bk. Tevbe Sûresi 9/72)

abd: kul abd-i aziz: izzetli kul, Allah’tan başkasına müracaat etmeyen ve minnet duymayan kul âzam: en büyük âzam-ı mahlûkat: varlıkların en büyükleri Cennet-i ebediye: sonsuz Cennet hayatı fakir-i müstağnî: fakir olmakla birlikte Alllah’tan başkasına muhtaç olmayan kişi fâni: geçici olan, ölümlü Fâtır-ı Zülcelâl: sonsuz büyüklük sahibi olan ve her şeyi yoktan yaratan Allah (c.c.) gaye-i maksat: asıl hedef, ulaşılmak istenen maksat gaye-i ubudiyet: kulluğun gayesi hakikî: gerçek halim selim: yumuşak huylu ve sağlam karekterli kişi halîm-i âlihimmet: yumuşak huylu olmasının yanı sıra kutsal değerler uğruna gayret gösteren hâlis: içten, karşılıksız himmet: ciddî gayret iddihar etmek: biriktirmek, depolamak istinad eden: dayanan kudret: güç, kuvvet Mâlik-i Kerîm: sonsuz cömertlik sahibi ve her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) mükâfat: ödül nihayetsiz: sınırsız Seyyid: her şeyi emrinde tutan ve her şeyin efendisi olan Allah (c.c.) şakirt: talebe, öğrenci tenezzül etme: inme, alçalma tezellül: alçalma, kendisini küçük düşürme ubudiyet: kulluk zaif-i kavî: zayıflığında kuvvet bulunan zâil: geçip gidici, yok olucu

12566 (1) Hem felsefe-i sakîmenin şakirtleriyle Kur’ân-ı Hakîmin tilmizlerinin hamiyetkârlık ve fedakârlıklarını bununla muvazene edebilirsin (2). Şöyle ki:

Felsefenin şakirdi, kendi nefsi için kardeşinden kaçar, onun aleyhinde dâvâ açar.

abd, bir mahlûk telâkki eder. Hem iki şakirdin ulviyet ve inbisat-ı ruhlarını bundan kıyas et ki: Kur’ân, kendi şakirtlerinin ruhuna öyle bir inbisat ve ulviyet verir ki, doksan dokuz taneli tesbihe bedel, doksan dokuz esmâ-i İlâhiyenin cilvelerini gösteren doksan dokuz âlemlerin zerrâtını, birer tesbih taneleri olarak şakirtlerinin ellerine verir, “Evradlarınızı bununla okuyunuz” der.

İşte Kur’ân’ın tilmizlerinden Şah-ı Geylânî, Rufâî, Şazelî (r.a.) gibi şakirtleri, virdlerini okudukları vakit dinle, bak! Ellerinde silsile-i zerrâtı, katarat adetlerini, mahlûkatın aded-i enfâsını tutmuşlar, onunla evradlarını okuyorlar, Cenâb-ı Hakkı zikir ve tesbih ediyorlar.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/14.p s204 p566)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): (bk. s203 p563 - s204 p564-565)

(3): (bk. Bakara 2/286; Âl-i İmran 3/16, 147, 193; Neml 27/19; Nuh 71/28; İbrahim 14/41)

abd: kul aded-i enfâs: canlıların hayatları boyunca aldıkları nefeslerin sayısı âlem: dünya, evren Arş: Allah’ın büyüklük ve yüceliğinin ve her şeyi kuşatan sınırsız egemenliğinin tecelli ettiği yer arz: yeryüzü cilve: görüntü, yansıma esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri evrad: okunması adet olan dualar felsefe-i sakîme: insanları yanlış yöne götüren, hastalıklı felsefe hamiyet: din ve vatan gibi mukaddes değerleri ve kendi aile ve yakınlarını koruma duygusu ve gayreti ibâd: kullar inbisat: genişleme, yayılma inbisat-ı ruh: ruh genişlemesi katarat: damlalar kıyas etme: karşılaştırma mahlûk: yaratılmış, varlık mes’ut: mutlu musahhar: boyun eğmiş muvazene etmek: karşılaştırmak nefs: kişinin kendisi Rufâî (r.a.): Seyyid Ahmed Rufâî saadet: mutluluk salih: iyi işler yapan, dinin emirlerine uyan kimse samimî: içten semâvat: gökler silsile-i zerrât: zerreler, atomlar zinciri suret: biçim, şekil Şah-ı Geylânî (r.a.): Abdülkadir-i Geylânî şakirt: talebe, öğrenci Şazelî (r.a.): Ebü’l-Hasen-i Şâzelî şedit: şiddetli şems: güneş telâkki etmek: kabul etmek, algılamak tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma tilmiz: öğrenci ulviyet: yücelik umum: bütün vird: devamlı yapılan dua zerrât: zerreler, atomlar zikir: Allah’ı anma

13592 Mehâsin-i ubudiyetin binlerinden yalnız buna bak ki, Nebî Aleyhissalâtü Vesselâm, ubudiyeti cihetiyle muvahhidînin kalblerini iyd ve Cuma ve cemaat namazlarında ittihad ettiriyor ve dillerini bir kelimede cem ediyor. Öyle bir surette ki, şu insan, Mâbûd-u Ezelînin azamet-i hitabına, hadsiz kalblerden ve dillerden çıkan sesler, dualar, zikirler ile mukabele ediyor. O sesler, dualar, zikirler birbirine tesanüd ederek ve birbirine yardım edip ittifak ederek öyle geniş bir surette Mâbûd-u Ezelînin ulûhiyetine karşı bir ubudiyet gösteriyor ki, güya küre-i arz kendisi o zikri söylüyor, o duayı ediyor ve aktârıyla namaz kılıyor ve etrafıyla, semâvâtın fevkinde izzet ve azametle nâzil olan “Akîmus salâh (Bakara 2/43, 83, 110) (1)” emrini, küre-i arz imtisal ediyor. Bu sırr-ı ittihad ile, kâinat içinde bir zerre gibi zayıf, küçük bir mahlûk olan şu insan, ubudiyetin azameti cihetiyle Hâlık-ı arz ve Semâvâtın mahbub bir

abdi ve arzın halifesi, sultanı ve hayvânâtın reisi ve hilkat-i kâinatın neticesi ve gayesi oluyor. (MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/9.Nota 4/2.p s217 p592)

(1): Namazı dos doğru kılın.” Bakara Sûresi (2/43, 83, 110)

abd: kul aktâr: bölgeler Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun arz: yeryüzü azamet: büyüklük azamet-i hitap: büyük hitab cem etmek: toplamak fevkinde: üstünde hadsiz: sınırsız Hâlık-ı arz ve Semâvât: yerin ve göklerin yaratıcısı Allah (c.c.) halife: yeryüzünde Allah namına hareket eden insan hayvânât: hayvanlar hilkat-i kâinat: kâinatın yaratılışı imtisal: uyma, boyun eğme ittifak: anlaşma, birlik ittihad: birleşme iyd (îd): bayram, bayram günü izzet: değer, itibar, yücelik kâinat: evren küre-i arz: yer küre, dünya mâbûdiyet: ibadet edilmeye lâyık olma mahbub: sevgili mahlûk: varlık muvahhidîn: Allah’ın varlığına ve birliğine inananlar nâzil olan: inen, indirilen semâvât: gökler sırr-ı ittihad: birlik sırrı tesanüd: dayanışma ubudiyet: kulluk ulûhiyet: İlâhlık zerre: atom zikir: Allah’ı anma

14602 (1) “Ey Hâlık-ı Kerîmim ve ey Rabb-i Rahîmim!

Senin Said ismindeki mahlûkun ve masnuun ve

abdin, hem âsi, hem âciz, hem gafil, hem cahil, hem alîl, hem zelîl, hem müsi’, hem müsin, hem şakî, hem seyyidinden kaçmış bir köle olduğu halde, kırk sene sonra nedamet edip Senin dergâhına avdet etmek istiyor. Senin rahmetine iltica ediyor. Hadsiz günah ve hatîatlarını itiraf ediyor. Evham ve türlü türlü illetlerle müptelâ olmuş, Sana tazarru ve niyaz eder. Eğer kemâl-i rahmetinle onu kabul etsen, mağfiret edip rahmet etsen, zaten o Senin şânındır. Çünkü Erhamürrâhimînsin. Eğer kabul etmezsen, Senin kapından başka hangi kapıya gideyim? Hangi kapı var? Senden başka Rab yok ki dergâhına gidilsin. Senden başka hak mâbud yoktur ki ona iltica edilsin.” Lâ ilâhe illâ ente vahdeke lâ şeriyke leke âhırul kelâmi fid dünya ve evvelül kelâmi fil âhıreti ve fil kabri: Eşhedü en lâilâhe illallâh ve eşhedü enne muhammeden resûlüllâh sallallâhü teâlâ aleyhi ve sellem (2).

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/12.Nota 5/5.p s222 p602)

(1): Arabî yazılmış münâcat ve niyazın bir kısmının Türkçe meâlinin devamıdır (bk. s220 p598):

(2): Senden başka ilâh yoktur. Sen birsin. Senin hiçbir şerikin yoktur. Dünyada son, âhirette ve kabirde ilk söz: Şehadet ederim ki Allah’tan başka ilâh yoktur; yine şehadet ederim ki Muhammed (a.s.m.) Allah’ın Resulüdür.

abd: kul âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen alîl: hasta, hastalıklı âsi: isyan eden avdet etmek: geri gelmek, dönmek dergâh: Allah’ın yüce katı Erhamürrâhimîn: merhamet edenlerin en merhametlisi olan Allah (c.c.) evham: kuruntular, şüpheler gafil: duyarsız, umursamaz hadsiz: sınırsız hak: doğru, gerçek Hâlık-ı Kerîm: ikramı bol olan ve her şeyi yaratan Allah (c.c.) hatîat: yanlışlar, hatâlar illet: hastalık iltica etmek: sığınmak kemâl-i rahmet: mükemmel bir şefkat ve merhamet mâbud: kendisine ibadet edilen mağfiret etmek: bağışlamak mahlûk: yaratılmış, varlık masnu: sanatla yapılmış, sanat değeri yüksek münacât: Allah’a yalvarış, dua müptelâ olmak: bağımlı olmak, tutulmak müsi’: kötülük eden müsin: yaşlı, ihtiyarlamış nedamet etmek: pişman olmak niyaz: yalvarıp yakarma Rab: her bir varlığa ihtiyacını veren, onları terbiye eden, idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) Rabb-i Rahîm: her bir varlığa merhamet ve şefkat gösteren ve her şeyi terbiye ve idare eden Allah (c.c.) rahmet: İlâhî şefkat ve merhamet seyyid: efendi şakî: eşkıya, haydut şân: yücelik, azamet tazarru ve niyaz: dua etme, yalvarıp yakarma zelîl: alçak, aşağı

15603 ON ÜÇÜNCÜ NOTA. Medar-ı iltibas olmuş olan beş meseledir.

BİRİNCİSİ: Tarik-i hakta çalışan ve mücahede edenler, yalnız kendi vazifelerini düşünmek lâzım gelirken, Cenâb-ı Hakka ait vazifeyi düşünüp, harekâtını ona bina ederek hataya düşerler.

“Edebü’d-Din ve’d Dünya” risalesinde vardır ki: Bir zaman şeytan,

Hazret-i İsâ Aleyhisselâma itiraz edip demiş ki: “Madem ecel ve herşey kader-i İlâhî iledir; sen kendini bu yüksek yerden at, bak nasıl öleceksin.” Hazret-i İsâ Aleyhisselâm demiş ki: “İnne lillâhi en yahtebira abdehü ve leyse lil abdi en yahtebira rabbehü (1).” Yani, “Cenâb-ı Hak

abdini tecrübe eder ve der ki: “Sen böyle yapsan sana böyle yaparım. Göreyim seni, yapabilir misin?” diye tecrübe eder. Fakat

abdin hakkı yok ve haddi değil ki, Cenâb-ı Hakkı tecrübe etsin ve desin: “Ben böyle işlesem Sen böyle işler misin?” diye tecrübevâri bir surette Cenâb-ı Hakkın rububiyetine karşı imtihan tarzı, sû-i edeptir, ubudiyete münâfidir.”

Madem hakikat budur; insan kendi vazifesini yapıp Cenâb-ı Hakkın vazifesine karışmamalı.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/1.mesele 3/1.p s223 p603)

(1): Hadis-i Şerif: Maverdi, Edebü’d-Dünya ve’d-Din s.12; Ma’mer b. Râşid, el-Câmi’ 11:113; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ 4:12; İbnü’l-Cevzî, Telbîsü İblîs 1:344; İbni Hacer, el-İsâbe 4:764.

abd: kul Aleyhisselâm: Allah’ın selâmı onun üzerine olsun ecel: ölüm vakti Edebü’d-Din ve’d Dünya: İmam Maverdi’nin eseri hakikat: doğru, gerçek harekât: hareketler kader-i İlâhî: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce takdir etmesi, planlaması medar-ı iltibas: karıştırma sebebi mücahede: cihad etme, mücadele münâfi: aykırı, zıt nota: bildiri risale: bir konuda kaleme alınmış kitap rububiyet: Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi sû-i edep: edepsizlik surette: şekilde tarik-i hak: hak ve hakikat yolu tecrübe etmek: denemek, imtihan etmek tecrübevâri: imtihan edercesine ubudiyet: kulluk

16654 İ’lem eyyühe’l-aziz!

abd ve köle olur. Aksi halde ne sever ve ne kıymet verir. Ve keza, hayatın icadında ille-i gaiyenin yalnız hayat olduğunu bilir. Cenâb-ı Hakkın icad ettiği hayylarda hedef ittihaz ettiği binlerce hikmetlerinden haberi yok. Acaba imkân ve ihtimalden hariç midir ki, âlemde görünen şu eşya-yı harika daha garip, daha harika ve daha mu’cize, melekûtî berzahî, misalî şeylere bazı nümune ve bazı esaslar olmasın?

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/29.İ’lem 1/1.p s248 p654)

abd: kul âlem: dünya, kâinat berzahî: kabre ait, kabir âlemiyle ilgili Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan sonsuz şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) eşya-yı harika: olağanüstü şeyler hayy: diri, canlı hikmet: amaç, gaye, hedef, sır icad: var etme, yaratma i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! ille-i gaiye: asıl gaye; elde edilmesi için çalışılan gaye imkân: ihtimal, olasılık istifade: faydalanma, yararlanma ittihaz etmek: edinmek, kabul etmek mahlûkat: yaratılmışlar, yaratılmış varlıklar melekûtî: bir şeyin aslına, iç yüzüne âit misalî: görüntüler, suretlerle ilgili; varlıkların yansıdığı görüntülerden ibaret olan misal âlemine ait mu’cize: bir benzerini yapmakta başkalarının aciz kaldıkları olağanüstü şey nefis: bir kimsenin kendisi nümune: örnek, misal semere: meyve, netice şiddet-i muhabbet: aşırı sevgi zâlim: zulmeden, acımasız, başkasının hakkına tecavüz eden

ABD –kul, köle, mahlûk, insan, hizmetçi, hür’ün zıddı

ABD-İ AZİZ – 1s-1p - Risale-i Nur

ABD-İ AZİZ – izzetli kul, Allah’tan başkasına müracaat etmeyen ve minnet duymayan kul

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1565 (1) (2) Amma Kur’ân’ın hâlis ve tam şakirdi ise, bir abddir. Fakat âzam-ı mahlûkata karşı da ubudiyete tenezzül etmez ve Cennet gibi en büyük ve âzam bir menfaati gaye-i ubudiyet yapmaz bir

İşte iki şakirdin himmetlerinin ne derece birbirinden farklı olduğunu anla.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/13.p s204 p565)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): ikinci, bozuk Avrupa felsefesinin şakirdi (bk. s203 p563 - s204 p564) ile Kur’ân’ın hâlis ve tam şakirdinin himmetlerinin farkları

(3): (bk. Tevbe Sûresi 9/72)

ABD-İ AZİZ – 1s-1p - Risale-i Nur

ABD-İ AZİZ – izzetli kul, Allah’tan başkasına müracaat etmeyen ve minnet duymayan kul

ABDÜLKADİR-İ GEYLÂNÎ (r.a.) - 1s-2p - Risale-i Nur

(bk. Şah-ı Geylânî)

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1108 ON İKİNCİ REŞHA: Arkadaş!

Abdülkadir-i Geylânî, Îmam-ı Gazalî, Muhyiddin-i Arabî, Ebû Hasen-i Şâzelî, Şah-ı Nakşibend, İmam-ı Rabbânî (radiyallâhü anhüm ecmâin) gibi binlerce nurânî ziyâdar yıldızlar ayrılıp âlem-i beşeri tenvir etmişlerdir.

(MN Reşhalar 12/12. Reşha 10/1.p s44 p108)

ahval: haller, durumlar âlem-i beşer: insanlık âlemi Asr-ı Saadet: mutluluk çağı, Hz. Muhammed’in (a.s.m.) Peygamber olarak dünyada bulunduğu devir feyiz: bereket, bolluk Ebû Hânife: İmâm-ı Âzam hatib-i mürşid: doğru yolu gösteren hatip; Hz. Peygamber (a.s.m.) ihâta etmek: kuşatmak, her şeyi içine almak nurânî: nur gibi etrafını aydınlatan radiyallâhü anhüm ecmâin: Allah onların hepsinden razı olsun tenvir etmek: aydınlatmak, ışıklandırmak Ebû Yezid: Bâyezid-i Bistâmi zât: Hz. Muhammed (a.s.m.) ziyâdar: ışıklı, nurlu

2566 (1) Hem felsefe-i sakîmenin şakirtleriyle Kur’ân-ı Hakîmin tilmizlerinin hamiyetkârlık ve fedakârlıklarını bununla muvazene edebilirsin (2). Şöyle ki:

Felsefenin şakirdi, kendi nefsi için kardeşinden kaçar, onun aleyhinde dâvâ açar.

Kur’ân’ın şakirdi ise, semâvat ve arzdaki umum salih ibâdı kendine kardeş telâkki ederek, gayet samimî bir surette onlara dua eder (3). Ve saadetleriyle mes’ut oluyor. Ve ruhunda şedit bir alâkayı onlara karşı hisseder. Hem en büyük şey olan Arş ve şemsi musahhar birer memur ve kendi gibi bir abd, bir mahlûk telâkki eder. Hem iki şakirdin ulviyet ve inbisat-ı ruhlarını bundan kıyas et ki: Kur’ân, kendi şakirtlerinin ruhuna öyle bir inbisat ve ulviyet verir ki, doksan dokuz taneli tesbihe bedel, doksan dokuz esmâ-i İlâhiyenin cilvelerini gösteren doksan dokuz âlemlerin zerrâtını, birer tesbih taneleri olarak şakirtlerinin ellerine verir, “Evradlarınızı bununla okuyunuz” der.

İşte Kur’ân’ın tilmizlerinden

Şah-ı Geylânî, Rufâî, Şazelî (r.a.) gibi şakirtleri, virdlerini okudukları vakit dinle, bak! Ellerinde silsile-i zerrâtı, katarat adetlerini, mahlûkatın aded-i enfâsını tutmuşlar, onunla evradlarını okuyorlar, Cenâb-ı Hakkı zikir ve tesbih ediyorlar.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/14.p s204 p566)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): (bk. s203 p563 - s204 p564-565)

(3): (bk. Bakara 2/286; Âl-i İmran 3/16, 147, 193; Neml 27/19; Nuh 71/28; İbrahim 14/41)

ABDÜLKADİR-İ GEYLÂNÎ (r.a.) – 1s-2p - Risale-i Nur

(bk. Şah-ı Geylânî)

ABDÜLMECİD NURSÎ – 2s-4p - Risale-i Nur

Risale-i Nur yazarının neseben küçük kardeşi ve on beş sene ondan ders alan Abdülmecid Nursî

Mesnevî-i Nuriye (MN):

11 Bismillâhirrahmânirrahîm.

İ’TİZAR.

Risale-i Nur Külliyatından el-Mesneviyyü’l-Arabî ile muan-nen büyük Üstad’ın cihanbaha pek kıymettar şu eserini de Allah’ın avn ve inayetiyle Arabîden Türkçeye çevirmeye muvaffak olmakla kendimi bahtiyar addediyorum. Yalnız, aslındaki ulviyet, kuvvet ve cezaleti tercümede muhafaza edemedim. Evet, o cevher-baha hakikatlere zarf olacak ne bir harf ve ne bir lâfız bulamadım. Tercüme lisanı da fikrim gibi nâkıs ve kasır olduğundan, o azîm îmanî cesîm Kur’ânî hakikatlere ancak böyle dar ve kısa bir kisveyi tedarik edebildim. Ne hakkın ve ne hakikatin hatırı kalmış. Fabrika-i dimağiyemin bozukluğundan, bu kadarını da, müellif-i muhterem Bediüzzaman’ın mânevî yardımlarıyla dokuyabildim. (1)

(MN İ’tizar 2/1.p s15 p1)

(1): Mütercim Abdülmecid Nursî

Arabî: Arapça avn: yardım azîm: büyük, yüce bahtiyar addedmek: talihli, mutlu saymak Bediüzzaman: Bediüzzman Said Nursî cesîm: çok büyük cevher-baha: mücevher gibi değerli cezalet: güçlü ve akıcı ifade cihanbaha: dünyalar kıymetinde Fabrika-i dimağiye: akıl fabrikası îmanî: imanla ilgili, imana dair inayet: lütuf, yardım, bağış i’tizar: özür dileme kasır: kısa kıymettar: kıymetli, değerli kisve: örtü, kıyafet Kur’ânî: Kur’ân’a ait, Kur’ân’da bulunan lâfız: söylenen ifade, kelime lisanı: dil el-Mesneviyyü’l-Arabî: Arapça Mesnevî-i Nuriye muannen: isimli muvaffak olmak: başarmak müellif-i muhterem: hürmetli müellif, saygıdeğer yazar nâkıs: eksik tedarik etmek: elde etmek ulviyet: yücelik zarf olmak: kılıf olmak, sarmak

22 Evet, bir tavuk, kendi uçuşuyla şahinin veya kartalın uçuşlarını taklit ve tercüme edemez. Bu (1), hakikaten aslına uygun ve lâyık bir tercüme değildir. -Pek kısa bir meâl, bazan da tayyedilmiş, tercüme edememiş- Çok yerlerde yalnız meâlini aldım. Bazı yerlerde de tayyettim. Ancak, aslındaki hakaiki evlâd-ı vatana gösteren küçük bir ayinedir.

Risale-i Nur Müellifinin neseben küçük kardeşi ve on beş sene ondan ders alan

Abdülmecid Nursî.

(MN İ’tizar 2/2.p s15 p2)

(1): el-Mesneviyyü’l-Arabî: Arapça Mesnevî-i Nuriye

evlâd-ı vatan: vatan evlatları hakaik: gerçekler, esaslar meâl: kısa açıklamalı tercüme Müellif: telif eden, yazan neseben: soyca, sülâle bakımından tayyedilmek: atlanmak, çıkarılmak tayyetmek: çıkarmak

3296 Binaenaleyh, ey bu küçük hüceyrelerden mürekkep ve ene ile tâbir edilen hüceyre-i kübra!

O kulübeciğin küçüklüğüyle beraber, dolu olduğu harika icadlarını gör, îmana gel! Ve, “Yâ İlâhî! Yâ Rabbî! Yâ Hâlıkî! Yâ Musavvirî! Yâ Mâlikî ve yâ Men Lehü’l-Mülkü ve’l- Hamd! Senin mülkün ve emanetin ve vedîan olan şu kulübecikte misafirim, mâlik değilim” de; O bâtıl temellük dâvâsından vazgeç. Çünkü o temellük dâvâsı, insanı pek elîm elemlere mâruz bırakır. (1)

Mütercim ABDÜLMECİD

(MN Katre Hâtime (Tahtel’arz yap. hayalî seyahatte gör. bazı hakikatler) 4/4.Hakikat 2/2.p s94 p296)

(1) Mütercimin bir itizârı: Mesnevî-i Nûriye’nin Arabî asıl nüshasında bulunan ve yeri burası olan Sübhanallah, Elhamdü lillâh ve Allahu Ekber’e dair çok kıymetli ve ehemmiyetli bir kısmı, üslûbunu ve fesahatini muhafaza edememek ve evrad makamında okunabilen o hakikatleri Türkçeye çevirmekle, kıymet-i asliyesini haleldar etmek endişesiyle tercüme etmedim. Karilerden özür diler, rahmet ve hayır dualarını beklerim.

Allahu Ekber: “Allah en büyüktür” Arabî: Arapça bâtıl: doğru olmayan, yalan, yanlış dâvâ: iddia elem: acı, keder Elhamdü lillâh: “ezelden ebede hertürlü hamd ve övgü Allah’a mahsustur” ehemmiyetli: önemli, değerli elîm: acı ve sıkıntı veren ene: ben, benlik evrad: virdler; zikirler fesahat: dilin doğru, düzgün, açık ve akıcı şekilde kullanılması haleldar etmek: bozmak hüceyre: hücre hüceyre-i kübra: en büyük hücre, maddi yapısı çok küçük olmasına rağmen, değeri çok büyük olan insan icad: var etme itizâr: özür dileme kari: okuyucu kıymet-i asliye: asıl değer, önem makam: derece, konum mâlik: mülke sahip olan mâruz bırakmak: bir olay veya durum karşısında veya etkisinde bırakmak mülk: sahip olunan şey mürekkep: birden fazla unsurdan meydana gelen mütercim: tercüme eden nüsha: yazılı halde bulunan kitap rahmet: merhamet ve şefkat Sübhanallah: “Allah her türlü eksiklikten sonsuz derece yücedir” tâbir edilen: ifade edilen, adlandırılan temellük: sahiplenme, kendine mal etme üslûb: ifade tarzı vedîa: emanet Yâ Hâlıkî!: Ey beni yaratan Halıkım! Yâ İlâhî!: Ey İlâhım! Yâ Mâlikî!: Ey benim asıl sahibim olan Mâlikm! Yâ Men Lehü’l-Mülkü ve’l-Hamd!: Ey bütün mülkün, bütün varlıkların; bütün övgü ve şükürlerin asıl sahibi olan! Yâ Musavvirî!: Ey bana harika bir şekil ve suret veren Musavvirim! Yâ Rabbî!: Ey Rabbim!

4547 ZÜHRE. (Haşiye): Bu Zühre Risalesi Mesnevî-yi Arabînin çok mühim bir risalesidir. Her ne kadar tercüme etmeye çalışmış isem de, müellifin vaktiyle Nur şakirtlerinin ricakârâne ısrarları üzerine yaptığı tercümeyi aynen derc etmeyi daha münasip gördüm. Risale-i Nur’un On Yedinci Lem’ası namını alan bu risale ile Arabî Zühre arasında, bir icmal-tafsil ve takdim-tehir farkı vardır.

Mütercim ABDÜLMECİD.

(MN Zühre Risalesi (Haşiye) (Onbeş Notalar) 1/1.p s196 p547)

risale: küçük çaplı kitap; Risale-i Nur’un bölümleri Arabî: Arapça

ABDÜLMECİD NURSÎ – 2s-4p - Risale-i Nur

Risale-i Nur yazarının neseben küçük kardeşi ve on beş sene ondan ders alan Abdülmecid Nursî

ABES – ABESİYET – 3s-8p - Risale-i Nur

ABES – oyuncak kabilinden faydasız ve boş amel, lüzumsuz ve gayesiz iş - ABESİYET – abesiyât - faydasız ve boş şeyler

Mesnevî-i Nuriye (MN):

181 Evet, kâinat iman nuruyla mâtem-i umumî yeri olmaktan çıkıp mescid-i zikir ve şükür olmuştur. Birbirine düşman telâkki edilen mevcudat, birbirine ahbap ve kardeş olmuşlardır. Cenaze ve ölü şeklini gösteren cemâdat, ünsiyetli birer hayattar ve lisan-ı haliyle Hâlıkının âyatını nâtık birer musahhar memuru şekline giriyorlar. Ağlayan, müteşekkî ve eytam kıyafetinde görünen insan, ibadetinde zâkir, Halıkına şakir sıfatını takınıyor. Ve kâinatın harekât, tenevvüat, tagayyürat ve nukuşu

abesiyetten kurtuluyor. Rabbânî mektuplar, âyât-ı tekviniyeye sahifeler, esmâ-i İlâhiyeye ayineler suretine inkılâp ederler.

(MN Reşhalar 12/5.Reşha 5/3.p s37 p81)

abesiyet: faydasız ve gayesiz oluş ahbap: dostlar, sevgililer âyat: âyetler, deliller âyât-ı tekviniye: yaratılışa ait deliller, bütün varlıklar ayine: ayna cemâdat: cansız varlıklar esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri eytam: yetimler, yetim kalanlar Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) harekât: hareketler, sürekli meydana gelen değişmeler hayattar: canlı inkılâp: değişim, dönüşüm lisan-ı hal: hal dili mescid-i zikir ve şükür: Allah’ın isim ve sıfatlarının sürekli anıldığı, verdiği sonsuz nimetler için şükredildiği mekân musahhar: boyun eğerek itaatte bulunan müteşekkî: şikâyet eden, şikâyetçi nâtık: konuşan Rabbânî: her şeyin Rabbi olan Allah’a ait sıfat: özellik, vasıf şâkir: Allah’a şükreden tagayyürat: başkalaşmalar, değişmeler telâkki edilen: kabul edilen, düşünülen tenevvüat: çok çeşitlilik ünsiyetli: cana yakın, dost zâkir: zikreden, Allah’ı anan

2175 Bak, o zât öyle bir maksat, öyle bir gaye için saadet isteyip dua ediyor ki, insanı ve bütün mahlûkatı, esfel-i sâfilîn olan fenâ-yı mutlaka sukuttan, kıymetsizlikten, faidesizlikten,

abesiyetten, âlâ-yı illiyîn olan kıymete, bekâya, ulvî vazifeye, mektubat-ı Samedâniye olması derecesine çıkarıyor.

(MN Lâsiyyemalar 90/58.p s60 p175)

abesiyet: faydasızlık, anlamsızlık âlâ-yı illiyîn: yüceler yücesi, en yüksek mertebe bekâ: devamlılık ve kalıcılık, sonsuzluk esfel-i sâfilîn: aşağıların aşağısı fenâ-yı mutlak: sonsuz yok oluş, her şeyini kaybedip gitme gaye: amaç, hedef maksat: amaç, hedef mektubat-ı Samedâniye: Allah tarafından gönderilmiş birer mektup gibi, şuur sahiplerine ilâhi san’atı anlatan eserler saadet: mutluluk sukut: alçalış, düşüş ulvî: yüksek, yüce zât: kişi, Hz. Muhammed (a.s.m.)

3413 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Şu dünya hayatına muhabbetle müptelâ olan bazı insanlar, o hayatın vücuda gelmesinden maksat ve gaye, yalnız o hayata hizmet ve o hayatın bekâsı olup, başka bir faidesi olmadığını, yani, Fâtır-ı Hakîmin zevilhayatta ve cevher-i insaniyette vedia olarak koyduğu bütün cihâzat-ı acibe ve teçhizat-ı harikanın, seri-ü’zzevâl olan şu hayatın hıfzıyla bekası için verildiğini zannediyorlar. Halbuki, kaziye öyle olduğu takdirde, kâinattaki gayr-ı mütenahi nizamların şehadetleriyle, sath-ı âlemde görünen hikmet, inayet, intizam,

adem-i abesiyete olan delil ve burhanların, mâkûse olarak,

abesiyete, israfa, intizamsızlığa, adem-i hikmete delil ve burhan olmaları lâzım gelecektir.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/6.İ’lem 2/1.p s137 p413)

abesiyet: boş, fatdasız ve gayesiz oluş adem-i abesiyet: boş ve anlamsız olmama adem-i hikmet: hikmetsizlik; her şeyin bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olmaması bekâ: devamlılık, kalıcılık burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil cevher-i insaniyet: insanlığın aslı, özü, ruhu cihâzat-ı acibe: şaşırtıcı, harika cihazlar, âletler delil: işaret, alâmet; kendisine, doğru bir bakış açısıyla bakıldığında istenilen hedefe ulaştıran şey Fâtır-ı Hakîm: her şeyi belli bir amaca yönelik, tam yerli yerinde ve benzersiz olarak yaratan Allah (c.c.) gaye: amaç gayr-ı mütenahi: sonsuz hıfz: korumak hikmet: her şeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzenlilik, itina, özen intizam: düzenlilik intizamsızlık: düzensizlik israf: savurganlık kaziye: önerme, iş, mesele maksat: kasıt, amaç mâkûse: ters orantılı muhabbet: sevgi müptelâ olan: bağımlı olan nizam: düzen, sistem sath-ı âlem: kâinat yüzü, yaratılmış her şey seri-ü’zzevâl: hızla, çabucak yok olma, sona erme şehadet: şahitlik, tanıklık teçhizat-ı harika: hayranlık veren cihazlar, donanımlar vedia: emanet, ödünç vücuda gelmek: meydana gelmek zevilhayat: hayat sahipleri, canlılar

4452 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Herbir zîhayatın hayatında gayr-ı mütenahi gayeler vardır. Bu gayelerden zîhayata ait, ancak binde birdir. Bâki kalan gayeler, gayr-ı mütenahi olan mâlikiyeti nisbetinde, hayatı icad eden zâta âittir. Öyle ise, büyük bir mahlûkun küçük bir mahlûka tekebbür etmeye hakkı yoktur. Ve hakikate nazaran

abesiyet de yoktur. Çünkü, bir hayatın bütün faideleri bir zîhayata ait değildir ki,

abes olsun. Evet, sath-ı arzda her sene yapılan ziyafet-i âmme-i İlâhiye, nev-i beşere, halife olduğu münâsebetiyle bir ikramdır. Yoksa hepsi onun istifadesi için değildir.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/16.İ’lem 1/1.p s151 p452)

abes: boş ve faydasız abesiyet: faydasızlık, gayesizlik bâki kalan: geri kalan gayr-ı mütenahi: sonsuz hakikat: gerçek halife: yeryüzünde Allah’ın emirlerini yerine getirip Onun namına tasarrufta bulunan ve varlıklar üzerinde Onun adına egemen olan insan icad etme: yapma, yaratma, meydana getirme ikram: bağış, ihsan, lütuf istifade: faydalanma mahlûk: yaratılan varlık, yaratılmış mâlikiyet: sahiplik münâsebet: ilgi, bağ nazaran: bakarak, -göre nev-i beşer: insanlar nisbet: oran sath-ı arz: yeryüzü tekebbür etmek: kibirlenmek, büyüklenmek zât: şahıs zîhayat: canlı, hayat sahibi ziyafet-i âmme-i İlâhiye: Allah’tan gelen ve herkesi kapsayan ziyafet

5724 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Görüyoruz ki, Sâni-i Hakîm kemâl-i hikmetiyle, pek âdi şeylerden pek harika, mu’cize-i mensucat yapıyor. Ve keza,

abesiyet ve israfa mahal bırakılmamak üzere, bir ferdi envâen vazifelerle tavzif ediyor. Hattâ, insanın başında, insanın muvazzaf olduğu vazifeleri görmek için her vazifeye göre birer tırnak kadar maddî birşeyin bulunması icab etseydi, bir başın Cebel-i Tûr büyüklüğünde olması lâzım gelirdi ki, ashab-ı vezâife yer olsun.

Ve keza, lisan sair vezâifiyle beraber, erzak hazinesine ve kudretin matbahında pişirilen bütün taamlara müfettiştir. Ve bütün taamların tatlarını yakîn eden, bilen bir ehl-i vukuftur.

İşte bu faaliyet-i hakîmiyeden anlaşılır ki, zamanın seyliyle beraber gelip geçen eşya-yı seyyâleden ve geçen günlerden, senelerden, asırlardan, leyl ve neharın takallübü ile pek çok mensucat-ı gaybiye ve uhreviye yapılmaktadır. Evet, âlemin fihristesi hükmünde olan insan fabrikasında dokunan mensucat o hakikati tenvir eder. Öyleyse, bu fani dünyada mevt, fena, devâir-i gaybiyede sâfi bir bekaya intikal ederek bâki kalır. Evet, rivâyetlerde vardır ki, “İnsanın ömür dakikaları insana avdet ederler. Ya gaflet ile muzlim olarak gelirler veya hasenat-ı muzîe ile avdet ederler.”

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/26.İ’lem 1/1.p s281 p724)

abesiyet: faydasız ve gayesiz oluş âdi: basit, önemsiz âlem: dünya ashab-ı vezâif: görevli kişiler avdet etmek: dönmek bâki kalmak: kalıcı ve sürekli olmak beka: devamlılık, kalıcı olma Cebel-i Tûr: Tûr Dağı, Mûsâ Dağı veya Harea Dağı. Mısır’da Sina Yarımadasındadır. Hz. Mûsâ’ya (a.s.) Tevrat’ın indirildiği yerdir. devâir-i gaybiye: gabya ait devirler, görünüp bilinmeyen dönemler ehl-i vukuf: bilirkişi envâen: çeşitli erzak: rızıklar, yenilecek ve içilecek şeyler eşya-yı seyyâle: akıp giden ve sürekli değişen şeyler faaliyet-i hakîmiye: hikmetli işler fani: ölümlü, geçici fena: gelip geçicilik ferd: birey, şahıs fihriste: özet gaflet: dalgınlık, umursamazlık hakikat: gerçek hasenat-ı muzîe: aydınlatıcı güzellikler, iyilikler icab etmek: gerekli olmak i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! intikal etmek: geçmek, ulaşmak kemâl-i hikmet: eksiksiz ve mükemmel hikmet keza: aynı, aynı biçimde kudret: güç ve iktidar leyl: gece lisan: dil mahal: yer mensucat: dokumalar mensucat-ı gaybiye ve uhreviye: gabya ve âhirete ait dokumalar mevt: ölüm mu’cize-i mensucat: mu’cize dokumalar; nakış nakış dokunmuş olan ve her birisi Allah’ın mu’cizesi olan varlıklar muvazzaf: görevli muzlim: zulme uğramış, karanlıklı nehar: gündüz rivâyet: nakledilen haber; Peygamber’e (a.s.m.) ait nakledilen haberler, hadiseler sâfi: arınmış, temiz sair: diğer, başka Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) seyl: akım taam: gıda, yiyecek takallüb: çevrilme, dönüşme tavzif etmek: görevlendirmek tenvir etmek: aydınlatmak, ışıklandırmak vezâif: görevler yakîn: şüphesiz ve kesin bilgi

6725 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Görüyoruz ki, Sâni-i Hakîmin, efrad ve cüz’iyatın tasvirinde büyük büyük tefennünleri vardır. Evet, hayvanların pek büyük ve pek küçükleri olduğu gibi, kuşlarda, balıklarda, meleklerde ve sair ecramda, âlemlerde dahi pek küçük ve pek büyük fertleri vardır. Cenâb-ı Hakkın şu tefennünde takip ettiği hikmet:

1- Tefekkür ve irşad için bir lütuf, bir teshilattır.

2- Kudret mektupları okunup fehmetmekte bir kolaylıktır.

3- Kudretin kemâlini izhar etmektir.

4- Celâlî ve cemâlî her iki nevi san’atı ibraz etmektir. Maahaza, pek ince yazıları herkes okuyamaz ve pek büyük şeyler de nazar-ı ihataya alınamaz. İşte irşadı teshil ve tâmim için bir kısmını küçük harflerle, bir kısmını da büyük harflerle yazmakla irşadın iktizâsı yerine getirilmiştir.

Amma şeytanın talebesi olan nefs-i emmâre, cismin küçüklüğünü san’atın küçüklüğüne atfetmekle, esbabdan sudûrunu tecviz ediyor. Ve pek büyük cisimler dahi hikmetle yaratılmamış iddiasında bulunarak, bir nevi

abesiyete isnat ediyor.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/27.İ’lem 1/1.p s282 p725)

abesiyet: faydasız ve gayesiz oluş âlem: dünya atfetmek: yöneltmek, çevirmek celâlî: Allah’ın azamet, haşmet, kahır ifade eden isimlerine ait cemâlî: Allah’ın rahmet, lütuf, ihsan ifade eden isimlerine ait Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) cüz’iyat: fertler, bireyler ecram: gök cisimleri, yıldızlar efrad: fertler, bireyler esbab: sebepler fehmetmek: anlamak fert: birey hikmet: fayda, gaye, sır; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olma ibraz etmek: göstermek iktizâ: gerektirme i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! irşad: doğru yol gösterme isnat etmek: dayandırmak izhar etmek: açıklamak, göstermek kemâl: kusursuzluk, mükemmellik kudret: güç ve iktidar lütuf: iyilik, bağış maahaza: bununla beraber nazar-ı ihata: her şeyi içine alan, kuşatan bakış nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu nevi: çeşit, tür sair: diğer, başka Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sudûr: olma, meydana gelme tâmim: genelleştirme, yayma tecviz etmek: uygun bulmak, izin vermek tefekkür: etraflıca ve derinlemesine düşünme tefennün: bir fen ve ilimle varlıkları yaratma teshil: kolaylaştırma teshilat: kolaylıklar

7726 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Gerek vücutta, gerek rızıkta ifrat derecesinde mebzuliyet vardır. Bu ise, hikmetten uzak,

abesiyete yakın görünür. Evet, eğer yaratılan şey bir gaye için yaratılıyorsa hakkın var; amma gayeler pek çoktur. Binaenaleyh, bir gayeye nazaran

abesiyet hissedilse bile, gayelerin mecmuuna nazaran ayn-ı hikmet ve ayn-ı adalettir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/28.İ’lem 1/1.p s282 p726)

abesiyet: faydasız ve gayesiz oluş ayn-ı adalet: adaletin tâ kendisi ayn-ı hikmet: hikmetin tâ kendisi binaenaleyh: bundan dolayı hikmet: fayda, gaye, sır; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olma ifrat: aşırılık i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! mebzuliyet: bolluk, çokluk mecmu: bütün, genel nazaran: bakarak, -göre rızık: Allah’ın ihsan ettiği nimetler, yiyecekler vücud: var olma

8814

S: Nazm ve nizam-ı tâmme neyle sabittir?

ELCEVAP: Nev-i beşerin havâs ve cevâsisi hükmünde olan fünun-u ekvan, istikra-i tâmme ile o nizamı keşfetmişlerdir. Çünkü, herbir nev’e dair bir fen ya teşekkül etmiş veya etmeye kabildir. Herbir fen, külliyet-i kaide hesabıyla, kendi nev’indeki nazm ve intizamı gösteriyor. Zira, herbir fen kavaid-i külliye desâtirinden ibarettir. Demek, şahsın nazarı, nizamı ihata etmezse, cevâsis-i fünun vasıtasıyla görür ki, insan-ı ekber, insan-ı asgar gibi muntazamdır. Herbirşey, hikmet üzere vaz edilmiştir.

Faidesiz,

abes yoktur. Şu (1) burhanımız değil yalnız erkânı ve âzâsı, belki bütün hüceyratı, belki bütün zerratı birer lisan-ı zâkir-i tevhid olarak büyük burhanın sadâ-yı bülendine iştirak ederek “Lâ ilâhe illâllah” diye zikrediyorlar.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/12.p 4/4.sual s325 p814)

(1): Delâletçe siması bir “Hu” lafzına benzer ki, o “Hû”nun herbir cüz’ü küçük “Hû”lardan, herbir küçük “Hu”da küçücük “Hû”lardan teşekkül etmiştir.

abes: boş ve faydasız âzâ: uzuvlar, organlar burhan: güçlü ve sarsılmaz delil cevâsis: gizli şeyleri araştıranlar cevâsis-i fünun: casus fenler; gizli şeyleri araştıran fenler delâletçe: işaret olarak desâtir: prensipler, kurallar elcevap: cevap, yanıt erkân: temel unsurlar, esaslar fen: bilim fünun-u ekvan: yaratılışa ait ilimler, pozitif ilimler havâs: hasseler, duyular, duygular hikmet: gaye, fayda Hû: O, Allah (c.c.) hüceyrat: hücreler hükmünde olan: bir şeyle aynı hükmü alan insan-ı ekber: en büyük insan, kâinat insan-ı asgar: en küçük insan, insan intizam: düzenlilik istikra-i tâmme: tümavarım, endüksiyon; bir bütünü oluşturan parçaların hepsini inceleyen o bütün hakkında hüküm vermek iştirak etmek: katılmak kabil: mümkün kavaid-i külliye: geniş kapsamlı kanunlar külliyet-i kaide: küllî kaideler; bir sınıf veya bir türü içine alan kapsamlı kanunlar lafz: ifade, kelime, söz Lâ ilâhe illâllah: “Allah’tan başka ilâh yoktur.” lisan-ı zâkir-i tevhid: Allah’ın birliğini zikreden, anan dil muntazam: düzenli nazar: bakış, görüş nazm: diziliş, ahenk ve vezin nev’: tür, cins nev-i beşer: insanlar nizam: düzen nizam-ı tâmme: tam bir düzen sadâ-yı bülen: yüksek ses sima: yüz, çehre, görünüş teşekkül etme: ortaya çıkma, şekillenme vasıtasıyla: aracılığıyla vaz edilme: konulma, yerleştirilme zerrat: zerreler zikretmek: anmak

ABES – ABESİYET – 3s-8p - Risale-i Nur

ABES – oyuncak kabilinden faydasız ve boş amel, lüzumsuz ve gayesiz iş - ABESİYET – abesiyât - faydasız ve boş şeyler

ÂBİD – 1s-2p - Risale-i Nur

ÂBİD – ibadet eden, zâhid, çok ibadet eden, köle, Allah’a ibadet eden kul

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1357 (1) Maahaza, mebde-i hayatına şek ve şüpheyle bakan adam, herhalde masdarla mazhar, menba ile mâkes, zâtı ile tecellî aralarını fark edemiyor. Ve bu yüzden şüpheye düşer. Evet, Nebiy-yi Zîşan (a.s.m.) tecelliyât-ı İlâhiyeye mazhar ve mâkestir; masdar ve menbâ değildir. Çünkü, o zât yalnız

âbiddir ve ibadetçe herkesten ileridir. Demek, bu kadar görünen terakkiyat, kemâlât onun zâtî malı değildir. Ancak hariçten verilen, Rahmân-ı Rahîmin tecellîleridir. Evvelce beyan edildiği gibi, hiçbir şey, bir zerreye bile mânâ-yı ismiyle masdar olamaz. Amma bir zerre, mânâ-yı harfiyle semânın yıldızlarına mazhar olur. Yalnız gaflet ile o zerrenin masdar olduğu zannıyla bakıldığından, san’at-ı İlâhiyeyi tâğûtî bir tabiata mal ederler.

(MN Hubâb Risalesi 28/5.İ’lem 2/2.p s114 p357)

(1) …tarihlerin naklettikleri Peygamberimizin (a.s.m.) bidâyet-i hayatına maddî, sathî, surî

bir nazarla bakan bir adam, şahsiyet-i mâneviyesini idrak edemez. Ve derece-i kıymetine vasıl olamaz

(bk. s113 p356).

âbid: Allah’a ibadet eden, kul beyan: açıklama, anlatım gaflet: dikkatsiz, duyarsız hariç: dış taraf kemâlât: mükemmel ve kusursuz özellikler maahaza: bununla birlikte mâkes: yansıma yeri mal etme: yükleme, ait olduğunu gösterme mânâ-yı harfî: bir şeyin kendisini değil de san’atkârını, ustasını, sahibini bildirip tanıtan mânâ mânâ-yı ismî: bir şeyin bizzat kendisine bakan ve kendisini tanıtan mânâsı masdar: kaynak, bir şeyin çıktığı yer mazhar: yansıma ve görünme yeri mebde-i hayatı: hayatının başlangıcı menba: kaynak Nebiy-yi Zîşan (a.s.m.): şan sahibi Nebî; Hz. Muhammed (a.s.m.) Rahmân-ı Rahîm: rahmet ve merhameti bütün varlıkları kuşatan ve herbir varlığa hususî rahmet ve merhamet tecellileri olan Allah (c.c.) san’at-ı İlâhiye: Allah’ın san’atı semâ: gökyüzü şek: şüphe tabiat: doğa tâğûtî: şeytanî, şeytana ait tecellî: yansıma tecelliyât-ı İlâhiye: İlâhî isim ve sıfatların varlıklar üzerindeki yansımaları terakkiyat: ilerlemeler, yükselmeler zan: kesin olarak bilmeksizin kuvvetli ihtimale hükmetme zât: şahsın kendisi zerre: atom

2594 İşte, bu arzı böyle kendine sâcid (1) ve

âbid ve ibâdına mescid (2) ve mahlûklarına beşik (3) ve kendine müsebbih (4) ve mükebbir eden Zât-ı Zülcelâle, yerin zerrâtı adedince hamd ve tesbih ve tekbir edip ve mevcudatı adedince hamd ediyoruz ki, bize bu nevi ubudiyeti ders veren Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmına ümmet eylemiş.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/9.Nota 4/4.p s218 p594)

(1): bk. Ra’d Sûresi 13:15; Nahl Sûresi 16:49; Hac Sûresi 22:18.

(2): bk. Buhârî, Salât 56; Tirmizî, Salât 119; Ebû Dâvûd, Salât 24; İbni Mâce, Mesâcid 4.

(3): bk. Bakara Sûresi 2:22; Tâhâ Sûresi 20:53; Zuhruf Sûresi 43:10; Nebe Sûresi 78:6.

(4): bk. Fatiha Sûresi 1:2; En’am Sûresi 6:1; İsrâ Sûresi 17:44; Kehf Sûresi 18:1; Cum’a Sûresi 62:1. âbid: ibadet eden Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun arz: yeryüzü hamd: övgü ve şükür ibâd: kullar mahlûklar: varlıklar mevcudat: varlıklar mükebbir: tekbir getiren, “Allahü ekber” diyen müsebbih: tesbih eden; Allah’ı yüce şanına lâyık ifadelerle anan nevi: çeşit, tür Resul-i Ekrem (a.s.m.): Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.) sâcid: secde eden tekbir: “Allah en büyüktür” mânâsına gelen “Allahu Ekber” ifadesini söylemek tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma ubudiyet: kulluk ümmet: Peygamberlere inanıp onların yolunda giden mü’minler Zât-ı Zülcelâl: sonsuz büyüklük ve haşmet sahibi Allah (c.c.) zerrât: atomlar

ÂBİD – 1s-2p - Risale-i Nur

ÂBİD – ibadet eden, zâhid, çok ibadet eden, köle, Allah’a ibadet eden kul

ACABA - 8s-26p - Risale-i Nur

ACABA - merak, karasızlık veya şüphe anlatır- acaba kim geldi – gibi

Mesnevî-i Nuriye (MN):

185 Evet, o zât (a.s.m.) vazifesi itibarıyla, hakkın burhanı, hakikatın ziyası, hidayetin güneşi, saadetin vesilesidir. Şahsiyet ve hüviyet cihetiyle, muhabbet-i Rahmâniyenin misali, rahmet-i Rabbâniyenin timsali, hakikat-i insaniyenin şerefi, şecere-i hilkatin en kıymettar ve kıymetli bahâdar bir semeresidir. Tebliğ ettiği dini de harika bir sür’atle şark ve garbı ihata etmiş, nev-i beşerin beşte biri kabul etmiştir

. Acaba böyle bir zâtın dâvâlarında nefis ve şeytanın münakaşa ve itirazlarına bir imkân var mıdır? (MN Reşhalar 12/6.Reşha 2/2.p s39 p85)

bahâdar: kıymetli burhan: güçlü ve sarsılmaz delil, kanıt dâvâ: iddia din: İslâmiyet hakikat: bir şeyin aslı ve esası, gerçek mahiyeti hakikat-i insaniye: insanın gerçek mahiyeti hidayet: doğru ve hak olan yol, İslâmiyet hüviyet: şahsiyet, kişilik ihata etmek: kuşatmak itibarıyla: özelliğiyle misal: örnek, benzer muhabbet-i Rahmâniye: sonsuz merhamet ve şefkat sahibi olan Allah’a duyulan sevgi nefis: bir insanın kendisi; insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu nev-i beşer: insanlık türü, insanlar rahmet-i Rabbâniye: her bir varlığa muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah’ın merhamet ve şefkati semere: meyve sür’at: hız şark ve garb: doğu ve batı şecere-i hilkat: yaratılış ağacı tebliğ etmek: bildirmek, sunmak timsal: görüntü, yansıma vesile: aracı zât: kişi; Hz. Muhammed (a.s.m.) ziya: ışık

289 Evet, Hazret-i Ömer İbnü’l-Hattâb’ın (radıyallahü teâlâ anh) İslâmiyetten evvel ve sonraki halleri bu meseleye (1) güzel bir misaldir. Bunun gibi, icraat-ı esasiyesinden binlerce harikalar vardır. O zâtın, o zamandaki icraatına harika diyoruz.

Acaba bu zamanın yüzlerce feylesofları, o zamanda, o vahşet-âbâd cezireye gidip, pek uzun zamanlarda o vahşîleri ıslah için çalışsalar, o zât-ı mürşidin bir senede muvaffak olduğu kadar, onlar elli senede muvaffak olabilirler mi? Hâşâ!

(MN Reşhalar 12/8. Reşha 2/2.p s40 p89)

(1) Hz. Muhammed’in (a.s.m.) vahşi kavimlerden pekçok kötü âdetleri kaldırarak, yerlerine yüksek, nezih ahlâk ve âdetleri doldurması (bk. s40 p88)

390 DOKUZUNCU REŞHA: Arkadaş!

Aklı başında olan bir adam münazaralı dâvâlarda yalan söyleyemez. Çünkü, bilâhare yalanının açığa çıkıp mahcup olmasından korkar. Ve keza, bir insan yalan söylediği takdirde pervasız, lâübâli bir tarzda söyleyemez. Ve keza, serbest, heyecanlı söylenmesine girişemez velev âdi bir mesele, küçük bir cemaat içinde, küçük bir vazifede bulunan küçük bir şahıs olsun.

Acaba büyük bir vazifeyle vezifedar, pek büyük bir meselede, pek büyük bir şeref ve haysiyet sahibi, pek büyük bir cemaat içinde, pek şedit hasımların karşısında iddia ettiği bir dâvâda yalan ve hilâf-ı hakikat söyleyebilir mi?

(MN Reşhalar 12/9.Reşha 3/1.p s40 p90)

âdi: basit, sıradan bilâhare: daha sonra cemaat: topluluk hasım: düşman haysiyet: itibar hilâf-ı hakikat: gerçeğe aykırı keza: aynı, aynı biçimde lâübâli: saygısız, çekinmesi olmayan, dikkatsiz mahcup olmak: utanmak münazara: tartışma pervasız: korkusuz şedit: çok şiddetli vezifedar: görevli velev: eğer, gerçi

491 İşte, o zât-ı nurânî, okuduğu o hutbe-i ezeliyeyi öyle bir tarzda okuyor; ne tereddüdü var, ne hicabı, ne korkusu var, ne teessürü… Hem samimî bir safa-i kalble, hâlis bir ciddiyetle, hasımlarının damarlarına dokundurmak üzere, akıllarını tezyif, nefislerini tahkir edip izzetlerini kırıyor.

Acaba böyle bir dâvâda, böyle bir makamda, böyle bir şahıstan zerre miskal bir hilenin bu meseleye karışmasına imkân var mıdır? Hâşâ!

(MN Reşhalar 12/9.Reşha 3/2.p s40 p91)

dâvâ: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) tebliğ ettiği İslâm dini hâlis: içten, katıksız, samimî hâşâ: asla öyle değil hicab: utanma, çekinme hile: aldatma, yalan hutbe-i ezeliye: ezelî hutbe; Allah’ın insanlara ve cinlere bir hutbesi olan Kur’ân izzet: değer, itibar miskal: yaklaşık 4.5 grama denk bir ağırlık ölçüsü safa-i kalp: bütün kirlerden arınmış bir kalp şahıs: Hz. Peygamber (a.s.m.) tahkir etmek: aşağılamak teessür: bir başkasının tesirinde kalma, etkilenme tereddüd: kararsızlık, şüphe tezyif: hakaret, küçük düşürme zât-ı nurânî: etrafını nuruyla aydınlatan zât; Hz. Muhammed (a.s.m.) zerre: atom

597 Ve keza, o zât, Hâlıkımızın bizden talep ettiği şeylerden bahsediyor ve çok hakikatlerden, meselelerden haber veriyor ki, onlardan kurtuluş yoktur.

Feyâ acaba! Ekser-i nâs neden böyle hak şeylerden göz yumuyorlar, hakikatlerden kulak tıkıyorlar?

(MN Reşhalar 12/10.Reşha 5/5.p s42 p97)

ekser-i nâs: çoğu insanlar feyâ acaba: “Yahu” gibi bir mânâya gelir, hayret ifade eder hak: doğru, gerçek Hâlık: her şeyi var eden yaratıcı Allah (c.c.) keza: aynı şekilde talep etmek: istemek zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

6103 Acaba o zât, o matlubu kimden istiyor? Evet, öyle bir Zâttan talep eder ki, en gizli ve en küçük bir hayvanın cüz’î bir ihtiyacı için lisan-ı haliyle yaptığı duayı işitir, kabul eder, ihtiyacını yerine getirir. Ve keza, en ednâ bir emeli, en ednâ bir gaye için, en ednâ bir zîhayatta görür ve onu ona yetiştirmekle ikram ve merhamet eder. Bu duaların neticesinde yapılan terbiye ve tedbirler öyle bir intizamla cereyan eder ki, o terbiyelerin ancak bir Semî’ ve Basîr, bir Alîm ve Hakîmden olduğuna şüphe bırakmaz.

(MN Reşhalar 12/11.Reşha 10/6.ps43 p103)

Alîm: herşeyi hakkıyla bilen, ilmi her şeyi kuşatan Allah (c.c.) Basîr: herşeyi gören Allah (c.c.) cereyan etmek: meydana gelmek cüz’î: ferdî, küçük ednâ: basit, küçük emel: arzu, istek Hakîm: her işini hikmetle yapan Allah (c.c.) ikram: bağış, ihsan intizam: disiplin, düzen lisan-ı hal: hal dili matlub: istek, arzu Semî’: herşeyi duyan ve işiten Allah (c.c.) talep etmek: istemek tedbir: çekip çevirme, ihtiyacını karşılama terbiye: belli bir amaca erişecek şekilde geliştirme, yetiştirme zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

7104 Acaba o zât, o minberde Arşa müteveccihen ellerini kaldırarak yaptığı dua ile ne istiyor ki bütün mahlûkat “Âmin” söylüyor?

(MN Reşhalar 12/11.Reşha 10/7.p s43 p104)

Arş: Allah’ın hüküm ve egemenliğinin tecelli ettiği yer mahlûkat: yaratılmış varlıklar minber: câmide hutbe okunan yer (Medine-i Münevvere) müteveccihen: yönelmiş olarak zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

8121 Maahaza, bir semere, bir şecerenin bir misal-i musağğarıdır. Ve o semeredeki çekirdek, o şecerenin defter-i a’mâlidir. O ağacın tarih-i hayatı o çekirdekte yazılıdır. Bu itibarla, bir semere şecerenin tamamına, belki o şecerenin nev’ine, belki küre-i arza nâzırdır. Öyleyse, bir semerenin san’atındaki azamet-i mâneviyesi, arzın cesameti nisbetindedir. O zerreyi, san’atça hâvi olduğu o azamet-i mâneviyeyle bina eden, arzı haml ve bina etmekten âciz olmayacaktır.

Acaba o kâfir münkir, kalbinde böyle bir küfrü taşımakla, akıl ve zekâ iddiasında bulunması kadar bir ahmaklık var mıdır?

(MN Lâsiyyemalar 90/4.p s49 p121)

âciz olmak: güçsüz, zayıf olmak ahmaklık: akılsızlık arz: yer, dünya azamet-i mâneviye: mânevî büyüklük bina etmek: yapmak, inşa etmek cesamet: büyüklük defter-i a’mâl: amellerinin kaydedildiği defter haml: yüklenme, üstlenme hâvi olmak: ihtiva etmek, içine almak itibarıyla: bakımdan, özelliğiyle küfür: inkâr ve inançsızlık küre-i arz: yer küre, dünya maahaza: bununla beraber, bununla birlikte misal-i musağğar: küçültülmüş nümune, örnek münkir: inkâr eden nâzır: bakar, yönelik nev’i: çeşit, tür nisbet: oran, ölçü san’atça: san’at itibariyle semere: meyve şecere: ağaç tarih-i hayat: bir hayat boyu yaşadığı hadiseler, özgeçmiş zerre: atom, maddenin çok küçük parçası

9177 Acaba bütün beni Âdemi arkasına alıp, şu arz üstünde durup, Arş-ı Âzama müteveccihen el kaldırıp, nev-i beşerin hülâsa-i ubudiyetini câmi hakikat-i ubudiyet-i Ahmediye (a.s.m.) içinde dua eden şu şeref-i nev-i insan ve ferîd-i kevn ü zaman olan Fahr-i Kâinat ne istiyor, dinleyelim. Bak, kendine ve ümmetine saadet-i ebediye istiyor, bekâ istiyor, Cennet istiyor. Hem mevcudat âyine-lerinde cemâllerini gösteren bütün esmâ-i kudsiye-i İlâhiyeyle beraber istiyor, o esmâdan şefaat talep ediyor, görüyorsun.

(MN Lâsiyyemalar 90/60.p s60 p177)

Arş-ı Âzam: Allah’ın büyüklük ve yüceliğinin ve herşeyi kuşatan sınırsız egemenliğinin tecelli ettiği yer arz: dünya âyine: ayna bekâ: devamlılık ve kalıcılık, sonsuzluk beni Âdem: Âdemoğulları, insanlar câmi: kapsayan, içine alan cemâl: güzellik esmâ: Allah’ın isimleri esmâ-i kudsiye-i İlâhiye: Allah’ın her türlü kusur ve eksiklikten yüce olan isimleri Fahr-i Kâinat: kâinatın kendisiyle övündüğü zât olan Peygamberimiz Hz. Muhammed (a.s.m.) ferîd-i kevn ü zaman: bütün varlıkların en değerlisi ve bütün zamanlarda biricik ve tek olan hakikat-i ubudiyet-i Ahmediye (a.s.m.): Peygamberimizin (a.s.m.) kulluğunun aslı ve esası hülâsa-i ubudiyet: kulluğun özü, özeti müteveccihen: yönelerek nev-i beşer: insanlar, insanlık türü şefaat: af için aracılık şeref-i nev-i insan: insanlığın şerefi talep etmek: istemek ümmet: Hz. Peygambere (a.s.m.) inanıp onun yolunda giden mü’minler

10355 (1) Binaenaleyh, nübüvvet öyle bir çekirdektir ki, İslâmiyet şeceresi bütün semeratıyla, çiçek-leriyle o çekirdekten çıkmıştır. Kur’ân dahi, seyyar yıldızları ismar eden şems gibi, İslâmiyetin on bir rüknünü intaç etmiştir.

Acaba, bu cihan-bahâ semerelere bakıp gördükten sonra, çekirdeğinde şüphe ve tereddüt yeri kalır mı? Hâşâ!

(MN Hubâb 28/4.İ’lem 2/2.p s113 p355)

(1): …bir çekirdek diğer bir çekirdekle, çekirdek olarak toprak altında kaldıkları müddetçe iltibas edilebilir, Amma ağaç olduktan, meyve verdikten sonra şek edersen, bütün meyveler senin aleyhinde şehadet ederler (bk. s113 p354).

binaenaleyh: bundan dolayı cihan-bahâ: dünya kadar kıymetli hâşâ: asla öyle değil intaç etmek: sonuç vermek ismar eden: meyve veren nübüvvet: peygamberlik rükün: esas, şart semerat: meyveler semere: meyve seyyar: yerinde sâbit olmayan, gezen, dolaşan şecere: ağaç şems: güneş tereddüt: şüphe

11361 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Acaba o hardalenin içindeki meydanı bitiremeyen, o hardalenin dairesini ne suretle bitirecektir? Aklın nazarında hardalenin vaziyeti böyleyse, aklın gezdiği daire nasıldır? Aklı da dünyayı yutar. Fesüb-hânallah! Cenab-ı Hak hardaleyi akıl için dünya; ve dünyayı da, akıl için bir hardale gibi yapmıştır.

(MN Hubâb 28/9.İ’lem 1/1.p s115 p361)

fesübhânallah: “Allah’ı her türlü kusur, ayıp ve eksiklerden tenzih ederim” mânâsında bir hayret ifedesi habbe: dane, tohum hardale: hardal tanesi ihata etmek: içine almak, kapsamak inkılâp etmek: değişmek, dönüşmek kuvve-i hafıza: hafıza gücü, bellek nazar: bakış açısı sahra: geniş çöl; ova tabir edilen: adlandırılan vaziyet: durum, hâl

12398 (1) RABİAN: (2)

Bu millet-i İslâmın cemaatleri, çendan bir cemaat namazsız kalsa, fâsık da olsa, yine başlarındakini mütedeyyin görmek ister. Hattâ, umum şarkta, umum memurlara dair en evvel sordukları sual bu imiş:

“Acaba namaz kılıyor mu?” derler. Namaz kılarsa mutlak emniyet ederler; kılmazsa, ne kadar muktedir olsa nazarlarında müttehemdir. Bir zaman, Beytüşşebab aşâirinde isyan vardı. Ben gittim, sordum: “Sebep nedir?” Dediler ki: “Kaymakamımız namaz kılmıyordu, rakı içiyordu. Öyle dinsizlere nasıl itaat edeceğiz?” Bu sözü söyleyenler de namazsız, hem de eşkiyâ idiler.

(MN Hubâb Risalesi (Meclis-i Meb’usana Hitap) 10/4.söz Rabian s131 p398)

(1) Bu kısım, Müellifin kendi Türkçesidir. Hicri1339 – Milâdi1922 Tarihinde Meclis-i Meb’usana Hitaben Yazdığım Bir Hutbenin Suretidir.

(2) On Söz ve birkaç nasihat’ten Dördüncsü (bk. s130 p395)

aşâir: aşîretler Beytüşşebab: Şırnak iline bağlı bir ilçe cemaat: topluluk çendan: gerçi, her ne kadar emniyet etmek: güvenmek fâsık: günahkâr millet-i İslâm: İslâm milleti muktedir: güçlü, otoriter mutlak: kayıtsız, şartsız, kesin mütedeyyin: dinin emirlerini eksiksiz yerine getiren, dindar müttehem: suçlu; itham altında olan nazar: bakış, bakış açısı rabian: dördüncüsü sual: soru şark: doğu, doğu bölgeleri umum: bütün

13404 (1) ÂŞİREN: (2)

Bir yolda dokuz ihtimal-i helâket, tek bir ihtimal-i necat varsa, hayatından vazgeçmiş, mecnun bir cesur lâzım ki o yola sülûk etsin. Şimdi, yirmidört saatten bir saati işgal eden farz namaz gibi zaruriyat-ı diniyede, yüzde doksan dokuz ihtimal-i necat var. Yalnız, gaflet ve tembellik hasiyetiyle, bir ihtimal, zarar-ı dünyevî olabilir. Halbuki ferâizin terkinde, doksan dokuz ihtimal-i zarar var. Yalnız gaflet ve dalâlete istinad, tek bir ihtimal-i necat olabilir.

Acaba dine ve dünyaya zarar olan ihmal ve ferâizin terkine ne bahane bulunabilir? Hamiyet nasıl müsaade eder?

(MN Hubâb Risalesi (Meclis-i Meb’usana Hitap) 10/10.söz 4/1.p Âşiren s133 p404)

(1) Bu kısım, Müellifin kendi Türkçesidir. Hicri1339 – Milâdi1922 Tarihinde Meclis-i Meb’usana Hitaben Yazdığım Bir Hutbenin Suretidir.

(2) On Söz ve birkaç nasihat’ten Onuncusu 4/1.p (bk. s130 p395)

âşiren: onuncusu dalâlet: doğru yoldan ayrılma, sapkınlık farz: Allah’ın kesinlikle yapılmasını emrettiği şey ferâiz: farzlar; Allah’ın yapılmasını kesin olarak emrettiği şeyler gaflet: duyarsızlık, umursamazlık; Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli hamiyet: din ve vatan gibi mukaddes değerleri ve kendi aile ve yakınlarını koruma duygusu ve gayreti hasiyet: özellik ihtimal-i helâket: yok olma, mahvolma ihtimali ihtimal-i necat: kurtuluş ihtimali ihtimal-i zarar: zarara uğrama ihtimali istinad: dayanma, güvenme mecnun: cinnet geçirmiş, deli sülûk etmek: bir yola girmek, yönelmek, gitmek zarar-ı dünyevî: dünyaya ait zarar zaruriyat-ı diniye: hükümleri açık olan ve dinen yapılması zorunlu olan şeyler

14427 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Gözleri küsuf tutmuş bazı adamlar, gözleri önünde vukua gelen gayr-ı mahdut hususî haşr ü neşirleri kör gözleriyle gördükleri halde, kıyamet-i kübrayı ve haşr-i umumiyeyi nasıl istiğrab ediyorlar?

Acaba, çiçek açıp semere veren ağaçlarda her sene îcad edilen meyvelerin haşr ü neşirlerini gördükten sonra haşr-i umumîyi istib’ad eden sıkılmaz mı?

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/1.p s143 p427)

gayr-ı mahdut: sınırsız haşr-i umumi: her şeyi kaplayan yeniden diriliş; her şeyin öldükten sonra âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanması haşr ü neşir: yeniden dirilip toplanma ve tekrar dağılıp yayılma; kıştan sonra bahar mevsiminde bitkilerin ve hayvanların dirilip yeryüzüne yayılması gibi hususî: özel îcad: var etme, yaratma istib’ad etmek: akıldan uzak görmek istiğrab etmek: garip karşılamak, garip bulmak kıyamet-i Kübra: büyük kıyamet, varlığın bozulup dağılması küsuf tutmak: örtülmek, perdelenmek semere: meyve vukua gelme: meydana gelme

15428 Eğer onlar (1) şuhudî bir yakîn ile haşr-i umumîyi görmek isterlerse, akıllarını da beraber bulundurmak şartıyla, yaz mevsiminde küre-i arz bahçesine girsinler.

Acaba ağaç dallarından sallanan o tatlı, ballı, nazif, lâtif kudret mu’cizeleri, o mahlûkat-ı lâtife, evvelkisinin, yani ölüp giden semeratın aynı veya misli değil midir? Eğer insanlarda olduğu gibi o meyvelerde de vahdet-i ruhiye olmuş olsaydı, geçmiş ve gelen yeni meyveler birbirinin aynı olmaz mıydı? Fakat, ruhları olmadığı için aralarında ayniyete yakın öyle bir misliyet vardır ki, ne aynıdır ve ne de gayr keyfiyeti gösterir.

Acaba semerattaki bu vaziyeti gören, haşri istib’ad edebilir mi?

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/2.p s143 p428)

(1): Gözleri küsuf tutmuş bazı adamlar (bk. s143 p427)

ayniyet: aynı oluş gayr: başka haşir: ölüm sonrası âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma haşr-i umumî: her şeyi kaplayan yeniden diriliş; her şeyin öldükten sonra âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanması istib’ad etmek: akıldan uzak görmek keyfiyet: özellik, nitelik kudret: Allah’ın güç ve iktidarı küre-i arz: yerküre, dünya lâtif: güzel, hoş mahlûkat-ı lâtife: hoş, güzel mahlûklar, yaratılmışlar misil: benzer misliyet: birbirinin misli, benzeri mu’cize: Allah tarafından verilen ve bir benzerini yapmada insanların aciz kaldığı olağanüstü şey nazif: temiz semerat: meyveler şuhudî: açıkça, gözle görür derecede vahdet-i ruhiye: ruh birliği; bir ve tek ruhun olması yakîn: şüpheye yer bırakmayacak derecede kesinlik

16442 İ’lem eyyühe’l-aziz!

acaba bir nar tanesini ne kadar zamanlarda elde edip ne kadar pahalı alacaksınız? Çünkü o nar, bütün eşya ile alâkadardır. Az bir zamanda, az bir kıymetle husule gelmesi imkân haricidir. Ve aynı zamanda, ondaki ziynet, intizam, san’at, râyiha, tat ve koku gibi lâtif şeylerden anlaşılıyor ki, o nar tanesi öyle bir Sâniin masnûudur ki, icadında külfet ve mübaşeret yoktur.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/9.İ’lem 3/1.p s148 p442)

esbab: sebepler husule gelme: meydana gelme icad: var etme, yaratma İlâhî: Allah tarafından olan imkân harici: imkânsız, imkân dışı intizam: disiplin, düzen külfet: güçlük, zorluk küre-i arz: yeryüzü, yerküre lâtif: şirin, güzel, hoş libas: elbise masnû: san’atlı şekilde yaratılmış varlık me’kûlât: yiyecekler meşrûbat: içecekler mübaşeret: doğrudan temas râyiha: güzel koku Sâni: her şeyi mükemmel bir şekilde san’atla yaratan Allah (c.c.) temin etmek: sağlamak ziynet: süs

17554 (1) O zaman, o seyahat-i ruhiyede, mehâsin-i medeniyet ve fünun-u nâfiadan başka olan mâlâyâni ve muzır felsefeyi ve muzır ve sefih medeniyeti elinde tutan Avrupa’nın şahs-ı mânevîyesine karşı demiştim: Bil, ey ikinci Avrupa! Sen sağ elinle sakîm ve dalâletli bir felsefeyi ve sol elinle sefih ve muzır bir medeniyeti tutup dâvâ edersin ki, “Beşerin saadeti bu ikisiyledir.” Senin bu iki elin kırılsın ve şu iki pis hediyen senin başını yesin! Ey küfür ve küfranı dağıtıp neşreden bedbaht ruh!

Acaba, hem ruhunda, hem vicdanında, hem aklında, hem kalbinde dehşetli musibetlerle musibetzede olmuş ve azaba düşmüş bir adamın, cismiyle zâhirî bir surette, aldatıcı bir ziynet ve servet içinde bulunmasıyla saadeti mümkün olabilir mi? Ona mesut denilebilir mi?

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/2.p s199 p554)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (bk. s199 p553)

bedbaht: kötü bahtlı, talihsiz beşer: insan cismiyle: bedeniyle dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık fünun-u nâfia: faydalı ilimler küfran: nankörlük küfür: ihkâr ve inançsızlık mâlâyâni: anlamsız, faydasız mehâsin-i medeniyet: modern medeniyetin insanlığa sunduğu güzellikler mesut: mutlu musibet: belâ, dert musibetzede: belâya, sıkıntıya düşmüş olan kimse muzır: zararlı neşreden: yayan saadet: mutluluk sakîm: hastalıklı, bozuk sefih: yasak zevk ve eğlencelere aşırı düşkün olan seyahat-i ruhiye: ruhla yapılan mânevî yolculuk suret: biçim, şekil şahs-ı mânevî: belli bir kişi olmayıp, bir topluluktan meydana gelen mânevî kişilik zâhirî: açık ziynet: süs

18555 (1) Âyâ, görmüyor musun ki, bir adamın cüz’î bir emirden meyus olması ve vehmî bir emelden ümidi kesilmesi ve ehemmiyetsiz bir işten inkisar-ı hayale uğraması sebebiyle, tatlı hayaller ona acılaşıyor, şirin vaziyetler onu tazip ediyor, dünya ona dar geliyor, zindan oluyor. Halbuki, senin şeâmetinle kalbinin en derin köşelerinde ve ruhunun tâ esasında dalâlet darbesini yiyen ve o dalâlet cihetiyle bütün emelleri inkıtaa uğrayan ve bütün elemleri ondan neş’et eden bir biçare insana hangi saadeti temin ediyorsun?

Acaba, zâil, yalancı bir cennette cismi bulunan ve kalbi, ruhu cehennemde azap çeken bir insana mesut denilebilir mi? İşte, sen biçare beşeri böyle baştan çıkardın; yalancı bir cennet içinde cehennemî bir azap çektiriyorsun.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/3.p s200 p555)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabın devamıdır) (bk. s199 p553)

âyâ: acaba beşer: insanlık biçare: çaresiz, zavallı cihet: şekil, yön cismi: bedeni cüz’î: ferdî, az, küçük dalâlet: inançsızlık, hak yoldan sapkınlık ehemmiyetsiz: önemsiz, değersiz elem: acı, keder emel: umut, istek inkıtaa uğrama: kesintiye uğrama inkisar-ı hayal: hayal kırıklığı mesut: mutlu meyus: ümitsiz neş’et eden: doğan, meydana gelen saadet: mutluluk şeâmet: kötülük, uğursuzluk tazip etme: azaplandırma, eziyet verme vehmî: olmadığı halde varmış gibi görünen zâil: geçici, yok olucu

19560 (1) Ey ikinci, bozuk Avrupa!

Senin çürük ve esassız esaslarının bir kısmı şunlardır ki: “En büyük melekten en küçük semeğe kadar herbir zihayat kendi nefsine mâliktir ve kendi zâtı için çalışır ve kendi lezzeti için çabalar. Onun bir hakk-ı hayatı var. Gaye-i himmeti ve hedef-i maksadı yaşamak ve bekâsını temin etmektir” diyorsun. Ve Hâlık-ı Kerîmin kerem düsturlarından ve erkân-ı kâinatta kemâl-i itaatle imtisal edilen düstur-u teavünle, nebâtat hayvanâtın imdadına ve hayvânat insanların yardımına koşmasından tezahür eden o umumî kanunun rahîmâne, kerîmâne cilvelerini cidal zannedip, “Hayat bir cidaldir” diye, ahmakane hümetmişsin.

Acaba, o düstur-u teavünün cilvesinden olan, zerrât-ı taâmiyenin kemâl-i şevk ile beden hücrelerinin gıdalandırılması için koşmaları nasıl cidaldir? Nasıl bir çarpışmaktır? Belki o imdat ve koşmak, Kerîm bir Rabbin emriyle bir teavündür.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/8.p s202 p560)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553) ahmakane: ahmakça bekâ: devamlılık, kalıcılık cidal: mücadele cilve: görüntü, yansıma düstur: kural düstur-u teavün: yardımlaşma kanunu erkân-ı kâinat: kâinatı oluşturan temel unsurlar esas: temel gaye-i himmet: gayret ve çabanın dayandığı gaye hakk-ı hayat: yaşama hakkı Hâlık-ı Kerîm: ikramı bol ve her şeyi yaratan Allah (c.c.) hayvanât: hayvanlar hedef-i maksad: varılmak istenen maksat imtisal edilen: uyulan, boyun eğilen kemâl-i itaat: tam ve eksiksiz itaat kemâl-i şevk: tam ve kusursuz bir istek kerem: cömertlik, ikram Kerîm: sonsuz cömert ve ikram sahibi olan Allah (c.c.) kerîmâne: çok cömert bir şekilde mâlik: sahip melek: nurdan yaratılmış varlık nebâtat: bitkiler nefs: kendisi Rab: her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) rahîmâne: çok şefkatli bir şekilde semek: balık teavün: yardımlaşma tezahür eden: ortaya çıkan, görünen zât: kendisi zerrât-ı taâmiye: yiyecekleri oluşturan atomlar zihayat: canlı

20578 Âyâ, zanneder misin ki, bu milletin fakr-ı hali dinden gelen bir zühd ve terk-i dünyadan gelen bir tembellikten neş’et ediyor? Bu zanda hata ediyorsun.

Acaba görmüyor musun ki, Çin ve Hintteki Mecusî ve Berâhime ve Afrika’daki zenciler gibi, Avrupa’nın tasallutu altına giren milletler bizden daha fakirdirler? Hem görmüyor musun ki, zarurî kuttan ziyade Müslümanların elinde bırakılmıyor? Ya Avrupa kâfir zalimleri veya Asya münafıkları, desiseleriyle ya çalar veya gasp ediyor.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/7.Nota 5/4.p s210 p578)

âyâ: acaba Berâhime: Dinler Tarihinde Hinduizm’le aynı anlamda kullanılmaktadır desise: hile, aldatma fakr-ı hal: fakir bir halde olma, fakirlik gasp etmek: zorla almak Hint: Hindistan kâfir: Allah’ı veya Allah’ın bildirdiği kesin olan bir şeyi inkâr eden kimse kut: rızık, gıda maddesi Mecusîler: ateşe tapan müşrik topluluktur münafık: ikiyüzlü, inanmadığı halde inanmış görünen neş’et etmek: kaynaklanmak tasallut: musallat olma, sataşma terk-i dünya: dünyayı terk etme zalim: haksızlık eden zarurî: zorunlu ziyade: çok, fazla zühd: Allah korkusuyla günahlardan kaçınıp kendini ibadete verme

21588 Evet, Fâtır-ı Hakîm, Kitab-ı Mübînin (1) düsturlarını gayet güzel bir surette ve muhtasar bir tarzda ve has bir lezzette ve mahsus bir ihtiyaçla icmâl edip derc eder. Herşey öyle has bir lezzet ve mahsus bir ihtiyaçla amel etse, o Kitab-ı Mübînin düsturlarını bilmeyerek imtisal eder.

Meselâ, horumlu sivrisinek dünyaya geldiği dakikada hanesinden çıkar, durmayarak insanın yüzüne hücum eder, uzun asâsıyla vurur, âb-ı hayat fışkırtır, içer. Hücumdan kaçmakta, erkân-ı harp gibi maharet gösterir.

Acaba bu küçük, tecrübesiz, yeni dünyaya gelen mahlûka bu san’atı ve bu fenn-i harbi ve su çıkarmak san’atını kim öğretmiş? Ve nereden öğrenmiş? Ben, yani bu biçare Said, itiraf ediyorum ki, eğer ben o hortumlu sineğin yerinde olsaydım, kerrüfer harbini ve su çıkarmak hizmetini, çok uzun dersler ve çok mütaddit tecrübelerle ancak öğrenebilirdim.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/9.p s215 p588)

(1): (bk. s215 p587)

âb-ı hayat: hayat suyu, kan amel etmek: davranmak asâ: baston, değnek biçare: çaresiz derc etmek: yerleştirmek düstur: kanun erkân-ı harp: savaş komutanı Fâtır-ı Hakîm: her şeyi hârika üstün sanatıyla benzersiz olarak ve hikmetli yaratan Allah (c.c.) fenn-i harb: savaş sanatı hane: ev icmâl etmek: özetlemek imtisal etmek: emre uymak, boyun eğmek kerrüfer harbi: vur-kaç tekniği ile yapılan savaş Kitab-ı Mübîn: her şeyin açıkça yazılı olduğu, Allah katındaki kitap maharet: beceri, hüner mahlûk: yaratık, varlık mahsus: has, özel muhtasar: kısa, özet mütaddit: çok sayıda, çeşitli suret: biçim, görünüş

22617 ON DÖRDÜNCÜ NOTA. Tevhide dair dört küçük remizdir.

BİRİNCİ REMİZ: Ey esbabperest insan!

Acaba, garip cevherlerden yapılmış bir acip kasrı görsen ki yapılıyor. Onun binasında sarf edilen cevherlerin bir kısmı yalnız Çin’de bulunuyor. Diğer kısmı Endülüs’te, bir kısmı Yemen’de, bir kısmı Sibirya’dan başka yerde bulunmuyor. Binanın yapılması zamanında, aynı günde şark, şimal, garp, cenuptan o cevherli taşlar kolaylıkla celp olup yapıldığını görsen, hiç şüphen kalır mı ki, o kasrı yapan usta, bütün küre-i arza hükmeden bir hâkim-i mu’cizekârdır?

İşte, herbir hayvan, öyle bir kasr-ı İlâhîdir. Hususan insan, o kasırların en güzeli ve o sarayların en acibidir. Ve bu insan denilen sarayın cevherleri, bir kısmı âlem-i ervahtan, bir kısmı âlem-i misalden ve Levh-i Mahfuzdan ve diğer bir kısmı da hava âleminden, nur âleminden, anâsır âleminden geldiği gibi; hâcâtı ebede uzanmış, emelleri semâvat ve arzın aktârında intişar etmiş, rabıtaları, alâkaları dünya ve âhiret edvârında dağılmış bir saray-ı acip ve bir kasr-ı gariptir.

İşte, ey kendini insan zanneden insan! Madem mahiyetin böyledir; seni yapan ancak o Zât olabilir ki, dünya ve âhiret birer menzil, arz ve semâ birer sahife, ezel ve ebed, dün ve yarın hükmünde olarak tasarruf eden bir Zât olabilir. Öyle ise, insanın mâbûdu ve melcei ve halâskârı O olabilir ki, arz ve semâya hükmeder, dünya ve ukbâ dizginlerine mâliktir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/14.Nota 4/1.remiz 1/1.p s229 p617)

acip: hayret verici aktâr: bölgeler alâka: ilişki âlem: dünya âlem-i ervah: ruhlar âlemi âlem-i misal: bütün varlıkların ve olayların görüntülerinin yansıdığı madde ötesi âlem anâsır: unsurlar, elementler arz: yeryüzü celp olmak: bir yerden getirilmek cenup: güney cevher: değerli taş ebed: sonsuzluk edvâr: devirler, dönemler emel: arzu, istek esbabperest: Allah’ı unutup sebeplere haddinden fazla değer veren ezel ve ebed: başlangıcı ve sonu olmaksızın bütün zamanlar, öncesizlik ve sonsuzluk garip: hayret verici, şaşırtıcı garp: batı hâcât: ihtiyaçlar hâkim-i mu’cizekâr: her şeyi mu’cize olan ve her şeyi emri altında bulunduran halâskâr: kurtarıcı hükmetmek: emri altında tutmak, hâkim olmak intişar etmek: yayılmak kasır: saray kasr-ı garip: şaşkınlık uyandıran saray kasr-ı İlâhî: İlâhî köşk küre-i arz: yerküre, dünya Levh-i Mahfuz: her şeyin bütün ayrıntılarıyla yazıldığı kader levhası; Allah’ın ilminin bir adı mâbûd: kendisine ibadet edilen mahiyet: nitelik, özellik mâlik: bir şeyin sahibi melce: sığınak menzil: konaklama yeri nota: bildiri rabıta: bağlantı remiz: işaret saray-ı acip: hayranlık uyandıran saray sarf edilen: kullanılan semâ: gök semâvat: gökler şark: doğu şimal: kuzey tasarruf etmek: dilediği gibi kullanmak ve yönetmek tevhid: birleme; Allah’ı bir olarak bilme ve ilân etme ukbâ: âhiret, öbür dünya Zât: Allah (c.c.)

23654 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Mahlûkatın en zâlimi insandır. İnsan kendi nefsine olan şiddet-i muhabbetten dolayı kendisine hizmeti ve menfaati olan şeyleri hem sever, hem kıymet verir. Semeresinden istifade gördüğü şeylere abd ve köle olur. Aksi halde ne sever ve ne kıymet verir. Ve keza, hayatın icadında ille-i gaiyenin yalnız hayat olduğunu bilir. Cenâb-ı Hakkın icad ettiği hayylarda hedef ittihaz ettiği binlerce hikmetlerinden haberi yok.

Acaba imkân ve ihtimalden hariç midir ki, âlemde görünen şu eşya-yı harika daha garip, daha harika ve daha mu’cize, melekûtî berzahî, misalî şeylere bazı nümune ve bazı esaslar olmasın?

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/29.İ’lem 1/1.p s248 p654)

24743 “Vemâ hâzihil hayâtüd dünya illâ lehvün ve leıbün ve inned dârel âhırete lehiyel hayevân. (Ankebut 29/64) (1)”

Acaba birkaç memleketi gezmek için hükûmetten yirmi dört lira harcırah alan bir memur, ilk dahil olduğu memlekette yirmi üç lirayı sarf ederse, öteki yerlerde ne yapacaktır? Hükûmete ne cevap verecektir? Böyle yapan kendisine akıllı diyebilir mi? Binaenaleyh, Cenâb-ı Hak her iki hayat levazımatını elde etmek için yirmi dört saatlik bir vakit vermiştir. Çoğunu aza, azını çoğa vermek suretiyle, yirmi üç saat kısa ve fâni olan dünya hayatına, hiç olmazsa bir saati de beş namaza ve bâki ve sonsuz uhrevî hayata sarf etmek lâzımdır ki, dünyada paşa, âhirette gedâ olmasın!

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/39.İ’lem 1/1.p s290 p743)

(1): Ankebut Sûresi 29/64: “Bu dünya hayatı bir oyun ve oyalanmadan başka birşey değildir. Asıl hayata mazhar olan ise âhiret yurdudur.”

bâki: devamlı, kalıcı, ölümsüz binaenaleyh: bundan dolayı cehl: cahillik, bilgisizlik Cenâb-ı Hak: Hakkın tâ kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) dünyevî: dünya ile ilgili ebed: sonsuzluk fâni: geçici olan, ölümlü gedâ: köle harcırah: yol masrafı için verilen para haşir: âhirette diriltilerek Allah’ın huzurunda toplanma hayat-ı bakiye: devamlı ve kalıcı âhiret hayatı hayat-ı fâniye: geçici dünya hayatı i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! lâakal: en az levazımat: ihtiyaçlar, gereçler Mâlikü’l-Mülk: bütün mülkün gerçek sahibi Allah (c.c.) sabâvet: çocukluk sarf etmek: harcamak suret: yol, tarz uhrevî: âhirete dair, âhirete yönelik

25802 BİRİNCİ BURHAN:

Risalet ve İslâmiyetle mücehhez olan hakikat-ı Muhammediyedir ki, risalet noktasında en muazzam icmâ ve en vâsi tevatür sırrını ihtiva eden mecmû-u enbiyânın şehadetini tazammun eder. Ve İslâmiyet cihetiyle vahye istinad eden bütün edyân-ı semâviyenin ruhunu ve tasdiklerini taşıyor. İşte, bütün enbiyanın şehadetiyle ve bütün edyânın tasdikiyle ve bütün mu’cizatının teyidiyle musaddak olan bütün akvaliyle, vücud ve vahdet-i Sânii beşere gösteriyor. Demek şu dâvada ittihad etmiş bütün efâzıl-ı beşer nâmına o nuru gösteriyor.

Acaba bu kadar tasdiklere mazhar, büyük, derin, dürbîn, sâfi, keskin, hakaik-âşina bir gözün gördüğü hakikat, hakikat olmamak hiç ihtimali var mı?

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı - müstemi Japon) 4/1.Burhan s318 p802)

akval: sözler beşer: insan burhan: güçlü delil, sarsılmaz kanıt cihet: yön, taraf dürbîn: uzağı gösteren âlet; dürbün edyân: dinler edyân-ı semâviye: İlâhî dinler efâzıl-ı beşer: insanlığın en faziletlileri enbiya: nebiler, peygamberler hakaik-âşina: gerçeklere âşina, gerçekleri bilen ve onlara yabancı olmayan hakikat: gerçek, doğru hakikat-ı Muhammediye: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) hakikati, mânevî şahsiyeti icmâ: görüş birliği, aynı gerçek üzerinde birleşme ihtiva etmek: içermek istinad: dayanma ittihad etmek: birleşmek mazhar: ermiş, nail olmuş mecmû-u enbiyâ: peygamberlerin hepsi muazzam: azametli, çok büyük mu’cizat: mu’cizeler; Allah tarafından verilip, yalnız peygamberlerin gösterebilecekleri olağanüstü şeyler musaddak: doğrulanan, onaylanan mücehhez: cihazlanmış, donanmış nâm: ad risalet: elçilik, peygamberlik sâfi: arı, temiz şehadet: şahitlik, tanıklık tasdik: doğrulama, onay tazammun etmek: içine almak, içermek tevatür: doğru kanallardan ve yalan söyleme ihtimali olmayan topluluklardan gelen doğru haber teyid: destek, muvafakat vahdet-i Sâni: her şeyi san’atla yaratanın birliği; kâinatın san’atkârı olan Allah’ın birliği vâsi: geniş vücud: varlık

26822 (1) Feyâ acaba! Vâcibü’l-Vücudun lâzime-i zaruriye-i beyyinesi olan ezeliyeti zihinlerine sığıştıramayan, nasıl oluyor da, herbir cihetten ezeliyete münâfi olan maddenin ezeliyetini zihinlerine sığıştırabilirler? Hem dest-i tasarruf-u kudrete karşı mukavemet edemeyen koca kâinat, nasıl oldu da küçücük ve nâzik zerratların (öyle dehşetli salâbet bulmuş ki) kudret-i ezeliyenin yed-i îdamına karşı dayanıyor? Hem nasıl oluyor ki, kudret-i ezeliyenin hassası olan ibdâ ve icadı, hiçbir münasebet-i mâkule olmadan en âciz ve en bîçâre esbaba isnad ediliyor? İşte Kur’ân-ı Kerim, şu delili, halk ve icaddan bahseden âyâtı ile ezhanda tanzim ediyor. Müessir-i hakikî yalnız Allah’tır. Tesir-i hakikî esbabda yoktur. Esbab, izzet ve azamet-i kudretin perdesidir-tâ ki, aklın nazar-ı zahirîsinde, dest-i kudret umur-u hasîse ile mübaşir görünmesin.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/8.p s329 p822)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir, ikinci delil-i Kur’ânî:

Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

âciz: güçsüz âyât: âyetler azamet-i kudret: Allah’ın kudretinin büyüklüğü bîçâre: çaresiz, zavallı cihet: taraf, yön dehşetli: korkunç, ürkütücü delil-i ihtirâ: Allah’ın hiç yoktan yarattığı şeylerden meydana gelen, kendi zâtına mahsus deliller delil-i inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzen delili delil-i Kur’ânî: Kur’ânî delil dest-i kudret: Allah’ın kudret eli dest-i tasarruf-u kudret: Allah’ın her şeyi dilediği gibi kullanan ve yöneten kudret eli esbab: sebepler ezeliyet: başlangıcı olmayan sonsuzluk ezhan: zihinler feyâ acaba: hayret ve taaccüb ifadesi için söylenir; hayret verici gayet: nihâyet, uç, son, çok fazla, son derece halk: yaratma hassa: özellik ibdâ: benzersiz güzellikte yaratma icad: var edilme isnad etmek: dayandırmak izzet: büyüklük, yücelik kâinat: evren kudret-i ezeliye: Cenâb-ı Hakkın başlangıcı olmayan sonsuz kudreti lâzime-i zaruriye-i beyine: apaçık zorunlu bir gereklilik; bir şeyin apaçık zorunlu niteliği mukavemet etmek: dayanmak, karşı koymak mübaşir: temas, dokunma müessir-i hakikî: gerçek tesir sahibi olan, bütün sebepleri harekete geçiren Allah (c.c.) münâfi: aykırı, zıt münasebet-i mâkule: akla uygun bir bağ, ilgi, ilişki nazar-ı zahirî: yüzeysel bakış nâzik: zarif, ince, narin salâbet: sağlamlık, sertlik tanzim etmek: düzenlemek tarîk-i Kur’ânî: Kur’ânî yol tesir-i hakikî: gerçek tesir umur-u hasîse: alçak ve değersiz işler Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan ve var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah (c.c.) yed-i îdam: her şeyi yok edebilen el zerrat: zerreler

ACABA – 8s-26p - Risale-i Nur

ACABA - merak, karasızlık veya şüphe anlatır- acaba kim geldi – gibi

ACELE - 1s-1p - Risale-i Nur

ACELE - çabuk, çabukluk, bk- isti’câl

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1502 Eğer İmam-ı Rabbanî Ahmed-i Farukî bugün Hindistan’da hayattadır diye ziyaretine bir dâvet vuku bulsa, bütün zahmetlere ve tehlikelere katlanarak ziyaretine gideceğim. Binaenaleyh, İncil’de “Ahmed,” Tevrat’ta “Ahyed,” Kur’ân’da “Muhammed” ismiyle müsemmâ iki cihanın güneşi, kabrin arka tarafında milyonlarca Farukî Ahmed’lerle muhat olarak sâkindir. Onların ziyaretlerine gitmek için niye

acele etmiyoruz? Geri kalmak hatâdır.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/25. İ’lem 3/2.p s171 p502)

Ahyed: Resûl-ü Ekrem Efendimizin (a.s.m.) Tevrat’ta geçen ismi binaenaleyh: bundan dolayı cihan: dünya, âlem Farukî Ahmed: İmâm-ı Rabbânî muhat: etrafı çevrilmiş, kuşatılmış müsemmâ: isimlendirilen sâkin: ikâmet eden, oturan, oturmuş vuku bulmak: gerçekleşmek, meydana gelmek

ACELE – 1s-1p - Risale-i Nur

ACELE - çabuk, çabukluk, bk- isti’câl

ACEMÎ – 1s-1p - Risale-i Nur

ACEMÎ - a’cemi – Aceme mensub, Arapçayı iyi konuşmayan, dilsiz, beceriksiz, tecrübesiz, toy

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1558 (1) İkinci yol ki (2), Kur’ân-ı Hakîm hidayetiyle beşere hediye etmiştir, şöyledir:

Görüyoruz ki: o yolun her menzilinde, her mekânında, her şehrinde bir sultan-ı âdilin müstakim askerleri her tarafta bulunuyorlar, geziyorlar. Ara sıra o sultanın emriyle o askerlerin bir kısmını terhis ediyorlar. Silâhlarını, atlarını ve mîrî levazımatlarını alıyorlar, onlara izin tezkeresini veriyorlar. O terhis olunan neferler, çendan ünsiyet ettikleri at ve silâhların teslim alınmasından zâhiren mahzun oluyorlar; fakat hakikat noktasında, terhisle müferrah olup, sultanın ziyaretine ve padişahın pâyitahtına dönmesi ve padişahı ziyaret etmesi cihetinde gayet memnun oluyorlar. Bazan terhis memurları

acemî bir nefere rast geliyorlar… Nefer onları tanımıyor. “Silâhını teslim et” diyorlar. Nefer diyor:

“Ben padişahın askeriyim, onun hizmetindeyim. Sonra onun yanına gideceğim. Siz neci oluyorsunuz? Eğer onun izin ve rızasıyla gelmişseniz, göz ve baş üstüne geldiniz. Emrini gösteriniz. Yoksa çekiliniz, benden uzak olunuz. Ben tek başımla kalsam, sizler binler dahi olsanız, yine sizinle dövüşeceğim. Kendi nefsim için değil, çünkü nefsim benim değil, benim sultanımındır. Belki bendeki nefsim ve silâhım, mâlikimin emanetidir. Emaneti muhafaza ve sultanımın haysiyetini himaye ve izzetini vikaye için size baş eğmeyeceğim!”

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/6.p s201 p558)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): birinci yol için (bk. s200 p556-557)

beşer: insanlık cihet: yön, taraf çendan: gerçi hakikat: gerçek, bir şeyin gerçek yönü haysiyet: itibar, şeref hidayet: doğru ve hak yol himaye: koruma izzet: değer, itibar, yücelik Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân levazımat: ihtiyaç duyulan araç ve gereçler mahzun olmak: hüzünlenmek mâlik: sahip mekân: yer menzil: konaklama yeri mîrî: devlete ait muhafaza: koruma, saklama müferrah olmak: ferahlamak, rahatlamak müstakim: dosdoğru olan nefer: asker, er nefs: kişinin kendisi pâyitaht: başkent sultan-ı âdil: adaletle hükmeden sultan terhis etmek: göreve son vermek, serbest bırakmak tezkere: belge ünsiyet: cana yakın olma, alışma vikaye: koruma zâhiren: dış görünüş itibariyle

ACEMÎ – 1s-1p - Risale-i Nur

ACEMÎ - a’cemi – Aceme mensub, Arapçayı iyi konuşmayan, dilsiz, beceriksiz, tecrübesiz, toy

ACI – ACIMA – ACIMASIZ – ACIMAK - 3s-7p - Risale-i Nur

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1446 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Dünyada görülen bilhassa nebatî ve hayvanî hayatlarda müşahede edilen ademler, idamlar, tebeddül ve teceddüd-ü emsalden ibarettir. İmanlı olan kimselere göre zeval ve firakın

acısı değil, yerlerine gelen emsalleriyle visalin lezzeti hasıl oluyor. Öyle ise, imana gel ki, elemden emin olasın. Kadere teslim ol ki, selâmette kalasın.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/11.İ’lem 1/1.p s149 p446)

adem: yokluk, hiçlik bilhassa: özellikle elem: acı, keder, üzüntü emin olma: güvende, güvenli olma emsal: benzerler firak: ayrılık hasıl olmak: meydana gelmek hayvanî: hayvansal idam: ölüp gitme, yok olma, yokluk kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir etmesi müşahede: gözleme, gözlemleme nebatî: bitkisel selâmet: tehlike ve sıkıntılardan uzak olma teceddüd-ü emsal: benzerleriyle yenilenme tebeddül(-ü emsal): bir benzerinin yerini alması visal: kavuşma zeval: yokluk

2545 Ey şek cephesinde, gaflet gölgesinde istirahate çekilen biçare! Gaflet serinliğinde, şek içinde zevk ettiğin lezzeti lezzet sanma! O zehirli baldır. Az bir zaman sonra Cehennemî bir azaba inkılâp edecektir. Eğer âlâmın lezâize, nârın nura inkılâp etmesi emelinde isen, evkât-ı hamsede rükû ve sücud kancası ile gururun hortumunu bük, sık, başını kır, imanı doldur. Sonra âyâta tefekkür ile tâata devam eyle ki, şek ve gaflet perdeleri yırtılsın. Bu dalâlet

acılığından, necatın halâveti tavazzuh ile münacat lezzeti ortaya çıksın.

(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/5.İ’lem 3/3.p s194 p545)

âlâm: elemler, acılar âyât: âyetler, deliller biçare: çaresiz Cehennemî: Cehennem gibi, Cehenneme benzer cephe: yüz dalâlet: hak ve doğru yoldan sapkınlık evkât-ı hamse: beş vakit, namaz vakitleri gaflet: vurdumduymazlık, sorumsuzluk; Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma halâvet: tatlılık, hoşluk inkılâp etmek: dönüşmek istirahate çekilmek: dinlenmeye çekilmek lezâiz: lezzetler münacat: dua, Allah’a yakarış nâr: ateş necat: kurtuluş nur: aydınlık rükû: namazda eğilme sücud: namazda yere kapanma, secde etme şek: şüphe, zan tâat: itâat etme, boyun eğme, emre uyma tavazzuh: aydınlanma, açıklığa kavuşma tefekkür: etraflıca ve derinlemesine düşünme

3555 (1) Âyâ, görmüyor musun ki, bir adamın cüz’î bir emirden meyus olması ve vehmî

bir emelden ümidi kesilmesi ve ehemmiyetsiz bir işten inkisar-ı hayale uğraması sebebiyle,

tatlı hayaller ona

acılaşıyor, şirin vaziyetler onu tazip ediyor, dünya ona dar geliyor, zindan oluyor. Halbuki, senin şeâmetinle kalbinin en derin köşelerinde ve ruhunun tâ esasında dalâlet darbesini yiyen ve o dalâlet cihetiyle bütün emelleri inkıtaa uğrayan ve bütün elemleri ondan neş’et eden bir biçare insana hangi saadeti temin ediyorsun? Acaba, zâil, yalancı bir cennette cismi bulunan ve kalbi, ruhu cehennemde azap çeken bir insana mesut denilebilir mi? İşte, sen biçare beşeri böyle baştan çıkardın; yalancı bir cennet içinde cehennemî bir azap çektiriyorsun.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/3.p s200 p555)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabın devamıdır) (bk. s199 p553)

4556 (1) Ey nev-i beşerin nefs-i emmâresi!

acınacak haline semâ ağlıyor. Nereye bakılsa, hal bu minval üzere gidiyor. O yolda işitilen sesler zalimlerin gürültüleri, mazlumların ağlayışları olduğundan, umumî bir matem o yolu kaplıyor. İnsan, insaniyet cihetiyle gayrın elemiyle müteellim olduğundan, hadsiz bir eleme giriftar oluyor. Halbuki vicdan bu derece teellüme tahammül edemediğinden, o yolda giden iki şeyden birisine mecbur olur: Ya insaniyetten tecerrüt edip ve nihayetsiz vahşeti iltizam ederek öyle bir kalbi taşıyacak ki, kendi selâmetiyle beraber umumun helâketi onu müteessir etmesin; veyahut kalb ve aklın muktezasını iptal etsin.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/4.p s200 p556)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

âciz: güçsüz beşer: insanlık biçare: çaresiz, zavallı cihet: şekil, yön elem: acı, keder eşya: şeyler, varlıklar gasp etmek: zorla almak gayr: başkası giriftar olmak: tutulmak hadsiz: sınırsız harap etme: yıkma, yok etme helâket: mahvolma, yok oluş iltizam etme: gerekli görme mazlum: zulme uğramış minval: yol; tarz, biçim mukteza: gerek müteellim: elemli, acı duyan müteessir etmek: etkilemek, üzmek nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere teşvik eden güç nihayetsiz: sonsuz selâmet: esenlik, güvenlik semâ: gök sevk etmek: yöneltmek tahammül: dayanma. Katlanma tecerrüt etme: sıyrılma, arınma teellüm: elem duyma, üzülme, tasalanma temsil: analoji, kıyaslama tarzında benzetme umumî: genele ait umum: genel, bütün

5563 (1) Senin karanlıklı dehân, nev-i beşerin gündüzünü geceye kalb etmiş. Yalnız o sıkıntılı, zulümlü ve zulmetli geceye ısındırmak için, yalancı, muvakkat lâmbalarla tenvir ettin. O lâmbalar sürur ile beşerin yüzüne tebessüm etmiyor. Belki beşerin ağlanacak

acı hallerindeki eblehâne gülmesine, o ışıklar müstehziyâne gülüp eğleniyor. Herbir zîhayat, senin şakirtlerin nazarında, zalimlerin hücumuna mâruz, miskin birer musibetzededirler. Dünya bir matemhane-i umumiyedir. Dünyadaki sadâlar ölümlerden, elemlerden gelen vâveylâlardır. Senden tam ders alan şakirdin, bir firavun olur. Fakat en hasis şeye ibadet eden ve menfaat gördüğü herşeyi kendine rab telâkki eden bir firavun-u zelildir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/11.p s203 p563)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

beşer: insanlık dehâ: felsefeyle eğitilmiş olağanüstü zekâ ve akıl eblehâne: ahmakçasına elem: acı, keder firavun-u zelil: alçak bir firavun kalb etmek: dönüştürmek mâruz: hedef olma, yüz yüze gelme matemhane-i umumiye: genel yas evi miskin: zavallı musibetzede: musibete uğrayan muvakkat: geçici müstehziyâne: alay edercesine nazar: bakış, düşünce nev-i beşer: insanlar Rab: her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) sadâ: ses sürur: mutluluk, sevinç şakirt: talebe, öğrenci telâkki eden: kabul eden tenvir etmek: aydınlatmak vâveylâ: çığlık, feryad zalim: haksızlık eden zîhayat: canlı zulmetli: karanlık zulüm: haksızlık

6570 (1) İşte, binden bir nümune olarak, dehâ-yı felsefînin ve hüdâ-yı Kur’ânînin verdikleri derslerin derecelerine bak. Evet, iki tarafın hakikat-ı hali, sabıkan beyan edilen tarz ile gidiyor. Fakat hidayet ve dalâlette insanların dereceleri mütefavittir, gafletin mertebeleri de muhteliftir. Herkes her mertebede bu hakikati tamamıyla hissedemez. Çünkü gaflet, hissi iptal ediyor. Ve bu zamanda öyle bir derecede iptal-i his etmiş ki, bu elîm elemin

acısını ehl-i medeniyet hissetmiyorlar. Fakat hassasiyet-i ilmiyenin tezayüdüyle ve her günde otuz bin cenazeyi gösteren mevtin ikazatıyla o gaflet perdesi parçalanıyor. Ecnebîlerin tâğutlarıyla ve fünun-u tabiiyeleriyle dalâlete gidenlere ve onları körü körüne taklit edip ittibâ edenlere binler nefrin ve teessüfler (2)!

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/18.p s206 p570)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): (bk. Âl-i İmran Sûresi 3/100.

beyan edilen: açıklanan dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık dehâ-yı felsefî: felsefeden güç alan yüksek akıl ecnebî: yabancı ehl-i medeniyet: dünyaya yalnız maddî zevk ve menfaatleri için bakanlar elem: acı, keder elîm: acı ve sıkıntı veren fünun-u tabiiye: tabiatın dış görünüşüyle ilgilenen ilim dalları gaflet: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli hakikat: gerçek hakikat-ı hâl: bir durumun ardında gizlenen gerçek hassasiyet-i ilmiye: ilmî duyarlılık hidayet: Allah’ın gösterdiği doğru ve hak yol, İslâmiyet hüdâ-yı Kur’ânî: Kur’ân’ın gösterdiği hak ve hidayet yolu ikazat: uyarılar iptal-i his: duyguyu etkisizleştirme, uyuşturma ittibâ etmek: tabi olmak, uymak mevt: ölüm mütefavit: çeşitli, farklı nefrin: beddua nümune: örnek sabıkan: bundan önce tâğut: ibadet edilen bâtıl şey, put teessüf etme: üzülme, esef duyma tezayüd: ziyadeleşme, artma

7582 Vazifede lezzet bulunduğuna (1) en zâhir bir delil: Sen kendi âzâ ve duygularının hizmetlerine bak. Herbiri, bekâ-i şahsî ve bekâ-i nev’î için ettikleri hizmetlerinde ayrı ayrı lezzetleri var. Nefs-i hizmet, onlara bir telezzüz hükmüne geçiyor. Hattâ hizmeti terk etmek, o uzvun bir nevi azabıdır.

Hem en zâhir bir delil dahi, horoz ve yavrulu tavuk gibi hayvânâtın vazifelerinde gösterdikleri fedakârâne ve merdâne vaziyetleridir ki, horoz aç olduğu halde tavukları nefsine tercih edip, bulduğu rızka onları çağırır; yemez, onlara yedirir. Ve bir şevk ve iftihar ve telezzüz ile o vazifeyi gördüğü görünür. Demek o hizmette, yemekten fazla bir lezzet alır.

Hem küçük yavrularına çobanlık eden tavuk dahi, yavrularının hatırı için ruhunu feda eder, ite atılır. Kendini aç bırakıp onları doyurur. Demek o hizmette öyle bir lezzet alır ki, açlık

acısına ve ölmek elemine tereccuh eder, ziyade gelir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/3.p s212 p582)

(1): (bk. s212 p581)

âzâ: organlar bekâ-i nev’î: türün devamlılığı bekâ-i şahsî: ferdin devamlılığı elem: acı, sıkıntı fedakârâne: fedakârca hayvânât: hayvanlar iftihar: övünme merdâne: mertçe nefs: bir varlığın kendisi nefs-i hizmet: hizmetin bizzat kendisi şevk: büyük istek ve arzu telezzüz: lezzetlenme tereccuh etmek: üstün gelmek uzuv: organ vaziyet: durum zâhir: açık, gözle görünür ziyade: çok, fazla

ACI – ACIMA – ACIMASIZ – ACIMAK – 3s-7p - Risale-i Nur

ACIKMAK - 1s-1p - Risale-i Nur

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1777 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Dualar üç kısımdır.

BİRİSİ: İnsanın lisanıyla yaptığı kavlî dualardır. Savt ve sadalı hayvanatın, meselâ

acıktıkları zaman kendi hususî lisanlarıyla çıkardıkları sadâlar dahi kavlî dualardandır.

İKİNCİ KISIM: Nebatat, eşcarın, bilhassa bahar mevsiminde lisan-ı ihtiyaç ile yaptıkları ihtiyacî dualardır.

ÜÇÜNCÜSÜ: Tahavvül, tekemmül şe’ninde olan şeylerin, lisan-ı istidat ile hissedilen istidadî dualarıdır. Evet, herşey Cenâb-ı Hakkı tesbih ettiği gibi lisanıyla, ihtiyacıyla, istidadıyla dahi Allah’a dua eder.

(MN Şûle Risalesi (16 İ’lem) 16/3.İ’lem 1/1.p s307 p777)

bilhassa: özellikle eşcar: ağaçlar i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! istidad: kabiliyet, yetenek istidadî: kabiliyetten kaynaklanan kavlî: sözlü olarak lisan: dil lisan-ı ihtiyaç: ihtiyaç dili lisan-ı istidat: kabiliyet dili nebatat: bitkiler sadâ: ses savt: ses şe’n: hal, durum, keyfiyet tahavvül: değişim, başkalaşma tekemmül: mükemmelleşme, olgunlaşma tesbih etmek: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma

ACIKMAK – 1s-1p - Risale-i Nur

ACÎNÎ – ACÎNİYET - 1s-1p - Risale-i Nur

ACÎNÎ – hamur gibi yoğurulmuş, mâcun kıvamında – ACÎNİYET – mâcun halinde olma, hamur gibi yoğurulmuş olma

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1476 (1) Mezkûr âyetin tabaka-i avâma ait safhasının arkasında şöyle bir safha da vardır ki, nur-u Muhammediyeden (a.s.m.) yaratılan

madde-i acîniyeden, seyyarat ile şemsin o nurun mâcun ve hamurundan infisal ettirilmesine işarettir. Bu safhayı delâletiyle teyid eden “Evvelü mâ hâlekallâhü nûrî (2)” hadis-i şerifidir. İkinci misal: “Efeayînâ bil’halkıl evveli bel hüm fî lebsin min halkın cediyd (Kaf 50/15) (3)” olan âyet-i kerimenin tabaka-i avâma ait safhasında şu mânâ vardır: “Onlar, daha acip olan birinci yaratılışlarını şehadetle ikrar ettikleri halde, daha ehven, daha kolay ikinci yaratılışlarını uzak görüyorlar.” Şu safhanın arkasında haşir ve neşrin pek kolay olduğunu tenvir eden büyük bir burhan vardır.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/8.İ’lem 3/2.p s160 p476)

(1): Enbiyâ Sûresi 21/30: “Gökler ve yer bitişik iken Biz onları birbirinden koparıp ayırdık.” Enbiyâ Sûresi 21/30: “Her canlı şeyi sudan yarattık.”

(2): hadis-i şerif: Cenab-ı Hak her şeyden evvel benim nurumu yarattı.”

(3): Kaf Sûresi 50/15: “Onların ilk yaratılışı Bize zor mu geldi ki, tekrar diriltmekten âciz olalım? Doğrusu onlar ilk yaratılışlarını kabul ettikleri halde yeni bir yaratıştan şüphe ediyorlar.”

acip: hayret verici âyet-i kerime: şerefli âyet; Kur’ân’ın herbir cümlesi burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil delâlet: işaret etme, gösterme ehven: daha kolay hadis-i şerif: Peygamber Efendimizin (a.s.m.) mübarek söz, fiil ve hareketi veya onun onayladığı başkasına ait söz, iş veya davranış haşir ve neşir: öldükten sonra tekrar diriltilerek Allah’ın huzurunda toplanma ikrar etmek: kabul etmek, doğrulamak infisal: ayrılma mâcun: karıştırılmış; karışım madde-i acîniye: yoğrulmuş hamur, mâcun mânâ: anlam mezkûr: zikredilen, anılan misal: örnek nur: aydınlık nur-u Muhammedî (a.s.m.): bütün varlıkların yaratılışının mayası, aslı, esası olan Peygamberimiz Hz. Muhammed’in (a.s.m.) nuru safha: sayfa; bir şey üzerinde meydana gelen değişik hallerden herbiri, herbir aşama seyyarat: gezegenler şehadet: şahitlik, tanıklık şems: güneş tabaka-i avâm: halk tabakası tenvir etme: aydınlatma teyid etmek: doğrulamak

ACÎNÎ – ACÎNİYET – 1s-1p - Risale-i Nur

ACÎNÎ – hamur gibi yoğurulmuş, mâcun kıvamında – ACÎNİYET – mâcun halinde olma, hamur gibi yoğurulmuş olma

ACİP - ACÂİB – 11s-30p - Risale-i Nur

ACİP – acîb - hayret veren, şaşılacak şey - ACÂİB – acîb ‘in çoğulu - hayret verici, şaşırtıcı şeyler

Mesnevî-i Nuriye (MN):

128 Maahaza, tohum olacak bir habbe veya bir çekirdekteki garip,

acip, muntazam vaziyete bakınız ki, o habbe, tohumu olacak cismin bütün eczasıyla münasebettar olduğu gibi, nev’iyle, yani ebnâ-yı cinsiyle de ve bütün mevcudatla da münasebetleri vardır. Ve onlara karşı o münasebetleri nisbetinde vazifeleri vardır. Eğer o tohumcuk habbenin Kadir-i Mutlaktan nisbeti kesilip kendi nefsine isnad edilirse, yani kendi kendine olmuştur denilirse, herbir tohumda, herşeyi görecek bir gözün ve herşeye muhit bir ilmin bulunmasını itikad etmek lâzım gelir. Bu ise, sabık temsilde, herbir şeffaf zerrede hakikî bir şemsin vücudunu iddia etmek gibi gülünç bir hamakattir.

(MN Lem’alar 14/3.Lem’a 4/4.p s23 p28)

acip: hayret verici, şaşırtıcı ebnâ-yı cins: kendi cinsinden olanlar ecza: bütünü oluşturan parçalar garip: tuhaf habbe: dane, tohum hakikî: gerçek hamakat: ahmaklık itikad etmek: inanmak Kadir-i Mutlak: herşeye gücü yeten, sınırsız güç ve kudret sahibi Allah Maahaza: bununla beraber mevcudat: varlıklar muhit: her tarafı kuşatan muntazam: düzenli münasebet: ilişki, bağ münasebettar: alâkalı, ilgili nefs: kendisi nev’: çeşit, tür nisbet: bağlantı, oran sabık: geçen, önceki şems: güneş temsil: kıyaslama tarzında benzetme vazife: görev vaziyet: durum, hal vücud: varlık zerre: atom

233 ALTINCI LEM’A:

Cenab-ı Hak, bütün cüz ve cüz’îlerde sikke-i mahsusasını ve bütün küll ve küllîlerde has hâtemini vaz’ ettiği gibi, aktar-ı semâvat ve arzı, hâtem-i vahidiyetle ve mecmu-u kâinatı sikke-i ehadiyetle mühürlemiştir. Mezkûr sikke ve hâtemlerden, meselâ, (Rum Suresi 30/50) (1) âyetinin işaret ettiği ve nefh-i ruh keyfiyetindeki hâtem-i İlâhiye bakınız ki, pekçok garip garip haşirleri,

acip acip neşirleri göresiniz!

(MN Lem’alar 14/6.Lem’a 6/1.p s25 p33)

(1): (Rum Suresi 30/50: Şimdi bak Allah’ın rahmet eserlerine: Yeryüzünü ölümünün ardından nasıl diriltiyor? Bunu yapan, elbette ölüleri de öylece diriltecektir; O herşeye hakkıyla kâdirdir.)

acip: hayret verici aktar-ı semâvat ve arz: gökyüzünün ve yeryüzünün dört bir yanı, her tarafı cüz: bir bütünü oluşturan bölümlerden herbiri, parça cüz’î: tikel, bir sınıfın bireyi has: özel haşir: toplanma; diriliş; mevsimlerle birlikte yaşanan ve haşri andıran gelişmeler hâtem: mühür hâtem-i İlâhî: İlâhî mühür, damga hâtem-i vahidiyet: herşeyi kaplayan birlik mührü keyfiyet: hal, özellik küll: bütün, birşeyin tamamı küllî: belli bir sınıfın fertleri içine alan; tür, cins; tümel mecmu-u kâinat: kâinatın tamamı mezkûr: anılan, ifade edilen nefh-i ruh: ruhun üflenmesi neşir: yayılma; bahar mevsiminde sayısız canlı varlıkların hayat bulup ortaya çıkmaları sikke-i ehadiyet: Allah’ın herbir varlık üzerinde birliğini gösteren mühür sikke-i mahsusa: özel mühür vaz’ etmek: koymak, yerleştirmek

360 Ve keza, (zerreler, seyyareler, nakışlar, şemsler her şey (1), acziyle beraber, nizam-ı umumînin bozulmaması için, hâmil bulunduğu

acip ve mühim vazifeler cihetiyle Sâniin vahdetine delâlet eder. Binaenaleyh, Sâniin vâcip ve vâhid olduğuna herşeyde iki şahit olduğu gibi, Hâlıkın ehad ve samed olduğuna da herbir zîhayatta iki âyet vardır. İHTAR:

(MN Lem’alar 14/13. Lem’a 2/2.p s31 p60)

(1): (bk. s31 p59)

İHTAR: Kâinatın eczasından herbir cüz’ün ellibeş lisanla Vâhid-i Ehad ve Vâcibü’l-Vücudu ilân etmekte olduğunu, Kur’anın feyzinden fehmedip, icmâlen “Katre” namındaki eserimde beyan etmişimdir. Arzu eden oraya müracaat etsin.

acip: hayret verici, şaşırtıcı acziyle beraber: (zerreler, seyyareler, şemsler her şey) acziyle beraber… beyan etmek: açıklamak cihet: yön cüz’: bütünün parçası, bölümü ecza: bütünü oluşturan parçalar, bölümler ehad: bir, her bir şeye ayrı ayrı hükmetmesi fehmetmek: anlamak feyz: ihsan, bereket Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hâmil bulunmak: taşımak icmâlen: kısaca ihtar: hatırlatma, ikaz lisan: dil nam: ad nizam-ı umumî: genel düzen samed: hiçbir şeye muhtaç olmayan ve her şey Kendisine muhtaç olan Sâni: her şeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) vâcip: zorunlu, gerekli Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan Allah (c.c.) vahdet: birlik, teklik vâhid: bir, herşeye Kendisinin hükmetmesi Vâhid-i Ehad: bir olan ve birliği her şeyde görülen Allah (c.c.) zîhayat: canlı

478 İşte, hayalen oraya gittik. Bak, harika bir surette hüsn-ü suret ile hüsn-ü sîreti cem eden o mürşid-i umumî, o hatib-i kudsî cevâhir dolu bir kitab-ı mu’cizülbeyan eline alarak, bütün insanlara mele-i âlâdan nâzil olan bir hutbe-i ezeliyeyi okuyor. Ve bütün benî Âdemi ve cinleri ve mevcudatı dinletiyor. Evet, pek büyük bir emirden haber veriyor. Hilkat-i âlemin

acip muammâsını açıyor. Kâinatın sırr-ı hikmetine dair tılsımı açıyor. Felsefe ve fenn-i hikmetin, nev-i beşere, “Siz kimlersiniz? Nereden geliyorsunuz? Nereye gidiyorsunuz?” diye irad ettiği akılları acz ve hayrette bırakan üç suale cevap veriyor.

(MN Reşhalar 12/4.Reşha 2/2.p s36 p78)

benî Âdem: Âdemoğulları; insanlık cem eden: toplayan, bir araya getiren cevâhir: her birisi paha biçilmez değer taşıyan mücevherler fenn-i hikmet: varlıklardaki hikmetleri araştıran ilim hatib-i kudsî: insanlara hak ve hakikatleri anlatan kutsal hatip; Hz. Muhammed (a.s.m.) hilkat-i âlem: varlıklar âleminin yaratılışı hutbe-i ezeliye: ezelî hutbe; Ezelî olan Allah’ın insanlara ve cinlere bir hutbesi olan Kur’ân hüsn-ü sîret: ahlâk ve sıfat güzelliği hüsn-ü suret: dış görünüş güzelliği irad etmek: sunmak, söylemek kitab-ı mu’cizülbeyan: açıklama ve izahları mu’cize olan kitap; Kur’ân-ı Kerîm mele-i âlâ: en yüce ve yüksek makam muammâ: anlaşılması zor olan sır mürşid-i umumî: bütün insanlığı irşad edip doğru yolu gösteren; Hz. Muhammed (a.s.m.) nâzil olan: inen, indirilen oraya gittik: Ceziretü’l-Araba gittik sırr-ı hikmet: hikmetinin sırrı sual: soru tılsım: sır, gizli gerçek

583 Binaenaleyh, bu kadar garip,

acip, güzel kâinat için böyle tarifat ve teşrifatçı bir mürşid-i harika lâzımdır. “Eğer bu zât (a.s.m.) olmasaydı kâinat da olmazdı” meâlinde “levlâke levlâke lemâ hâlaktül eflâk (1)” olan hadis-i kudsî şu hakikatı tenvir ediyor.

(MN Reşhalar 12/5. Reşha 5/5.p s38 p83)

(1): Hadis-i kudsî: Ali el-Kâri Şerhü’ş-Şifâ, 1:6; Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:164)

meâlinde: mânâsında mürşid-i harika: en harika bir şekilde insanlara yol gösteren ve rehberlik yapan zât; Hz. Peygamber (a.s.m.) tarifat ve teşrifatçı::tarif eden ve yönlendiren rehber zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

695 Bu zât (a.s.m.), öyle bir Sultanın şuûnundan bahsediyor ki,

kamer Onun mülkünde bir sinek gibidir.

Acip harikalardan bahsettiği gibi, pek müthiş infilâk ve inkılâplardan da haber veriyor. Bakınız: O hutbe-i ezeliyede, “İzeşşemsü küvvirat.” Tekvir 81/1) (1) “İzessemâün fetarat.” İnfitar 82/1) (2) “İzâ zülziletil erdu zilzâlehâ.” Zilzâl 99/1) (3) gibi tilâvet ettiği âyetlere dikkat ediniz.

(MN Reşhalar 12/10. Reşha 5/3.p s41 p95)

(1): “Güneş dürülüp toplandığında. Tekvir Sûresi 81/1”

(2): “Gök yarıldığı zaman. İnfitar Sûresi 82/1”

(3): “Ne zaman ki yer müthiş bir sarsıntıyla sarsılır. Zilzâl Sûresi 99/1”

hutbe-i ezeliye: Kur’ân infilâk: patlama inkılâp: değişim, dönüşüm kamer: ay Sultan: otorite, kudret ve egemenlik sahibi olan Allah (a.s.m.) şuûn: hâller, işler; Allah’ın yüce sıfatlarının mahiyetlerinde bulunan ve onları tecelliye sevk eden Zâtına ait mukaddes özellikler tilâvet etmek: okumak zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

796 Ve (1) beşer için öyle bir istikbalden haber veriyor ki, dünyevî istikbal ona nisbeten bir katre hükmündedir. Ve öyle bir saadetten müjde veriyor ki, dünya saadetleri ona nazaran rüyalar gibi olur. Evet bu kâinatın perdesi altında çok

acaip şeyler vardır, bizleri bekliyorlar. Biz de onları intizar ediyoruz. Binaenaleyh, o

acaibi görüp bize keyfiyetlerini hikâye etmek için hârikulâde bir insan lâzımdır ki, o harika garaibi görsün ve gördüğü gibi bize de söylesin.

(MN Reşhalar 12/10.Reşha 5/4.p s42 p96)

(1): (Hz. Muhammed (a.s.m.)

acaip: hayret verici, şaşırtıcı dünyevî: dünya ile ilgili garaib: tuhaf, hayret verici şeyler hükmünde: benzer bir şeyle aynı hükmü taşıyan, durumunda olan insan: Hz. Muhammed (a.s.m.) intizar etmek: beklemek istikbalden: gelecekten katre: damla keyfiyet: nitelik, özellik nazaran: bakarak, ona göre nisbeten: ona kıyasla, oranla saadet: mutluluk

8179 Ve keza, bu âlemin geliş ve gidişatında ve bütün mahlûkatın bir hedefe sevkinde ve semâvî, süflî bütün ecramın bir kudrete bağlı ve musahhar olmasında pek büyük bir saltanat eseri görünüyor. Ve bundan anlaşılıyor ki, bu mevcudatta tasarruf eden Sâniin azîm rububiyetinde harika bir saltanatı vardır. Halbuki bu dünya menzili tahavvülâta, zevale maruzdur. Sanki misafirler için yapılmış bir handır ki daima dolup boşalıyor. Ne kendisinin sabit bir şekli vardır ve ne de içinde oturanların bir kararı vardır. Ve Sâni-i Âlemin garip ve

acip san’atlarının nümunelerini teşhir ve ilân için tahavvülden hâli kalmayan bir meşherdir.

Bu itibarla o handa ve o meşherde içtimâ eden insanlar sabit kalacak değiller. Çünkü meskenleri

sâbit değildir.

(MN Lâsiyyemalar 90/62.p s61 p179)

acip: hayret verici, şaşırtıcı azîm: büyük ecram: gök cisimleri, yıldızlar eser: belirti garip: hayrette bırakıcı hâli kalma: boş kalma, onsuz olma içtimâ eden: toplanan karar: istikrar, değişmeyen istikrarlı durum kudret: güç, iktidar maruz: hedef olma, yüz yüze gelme menzil: mesken, yurt, ev mesken: oturulan yer, mekân meşher: sergi musahhar olma: boyun eğme, itaat etme sabit: değişmeyen saltanat: hâkimiyet, egemenlik Sâni-i Âlem: bütün evreni san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) semâvî: gökle ilgili sevk: yönelme süflî: aşağı tahavvülât: değişimler, başkalaşmalar tasarruf etmek: hâkimiyeti altında tutmak teşhir: sergileme zeval: sona erme, geçip gitme

9180 İşte bu hal ve şu vaziyet (1), bu fâni menzilden sonra o sermedî saltanata karargâh olmak üzere, sabit, bâkî, ebedî, sermedî saadetlerin, Cennetlerin ve sarayların olacağına kat’î bir delâletle şehadet eder. Çünkü fâni, bâkiye makam ve medar olamaz. Evet, bir melikin gelip giden misafirleri için yolda yaptığı şu menzile ve o menzilde oturan misafirlere bakıldığı zaman görülüyor ki, milyonlarca lirayla yapılan o menzil, pek az bir zaman içindir. Ve ondaki ziynetler, kıymetli şeyler, hep suret ve örneklerdir. Ve misafirler o nefis taam ve yemeklerin yalnız tadına bakıp, karınlarını doyuracak derecede yemiyorlar. Ve herbir misafir, hususî makinesiyle o menzildeki zînetlerin resimlerini alırlar. Ve melikin de gizli memurları onların bütün harekât, ef’âl ve muamelelerini yazıyorlar. Ve o melik her mevsimde milyonlarca o ziynetleri, o güzel şeyleri yeni gelecek misafirler için tahrip ve tecdit ediyor. Ve hakeza, pekçok garip ve

acip şeyler görünüyor.

(MN Lâsiyyemalar 90/63.p s62 p180)

(1): (bk. s61 p179)

bâkî: ölümsüz, devamlı, kalıcı delâlet: delil olma ebedî: sonsuz ef’âl: fiiller, işler fâni: geçici hakeza: böylece, bunun gibi harekât: hareketler hususî: özel karargâh: karar yeri, yolculuğun sonundaki ebedî hayat yurdu kat’î: kesin, şüphesiz makam: konum, yer medar: dayanak, sebep, vesile melik: hükümdar menzil: mesken, yurt, ev muamele: iş, davranış sabit: değişmeyen saltanat: egemenlik, hâkimiyet, sultanlık sermedî: dâimî, sürekli suret: şekil, görüntü şehadet etme: şahitlik yapma taam: yemek, yiyecek tahrip ve tecdit etmek: yıkıp sonra yeniden yapmak zînet: süs ziynet: süs

10208 KATRE. Tevhid Denizinden.

acip bir yola girmiştim. Ve pekçok belâlara ve düşmanlara tesadüf ettim. Fakat acz ve fakrımı vesile yaparak Rabbime iltica ettim. İnayet-i ezeliye, beni Kur’ân’a teslim edip, Kur’ân’ı bana muallim yaptı. İşte, Kur’ân’dan aldığım dersler sâyesinde o belâlardan halâs olduğum gibi, nefis ve şeytanla yaptığım muharebelerden de muzafferen kurtuldum. Bütün ehl-i dalâletin vekili olan nefis ve şeytanla ilk müsademe, “Süb-hânellâhi velhamdülillâhi velâ ilâhe illallâhü vellâhü ekberu lâ havle velâ kuvvete illâ billâh (1)” kelimelerinde vuku buldu. Bu kelimelerin kalelerinde tahassun ederek o düşmanlarla münakaşalara giriştim. Herbir kelimede otuz defa meydan muharebesi vukua geldi. Bu risalede yazılan herbir kelime, herbir kayıt, kazandığım bir muzafferiyete işarettir.

(MN Katre ifade-i meram 2/1.p s71 p208)

(1): “Allah her noksandan münezzehtir. Ve hamd Allah’a mahsustur. Ve Allah’tan başka ilâh yoktur. Ve Allah herşeyden büyüktür. Ve havl ve kuvvet ancak Allah’a aittir.”

acip: acayip, tuhaf acz: acizlik, güçsüzlük ehl-i dalâlet: doğru ve hak yoldan sapanlar, inkârcılar fakr: fakirlik, muhtaçlık halâs olmak: kurtulmak hasbelkader: kaderin sevkiyle, kaderin bir cilvesi olarak ifade-i meram: maksadı ifade etme iltica etmek: sığınmak inayet-i ezeliye: varlığı ezelî olan Allah’ın inayeti, yardımı kader-i İlâhî: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce takdir etmesi, plânlaması katre: damla malûm: bilinen, belli muallim: öğretmen, öğretici muharebe: mücadele; savaş musibet: belâ, sıkıntı muzafferen: zafer kazanmış olarak muzafferiyet: zafer kazanma münakaşa: tartışma müsademe: çarpışma nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu Rab: herbir varlığa muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) risale: küçük çaplı kitap; Katre Risalesi sülûk etmek: yönelmek, belli bir yolda ilerlemek tahassun etmek: sığınmak tesadüf etmek: rast gelmek tevhid: birleme; herşeyin bir olan Allah’a ait olduğunu bilme ve inanma ve herşeyi bir olan Allah’a verme vesile: aracı vuku bulmak: meydana gelmek

11251 Ve keza, esbab-ı zahiriye pek basit, mahdut, fakir, câmid, şuursuz, iradesiz ve kanunlar kısmı da itibarî, mevhum şeylerdir. Müsebbebatta bulunan harika nakışlar, ziynetler, garip ve

acip san’atların o gibi kıymetsiz esbabla kat’iyyen münasebetleri yoktur. Binaenaleyh, meselâ bedenin hüceyratındaki nizamlı, intizamlı teşekkülâtı, ekmek yemesine ve kuvve-i hâfızada yazılan gayr-ı mahdud muntazam nakışları, kulaktaki ve baştaki telâfife ve konuşmakta, tefekkürde, harflerin teşekkülâtına ve suver-i zihniyenin husulüne, lisan ve zihnin hareketleri gibi esbaba isnadları, ahmakçasına bir hükümdür. Ancak, o gibi müsebbebat, gayr-ı mütenahî bir kudretle bir ilim ve bir iradeyi iktiza ediyorlar. Bu hakikate binaen sabittir ki, kevn ve vücutta müessir-i hakikî ancak kudreti gayr-ı mütenahî bir Hâlik-ı Kadîrdir; esbab ise bahanelerdir, vesait de perdelerdir. Havas ve hasiyetler dahi, kudretin tecellîyatına ve lem’alarına isim ve ünvanlardır. Hem kanunlar ve nevâmis denilen şeyler, ancak ilimle irade ve emrin envâa olan tecellîlerinin isimleridir. Evet, kanun emirdendir, nâmus iradedendir. İşte, kâinat müsebbebatın lisanıyla, “Ellâhü lâ ilâhe illâ hû: (Bakara 2/255) (1)” ile Hâlık-ı Hakikîyi ilân ediyor.

(MN Katre 1ci bab “Lâ ilâhe illâllah” beyanında, 55 lisanın tafsili 58/33.p s81 p251)

(1): Bakara Sûresi 2/255: Allah, kendinden başka hiçbir ilâh bulunmayan Allah’tır.

acip: hayret verici, şaşırtıcı beden: vücut câmid: cansız) emir: Allah tarafından konulan, maddî yaratıkların fiillerini ve hareketlerini düzen altına alan hacimsiz, miktarsız kanunun envâ: çeşitler, türler esbab: sebepler esbab-ı zahiriye: görünen sebepler gayr-ı mahdud: sınırsız gayr-ı mütenahî: sonu olmayan, nihayetsiz Hâlik-ı Kadîr: bütün varlıkların yaratıcısı olan ve her şeye gücü yeten, sonsuz kudret sahibi Allah (c.c.) hasiyet: özellik havas: duyular, hisler husul: meydana gelme, oluşma hüceyrat: hücrecikler iktiza etmek: gerektirmek intizam: düzenli bir şekilde yapma irade: dileme, istek, tercih isnad: dayandırma itibarî: gerçekte öyle olmadığı halde öyle sanılan (meridyenler gibi) kanun: kudret sıfatının tecellîsi, varlıkların ve tabiat olaylarının fiil, hareket ve hallerini düzen altında tutmasına vesile olan kural kat’iyyen: kesinlikle kevn: varlık, kâinat kuvve-i hâfıza: hâfıza gücü, bellek lem’a: parıltı lisan: dil mahdut: sınırlı mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan muntazam: düzenli müessir-i hakikî: gerçek tesir sahibi olan, bütün sebepleri harekete geçiren Allah (c.c.) münasebet: ilgi, alâka müsebbebat: sebeplerle meydana gelenler, sebeplerin sonuçları nâmus: irade sıfatının tecellîsi; irade sıfatından gelen ve ihtimalleri seçen, keyfiyetleri belirleyen, manevî ölçü, tartı, sınır ve kalıp nevâmis: temel kanunlar nizam: düzen suver-i zihniye: zihindeki şekiller, sûretler şuur: bilinç tecellî: yansıma, İlâhî isimlerin varlıklarda eserini göstermesi tecellîyat: tecelliler, yansımalar tefekkür: düşünme telâfif: büklümler, kıvrımlar teşekkülât: belli şekillerde meydana gelmeler vesait: vasıtalar vücut: beden, varlık ziynet: süs

12282 (1) Hem insanın vücudu ve cesedi bile onun değildir. Çünkü kendisinin eser-i san’atı değildir. O vücudu yolda bulmuş, lakîta olarak temellük de etmiş değildir. Kıymeti olmayan şeylerden olduğu için, yere atılmış da insan almış değildir. Ancak, o vücut, hâvi olduğu garib san’at,

acip nakışların şehadetiyle, bir Sâni-i Hakîmin dest-i kudretinden çıkmış kıymettar bir hane olup, insan o hanede emaneten oturur. O vücutta yapılan binlerce tasarrufattan, ancak bir tane insana aittir. (MN Katre Hâtime (4 hastalık: yeis, ucb, gurur, sû-i zan) 4/2.Hastalık: ucb 5/2.p s90 p282)

(1): insanın yaptığı kemâlât ve iyiliklerde hakkı yoktur. Mülkü değildir, onlara güvenemez.

(bk. s90 p281)

acip: acayip, hayret verici dest-i kudret: Allah’ın kudret eli eser-i san’at: san’at eseri garib: hayret verici ve şaşırtıcı şey hane: ev hâvi olma: içinde bulundurma lakîta: buluntu onun: insanın Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yapan Allah (c.c.) şehadet: şahitlik, tanıklık tasarruf: dilediği gibi kullanma ve idare etme işlemleri temellük: sahiplenme, kendisine mal etme

13290 Arkadaş!

Bu ince hakikat, tam vuzuh ve zuhuruyla şöyle bana göründü ki: Gaflet suyu ile tenebbüt eden benlik, Hâlıkın sıfatlarını fehmetmek için bir vahid-i kıyastır. Çünkü insanlar görmedikleri şeyleri kıyas ve temsillerle bilirler. Meselâ, bir adam Cenâb-ı Hakkın kudretini anlamak için bir taksimat yapar. “Buradan buraya benim kudretimdedir, bundan o yanı da Onun kudretindedir” diye vehmî bir çizgi çizmekle meseleyi anlar. Sonra mevhum hattı bozar, hepsini de Ona teslim eder. Çünkü nefis, nefsine mâlik olmadığı gibi, cismine de mâlik değildir. Cismi, ancak

acip bir makine-i İlâhiyedir. Kaza ve kader kalemiyle kudret-i ezeliye, bir cilveciği o makinede çalışıyor. Binaenaleyh, insan o firavunluk dâvâsından vazgeçmekle, mülkü mâlikine teslim etsin, emanete hıyanet etmesin! Eğer hıyanetle bir zerreyi nefsine isnad ederse, Allah’ın mülkünü esbab-ı câmideye taksim etmiş olacaktır.

(MN Katre Hâtime (Tahtel’arz yap. hayalî seyahatte gör. bazı hakikatler) 4/1.Hakikat 3/3.p s92 p290) acip: hayret verici benlik: enâniyet, gurur, kibir cilve: görüntü, yansıma cisim: beden esbab-ı câmide: cansız ve ruhsuz sebepler fehmetmek: anlamak gaflet: duyarsızlık, manevî sorumluluklarından habersiz davranma hâli hakikat: gerçek; herbir şeyin aslı ve esası, gerçek mahiyeti Hâlık: herşeyi yaratan Allah (c.c.) hat: çizgi, sınır hıyanet: hainlik, ihanet isnad etmek: dayandırmak kaza ve kader kalemi: Cenâb-ı Hakkın plân ve takdirlerini ve zamanı gelen takdirlerin yaratılma kaidelerini yazan kalem kudret: güç ve iktidar kudret-i ezeliye: ezelden beri var olan Allah’ın kudreti, güç ve kuvveti makine-i İlâhiye: ilâhî makine; Allah’ın yarattığı ve bir makineyi andıran insan bedeni mâlik: sahip mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan mülk: sahip olunan şey nefis: bir kimsenin kendisi taksim etmek: bölüştürmek, paylaştırmak temsil: analoji, kıyaslama tarzında benzetme tenebbüt eden: yeşeren, büyüyen vahid-i kyasî: ölçü birmi vehmî: olmadığı halde var sayılan vuzuh: açıklık zerre: atom zuhur: belirme, görünme

14304 NÜKTE.

Mukaddemede zikredilen dört kelimeden (1), “niyet” hakkındadır.

Arkadaş! Bu niyet meselesi, benim kırk senelik ömrümün bir mahsulüdür.

Evet, niyet öyle bir hâsiyete mâliktir ki, âdetleri, hareketleri ibadete çeviren pek

acip bir iksir ve bir mayedir.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/2.Nükte: “niyet” hakkındadır 5/1.p s96 p304)

(1): dört kelime: mânâ-yı harfî, mânâ-yı ismî, niyet, nazar’dır

acip: hayret verici, şaşırtıcı âdet: alışkanlık haline gelmiş sıradan davranışlar hâsiyet: özellik iksir: dertlere devâ olan ilâç mahsul: ürün mâlik: sahip olan maye: esas, temel; maya mukaddeme: başlangıç; giriş bölümü zikretmek: anmak, belirtmek

15313 NOKTA.

Gafletten neş’et eden dalâlet, pek garip ve

aciptir. Mukareneti, illiyete kalb eder. İki şey arasında bir mukarenet olursa, yani daima beraber vücuda gelirlerse, birisinin ötekisine illet gösterilmesi o dalâletin şe’nindendir. Halbuki, devamlı mukarenet, illiyete delil olamaz.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/3.Nokta 1/1.p s99 p313)

acip: acayip, hayret verici, şaşırtıcı dalâlet: doğru yoldan sapkınlık gaflet: duyarsızlık, manevî sorumluluklarından habersiz davranma hâli illet: esas sebep illiyet: ana sebep ve illet olma özelliği kalb etmek: dönüştürmek mukarenet: yakınlık, yan yana olma neş’et eden: kaynaklanan şe’n: hâl, özellik, nitelik vücuda gelmek: var olmak, meydana gelmek

16364 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Cenab-ı Hak, insanı pek

acip bir terkipte halk etmiştir. Kesret içinde vahdeti, terkip içinde besâteti, cemaat içinde ferdiyeti vardır. İhtiva ettiği âzâ, havâs ve letâifin herbirisi için müstakil lezzetler, elemler olduğu gibi; aralarında görülen sür’at, teâvün ve imdattan anlaşıldığı üzere, herbirisi arkadaşlarının lezzet, elem ve teessüratından da hisse alıyorlar. Bu hilkat sayesinde, insan eğer ubudiyet yoluna giderse, bütün lezzet, nimet, kemâlât nevilerine, kısımlarına mazhar olmaya şâyandır. Ve keza, eğer enaniyet yolunu takip ederse, çeşit çeşit elem ve azaplara da mahal olmaya müstehaktır.

(MN Hubâb Risalesi 28/12.İ’lem 1/1.p s115 p364)

acip: hayret verici, tuhaf âzâ: uzuvlar, organlar besâtet: tek unsurdan meydana gelen eser cemaat: topluluk elem: acı, keder enaniyet: benlik, gurur ferdiyet: teklik, birlik halk etmek: yaratmak havâs: hisler, duygular hilkat: yaratılış hisse: pay imdat: yardım kemâlât: mükemmel ve kusursuz özellikler kesret: çokluk letâif: lâtifeler, ince duygular mahal: yer mazhar olmak: erişmek, nâil olmak müstakil: bağımsız, başlı başına müstehak: hak etmiş, lâyık nevi: çeşit nimet: iyilik, lütuf, ihsan sür’at: hız şâyan: lâyık, uygun teâvün: yardımlaşma teessürat: teessürler, üzüntüler terkip: çok sayıdaki unsurların bir araya getirilmesiyle ortaya çıkan eser ubudiyet: kulluk vahdet: birlik

17413 İ’lem eyyühe’l-aziz!

cihâzat-ı acibe ve teçhizat-ı harikanın, seri-ü’zzevâl olan şu hayatın hıfzıyla bekası için verildiğini zannediyorlar. Halbuki, kaziye öyle olduğu takdirde, kâinattaki gayr-ı mütenahi nizamların şehadetleriyle, sath-ı âlemde görünen hikmet, inayet, intizam, adem-i abesiyete olan delil ve burhanların, mâkûse olarak, abesiyete, israfa, intizamsızlığa, adem-i hikmete delil ve burhan olmaları lâzım gelecektir.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/6.İ’lem 2/1.p s137 p413)

18429 Ve keza, mânevî asansörlerle lâzım olan erzak ve gıdalarını ağacın yüksek dallarına çıkartmakla, tebessümleriyle arz-ı didar eden dut ve kayısı gibi meyveleri kuru ve câmid bir ağaçtan ihraç ve icad etmekle o kuru ağacı

acip bir vaziyete ve hayattar, antika bir şekle koyan kudret-i ezeliyeye haşr-i umumî ağır gelir mi? Hâşâ! Bu lâtif, nâzik masnûatı o kuru ağaçlardan ihraç eden kudrete hiçbirşey ağır gelmez. Bu bedihî bir meseledir. Fakat gözleri kör olanlar göremiyorlar.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/3.p s143 p429)

acip: tuhaf, şaşkınlık veren antika: eski ve kıymetli san’at eseri arz-ı didar etmek: kendini arz etmek, göstermek bedihî: açık, aşikâr câmid: cansız erzak: rızıklar, yenilecek ve içilecek şeyler hâşâ: asla haşr-i umumî: her şeyi kaplayan yeniden diriliş; her şeyin öldükten sonra âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanması icad etmek: yaratmak, var etmek ihraç etmek: çıkarmak kudret-i ezeliye: ezelden beri var olan Allah’ın kudreti lâtif: güzel, hoş mânevî: maddî olmayan; nurânî masnûat: san’atla yaratılmış varlıklar nâzik: zarif, ince, narin

19476 (1) Mezkûr âyetin tabaka-i avâma ait safhasının arkasında şöyle bir safha da vardır ki, nur-u Muhammediyeden (a.s.m.) yaratılan madde-i acîniyeden, seyyarat ile şemsin o nurun mâcun ve hamurundan infisal ettirilmesine işarettir. Bu safhayı delâletiyle teyid eden “Evvelü mâ hâlekallâhü nûrî (2)” hadis-i şerifidir.

İkinci misal: “Efeayînâ bil’halkıl evveli bel hüm fî lebsin min halkın cediyd (Kaf 50/15) (3)” olan âyet-i kerimenin tabaka-i avâma ait safhasında şu mânâ vardır:

“Onlar, daha

acip olan birinci yaratılışlarını şehadetle ikrar ettikleri halde, daha ehven, daha kolay ikinci yaratılışlarını uzak görüyorlar.” Şu safhanın arkasında haşir ve neşrin pek kolay olduğunu tenvir eden büyük bir burhan vardır.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/8.İ’lem 3/2.p s160 p476)

(1): Enbiyâ Sûresi 21/30: “Gökler ve yer bitişik iken Biz onları birbirinden koparıp ayırdık.” Enbiyâ Sûresi 21/30: “Her canlı şeyi sudan yarattık.”

(2): hadis-i şerif: Cenab-ı Hak her şeyden evvel benim nurumu yarattı.”

20486 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Bir zerre, kocaman şemsi tecelli ile, yani in’ikâs itibarıyla istiâb eder, içine alır. Fakat küçücük iki zerreyi bizzat, yani hacimleri itibarıyla içine alamaz. Binaenaleyh, yağmurun şemsin timsaline mâkes olan katreleri gibi, kâinatın zerrat ve mürekkebatı, ilim ve iradeye müstenit kudret-i nurâniye-i ezeliyenin, tecellî ve in’ikâs itibarıyla lem’alarına mazhar olabilirler. Fakat, gözün içindeki bir hüceyre zerresi, âsab, evride, şerâyinde tesirleri görünen bir kudret, şuur ve iradeye menba olamaz. Bu

acip san’at, muntazam nakış, ince hikmetin iktizasına göre, kâinatın herbir zerresi, herbir mürekkebatı, ulûhiyete mahsus muhit ve mutlak sıfatlara menbâ ve masdar olması lâzım gelir. Veya o sıfatlarla muttasıf Şems-i Ezelînin tecelliyat lem’alarına mâkes olmaları lâzımdır.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/16.İ’lem 2/1.p s164 p486)

acip: hayret verici âsab: sinirler bizzat: doğrudan evride: toplardamarlar hikmet: her şeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması iktiza: bir şeyin gereği in’ikâs: yansıma irade: dileme, tercih etme ve seçme gücü istiâb etmek: içine almak, kaplamak katre: damla kudret: güç, iktidar kudret-i nurâniye-i ezeliye: ezelî olan Allah’ın sonsuz güç ve iktidarının nuru, ışığı lem’a: parıltı mahsus: has, özgü mâkes: yansıma yeri, görüntü alanı masdar: kaynak; bir şeyin asıl çıkış yeri mazhar olmak: ayna olmak menba: kaynak muhit: kapsamlı, her şeyi içine alan, kuşatan muntazam: düzenli mutlak: kayıtsız, sınırsız muttasıf: vasıflanmış, nitelendirilmiş mürekkebat: bir bütünü oluşturan parçalar, unsurlar müstenit: istinad eden, dayanan nakış: işleme, süsleme sıfat: özellik, nitelik Şems-i Ezelî: Ezelî Güneş; başlangıcı olmayan ve bütün varlıkları yokluk karanlığından varlık aydınlığına çıkaran Allah (c.c.) şerâyin: atardamarlar şuur: bilinç tecelli: akis, yansıma tecelliyat: tecelliler; yansımalar, görüntüler timsal: görüntü ulûhiyet: ibadete ve itaat edilmeye lâyık olma, İlâhlık

21499 Yine insanın fıtratında

acip bir hal: İnsanın efradı arasında cismen ve sureten ayrılık varsa da pek azdır. Amma mânen ve ruhen, aralarında zerre ile şems arasındaki ayrılık kadar bir ayrılık vardır. Fakat sair hayvanat öyle değildir. Meselâ, balık ile kuş, kıymet-i ruhiyece birbirine pek yakındır. En küçüğü, en büyüğü gibidir. Çünkü insanın kuvve-i ruhiyesi tahdit edilmemiştir. Enaniyet ile o kadar aşağı düşerler ki, zerreye müsavi olur. Ubudiyet ile de o kadar yükseğe çıkıyor ki, iki cihanın güneşi olur: Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm gibi.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/23.İ’lem 2/2.p s170 p499)

acip: ilginç, tuhaf, acayip Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun cihan: dünya, âlem cismen: cisim ve madde açısından efrad: fertler, bireyler enaniyet: benlik, gurur fıtrat: yaratılış, mizaç hal: durum hayvanat: hayvanlar kıymet-i ruhiyece: ruhsal özelliklerin değeri, zenginliği açısından kuvve-i ruhiye: ruhî güç, ruhsal güç mânen: mânevî olarak müsavi olmak: denk olmak ruhen: ruha ait olarak, ruhsal açıdan sair: başka sureten: görünüşte şems: güneş tahdit edilmek: sınırlanmak ubudiyet: kulluk zerre: en küçük madde parçası

22504 İ’lem eyyühe’l-aziz!

“Sübhanallah”, “Elhamdü lillah”, “Allahu ekber” – bu üç mukaddes cümlenin faidelerini ve mahall-i istimallerini dinle:

1) Kalbinde hayat bulunan bir insan, kâinata, âleme bakarken, idrâkinden âciz, bilhassa şu boşlukta yapılan İlâhî manevraları görmekle hayretler içinde kalır. İşte bu gibi hayret ve dehşet-engiz vaziyetleri, ancak “Sübhanallah” cümlesinden nebean eden mâ-i zülâli içmekle o hayret ateşi söner.

2) Aynı o insan, gördüğü leziz nimetlerden duyduğu zevkleri izhar etmekle, hamd ünvanı altında in’âmı nimette ve Mün’imi in’amda görmekle idame-i nimet ve tezyid-i lezzet talebinde bulunarak “Elhamdü lillâh” cümlesiyle nimetler definesini bulan adam gibi nefes alıyor.

3) Aynı o insan,

mahlûkat-ı acibe ve harekât-ı garîbeden aklının tartamadığı ve zihninin içine alamadığı şeyleri gördüğü zaman, “Allahu ekber” demekle rahat bulur. Yani, Hâlıkı daha azîm ve daha büyüktür. Onların halk ve tedbirleri kendisine ağır değildir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/26.İ’lem 1/1.p s171 p504)

âciz: güçsüz âlem: dünya Allahuekber: “Allah en büyüktür” azîm: büyük, yüce bilhassa: özellikle dehşet-engiz: dehşet verici, ürpertici elhamdü lillâh: “ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet Allah’a mahsusutur Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) halk: yaratma hamd: övgü ve şükür harekât-ı garîbe: hayret verici, şaşırtıcı hareketler idame-i nimet: nimetin, ihsan ve lütfun devamı, sürdürülmesi idrâk: anlayış, kavrayış İlâhî: Allah tarafından yapılan in’âm: nimetlendirme izhar etmek: göstermek, açığa çıkarmak kâinat: evren, yaratılmış her şey mahall-i istimal: kullanma yeri mahlûkat-ı acibe: şaşırtıcı mahlûklar, harika yaratıklar, varlıklar mâ-i zülâl: saf, temiz, soğuk ve tatlı su mukaddes: kusur ve eksiklikten uzak, yüce Mün’im: gerçek nimet verici olan Allah (c.c.) nebean etme: doğma, yerden çıkma, kaynama nimet: hayat için lâzım olan her şey; iyilik, lütuf, ihsan Sübhanallah: “Allah her türlü eksiklikten sonsuz derecede yücedir” tezyid-i lezzet: lezzeti arttırma, fazlalaştırma tedbir: çekip çevirme, ihtiyacını karşılama ünvan: isim

23520 İ’lem eyyühe’l-aziz!

tasarrufat-ı acibesiyle eşref-i mahlûkat ünvanını almıştır. Ve elinde cüz-ü ihtiyarî bulunduğundan, bütün esbab içerisinde en geniş bir salâhiyet sâhibidir. Binaenaleyh, Mâlik-i Hakikînin rusül vasıtasıyla böyle yüksek, fakat gafil abdlerine kendisini bildirip târif etmesi zarurîdir ki, o Mâlikin evâmirine ve marziyatına vakıf olsunlar.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/7.İ’lem 1/1.p s182 p520)

24617 ON DÖRDÜNCÜ NOTA. Tevhide dair dört küçük remizdir.

BİRİNCİ REMİZ: Ey esbabperest insan! Acaba, garip cevherlerden yapılmış bir

acip kasrı görsen ki yapılıyor. Onun binasında sarf edilen cevherlerin bir kısmı yalnız Çin’de bulunuyor. Diğer kısmı Endülüs’te, bir kısmı Yemen’de, bir kısmı Sibirya’dan başka yerde bulunmuyor. Binanın yapılması zamanında, aynı günde şark, şimal, garp, cenuptan o cevherli taşlar kolaylıkla celp olup yapıldığını görsen, hiç şüphen kalır mı ki, o kasrı yapan usta, bütün küre-i arza hükmeden bir hâkim-i mu’cizekârdır?

İşte, herbir hayvan, öyle bir kasr-ı İlâhîdir.

Hususan insan, o kasırların en güzeli ve o sarayların en

acibidir. Ve bu insan denilen sarayın cevherleri, bir kısmı âlem-i ervahtan, bir kısmı âlem-i misalden ve Levh-i Mahfuzdan ve diğer bir kısmı da hava âleminden, nur âleminden, anâsır âleminden geldiği gibi; hâcâtı ebede uzanmış, emelleri semâvat ve arzın aktârında intişar etmiş, rabıtaları, alâkaları dünya ve âhiret edvârında dağılmış bir

saray-ı acip ve bir kasr-ı gariptir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/14.Nota 4/1.remiz 1/1.p s229 p617)

25626 İ’lem eyyühe’l-aziz!

acibidir. Fesübhanallah! Yüzün o küçük sahifesinde nasıl gayr-ı mütenahi nişanlar derc edilmiştir ki, gözle okunur da nazarla, yani akılla görünmez. İnsan nevinde şu tehalüf ile beraber buğday, üzüm, arı, karınca nevilerindeki tevafuk, kör tesadüfün işi olmadığı güneş gibi âşikârdır. Madem ki kesretin böyle uzak, ince, geniş ahval ve etvarında da tesadüfün müdahalesine imkân yoktur. Ve tesadüfün elinden mahfuzdur. Ve ancak bir Hakîmin kasdı ve bir Muhtarın ihtiyarı ve Semî, Basîr bir Mürîdin iradesinin dâire-i tasarrufundadır. Tesadüf, şirk ve tabiattan teşekkül eden fesat şebekesinin âlem-i İslâmdan nefiy ve ihracına Risale-i Nurca verilen karar infaz edilmiştir.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/3.İ’lem 1/1.p s236 p626)

acib: hayret verici ahval: haller, davranışlar alâmet: belirti, işaret âlem-i İslâm: İslâm dünyası Alîm: küçük büyük, görünen görünmeyen, gelmiş ve gelecek her şeyi hakkıyla bilen ve ilmi her şeyi kuşatan Allah (c.c.) âşikâr: ap açık Basîr: her şeyi gören ve müşahede eden ve varlıklara görme kabiliyeti veren Allah (c.c.) cihet: yön, taraf dâire-i tasarruf: dilediği gibi tasarruf etme, tedbir ve idare etme dâiresi, bütün yaratılmışlar dâiresi olan kâinat delâlet etmek: delil olmak, işaret etmek derc etmek: içine yerleştirmek erkân: rükünler; bir şeyi oluşturan esaslar, temel unsurlar esas: temel etvar: tavırlar, haller fesat şebekesi: bozgunculuk ve fenalık yapan düşünce ağı, akımı Fesübhanallah: “Allah’ı her türlü kusur, ayıp ve eksiklikten tenzih ederim” mânâsında kullanılıp heyret ve şaşkınlık ifadesi olarak kullanılır gayr-ı mütenahi: sonu olmayan Hakîm: her şeyi hikmetle belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratan Allah (c.c.) hâvi: ihtiva eden, içine alan ihrac: çıkarma ihtiyar: irade imkân: olabilirlik, olasılık, ihtimal infaz edilme: yerine getirilme, uygulanma irade: dileme, istek, kast etme ittifak: birleşme, birlik Kasıd: sonsuz ilim, irade ve ihtiyarıyla her şeyi bir gaye için yaratan Allah (c.c.) kesret: çokluk muhâlât: olması imkânsız, akla uzak şeyler Muhtar: ihtiyar ve irade sahibi Allah (c.c.) Mürîd: her şeyi istediği gibi, istediği zamanda ve keyfiyette yapan ve bir anda sonsuz şeyleri dilemekten âciz olmayan Allah (c.c.) nazar: akıl; akıl gözüyle bakmak, görmek nefiy: sürgün etme, uzaklaştırma nev: çeşit, tür nişan: işaret Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) Semî: her şeyi işiten ve her bir varlığa kabiliyetine göre işitme duyguları veren Allah (c.c.) şirk: Allah’a ortak koşma tabiat: (tabiat fikri) materyalist düşünce; tabiat için, “insan faaliyetlerinin dışında kendi kendini sürekli olarak yeniden yaratan ve değiştiren güç” düşüncesi tehalüf: birbirine zıt olma, aykırılık teşekkül etme: oluşma, ortaya çıkma teşkil etmek: oluşturmak tevafuk: denk gelme, uygunluk tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek Vahid-i Ehad: bir ve tek olan, birliği bütün varlıkları kuşattığı gibi her bir varlıkta da tecellî eden Allah (c.c.) veçh: yüz

26704 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanın fıtraten mâlik olduğu câmiiyetin

acâibindendir ki: Sâni-i Hakîm şu küçük cisimde gayr-ı mahdut envâ-ı rahmeti tartmak için gayr-ı mâdut mizanlar vaz etmiştir. Ve Esmâ-i Hüsnâsının gayr-ı mütenâhi mahfî definelerini fehmetmek için, gayr-ı mahsur cihâzat ve âlât yaratmıştır. Meselâ, mesmûat, mubsırat, me’kûlât âlemlerini ihata eden insandaki duygular, Sâniin sıfât-ı mutlakasını ve geniş şuûnatını fehmetmek içindir. Ve keza, hardaleden daha küçük kuvve-i hâfızasında öyle bir lâtife-i müdrike bırakılmıştır ki, o hardalenin tazammun ettiği geniş âlemde o lâtife daimî seyir ve cevelân etmekte ise de, sahiline vâsıl olamaz. Maahaza, bazan bu büyük âlem o lâtifeye o kadar darlaşır ki, âlem o lâtifenin karnında bir zerre gibi olur. Ve o lâtifeyi, bütün seyahat meydanlarıyla, mütalâa ettiği kitaplarıyla o hardale dahi yutar, yerinde oturur, karnı da ağrımaz. İşte, insanın mütefâvit mertebeleri bu sırdan anlaşılır.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/9.İ’lem 2/1.p s273 p704)

acâib: şaşırtıcı, garip şeyler âlât: âletler, organlar âlem: dünya câmiiyet: kapsamlılık cevelân etmek: dolaşmak cihâzat: cihazlar, duyular ve organlar cisim: beden daimî: devamlı, sürekli envâ-ı rahmet: rahmet çeşitleri Esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın en güzel isimleri fehmetmek: anlamak fıtraten: yaratılış gereği gayr-ı mâdut: sınırsız gayr-ı mahdut: sınırsız gayr-ı mahsur: sınırsız, sayısız gayr-ı mütenâhi: sınırsız, sonsuz hardale: çok küçük tohumları olan bir bitki ihata eden: kuşatan i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! keza: aynı, aynı biçimde kuvve-i hâfıza: hafıza gücü, bellek lâtife: duygu; burada hafıza merkezindeki idrak duygusu kastediliyor lâtife-i müdrike: idrâk etme duygusu, anlama ve kavrama hassesi maahaza: bunula beraber mahfî: gizli mâlik: sahip me’kûlât âlemi: yenilen şeyler, yiyecekler dünyası mertebe: derece, makam mesmûat âlemi: işitilen ve duyulan varlıklar dünyası mizan: ölçü mubsırat âlemi: görülen varlıklar dünyası mütalâa etmek: dikkatle okumak, incelemek mütefâvit: çeşitli, farklı Sâni: her şeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c) Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c) seyir: yolculuk, gezinti sıfât-ı mutlaka: sınırsız sıfatlar, vasıflar, nitelikler şuûnat: Cenâb-ı Hakkın yüce sıfatlarının mahiyetlerinde bulunan ve onları tecelliye sevk eden Zâtına ait mukaddes özellikler tazammun etmek: içermek, içine almak vâsıl olmak: ulaşmak vaz etmek: koymak, yerleştirmek zerre: maddenin en küçük parçası

27749 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnkılâplar neticesinde, her iki taraf arasında geniş geniş dereler husule geliyor. O dereler üstünde her iki âlemle münasebettar köprüler lâzımdır ki, her iki âlem arasında gidiş geliş olsun. Lâkin o köprülerin inkılâbat cinslerine göre şekilleri, mahiyetleri mütebayin, isimleri mütenevvi olur. Meselâ, uyku, âlem-i yakaza ile âlem-i misal arasında bir köprüdür. Berzah, dünya ile âhiret arasında ayrı bir köprüdür. Ve misal, âlem-i cismaniyle âlem-i ruhanî arasında bir köprüdür. Bahar, kış ile yaz arasında ayrı bir nevi köprüdür. Kıyamette ise, inkılâp bir değildir. Pek çok ve büyük inkılâplar olacağından, köprüsü de pek garip,

acip olması lâzım gelir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/42.İ’lem s292 1/1.p p749)

acip: acayip, tuhaf, şaşırtıcı âlem: dünya âlem-i cismani: maddî âlem âlem-i misal: bütün varlıkların ve olayların görüntülerinin yansıdığı madde ötesi âlem âlem-i ruhanî: maddî yapısı olmayan ve gözle görülemeyen ruh âlemi âlem-i yakaza: uyanıklık âlemi berzah: kabir âlemi husul: meydana gelme i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! inkılâbat: büyük değişimler inkılâp: değişim kıyamet: dünyanın sonu, varlığın bozulup dağılması lâkin: ama, fakat mahiyet: asıl, esas, nitelik misal: aynadaki görüntü; bütün varlıkların ve olayların görüntülerinin yansıdığı madde ötesi âlem münasebettar: alâkalı, ilgili mütebayin: ayrı ayrı mütenevvi: çeşit çeşit nevi: çeşit, tür

28808

S: Ezeliyet-i madde ve harekât-ı zerrattan teşekkül-ü envâ gibi umur-u bâtılaya

neden ihtimal veriliyor?

C: Sırf başka şey ile nefsini ikna etmek sadedinde olduğu için, o umurun esas-ı fasidesini tebeî bir nazarla derk etmediğinden neş’et ediyor. Eğer nefsini ikna etmek suretinde, kasten ve bizzat ona müteveccih olursa, muhaliyetine ve mâkul olmadığına hükmedecektir. Faraza kabul etse de, tegafül-ü ani’s-Sâni sebebiyle hasıl olan ıztırar ile kabul edebilir. Dalâlet ne kadar

aciptir. Zât-ı Zülcelâlin lâzım-ı zarurîsi olan ezeliyeti ve hassası olan icadı aklına sığıştırmayan, nasıl oluyor ki gayr-ı mütenâhî zerrâta ve aciz şeylere veriyor?

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/6.p 4/2.sual s322 p808)

acip: acayip, şaşırtıcı, tuhaf aciz: güçsüz bizzat: doğrudan dalâlet: doğru ve hak yoldan sapma, sapkınlık derk etmek: anlamak, algılamak ezeliyet: sonradan var olmama, varlığının başlangıcı olmaması ezeliyet-i madde: sonradan meydana gelmemiş ve varlığının başlangıcı olmayan madde faraza: varsayalım ki gayr-ı mütenâhî: sonsuz harekât-ı zerrat: zerrelerin, atomların hareketleri hasıl olan: ortaya çıkan hassa: özellik hükmetmek: kesin bir yargıya varmak ıztırar: çaresizlik icad: var etme, meydana getirme lâzım-ı zarurî: olması gerekli, şart olan mâkul: akla uygun muhaliyet: imkânsızlık; yani fâil olması, bizzat işi yapması mümkün değil müteveccih: yönelmiş, dönmüş nazar: bakış nefis: bir kimsenin kendisi neş’et etmek: doğmak, kaynaklanmak saded: niyet, maksat suret: görünüm, şekil tebeî: başka bir şeye tabi olan, dolaylı tegafül-ü ani’s-Sâni: her şeyin san’atkârı olan Allah’ı unutma veya unutur gibi yapma teşekkül-ü envâ: türlerin oluşumu, meydana gelmeleri umur: işler umur-u bâtıla: doğru olmayan hususlar Zât-ı Zülcelâl: haşmet ve yücelik sahibi Zât, Allah (c.c.) zerrât: zerreler, atomlar

29819 (1) Ezcümle (2): Fenn-i hayvanat, fenn-i nebatat, iki yüz bini mütecâviz envâın büyük peder ve âdemleri hükmünde olan mebdelerinin herbirinin hudûsuna şehadet ettiği gibi; mevhum ve itibarî olan kavânin, kör ve şuursuz esbab-ı tabiiye ise bu kadar hayret-fezâ silsileler ve bu silsileleri teşkil eden ve efrad denilen dehşet-engiz birer

makine-i acîbe-i İlâhiyenin icad ve inşasına adem-i kabiliyetleri cihetiyle herbir fert, herbir nevi müstakillen Sâni-i Hakîmin dest-i kudretinden çıktıklarını ilân ve izhar ediyorlar. Kur’ân-ı Kerîm “Ferciıl besara hel tera min fütûr (Mülk 67/3) (3)” der.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/5.p s327 p819)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir,ikinci delil-i Kur’ânî: Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

(2): (bk. p818)

(3): Mülk Sûresi 67/3: “Haydi, çevir gözünü: En küçük bir kusur görüyor musun?”

adem-i kabiliyet: yeteneğin olmayışı cihet: taraf, yön dehşet-engiz: dehşet verici delil-i ihtirâ: Allah’ın hiç yoktan yarattığı şeylerden meydana gelen, kendi zâtına mahsus deliller delil-i inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzen delili dest-i kudret: Allah’ın kudret eli efrad: fertler envâ: türler, çeşitler esbab-ı tabiiye: doğal sebepler ezcümle: örneğin fenn-i hayvanat: hayvanları inceleyen ve onlar hakkında bilgi veren ilim dalı, zooloji fenn-i nebatat: bitkileri inceleyen ve onlar hakkında bilgi veren ilim dalı, botanik hayret-fezâ: hayret verici, şaşırtıcı hudûs: sonradan meydana gelme, yok iken varlık kazanma hükmünde olan: bir şeyle aynı hükmü alan icad: var edilme inşa: kurma, bina etme itibarî: var sayılan izhar etmek: göstermek, ortaya çıkarmak kavânin: kanunlar makine-i acîbe-i İlâhiye: Allah’ın hayret verici makinesi, eseri mebde: başlangıç mevhum: gerçekte olmadığı halde varmış gibi hayal edilen, düşünülen müstakillen: bağımsız olarak mütecâviz: sınırı geçen, başkalarının sınırını tecavüz eden nevi: tür, çeşit peder: baba Sâni-i Hakîm: her şeyi belirli maksat ve faydalara uygun ve tam yerli yerinde yaratan ve san’atlı bir şekilde yapan Allah (c.c.) silsile: zincir şehadet etmek: şahitlik yapmak teşkil eden: oluşturan

30832 MÜNDERECÂT HAKKINDA.

Bu mühim mecmuanın cümle-i mukaddematından olan bir “İ’lem” de: “Bu risale, bazı âyât-ı Kur’âniyenin şuhudî bir nevi tefsiridir. Ve ondaki meseleler Kur’ân-ı Hakîmin bahçesinden koparılmış çiçeklerdir. Bu risalenin ibaresindeki icmal ve îcaz ve fehmindeki zahirî müşkilât, sana tavahhuş vermesin. Tekrar tekrar mütalâa et, tâ ki “Lehü mülküs semâvâti vel’ard (Furkan 25/2) (1)” ve emsali tekrarat-ı Kur’âniyenin sırrı sana açılsın. Ey kâri! Bu mecmuadaki tevhidin burhanları ve mazharları, birbirine ihtiyaç bırakmıyor zannetme. Çünkü, ben her bir burhana, her bir makam-ı mahsusta ihtiyaç hissettim. Harekât-ı cihâdiyem beni öyle bir mevkie ilcâ ediyordu ki, o mevkide, o anda bir kapı açmaya mecbur kalıyordum. Çünkü, o dehşetli anda diğer açık kapılara dönmek müyesser olmuyordu.

Hem o

seyahat-ı acibede rastgeldiğim nurlara, delâlet etmek için değil, belki hatırlamak için işaretler koydum. Bazan büyük bir nura bir işaret koyuyordum. “İlâ ahir” diye ne kadar güzel bir mukaddemeyi ve bir hülâsayı, bu mecmua, adeta şifre gibi bir anahtarı karilerine takdim ediyor.

(MN Nokta Risalesi Münderecât Hakkında 2/1.p s337 p832)

(1): Furkan Sûresi 25/2: “Göklerin ve yerin mülkü Onundur.”

âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân âyetleri burhan: güçlü ve sarsılmaz delil cümle-i mukaddemat: başlangıçtaki cümleler; giriş delâlet etmek: delil olmak, işaret emsal: benzer fehim: anlayış harekât-ı cihâdiye: cihad etmek hülâsa: özet ibare: metin, ifade îcaz: az sözle çok mânâlar ifade etme icmal: özetleme ilâ âhir: sonuna kadar ilcâ etme: mecbur etme; zorlama i’lem: bil ki! kâri: okuyucu Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân makam-ı mahsus: hususî, özel yer, derece mazhar: ayna, görünme yeri mecmua: belli bir konuda kaleme alınan yazıların toplandığı eser mukaddeme: başlangıç münderecat: içindekiler, muhtevâ müşkilât: zorluklar mütalâa etmek: okumak, incelemek müyesser: kolaylıkla yapılan nevi: çeşit nur: aydınlık risale: küçük çaplı kitap seyahat-ı acibe: acaib seyahat; hayrete düşüren yolculuk şuhudî: görerek, şahit olarak tavahhuş: korkma, ürküntü tefsir: açıklama, yorum tekrarat-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın tekrarlamaları, Kur’ân’da tekrarlanan konular, bölümler tevhid: birleme; her şeyin bir olan Allah’a ait olduğunu bilme ve inanma zahirî: görünüşte

ACİP - ACÂİB – 11s-30p - Risale-i Nur

ACİP – acîb - hayret veren, şaşılacak şey - ACÂİB – acîb ‘in çoğulu - hayret verici, şaşırtıcı şeyler

ACLÛNÎ – el-ACLÛNÎ – 1s-3p - Risale-i Nur

ACLÛNÎ – el-ACLÛNÎ – Hadisler

Mesnevî-i Nuriye (MN):

183 Binaenaleyh, bu kadar garip, acip, güzel kâinat için böyle tarifat ve teşrifatçı bir mürşid-i harika lâzımdır. “Eğer bu zât (a.s.m.) olmasaydı kâinat da olmazdı” meâlinde “levlâke levlâke lemâ hâlaktül eflâk (1)” olan hadis-i kudsî şu hakikatı tenvir ediyor.

(MN Reşhalar 12/5. Reşha 5/5.p s38 p83)

(1): Hadis-i kudsî: Ali el-Kâri Şerhü’ş-Şifâ, 1:6;

Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:164)

2178 Eğer, âhiretin hesapsız esbab-ı mucibesi, delâil-i vücudu olmasaydı, yalnız şu zâtın tek duası, baharımızın icadı kadar Hâlık-ı Rahîmin kudretine hafif gelen şu Cennetin binasına sebebiyet verecekti. Demek, nasıl ki, o zâtın risaleti, şu dâr-ı imtihanın açılmasına sebebiyet verdi, “levlâke levlâke lemâ hâlaktül eflâk (1)” sırrına mazhar oldu; onun gibi, ubudiyeti dahi, öteki dâr-ı saadetin açılmasına sebebiyet verdi. “Ellâhümme salli ve sellim alâ zâlikel habibüllezî hüve seyyidül kevneynni… (2)”

(MN Lâsiyyemalar 90/61.p s61 p178)

(1): Hadis-i kudsî. “Sen olmasaydın ben âlemleri yaratmazdım.” Ali el-Karî, Şerhü’ş-Şifâ, 1:6;

el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:164.

(2): “Allah’ım, her iki dünyanın efendisi, iki âlemin medar-ı fahri, dünya ve âhiretin hayatı, iki cihan saadetinin vesilesi, zülcenâheyn ve cin ve insin resulü olan şu Habibine, onun bütün âl ve ashabına ve onun enbiyâ ve mürselîn kardeşlerine salât ve selâm et. Âmin.

bina: yapı dâr-ı imtihan: imtihan yeri olan dünya dâr-ı saadet: mutluluk yurdu olan Cennet delâil-i vücudu: varlığının delilleri esbab-ı mucibe: gerektirici sebepler Hâlık-ı Rahîm: sonsuz merhamet ve şefkat sahibi olan ve herşeyi yaratan Allah (c.c.) icad: var etme, vücuda getirme kudret: Allah’ın bütün varlığı kuşatan güç ve iktidarı mazhar olmak: erişmek, nail olmak risalet: elçilik, peygamberlik sır: gizli gerçek, gizem ubudiyet: kulluk zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

3609 İşte, ubudiyetin esası olan, acz ve fakr ve kusur ve naksını bilmek ve niyaz ile dergâh-ı Ulûhiyete karşı secde etmeye bedel naz ve fahr suretinde gidenler, zerrecik kalbini Arşa müsavi tutar. Katre gibi makamını, deniz gibi evliyanın makamâtıyla iltibas eder. Kendini o büyük makamâta yakıştırmak ve o makamda kendini muhafaza etmek için, tasannuâta, tekellüfâta, mânâsız hofuruşluğa ve birçok müşkilâta düşer. Elhasıl, hadiste vardır ki: “Helekennâsü illel âlimûne ve helekel âlimûne illel âmilûne ve helekel âmilûne illel muhlisûne vel muhlisûne alâ hatarin azîm (1)” Yani, medar-ı necat ve halâs, yalnız ihlâstır. İhlâsı kazanmak çok mühimdir. “Bir zerre ihlâslı amel, batmanlarla hâlis olmayana müreccahtır (2).” İhlâsı kazandıran, harekâtındaki sebebi sırf bir emr-i İlâhî ve neticesi rıza-yı İlâhî olduğunu düşünmeli ve vazife-i İlâhiyeye karışmamalı.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/3.mesele 3/2.p s225 p609)

(1): Hadis-i şerif: “İnsanlar helâk oldu – âlimler müstesna. Âlimler de helâk oldu – ilmiyle amel edenler müstesna. Amel edenler de helâk oldu – ihlâs sahipleri müstesna. İhlâs sahiplerine gelince, onlar da pek büyük bir tehlike ile karşı karşıyadırlar.”

Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2: 415; Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Din 3:414, 4:179, 362.

(2): Hadis-i şerif: el-Hâkim,el-Müstedrek 4:341; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ 1:244.

acz: güçsüzlük amel: iş, davranış Arş: İlâhî kudret ve haşmetin en geniş şekilde tecelli ettiği yer batman: yaklaşık 8 kg. ağırlığında bir ağırlık ölçüsü bedel: karşılık dergâh-ı Ulûhiyet: Allah’ın huzuru elhasıl: kısaca, özetle emr-i İlâhî: Allah’ın emri esas: temel evliya: Allah dostları fahr: övünme fakr: fakirlik hadis: Peygamber Efendimizin (a.s.m.) mübarek söz, fiil ve hareketi veya onun onayladığı başkasına ait söz, iş veya davranış halâs: kurtulma hâlis: içten harekât: hareketler hodfuruşluk: kendini beğendirmeye çalışma ihlâs: ibadet ve davranışlarda sadece Allah’ın rızasını gözetme iltibas etmek: karıştırmak katre: damla makamât: dereceler, makamlar medar-ı necat: kurtuluş sebebi müreccah: tercih edilen müsavi: eşit, denk müşkilât: zorluk nakıs: eksik, noksan netice: sonuç, son niyaz etmek: yalvarıp yakarmak rıza-yı İlâhî: Allah’ın rızası secde etmek: alın üzeri yere kapanmak suret: biçim, görünüş tasannuât: yapmacık hareketler tekellüfât: zorlama tavırlar ubudiyet: kulluk vazife-i İlâhiye: İlâhi görev zerre: atom zerrecik: atom

ACLÛNÎ – el-ACLÛNÎ – 1s-3p - Risale-i Nur

ACZ - ÂCİZ - 18s-53p - Risale-i Nur

ACZ – acizlik, beceriksizlik, iktidarsızlık, kuvvetsizlik, güçsüzlük, yapamamak - ÂCİZ – beceriksiz, eli ermez, kabiliyetsiz, gücü yetmez olan

Mesnevî-i Nuriye (MN):

115 Evet, Sultan-ı ezelînin memurları vardır, ama icraatçıları değillerdir ki, saltanat ve rububiyetinde ortak olsunlar. Ancak o memurların vazifesi dellâllıktır ki, kudretin icraatını ilân ediyorlar. Veya o memurlar, nâzır müşahitlerdir ki, gördükleri evâmir-i tekviniyeye karşı yaptıkları itaat ve inkıyad ile istidatlarına göre bir nevi ibadet yapmış olurlar. Demek esbab, ancak ve ancak kudretin izzetini, rububiyetin haşmetini izhar için vaz edilmiş birtakım vasıtalardır. Yoksa, kudretin

acz ve ihtiyacı için muavenet eden yardımcı değillerdir. Beşer sultanlarının memurları ise, sultanların ihtiyaç ve

aczlerini def için tayinlerine zaruret hâsıl olan yardımcı ve ortaklarıdır. Binaenaleyh, Allah’ın memurlarıyla insanın memurları arasında münasebet yoktur. Yalnız gafil ve cahil olanlar hâdiselerde ve vukuattaki hikmetleri, güzellikleri göremediklerinden, Cenab-ı Haktan şekva ve şikâyetlere başlarlar. İşte o şekva ve şikâyetlerin hedefini değiştirmek için esbab vaz edilmiştir. Çünkü kusur onlardan çıkıyor, onların kabiliyetsizliğinden ileri geliyor. Bu sırra bir misal-i lâtif sûretinde bir temsil-i mânevî rivayet ediliyor ki:

(MN Lem’alar s19 p15)

acz: acizlik, güçsüzlük Beşer: insanlık Binaenaleyh: bundan dolayı def: uzaklaştırma dellâl: ilân edici, duyurucu esbab: sebepler evâmir-i tekviniye: Cenab-ı Hakkın yaratmaya yönelik emirleri ve kanunları haşmet: büyüklük, görke hikmet: bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olma icraat: faaliyet, uygulama icraatçı: uygulayıcı inkıyad: boyun eğme istidat: yetenek; temel özellikler izhar: gösterme izzet: değer, itibar, şeref, yücelik, üstünlük memur: vazifeli memurlarıyla: esbab ile misal-i lâtif: güzel ve hoş bir örnek muavenet: yardım müna- sebet: ilgi, alâka müşahit: şahit olan nâzır: bakan, gözlemci rivayet: bir sözü nakletme rivayet ediliyor ki: Hazret-i Azrail Aleyhisselâm, Cenâb-ı Hakka demiş ki: rububiyet: Rablık; Allah’ın herbir varlığa muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması saltanat: egemenlik, hâkimiyet sultan: hükümdâr, yönetici Sultan-ı ezelî: hüküm ve saltanatının başlangıcı olmayan ve bütün zamanlara hükmeden Allah sûretinde: şeklinde, biçiminde şekva: şikâyet, sızlanma temsil-i mânevî: mânevi örnek, benzetme vaz edilmek: konulmak, yerleştirilmek vukuat: olaylar

226 Nasıl ki suyun katrelerinden, şişenin parçalarından tut, seyyar yıldızlara kadar şeffaf veya şeffaf gibi herşeyde şemsin cilvelerinden şemse mahsus bir turra, bir cilve bulunur. Kezalik, Şems-i Ezelînin de bütün canlı mahlûkatta “ihya ve nefh-i hayat” cihetiyle bir tecellî-i ehadiyeti vardır ki, bütün esbab iktidar ve ihtiyar sahibi oldukları farz edilse dahi, o sikkenin ne mislini ve ne taklidini, ne münferiden ve ne müçtemian yapmaktan

acizdirler. Buna binaen, şeffaf şeylerde görünen o timsaller şemsin timsali olup, şemsten o şeffaf şeylere in’ikâs etmiş olduklarına hükmedilmediği takdirde, o sayısız katrelerde ve zerrelerde, herbirisinde hakikî bir şemsin maddesiyle mevcut bulunduğuna hükmetmek lâzım gelir.

(MN Lem’alar 14/3.Lem’a 4/2.p s22 p26)

cilve: görüntü, yansıma esbab: sebepler hüküm: yargı, karar ihtiyar: seçenek, irade ihya: hayat verme, diriltme iktidar: güç, kuvvet in’ikâs etmek: yansımak katre: damla Kezalik: bunun gibi misil: benzer, eş değer müçtemian: topluca, hepsi birden münferiden: tek olarak nefh-i hayat: hayat üfleme; cansızlara can verme seyyar: hareketli, yerinde sabit durmayan sikke: damga, işaret şeffaf: saydam, parlak şems: güneş Şems-i Ezelî: Ezelî Güneş; bu tabir ezelden beri bütün varlıkları aydınlatan Allah için bir unvan olarak kullanılır tecellî-i ehadiyet: Allah’ın birliğinin herbir varlıkta görünmesi timsal: görüntü turra: padişaha özel mühür, nişan zerre: atom, maddenin en küçük parçası

358 Ve keza senevî inkılâplarda, müsebbebatla esbabın birlikte ölüm ve zevali ve sonradan ikisinin yine birlikte iâdeleri, esbabın da müsebbebat gibi

âciz masnu ve mahlûklardan olduğuna delâlet ettiği gibi, bu masnuat ve mevcudatın, bir Zât-ı Vâhidin müteceddid bir san’atı olduğuna da şehadet eder.

(MN Lem’alar 14/12.Lem’a 5/5.p s30 p58)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen esbab: sebebler iâde: birinin yerine tekrar getirilme inkılâp: değişim masnu: san’at eseri varlık mevcudat: varlıklar müsebbebat: sebeplerle meydana getirilenler müteceddid: yenilenen, tazelenen senevî: yıllık Zât-ı Vâhid: bir ve tek olan Zât, Allah (c.c.) zeval: geçip gitme, sona erme

459 ONÜÇÜNCÜ LEM’A: Arkadaş!

Zerrelerden tut, seyyarelere kadar ve nakışlardan şemslere varıncaya kadar herşey, zâtında, hakikatinde sabit olan

acz ve fakrın lisan-ı haliyle Sâniin vücub-u vücudunu ilân eder.

(MN Lem’alar 14/13.Lem’a 2/1.p s31 p59)

acz: acizlik, güçsüzlük fakr fakirlik, ihtiyaç hâli hakikat: bir şeyin aslı ve esası, gerçek mahiyeti lisan-ı hal: hâl dili nakış: işleme, süsleme Sâni: herşeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) seyyare: gezegen şems: güneş vücub-u vücud: Allah’ın varlığının zorunlu oluşu, var olmak için bir sebebe muhtaç olmaması zâtında: şahsında, kendisinde zerre: atom, çok küçük parça

560 Ve keza, (zerreler, seyyareler, nakışlar, şemsler her şey (1)

acziyle beraber, nizam-ı umumînin bozulmaması için, hâmil bulunduğu acip ve mühim vazifeler cihetiyle Sâniin vahdetine delâlet eder. Binaenaleyh, Sâniin vâcip ve vâhid olduğuna herşeyde iki şahit olduğu gibi, Hâlıkın ehad ve samed olduğuna da herbir zîhayatta iki âyet vardır. İHTAR:

(MN Lem’alar 14/13.Lem’a 2/2.p s31 p60)

(1): (bk. s31 p59)

678 İşte, hayalen oraya gittik. Bak, harika bir surette hüsn-ü suret ile hüsn-ü sîreti cem eden o mürşid-i umumî, o hatib-i kudsî cevâhir dolu bir kitab-ı mu’cizülbeyan eline alarak, bütün insanlara mele-i âlâdan nâzil olan bir hutbe-i ezeliyeyi okuyor. Ve bütün benî Âdemi ve cinleri ve mevcudatı dinletiyor. Evet, pek büyük bir emirden haber veriyor. Hilkat-i âlemin acip muammâsını açıyor. Kâinatın sırr-ı hikmetine dair tılsımı açıyor. Felsefe ve fenn-i hikmetin, nev-i beşere, “Siz kimlersiniz? Nereden geliyorsunuz? Nereye gidiyorsunuz?” diye irad ettiği akılları

acz ve hayrette bırakan üç suale cevap veriyor.

(MN Reşhalar 12/4.Reşha 2/2.p s36 p78)

782 Hülâsa: İman nuruyla âlem öyle terakki eder ki, “Hikmet-i Samedâniye Kitabı” namını alıyor. Ve insan, zelil ve fakir ve

âciz hayvanların sırasından çıkar; zaafının kuvvetiyle,

aczinin kudretiyle, ubudiyetinin şevketiyle, kalbinin şuaıyle, aklının haşmet-i imaniyesiyle hilâfet ve hâkimiyetin zirvesine yükselmiştir. Hattâ

acz, fakr, ihtiyaç ve akıl onun sukutuna esbab iken, suud ve yükselmesine sebep olurlar. Zulmetli, karanlıklı bir mezar-ı ekber suretinde görünen zaman-ı mazi enbiya ve evliyanın ziyasıyla ziyadar ve nuranî görünmeye başlar. Karanlıklı gece şeklinde olan istikbal, Kur’ân’ın ziyasıyla tenevvür eder, Cennetin bostanları şekline girer. Buna binaen, o zât-ı nurânî olmasaydı, kâinat da, insan da, herşey de adem hükmünde kalır, ne kıymeti olur ve ne ehemmiyeti kalırdı.

(MN Reşhalar 12/5.Reşha 5/4.p s38 p82)

acz: acizlik, güçsüzlük adem: hiçlik, yokluk âlem: dünya binaen: -dayanarak ehemmiyet: değer, önem enbiya: nebiler, peygamberler esbab: sebepler evliya: Allah dostları, veliler fakr: fakirlik, muhtaçlık hâkimiyet: egemenlik, hükümranlık haşmet-i imaniye: imandan kaynaklanan büyüklük, görkem Hikmet-i Samedâniye Kitabı: hiç kimseye muhtaç olmayan Allah’ın, bir kitap misâli, bütün hikmetlerini sergilediği kâinat ve varlıklar âlemi hilâfet: halifelik; insanların yeryüzünde Allah’ın halifesi oluşu hülâsa: öz, özet istikbal: gelecek kâinat: evren kudret: güç, iktidar mezar-ı ekber: çok büyük mezar nam almak: adını taşımak nuranî: aydınlık, ışık saçan sukut: düşüş suud: yükselme şevket: büyüklük, haşmet şua: ışık, parıltı tenevvür etmek: nurlanmak, aydınlanmak terakki etmek: yükselmek, ilerlemek ubudiyet: kulluk, ibadet zaaf: zayıflık, güçsüzlük zaman-ı mazi: geçmiş zaman zât-ı nurânî: etrafını nûrlandıran ve aydınlatan zât; Hz. Muhammed (a.s.m.) zelil: aşağı, alçak zirve: doruk, en üst aşama ziya: ışık ziyadar: ışık saçan, aydınlatan

8118 LÂSİYYEMALAR.

Onuncu Sözün bir cihette esası ve Yirmi Sekizinci Sözün Arabî ikinci makamıdır.

Bismillâhirrahmânirrahîm. Kâinatın bütün zerratı, müçtemian ve münferiden,

lisan-ı acz ve fakr ile vücub-u vücud ve vahdetine şehadet ettikleri Sâni-i Hakîme hamdler, senâlar, şükürler olsun. Ve kâinatın tılsımını açıp, âyâtını keşf ve beyan eden Resulü ile âl ü ashabına ve sair enbiya ve mürselîn ihvanına ve ibâd-ı sâlihîne salât ü selâmlar olsun.

(MN Lâsiyyemalar 90/1.p s48 p118)

âl: âile; âile çevresi; soyundan gelenler; Peygamberimizin (a.s.m.) en yakın akrabaları; Ehl-i Beyt Arabî: Arapça ashab: arkadaşlar, Peygamber Efendimizi (a.s.m.) görmüş olan mü’minler âyât: âyetler, deliller beyan etmek: açıklamak, izah etmek cihet: şekil, yön enbiya: nebiler, peygamberler esas: temel hamd: övgü, teşekkür, minnet ibâd-ı sâlihîn: Allah’ın sevgili kulları ihvan: kardeşler keşf: gizli bir şeyi açığa çıkarma lâsiyyema: özellikle; bilhassa lisan-ı acz: acizlik dili müçtemian: topluca, hepsi birden münferiden: tek olarak mürselîn: resuller, peygamberler resul: elçi, peygamber; Hz. Muhammed (a.s.m.) sair: diğer salât ve selâm: Peygamberimiz (a.s.m.) için yapılan duâ ve niyaz Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atla yapan Allah (c.c.) senâ: övgü şehadet etmek: şahid olmak şükür: medih, övgü; Allah’a karşı minnet duyma, teşekkür etme tılsım: sır, gizli gerçek vahdet: Allah’ın birliği vücub-u vücud: Allah’ın varlığının zorunlu oluşu, var olmak için bir sebebe muhtaç olmaması zerrat: zerreler, atomlar

9121 Maahaza, bir semere, bir şecerenin bir misal-i musağğarıdır. Ve o semeredeki çekirdek, o şecerenin defter-i a’mâlidir. O ağacın tarih-i hayatı o çekirdekte yazılıdır. Bu itibarla, bir semere şecerenin tamamına, belki o şecerenin nev’ine, belki küre-i arza nâzırdır. Öyleyse, bir semerenin san’atındaki azamet-i mâneviyesi, arzın cesameti nisbetindedir. O zerreyi, san’atça hâvi olduğu o azamet-i mâneviyeyle bina eden, arzı haml ve bina etmekten

âciz olmayacaktır. Acaba o kâfir münkir, kalbinde böyle bir küfrü taşımakla, akıl ve zekâ iddiasında bulunması kadar bir ahmaklık var mıdır?

(MN Lâsiyyemalar 90/4.p s49 p121)

10131 Ve intizamla beraber harika bir suhulet, hiçbirşeyden

âciz olmayan muhit bir ilim sahibine mahsustur.

(MN Lâsiyyemalar 90/14. p s51 p131)

âciz: güçsüz, zayıf intizam: düzen, tertip mahsus: Allah’a has, O’na özgü muhit: kapsayıcı, her şeyi kuşatıcı suhulet: kolaylık

11192 Ve keza, bu âlemin mâliki, kendi kudretine pek kolay ve pek ehven ve ibâdına

fevkâlede mühim ve pek şedidü’l-ihtiyaç olan haşrin tekrar be tekrar vaadinde bulunmuştur.

Malûmdur ki, hulfül-vaad, kudretin izzetine, rububiyetin merhametine zıttır. Zira, vaadin

hilâfını yapmak, cehlin veya

aczin alâmetidir. Bu ise, Kadîr-i Mutlak, Hakîm-i Mutlak olan zâta muhaldir.

(MN Lâsiyyemalar 90/75.p s65 p192)

acz: acizlik, güçsüzlük alâmet: belirti cehil: cahillik ehven: pek hafif, kolay fevkâlede: olağanüstü Hakîm-i Mutlak: herşeyi belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yarata n sınırsız hikmet sahibi Allah (c.c.) haşir: öldükten sonra yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma hilâf: ters, zıt hulfül-vaad: sözünden dönme ibâd: kullar izzet: üstünlük, yücelik Kadîr-i Mutlak: herşeye gücü yeten, sınırsız güç ve kudret sahibi Allah (c.c.) kudret: güç ve iktidar mâlik: sahip malûm: bilinen, belli merhamet: acıma, şefkat muhal: imkânsız mühim: önemli şedidü’l-ihtiyaç: şiddetli ihtiyaç vaad: söz verme zât: Allah (c.c.) zira: çünkü

12199 Ezcümle: Bahar mevsiminde arzın sathında yapılan nebatî haşirlere dikkat lâzımdır. Evet, altı gün zarfında, o karışık nebatatın tohumlarından ölmüş, çürümüş, kaybolmuş olan cesetleri galatsız, haltsız kemâ fi’s-sâbık inşa ve iâde etmekle, arz meydanında nebatî haşirleri yapan kudret, semâvat ve arzı altı günde halk etmesinden

âciz değildir. Ve o kudrete nazaran göz işareti kadar kolay olan haşr-i insanîyi yapmamak imkânı var mıdır? Evet, haşr-i nebatîde kelimeleri, yazıları tamamen silinmiş üç yüz bin kadar sahifeleri, birlikte, bilâhalt ve bilâgalat, kısa bir zamanda eski yazılarını iâde eden bir kudrete tek bir sahifeden ibaret bulunan haşr-i insanî ağır gelir mi? Hâşa!

(MN Lâsiyyemalar 90/82.p s67 p199)

âciz: güçsüz arz: yeryüzü, dünya bilâgalat: hatasız, yanlışsız bilâhalt: karıştırmadan ezcümle: örneğin, meselâ galatsız: hatasız, yanlışsız halk etmek: yaratmak haltsız: karıştırmaksızın hâşa: asla öyle değil haşir: âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma haşr-i insanî: insanın öldükten sonra âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzuruna getirilmesi haşr-i nebatî: bitkilerin öldükten sonra her baharda yeniden yaratılması iâde etmek: geri vermek inşa etmek: bina etmek, yapmak kemâ fi’s-sâbık: aynen eskisi gibi kudret: güç, kuvvet, iktidar nazaran: bakarak, -göre nebatat: bitkiler nebatî: bitkisel sathında: yüzeyinde semâvat: gökler

13208 KATRE. Tevhid Denizinden.

acz ve fakrımı vesile yaparak Rabbime iltica ettim. İnayet-i ezeliye, beni Kur’ân’a teslim edip, Kur’ân’ı bana muallim yaptı. İşte, Kur’ân’dan aldığım dersler sâyesinde o belâlardan halâs olduğum gibi, nefis ve şeytanla yaptığım muharebelerden de muzafferen kurtuldum. Bütün ehl-i dalâletin vekili olan nefis ve şeytanla ilk müsademe, “Süb-hânellâhi velhamdülillâhi velâ ilâhe illallâhü vellâhü ekberu lâ havle velâ kuvvete illâ billâh (1)” kelimelerinde vuku buldu. Bu kelimelerin kalelerinde tahassun ederek o düşmanlarla münakaşalara giriştim. Herbir kelimede otuz defa meydan muharebesi vukua geldi. Bu risalede yazılan herbir kelime, herbir kayıt, kazandığım bir muzafferiyete işarettir.

(MN Katre ifade-i meram 2/1.p s71 p208)

(1): “Allah her noksandan münezzehtir. Ve hamd Allah’a mahsustur. Ve Allah’tan başka ilâh yoktur. Ve Allah herşeyden büyüktür. Ve havl ve kuvvet ancak Allah’a aittir.”

14248 (1) Ve keza, külfet ve uğraşmak da yoktur. Çünkü kudret Sâniin zâtına zâtîdir, ârazî değildir.

Acz, kudretine tahallül edemez. Kudretin bir lem’asına zerreler, şemsler mütesavidir. Büyük, küçükten ağır ve zahmetli değildir. Ve keza, hayat, vücut, nur gibi şeylerin zahir ve bâtınları şeffaf olduğundan, icadları zamanında, vesait-i esbab altında kudretin tasarrufu görünür. Evet, hayatın vaziyetlerine ve derecelerine dikkat edilirse kudretin tasarrufu görünür.

(MN Katre 1ci bab “Lâ ilâhe illâllah” beyanında, 55 lisanın tafsili 58/30.p s80 p248)

(1): kudret-i ezeliyede, tecezzî ve inkısam yoktur (bk. s80 p247)

acz: acizlik, güçsüzlük ârazî: bir şeyin aslen kendisinde olmayıp sonradan ona ilişen, zâtı için zorunlu olmayan bâtın: iç kısmı, birşeyin iç yönü icad: var etme, yapma kudret: güç, kuvvet ve iktidar külfet: güçlük, zorluk lem’a: parıltı mütesavi: birbirine eşit nur: aydınlık, ışık Sâni: her şeyi san’atla bir şekle yaratan Allah (c.c.) şems: güneş tahallül etmek: içine girmek, sızmak tasarruf: müdahale, istediğini yapma vaziyet: durum, hal vesait-i esbab: birer vasıta olan sebepler vücut: varlık zahir: bir varlığın dış görünüşü zât: kendi zâtî: sadece kendisine ait olan, başkasından gelmeyip bizzat kendisinde olan zerre: atom

15268 Ve keza, kâinat, umumî ve hususî, maddî ve mânevî pek büyük ihtiyaçlar içindedir. Gerek vücuduna ve gerek bekâsına lâzım şeyleri, işleri görmekten

âcizdir. Bu gibi matluplarının şuuru olmaksızın yerine getirilmesi, elbette Rahmân-i Rahîm ve Vâcibü’l-Vücud bir Sâni-i Hakîm tarafındandır.

(MN Katre 1ci bab “Lâ ilâhe illâllah” beyanında, 55 lisanın tafsili 58/50.p s85 p268)

âciz: güçsüz, elinden birşey gelmeyen bekâ: devamlılık, kalıcılık hususî: özel mânevî: manaya ait, maddî yapısı olmayan matlup: istenilen, talep edilen Rahmân-i Rahîm: rahmet ve merhameti herşeyi kuşatan ve herbir varlığa özel şefkat ve merhamet tecellîsi olan Allah (c.c.) Sâni-i Hakîm: herşeyi hikmetle ve san’atla bir şekilde yaratan Allah (c.c.) şuur: bilinç, idrak, anlayış umumî: genel Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan Allah (c.c.) vücud: varlık, var oluş

16360 İ’lem ey mağrur, mütekebbir, mütemerrid nefis!

Sen öyle bir zâfiyet,

acz, fakirlik, miskinlik gibi hallere mahalsin ki, ciğerine yapışan ve çok defa büyülttükten sonra ancak görülebilen bir mikroba mukavemet edemezsin; seni yere serer, öldürür…

(MN Hubâb 28/8.İ’lem 1/1.p s114 p360)

acz: güçsüzlük mahal: yer mağrur: gururlu, kendini beğenmiş miskinlik: zavallılık mukavemet etmek: dayanmak, karşı koymak mütekebbir: kendini büyük gösteren, kibirli mütemerrid: inatçı nefis: insanları kötülüğe yönelten duygu zâfiyet: zayıflık, güçsüzlük

17393 İ’lem Eyyühe’s-Said!

Nedir bu gurur ve nedir bu gaflet? Nedir bu haşmet, nedir bu istiğna, nedir bu azamet? Elindeki ihtiyar bir kıl kadardır ve iktidarın bir zerre kadardır. Ve hayatın söndü, ancak bir şûle kaldı. Ömrün geçti, şuurun söndü, bir lem’a kaldı. Şöhretin gitti, ancak bir an kaldı. Zamanın geçti; kabirden başka mekânın var mı? Bîçare!

Aczine ve fakrına bir had var mı? Emellerin nihâyetsizdir, ecelin yakındır. Evet, böyle

acz ve fakrınla iktidar ve ihtiyardan hâli bir insanın ne olacak hali? Hazâin-i rahmet sahibi Hâlık-ı Rahmânü’r-Rahîme, böyle bir

acz ile itimad etmek lâzımdır. Odur herkese nokta-i istinad. Odur her zaife cihet-i istimdat.

(MN Hubâb Risalesi 28/28. İ’lem 1/1.p s126 p393)

acz: güçsüzlük azamet: büyüklük taslama bîçare: çaresiz, zavallı cihet-i istimdat: yardım ciheti, yönü ecel: ölüm vakti emel: arzu, istek fakr: fakirlik, başkalarına muhtaç olma gaflet: habersiz davranma, umursamazlık, Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli had: sınır hal: durum Hâlık-ı Rahmânü’r-Rahîm: rahmet ve merhameti bütün varlıkları kuşatan ve her bir varlığa özel rahmet ve şefkat tecellîleri olan Yaratıcı, Allah (c.c.) hâli: boş, uzak haşmet: görkem; kendisini büyük görme hazâin-i rahmet: sonsuz rahmet ve şefkat hazineleri ihtiyar: irade, dileme, tercih edebilme özelliği iktidar: güç, kuvvet istiğna: ihtiyaç duymama; kendisini başkalarına muhtaç görmeyerek, tek başına davranma itimad etmek: güvenmek, dayanmak lem’a: parıltı nihâyetsiz: sonsuz nokta-i istinad: dayanak noktası şûle: alev, ateşin alevi şuur: bilinç zaife: zayıf, dayanıksız zerre: atom

18422 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Acz, nidânın mâdenidir. İhtiyaç duanın menbaıdır. Feyâ Rabbî, yâ Hâlıkî, yâ Mâlikî! Seni çağırmakta hüccetim, hâcetimdir. Sana yaptığım dualarda uddetim fâkatimdir. Vesilem, fıkdan-ı hile ve fakrimdir. Hazinem

aczimdir. Re’sülmâlim, emellerimdir. Şefîim, Habîbin (aleyhissalâtü vesselâm) ve rahmetindir. Afv eyle, mağfiret eyle ve merhamet eyle, yâ Allah, yâ Rahmân, yâ Rahîm! Âmin.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/12.İ’lem 1/1.p s141 p422)

acz: güçsüzlük aleyhisalâtü vesselâm: Allah’ım salât ve selâm onun üzerine olsun Âmin: kabul eyle, ey Allahım emel: istek, beklenti fâkat: yoksulluk, muhtaç olma hâli fakr: fakirlik, mıhtaçlık Feyâ Rabbî: ey bütün varlıkları terbiye eden Rabbim fıkdan-ı hile: hilesizlik Habîb: sevgili hâcet: ihtiyaç Hâlıkî: her şeyi yaratan Allah’ım hüccet: delil, kanıt mâden: kaynak mağfiret: bağışlama Mâlikî: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah’ım menba: kaynak merhamet eylemek: acımak, şefkat etmek nidâ: sesleniş Rahîm: rahmeti her şeyi kuşatan, dilediği varlıklara çok özel ihsanı ve hususî rahmet tdecellîsi olan Allah (c.c.) Rahmân: çok merhamet sahibi olan ve şefkatle bütün yaratıkların rızkını veren Allah (c.c.) rahmet: İlâhî şefkat, merhamet Re’sülmâl: ana para, sermaye şefî: Allah’ın izniyle şefaat eden, günahların bağışlanması için aracı ve vesile olan uddet: birikim, sermaye, hazırlık vesile: araç, vasıta

19437 Evet, dünyayı âhirete kalb etmekle kıyameti koparan kudret muktedirdir,

âciz değildir. Bir zerre o kudretin nazarında gizlenemez. Şems, büyüklüğüne güvenerek o kudretin elinden kurtulamaz. Evet, Onun (1) mârifetiyle elemler lezzetlere inkılâp eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, ulûm evhama tahavvül eder. Hikmetler illet ve belâlara tebeddül eder. Vücud ademe inkılâp eder. Hayat ölüme ve nurlar zulmetlere ve lezâiz günahlara tahavvül eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, insanın ahbabı ve mal ve mülkü insana a’dâ ve düşman olurlar. Beka belâ olur. Kemâl hebâ olur. Ömür hevâ olur. Hayat azap olur. Akıl ikab olur. Âmâl, alâma inkılâp eder.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/6.p s146 p437)

(1): Zât-ı Akdes: (bk. s145 p436)

âciz: güçsüz a’dâ: düşmanlar adem: yokluk, hiçlik ahbab: sevgililer, sevilen dostlar âhiret: öldükten sonra yaşanacak olan sonsuz hayat alâm: elemler, acılar, üzüntüler âmâl: emeller; arzular, istekler beka: devamlılık, kalıcılık elem: acı, keder, üzüntü evham: kuruntular, şüpheler hebâ olma: boşa gitme, faydasız hâle gelme hevâ: gelip geçici arzu ve istekler hikmet: gaye, fayda, ilim ikab: ceza, azap, işkence illet: hastalık, belâ inkılâp etmek: değişmek, dönüşmek kalb etmek: bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek kemâl: mükemmellik, kusursuzluk, olgunluk kıyamet: bütün kâinatın sonu, varlığın bozulup dağılması kudret: güç, iktidar lezâiz: lezzetler mârifet: Allah’ı bilme ve tanıma muktedir: güçlü, gücü yeten, güç sahibi nazar: bakış nur: aydınlık şems: güneş tahavvül etmek: dönüşmek tebeddül etmek: dönüşmek ulûm: ilimler vücud: varlık, var olmak zerre: atom zulmet: karanlık Zât-ı Akdes: bütün kusurlardan, çirkinliklerden, eksikliklerden, benzer ve ortak edinmekten sonsuz derece yüce olan Allah (c.c.)

20439 Evet, kudret, insanı çok daireler ile alâkadar bir vaziyette yaratmıştır. En küçük ve en hakir bir dairede, insanın eli yetişebilecek kadar insana bir ihtiyar, bir iktidar vermiştir. Ferşten Arşa, ezelden ebede kadar en geniş dairelerde insanın vazifesi, yalnız duadır. Evet, “Kul mâ yağ’beü biküm rabbi levlâ düâ’üküm (Furkan 25/77) (1)” âyet-i kerîmesi, bu hakikatı tenvir ve isbata kâfidir. Öyleyse, çocuğun, eli yetişemediği birşeyi peder ve validesinden istediği gibi, abd de,

acz ve fakriyle Rabbine iltica eder ve Hâlıkından ister.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/8.p s146 p439)

(1): Furkan Sûresi 25/77: “De ki: Eğer duanız olmasa Rabbim katında ne ehemmiyetiniz var?”

21449 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Bu küre-i arz misafirhanesi, insanların mülk ve malı değildir. Ancak insanlar, amele gibi o misafirhanenin çeşit çeşit işlerinde ve tezyinatında çalışırlar. Eğer küre-i arzın haricinden yabancı birisi gelip misafirhanenin bir mu’cize ve harika olduğuna ve insanların da

âciz, fakir, muhtaç olduklarına dikkat ederse, bu insanlar bu binaya sahip ve sâni olacak bir iktidarda değildir, ancak böyle harika bir masnûun Sânii de mu’ciznümâ olduğuna kat’iyetle hükmedecektir. Ve bu insanlar, o Sultan-ı Ezelînin makasıdına çalışan amelelerdir. Bu ameleler, aldıkları ücretlerinden mâadâ bu binadan birşeye mâlik ve sahip olmadıkarına tekraren hükmedecektir. Ve keza, o çiçeklerin zevilhayata karşı gösterdiği teveddüdlerine ve tahabbüblerine ve tebessümlerine dikkat eden anlar ki, bir Hakîm-i Kerîm tarafından misafirlerine hizmetle muvazzaf bir takım hedâyâ ve behâyâdır ki, Sâni ile masnû arasında bir vesile-i teârüf ve tahabbüb olsun.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/14.İ’lem 2/1.p s150 p449)

âciz: güçsüz amele: işçi behâyâ: güzel, parlak, lâtif şeyler; hediyeler fakir: muhtaç Hakîm-i Kerîm: her şeyi hikmetle belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratan ve sonsuz cömertlik ve ikram sahibi Allah (c.c.) hariç: dış harika: hayranlık veren hedâyâ: hediyeler iktidar: güç, kuvvet kat’iyet: kesinlik küre-i arz: yerküre, dünya mâadâ: -den başka, -in dışında makasıd: gayeler, istenilen şeyler mâlik: bir şeyin sahibi masnû: san’atla yapılmış eser mu’cize: bir benzerini yapmaktan başkasının aciz olduğu olağanüstü şey mu’ciznümâ: bir benzerini yapmaktan başkalarını aciz bırakır şekilde, mu’cizeli muvazzaf: görevli Sâni: san’atkâr, san’atla iş yapan; her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) Sultan-ı Ezelî: hüküm ve saltanatı ezelî olan Allah (c.c.) tahabbüb: sevgi gösterme ve kendini sevdirme teveddüd: birine kendini sevdirme tezyinat: süslemeler vesile-i teârüf ve tahabbüb: birbirlerini tanıma ve birbirlerini sevme vesilesi, aracı zevilhayat: canlılar

22453 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanın zihnine bazan şöyle bir vesvese gelir, der: “Sen de âdi ve böcek gibi bir hayvansın. Hayvanlardan fazla ne kıymetin var? Hem de semâvat ve arzı yed-i kudretine alan Hâlık-ı Zülcelâle karşı ne meziyetin ve ne gibi bir hizmetin var ki, seninle meşgul olsun?”

Bu vesveseye karşı şöyle bir hakikati düşünmek lâzım:

1) İnsan gayr-ı mütenahi

acz ve fakriyle beraber Cenâb-ı Hakka iman ile kudret ve gınâ ve izzetine mazhar olmuştur. İşte bu mazhariyetten dolayı, insan, hayvaniyetten terakki edip halife-i zemîn olmuştur.

2) Cenâb-ı Hak ihata-i kudret ve azametiyle insanın duasını işitir, hâcâtını görür. Ve semâvat ve arzın tedbiri, o insanı da düşünmeye mâni değildir.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/17.İ’lem 3/1.p s151 p453)

acz: güçsüzlük, zayıflık arz: yer, dünya azamet: büyüklük, yücelik fakr: muhtaçlık gayr-ı mütenahi: sonsuz gınâ: zenginlik; başkasına muhtaç olmama hâcât: ihtiyaçlar hakikat: gerçek Hâlık-ı Zülcelâl: sonsuz haşmet sahibi ve her şeyin yaratıcısı olan Allah (c.c.) halife-i zemîn: yeryüzünde Allah’ın emirlerini yerine getirip Onun namına tasarrufta bulunan ve varlıklar üzerinde Onun adına egemen olan insan hayvaniyet: canlılık; canlı olma ihata-i kudret: Allah’ın sonsuz güç ve iktidarının her şeyi kuşatması izzet: değer, itibar, yücelik kudret: güç, iktidar; Allah’ın sonsuz güç ve iktidarı mazhar olma: ayna olma, nail olma mazhariyet: aynalık, nail olma meşgul olmak: uğraşmak meziyet: üstün özellik semâvat: gökler tedbir: çekip çevirme, idare etme terakki etmek: ilerlemek, gelişmek vesvese: şüphe, asılsız kuruntu yed-i kudret: Allah’ın kudret eli

23454

SUAL: Cenâb-ı Hakkın cüz’iyat ve hasis emirler ile iştigali azametine münafidir.

ELCEVAP: O iştigal, azametine münafi değildir. Bilâkis, adem-i iştigali, azamet-i rububiyetine bir nakîsedir. Meselâ, şemsin ziyasından bazı şeylerin mahrum ve hariç kalması, şemse bir nakîse olur. Maahaza, bütün şeffaf şeylerde görünen şemsin timsallerinin herbirisi, “Şems benimdir. Şems yanımdadır. Şems bendedir” diyebilir. Ve zerrelerle şems arasında müzâheme yoktur. Bütün mahlûkat –bilhassa insanlarda- ferdî olsun, nevî olsun, şerif olsun, hasis olsun; ilim, irade, kudret itibarıyla Cenâb-ı Hakkın tecellîsine mazhardır. Herbirşey, herbir insan, “Allah yanımdadır” diyebilir. Bilhassa insanın zaafı, fakrı,

aczi nisbetinde Cenab-ı Hakkın kurbiyeti ve herbirşeyin Cenâb-ı Hak ile münasebeti olmakla beraber, O da münasebettardır. Ve gayr-ı mütenahi

acz ve fakrı olan insan, gayr-ı mütenahi kudret ve gınâ ve azameti olan Cenâb-ı Hak ile münasebeti ne kadar lâtiftir!

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/17.İ’lem 3/2.p s152 p454)

acz: güçsüzlük, zayıflık adem-i iştigal: meşgul olmamak, ilgilenmemek azamet: büyüklük, yücelik azamet-i rububiyet: Rablığın büyüklüğü; Allah’ın her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması bilâkis: tersine, aksine bilhassa: özellikle cüz’iyat: ferdî, küçük, sınırlı şeyler elcevap: cevap fakr: muhtaçlık ferdî: kişisel, ferde ait gayr-ı mütenahi: sonsuz gınâ: zenginlik, başkasına muhtaç olmama hariç kalmak: dışta, dışarıda kalmak hasis: bayağı, âdi, değersiz irade: dileme, tercih, seçme gücü iştigal: meşgul olma, uğraşma kudret: güç, iktidar, Allah’ın sonsuz güç ve iktidarı kurbiyet: yakınlık, kulun Allah’a yakınlığı lâtif: şirin, ince, hoş maahaza: bununla birlikte mahlûkat: yaratılmışlar, varlıklar mahrum: yoksun mazhar olma: ayna olma, nail olma münafi: aykırı, zıt, ters münasebet: bağlantı, ilgi münasebettar: bağlantılı, ilgili müzâheme: sıkışıklık, sürtüşme, rekabet nakîse: eksiklik, noksanlık nevî: türe ait nisbet: oran sual: soru şeffaf: saydam, parlak şems: güneş şerif: şerefli tecellî: akis, yansıma timsal: görüntü zaaf: zayıflık, güçsüzlük zerre: atom ziya: ışık

24469 (1) Biri de ömür ve yaşayıştır. Bunun da hududu tayin edilmiştir; ne ileri, ve ne de geri bir adım atılamaz. Bunun için elem çekme, mahzun olma. Tahammülünden

âciz, tâkatından hariç olduğun tûl-i emel yükünü yüklenme. Biri de vücuttur. Vücut zaten senin mülkün değildir. Onun mâliki ancak Mâlikü’l-Mülktür. Ve senden daha ziyade senin vücuduna şefkatlidir. Binaenaleyh, Mâlik-i Hakikînin daire-i emrinden hariç o vücuda karıştığın zaman zarar vermiş olursun: ümitsizliği intaç eden hırs gibi.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/5.İ’lem 5/2.p s158 p469)

(1): Dünyada sana ait çok emirler vardır… Biri, cesettir… Biri de hayat ve hayvaniyettir… Biri de insaniyettir… (bk. s157 p468)

âciz: güçsüz daire-i emir: emir dairesi, alanı elem: acı, keder, üzüntü emir: iş, olay, olgu hariç: dış hudud: sınırlar intaç etmek: netice, sonuç vermek mahzun olmak: hüzünlenmek mâlik: sahip Mâlik-i Hakikî: her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) Mâlikü’l-Mülk: bütün mülkün gerçek sahibi olan Allah (c.c.) mülk: sahip olunan şey şefkat: merhamet tahammül: dayanma, katlanma tâkat: güç, kapasite tayin edilmek: belirlenmek tûl-i emel: bitmez tükenmez, sonsuz arzu ve istekler vücud: beden ziyade: çok, fazla

25476 (1) Mezkûr âyetin tabaka-i avâma ait safhasının arkasında şöyle bir safha da vardır ki, nur-u Muhammediyeden (a.s.m.) yaratılan madde-i acîniyeden, seyyarat ile şemsin o nurun mâcun ve hamurundan infisal ettirilmesine işarettir. Bu safhayı delâletiyle teyid eden “Evvelü mâ hâlekallâhü nûrî (2)” hadis-i şerifidir. İkinci misal: “Efeayînâ bil’halkıl evveli bel hüm fî lebsin min halkın cediyd (Kaf 50/15) (3)” olan âyet-i kerimenin tabaka-i avâma ait safhasında şu mânâ vardır: “Onlar, daha acip olan birinci yaratılışlarını şehadetle ikrar ettikleri halde, daha ehven, daha kolay ikinci yaratılışlarını uzak görüyorlar.” Şu safhanın arkasında haşir ve neşrin pek kolay olduğunu tenvir eden büyük bir burhan vardır.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/8.İ’lem 3/2.p s160 p476)

(1): Enbiyâ Sûresi 21/30: “Gökler ve yer bitişik iken Biz onları birbirinden koparıp ayırdık.”

Enbiyâ Sûresi 21/30: “Her canlı şeyi sudan yarattık.”

(2): hadis-i şerif: Cenab-ı Hak her şeyden evvel benim nurumu yarattı.”

(3): Kaf Sûresi 50/15: “Onların ilk yaratılışı Bize zor mu geldi ki, tekrar diriltmekten

âciz olalım? Doğrusu onlar ilk yaratılışlarını kabul ettikleri halde yeni bir yaratıştan

şüphe ediyorlar.”

26487 Birinci şıkta (1) kâinatın zerratı adedince muhalât vardır. Binaenaleyh, herbir zerre, o büyük yükün tahammülünden

âciz olduğunu ikrar ile “Mûcid, Hâlık, Rab, Mâlik, Kayyum ancak Allah’tır” diye şehadetini ilân eder. Ve keza, herbir zerre, herbir mürekkebat, muhtelif lisan ve delâletleriyle şu beyti terennüm ediyorlar: “Ibârâtünâ şettâ ve hüsnüke vâhid / Ve küllün ilâ zâkel cemâli yüşiyr. (2)” Evet, herbir harf kendi vücuduna bir vecihle delâlet eder. Amma kâtibinin, sâniinin vücuduna çok vecihlerle delâlet eder. Evet, “Teemmel sütûreal kâinati feinnehâ / Minel mesâil eağ’lâ ileyke rasâil. (3)”

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/16.İ’lem 2/2.p s164 p487)

(1): (bk. s164 p486)

(2): “Sözlerimiz muhtelifse de, Senin hüsnün birdir. O sözlerin hepsi de o güzelliğe işaret eder.”

(3): “Kâinatın satırlarını dikkatle mütalâa et. Zira onlar, mele-i alâdan sana gönderilmiş mektuplardır.” âciz: güçsüz beyit: iki mısradan oluşan şiir delâlet: işaret etme, gösterme Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) ikrar: doğrulama, kabul etme, kabulü dile getirme kâinat: yaratılmış her şey, evren kâtib: yazan Kayyum: her şeyi kendi varlığıyla ayakta tutan Allah (c.c.) lisan: dil Mâlik: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) mele-i âlâ: en yüce ve yüksek makam Mûcid: icad eden, her şeyi yaratan Allah (c.c.) muhalât: imkânsızlıklar, olması imkânsız olan şeyler muhtelif: çeşitli mürekkebat: bir bütünü oluşturan parçalar, unsurlar Rab: herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) sâni: san’atkâr, san’atla iş yapan şehadet: şahidlik, tanıklık tahammül: dayanma, katlanma terennüm etme: güzel sesle şiir söyleme vecih: yön vücud: varlık zerrat: zerreler, atomlar

27498 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Fıtrat-ı insaniyenin garip bir hali, gaflet zamanında letâif ile havâssın hükümlerini, iltibas ile birbirine banzetir, tefrik edemez. Meselâ, el ile gözü birbirine benzetip hizmetlerini ve vazifelerini tefrik edemeyen bir mecnun, yüksekte gözüyle gördüğü birşeyi almak için elini uzatıyor. El gözün komşusu olduğu münasebetle, onun yaptığı işi el de yapabilir zanneder. Kezâlik, insan-ı gafil, kendi şahsına ait ednâ, cüz’î bir tanzimden

âciz olduğu halde, gururuyla, hayaliyle Cenâb-ı Hakkın ef’âline tahakkümle el uzatıyor.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/23.İ’lem 2/1.p s169 p498)

âciz: güçsüz cüz’î: küçük, basit, bireysel ednâ: en basit, en küçük ef’âl: fiiller, işler fıtrat-ı insaniye: insanın yaratılışı, tabiatı gaflet: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız olma hâli garip: tuhaf, şaşırtıcı, ilginç havâs: duygular, hisler hüküm: yargı, bir şeyi diğer bir şeye olumlu veya olumsuz isnad etme; “namaz farz bir ibadettir” gibi iltibas: karıştırma insan-ı gafil: vurdum duymaz, habersiz, sorumsuz insan kezâlik: bunun gibi letâif: insanın mânevî yapısında bulunan ince duygular mecnun: deli tahakküm: zorla, dilediği gibi hükmetme, baskı altına alma tanzim: düzenleme, düzene koyma tefrik etmek: ayırmak, ayırd etmek

28504 İ’lem eyyühe’l-aziz!

“Sübhanallah”, “Elhamdü lillah”, “Allahu ekber” – bu üç mukaddes cümlenin faidelerini ve mahall-i istimallerini dinle:

1) Kalbinde hayat bulunan bir insan, kâinata, âleme bakarken, idrâkinden

âciz, bilhassa şu boşlukta yapılan İlâhî manevraları görmekle hayretler içinde kalır. İşte bu gibi hayret ve dehşet-engiz vaziyetleri, ancak “Sübhanallah” cümlesinden nebean eden mâ-i zülâli içmekle o hayret ateşi söner.

3) Aynı o insan, mahlûkat-ı acibe ve harekât-ı garîbeden aklının tartamadığı ve zihninin içine alamadığı şeyleri gördüğü zaman, “Allahu ekber” demekle rahat bulur. Yani, Hâlıkı daha azîm ve daha büyüktür. Onların halk ve tedbirleri kendisine ağır değildir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/26.İ’lem 1/1.p s171 p504)

29556 (1) Ey nev-i beşerin nefs-i emmâresi!

Bu temsile bak, beşeri nereye sevk ettiğini bil. Meselâ bizim önümüzde iki yol var. Birisinden gidiyoruz. Görüyoruz ki, her adım başında biçare,

âciz bir adam bulunur. Zalimler hücum edip malını, eşyasını gasp ederek kulübeciğini harap ediyorlar. Bazen de yaralıyorlar. Öyle bir tarzda ki, acınacak haline semâ ağlıyor. Nereye bakılsa, hal bu minval üzere gidiyor. O yolda işitilen sesler zalimlerin gürültüleri, mazlumların ağlayışları olduğundan, umumî bir matem o yolu kaplıyor. İnsan, insaniyet cihetiyle gayrın elemiyle müteellim olduğundan, hadsiz bir eleme giriftar oluyor. Halbuki vicdan bu derece teellüme tahammül edemediğinden, o yolda giden iki şeyden birisine mecbur olur: Ya insaniyetten tecerrüt edip ve nihayetsiz vahşeti iltizam ederek öyle bir kalbi taşıyacak ki, kendi selâmetiyle beraber umumun helâketi onu müteessir etmesin; veyahut kalb ve aklın muktezasını iptal etsin.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/4.p s200 p556)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

30564 (1) Hem senin şakirdin mütemerriddir. Fakat bir lezzeti için nihayet zilleti kabul eden miskin bir mütemerriddir. Hasis bir menfaat için şeytanın ayağını öper derecede alçaklık gösterir. Hem cebbardır. Fakat kalbinde bir nokta-i istinad bulamadığı için, zâtında gayet

âciz bir cebbâr-ı hodfuruştur. O şakirdin gaye-i himmeti hevesât-ı nefsâniyeyi tatmin ve hamiyet ve fedakârlık perdesi altında kendi menfaat-i nefsini arayan ve hırs ve gururunu teskin etmeye çalışan bir dessastır. Nefsinden başka ciddî olarak hiçbirşeyi sevmiyor, herşeyi nefsine feda ediyor.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/12.p s204 p564)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen cebbar: zorba, zalim cebbâr-ı hodfuruş: kendini beğenen, satmaya çalışan zorba dessas: hilebaz, aldatıcı gaye-i himmet: gayret ve çaba harcanarak ulaşmak istenilen hedef, gaye hamiyet: din ve vatan gibi mukaddes değerleri ve kendi aile ve yakınlarını koruma duygusu ve gayreti hasis: âdi, değersiz hevesât-ı nefsâniye: nefsin gelip geçici olan arzu ve istekleri menfaat-i nefs: kişisel çıkar miskin: zayıf mütemerrid: inatçı, dik kafalı nefs: kişinin kendisi nihayet: sınırsız nokta-i istinad: dayanak noktası şakirt: talebe, öğrenci teskin etmek: sakinleştirmek, rahatlatmak zâtında: kendi şahsında zillet: hor ve hakir duruma düşme, aşağılanma

31583 Hayvânî valideler, yavrularını, küçük iken vazifeleri bulunduğundan, lezzetle himayeye çalışır (1). Büyük olduktan sonra vazife kalkar, lezzet de gider. Yavrusunu döver, elinden daneyi alır. Yalnız, insan nev’indeki validelerin vazifeleri bir derece devam eder. Çünkü insanlarda, zaaf ve

acz itibarıyla, daima bir nevi çocukluk var; her vakit de şefkate muhtaçtır. İşte umum hayvânâtın, horoz gibi çobanlık eden erkeklerine ve tavuk gibi validelerine bak, anla ki, bunlar kendi hesabına ve kendileri namına, kendi kemâlleri için o vazifeyi görmüyorlar. Çünkü hayatını, vazifede lâzım gelse feda ediyorlar. Belki vazifeleri, onları o vazifeyle tavzif eden ve o vazife içinde rahmetiyle bir lezzet derc eden Mün’im-i Kerîmin hesabına ve Fâtır-ı Zülcelâlin namına görüyorlar.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/4.p s213 p583)

(1): (bk. s212 p582)

acz: güçsüzlük dane: tane, tohum derc eden: yerleştiren Fâtır-ı Zülcelâl: sonsuz haşmet ve büyüklük sahibi olan ve her şeyi yoktan benzersiz olarak yaratan Allah (c.c.) hayvânât: hayvanlar hayvânî: hayvanlardan olan himaye: koruma itibarıyla: açısından kemâl: mükemmellik, olgunluk Mün’im-i Kerîm: sonsuz cömertlik sahibi ve nimet verici Allah (c.c.) namına: adına nev’: tür, çeşit rahmet: şefkat, merhamet tavzif eden: görevlendiren umum: bütün valide: anne zaaf: zayıflık

32587 Buna binaen (1) herbirşey, bir Kadîr-i Ezelînin vücub-u vücuduna İKİ cihetle şehadet eder.

BİRİ: Tâkatinin binler derece fevkinde vazifeleri görmekteki

acz-i mutlak lisanıyla o Kadîrin vücuduna şehadet eder.

İKİNCİSİ: Herbirşey, nizam-ı âlemi teşkil eden düsturlara ve muvazene-i mevcudatı idame eden kanunlara tatbik-i hareket etmekle o Alîm-i Kadîre şehadet eder. Çünkü zerre gibi bir câmid, arı gibi küçük bir hayvan, Kitab-ı Mübînin mühim ve ince meseleleri olan nizam ve mizanı bilmez. Câmid bir zerre, arı gibi küçük bir hayvan nerede? Semâvat tabakalarını bir defter sahifesi gibi açıp, kapayıp toplayan Zât-ı Zülcelâlin elindeki Kitab-ı Mübînin mühim, ince meselelerini okumak nerede? Eğer sen divanelik edip zerrede o kitabın ince hurufâtını okuyacak kadar bir göz bulunduğunu tevehhüm etsen, o vakit ozerrenin şehadetini redde çalışabilirsin.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/8.p s215 p587)

(1): (bk. s214 p586)

acz-i mutlak: sınırsız güçsüzlük Alîm-i Kadîr: her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten Allah (c.c.) binaen: dayanarak câmid: cansız cihet: yön divanelik: akılsızlık düstur: kanun fevkinde: üstünde hurufât: harfler idame eden: devam ettiren Kadîr: her şeye gücü yeten, sonsuz güç ve kudret sahibi Allah (c.c.) Kadîr-i Ezelî: her şeye gücü yeten ve varlığının başlangıcı ve sonu olmayan Allah (c.c.) Kitab-ı Mübîn: her şeyin açıkça yazılı olduğu, Allah katındaki kitap lisan: dil mizan: ölçü, denge muvazene-i mevcudat: kâinattaki varlıkların ölçü ve denge içinde olması mühim: önemli nizam: düzen nizam-ı âlem: âlemin düzeni semâvat: gökler şehadet etmek: şahitlik etmek tâkat: güç, kapasite tatbik-i hareket: uygun hareket teşkil eden: oluşturan tevehhüm etmek: sanmak, zannetmek vazife: görev vücub-u vücud: Allah’ın varlığının zorunlu oluşu, var olmak için bir sebebe muhtaç olmaması vücud: varlık Zât-ı Zülcelâl: sonsuz büyüklük ve haşmet sahibi Allah (c.c.) zerre: atom

33602 (1) “Ey Hâlık-ı Kerîmim ve ey Rabb-i Rahîmim!

Senin Said ismindeki mahlûkun ve masnuun ve abdin, hem âsi, hem

âciz, hem gafil, hem cahil, hem alîl, hem zelîl, hem müsi’, hem müsin, hem şakî, hem seyyidinden kaçmış bir köle olduğu halde, kırk sene sonra nedamet edip Senin dergâhına avdet etmek istiyor. Senin rahmetine iltica ediyor. Hadsiz günah ve hatîatlarını itiraf ediyor. Evham ve türlü türlü illetlerle müptelâ olmuş, Sana tazarru ve niyaz eder. Eğer kemâl-i rahmetinle onu kabul etsen, mağfiret edip rahmet etsen, zaten o Senin şânındır. Çünkü Erhamürrâhimînsin. Eğer kabul etmezsen, Senin kapından başka hangi kapıya gideyim? Hangi kapı var? Senden başka Rab yok ki dergâhına gidilsin. Senden başka hak mâbud yoktur ki ona iltica edilsin.” Lâ ilâhe illâ ente vahdeke lâ şeriyke leke âhırul kelâmi fid dünya ve evvelül kelâmi fil âhıreti ve fil kabri: Eşhedü en lâilâhe illallâh ve eşhedü enne muhammeden resûlüllâh sallallâhü teâlâ aleyhi ve sellem (2).

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/12.Nota 5/5.p s222 p602)

(1): Arabî yazılmış münâcat ve niyazın bir kısmının Türkçe meâlinin devamıdır (bk. s220 p598):

34609 İşte, ubudiyetin esası olan,

acz ve fakr ve kusur ve naksını bilmek ve niyaz ile dergâh-ı Ulûhiyete karşı secde etmeye bedel naz ve fahr suretinde gidenler, zerrecik kalbini Arşa müsavi tutar. Katre gibi makamını, deniz gibi evliyanın makamâtıyla iltibas eder. Kendini o büyük makamâta yakıştırmak ve o makamda kendini muhafaza etmek için, tasannuâta, tekellüfâta, mânâsız hofuruşluğa ve birçok müşkilâta düşer. Elhasıl, hadiste vardır ki: “Helekennâsü illel âlimûne ve helekel âlimûne illel âmilûne ve helekel âmilûne illel muhlisûne vel muhlisûne alâ hatarin azîm (1)” Yani, medar-ı necat ve halâs, yalnız ihlâstır. İhlâsı kazanmak çok mühimdir. “Bir zerre ihlâslı amel, batmanlarla hâlis olmayana müreccahtır (2).” İhlâsı kazandıran, harekâtındaki sebebi sırf bir emr-i İlâhî ve neticesi rıza-yı İlâhî olduğunu düşünmeli ve vazife-i İlâhiyeye karışmamalı.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/3.mesele 3/2.p s225 p609)

(2): Hadis-i şerif: el-Hâkim,el-Müstedrek 4:341; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ 1:244.

35636 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Sen kendi vücudunu yapmaya kadir değilsin. Ve elin onu icad etmekten kasırdır.

Başkaları dahi o işten

âciz ve kasırdırlar. İstersen tecrübe et bakalım. Şecere-i kelimat denilen bir lisanı veya muhaberat ve ezvak santralı olarak bir ağzı yap. Elbette yapamayacaksın. Öyleyse Allah’a şirk yapma! “İnneş şirke le zulmün azıym (Lokman 31/13) (1)”

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/12.İ’lem 1/1.p s241 p636)

(1): Lokman Sûresi (31/13): “Muhakkak ki, şirk pek büyük bir zulümdür.”

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen ezvak: zevkler, lezzetler icad: yaratma, var etme kadir: güçlü, kuvvetli kasır: yetersiz, eksik, noksan lisan: dil muhaberat: haberleşmeler, konuşmalar şecere-i kelimat: sözler ağacı şirk: ortak koşma

36639 İ’lem eyyühe’l-aziz!

âciz kaldıkları emâneti insan haml ettiği cihetle cilâlanmış, cilvelenmiş bir şekle girmiştir. Çünkü, o emânetin mazmunlarından biri de, insanın sıfât-ı İlâhiyeyi fehmetmek için bir vâhid-i kıyasî vazifesini görmektir. İnsanın hilkatinden maksat bu gibi şeyler olduğu halde, kısm-ı ekserîsi perde olurlar, sed olurlar. Vazifesi fetih ve açmak iken kapatıyor, bağlıyor. Ziya ve ışığı neşir iken söndürüyor. Allah’ı tevhid etmek yerine şirk yapıyor. Ve keza, nur-u iman ile Allah’a bakıp mülkü ona teslim etmekle –itikaden- mükellef iken, ene rasadıyla halka bakarak Allah’ın mülkünü onlara taksim ediyor. Hakikaten “İnnel insane le zalumün cehûl (1)”.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/15.İ’lem 1/1.p s242 p639)

(1): İnsan çok zâlim ve çok câhildir.

âciz: güçsüz, zavallı, zayıf arz: dünya burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil, kanıt Cemâl-i Ezelî: ezelî ve sonsuz güzellik sahibi olan Allah (c.c.) cibâl: dağlar cihet: taraf, yön cilvelenme: cilâlanma, parlama ene: ben, benlik fehmetmek: anlamak fetih: açma hakikaten: gerçekten haml etme: yüklenme hazine-i İlâhiye: İlâhî hazine hilkat: yaratılış i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! itikaden: inanç gereği Kadîr-i Ezelî: varlığının başlangıcı olmayan ve her şeye gücü yeten sonsuz kudret sahibi Allah (c.c.) keşif: gizli bir şeyi açığa çıkarma, bulma kısm-ı ekserî: büyük bir kısmı mahfî: gizli, saklı mâkes-i nurânî: nurlu ayna, nurun, ışığın yansıdığı yer maksat: amaç, gaye mazmun: bir şeyin içerdiği mânâ, kavram mir’at: ayna mükellef: yükümlü, sorumlu neşir: yayma nur-u iman: iman nuru, aydınlığı rasad: dürbün, gözetleme aleti semâvat: gökler sıfât-ı İlâhiye: Allah’ın sıfatları, mukaddes özellikleri, nitelikleri şeffaf: saydam, parlak şirk: ortak koşma taksim etmek: bölüştürmek, ayırtmak tecellî: belirme, görünme, yansıma tevhid: birleme, her şeyin bir olan Allah’a ait olduğunu bilme ve inanma vâhid-i kıyasî: ölçü birimi ziya: ışık, parlaklık

37640 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Ey nefis! Eğer takvâ ve amel-i salih ile Hâlıkını razı ettiysen, halkın rızasını tahsile lüzum yoktur; o kâfidir. Eğer halk da Allah’ın hesabına rıza ve muhabbet gösterirlerse, iyidir. Şayet onlarınki dünya hesabına olursa, kıymeti yoktur. Çünkü onlar da senin gibi

âciz kullardır. Maahaza, ikinci şıkkı takip etmekte şirk-i hafî olduğu gibi, tahsili de mümkün değildir. Evet, bir maslahat için sultana müracaat eden adam sultanı irzâ etmiş ise, o iş görülür. Etmemişse, halkın iltimasıyla çok zahmet olur. Maamâfih, yine sultanın izni lâzımdır. İzni de rızasına mütevakkıftır.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/16.İ’lem 1/1.p s242 p640)

âciz: güçsüz, zayıf, zavallı amel-i salih: Allah için yapılan iyi işler Hâlık: her şeyin yaratıcısı Allah (c.c.) iltimas: tavsiye, rica, istirham irzâ etmek: razı etmek, hoşnut etmek kâfi: yeterli maahaza: bununla beraber maamâfih: bununla beraber, böyle iken maslahat: fayda, gaye müracaat: başvurma mütevakkıf: -e bağlı olma nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, zevk ve isteklere sevk eden duygu rıza: memnuniyet şirk-i hafî: gizli şirk, ortak koşma tahsil: elde etme, kazanma takvâ: Allah’ın emir ve yasaklarına titizlikle uyma

38656 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Şems, kamer, yıldız, arz gibi ecrâmı kabzasında tutan kudret, o ecrâmı öyle bir suhuletle tanzim etmiştir ki, dağılan tesbih tanelerini ipe dizen adam gibi, ne bir

acz görmüştür ve ne başkasının yardımına ihtiyaç olmuştur.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/31.İ’lem 1/1.p s249 p656)

acz: güçsüzlük, zayıflık arz: Dünya ecrâm: gezegenler, yıldızlar, gök cisimleri i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kabza: el, avuç kamer: ay kudret: güç, iktidar suhulet: kolaylık şems: Güneş tanzim etmek: düzenlemek

39692 ALTINCI BASAMAK:

Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan, nev-i beşeri itaate irşad, isyandan zecr ve men etmek üzere kullandığı üslûb-u âlisine bak: “Yâ mağ’şerel cinni vel insi inis’tetağ’tüm en ten’füzû min aktâris semevâti vel ardı fen’füzû lâ ten’füzûne illâ bisul’tân (Rahman Sûresi 55/23)” Yani, “Ey ins ve cin cemaati! Mülkümden hariç bir memlekete çıkıp kurtulmak için semâvat ve arzın aktarından çıkmaya kuvvetiniz varsa çıkınız. Amma ancak bir sultan ile çıkarsınız.” Kur’ân-ı Kerîm bu âyet ile, pek geniş saltanat-ı rububiyete karşı ins ve cinnin

aczlerini ilân zımnında nidâ ediyor: “Ey insan-ı hakîr, sağîr,

âciz! Ne suretle, şeytanları recmeden melâike ile necimlerin, şemslerin, kamerlerin itaat ettikleri Sultan-ı Ezele isyan ediyorsunuz. Nasıl kocaman yıldızları mermi, kurşun yerinde kullanabilen bir askere sahip olan bir sultana karşı isyan etmeye cesaret ediyorsunuz?”

(MN Onuncu Risale 49/1.İ’lem (7basamaklı Merdiven/6.basamak) 5/4.p s267 p692)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen acz: acizlik, güçsüzlük, zayıflık aktar: bölgeler, dört bir taraf arz: yer, dünya âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi cemaat: topluluk ins: insanlar insan-ı hakîr: ufak tefek olan insan irşad: doğru yolu gösterme kamer: ay Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla mu’cize olan, benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân melâike: melekler men etmek: yasaklamak mülk: sahip olunan ve hükmedilen şey necim: yıldız nev-i beşer: insanlar nidâ etmek: seslenmek recim: taşlama recmetmek: taşlamak sağîr: küçük saltanat-ı rububiyet: rablık saltanatı semâvat: gökler Sultan-ı Ezel: Ezel Sultanı; bütün zamanlara hâkim olan zaman üstü Sultan, Allah (c.c.) suret: şekil şems: güneş üslûb-u âli: yüksek ifade tarzı zecr: sakındırma, yasaklama zımnında: açıkça olmayıp, dolayısıyla üstü kapalı olarak içinde var olan

40697 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Acz de aşk gibi Allah’a isal eden yollardan biridir. Amma

acz yolu, aşktan daha kısa ve daha selâmettir. Ehl-i sülûk, tarîk-i hafâda letâif-i aşere üzerine, tarîk-i cehirde nüfus-u seb’a üzerine sülûk etmişlerdir. Bu fakir,

âciz ise dört hatveden ibâret, hem kısa, hem sehl bir tarîki, Kur’ân’ın feyzinden istifade etmiştir.

Birinci hatveyi “Felâ tüzek’kû en’füseküm (Necm 53/32) (1)” âyetinden,

İkinci hatveyi “Velâ tekûnû kel’lezine nesul’lâhe feen’sâhüm en’füsehüm (Haşir 59/19) (2)” âyetinden,

Üçüncü hatveyi “Mâ esâbeke min hasenetin feminel’lâhi ve mâ esâbeke min sey’yietin femin nefsik (Nisâ 4/79) (3)” âyetinden,

Dördüncü hatveyi “Kül’lü şey’in hâlikün illâ vec’heh (Kasas 28/88) (4)” âyetinden ahzetmiştir. Bunların izahı: (5)

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/5.İ’lem (dört hatvedir) 1/1.p s270 p697)

(1): Necm Sûresi 53/32: “Nefislerinizi temize çıkarmayın.”

(2): Haşir Sûresi 59/19: “Allah’ı unutanlar gibi olmayın ki, Allah da onlara kendi nefislerini unutturmuştur.”

(3): Nisâ Sûresi 4/79: “Sana her ne iyilik erişirse Allah’tandır. Sana her ne kötülük gelirse, o da kendi nefsindendir.”

(4): Kasas Sûresi 28/88: “Onun zatından başka herşey helâk olup gidicidir.”

(5): (bk. p698-p700)

âciz: güçsüz acz: acizlik, güçsüzlük ahzetmek: almak âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi ehl-i sülûk: tarikat yolunda yürüyenler fakir: muhtaç feyz: ihsan, bağış, kerem hatve: basamak, mertebe ibâret: meydana gelmiş, toplanmış i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! isal etmek: ulaştırmak, eriştirmek istifade etmek: faydalanmak, yararlanmak letâif-i aşere: on lâtife veya duygu nüfus-u seb’a: nefsin yedi mertebesi sehl: kolay selâmet: esenlikli, güvenli sülûk etmek: yol almak tarîk: mânevî yol tarîk-i cehriye: açık olarak ve yüksek sesle zikir eden tarikat tarîk-i hafâ: gizli olarak zikir yapılan tarikat

41699 (1) ÜÇÜNCÜ HATVE:

Kendi nefsinde, torbasında, kusur, naks,

acz, fakrdan mâadâ birşeyi bırakmamalıdır. Bütün mehâsin, iyilikler, Fâtır-ı Hakîm tarafından in’am edilen nimetler olup Hamdi iktiza eder. Fahri istilzam etmediklerini itikad ve telâkki edilmelidir. Bu mertebede onun tezkiyesi, kemâlinin adem-i kemâlinde, kudretinin

aczinde, gınasının fakrında olduğunu bilmekten ibarettir.

DÖRDÜNCÜ HATVE: Kendisi istiklâliyet halinde fâni, hâdis, mâdum olduğunu ve esmâ-i İlâhiyeye ayinedarlık ettiği halde şahit, meşhud, mevcut olduğunu bilmekten ibarettir. Bu mertebede onun tezkiyesi, vücudunda ademini, ademinde vücudunu bilmekle “Lehül’mülkü ve lehül’hamdü (2)” yü kendisine vird ittihaz etmektir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/5.İ’lem (dört hatveden/3.4.hatveler) 2/1.p s271 p699)

(1): (dört hatve için bk. p697-p700)

(2): Mülk umumen Onundur; hamd de Ona mahsustur.

acz: acizlik, güçsüzlük adem: yokluk, hiçlik adem-i kemâl: kemâlsizlik, mükemmel olmama ayinedarlık: bir şeyin özelliklerini yansıtma, aynalık görevi yapma esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri fahr: gurur, övünme fakr: fakirlik, muhtaçlık fâni: geçici olan, ölümlü Fâtır-ı Hakîm: her şeyi hikmetle ve benzersiz şeyleri üstün san’atıyla yaratan Allah (c.c.) gına: zenginlik hâdis: sonradan olan hamd: minnet, teşekkür ve övgülerini sunma hatve: basamak, mertebe ibaret: meydana gelmiş, toplanmış iktiza etmek: gerektirmek in’am edilen: nimet olarak verilen istiklâliyet: bağımsızlık, bir şeye bağlı olmayış istilzam etmek: gerektirmek itikat etmek: inanmak ittihaz etmek: edinmek, kabullenmek kemâl: fazilet, iyilik, mükemmellik kudret: güç, iktidar mâadâ: -den başka, gayri mâdum: yok mahsus: özel, has mehâsin: güzellikler, iyilikler mertebe: makam meşhud: şahit olunan, görülen, gözlemlenen mevcut: var naks: eksiklik, noksanlık nefis: bir kimsenin kendisi telâkki etmek: kabul etmek tezkiye: temizleme, arındırma vird: devamlı yapılan zikir vücud: varlık

42717 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Senin önünde çok korkunç büyük meseleler vardır ki, insanı ihtiyata, ihtimama mecbur eder.

BİRİSİ: Ölümdür ki, insanı dünyadan ve bütün sevgililerinden ayıran bir ayrılmaktır.

İKİNCİSİ: Dehşetli, korkulu ebed memleketine yolculuktur.

ÜÇÜNCÜSÜ: Ömür az, sefer uzun, yol tedariki yok, kuvvet ve kudret yok,

acz-i mutlak gibi elîm elemlere mâruz kalmaktır. Öyleyse, bu gaflet ü nisyan nedir? Devekuşu gibi başını nisyan kumuna sokar, gözüne gaflet gözlüğünü takarsın ki Allah seni görmesin. Veya sen Onu görmeyesin. Ne vakte kadar zâilât-ı fâniyeye ihtimam ve bâkiyat-ı dâimeden tegafül edeceksin? (MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/19.İ’lem 1/1.p s278 p717)

acz-i mutlak: sınırsız güçsüzlük bâkiyat-ı dâime: daimî, bâki şeyler ebediyet: sonsuzluk elem: acı, keder elîm: acı ve sıkıntı veren gaflet: dalgınlık, dünya ile ilgili şeylere dalarak mânevî sorumluluklarına karşı habersiz olma İhtimam: önem verme i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kudret: güç, iktidar mâruz kalmak: etkisi altına girmek nisyan: unutkanlık tedarik: hazırlık tegafül etmek: gaflet ediyormuş gibi davranmak zâilât-ı fâniye: geçici, yok olucu şeyler

43721 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Sen şecere-i hilkatin ya bir semeresi veya bir çekirdeğisin. Cismin itibarıyla küçük,

âciz, zayıf bir cüzsün. Lâkin Sâni-i Hakîm lütfu ile, lâtif san’atı ile seni cüz’lükten küllîliğe çıkartmıştır. Evet cismine verilen hayat sayesinde, geniş duyguların ile âlem-i şehadet üzerinde cevelân etmekle filcümle cüz’iyet kaydından kurtulmuşsun. Ve keza, insaniyet itâsıyla bilkuvve “küll” hükmündesin. Ve keza, iman ve İslâmiyet ihsanıyla bilkuvve “küllî” olmuşsun. Ve keza, mârifet ve muhabbetin in’âmıyla muhit bir nur olmuşsun. Binaenaleyh, dünyaya ve cismanî lezâize meyledersen,

âciz, zelil bir “cüz’î” olursun. Eğer cihazatını insaniyet-i kübrâ denilen İslâmiyet hesabına sarf edersen, bir “küllî” ve bir “küll” olursun.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/23.İ’lem 1/1.p s280 p721)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen âlem-i şehadet: görünen âlem bilkuvve: potansiyel, duygu ve kabiliyet halinde binaenaleyh: bundan dolayı cevelân etmek: dolaşmak, gezmek cihazat: cihazlar, duyu ve organlar cisim: maddî varlık cismanî: maddî, bedenî cüz: ferd, parça cüz’î: ferd, birey cüz’iyet: bireylik, ferdlik, küçüklük filcümle: bütünüyle, genellikle ihsan: bağış, ikram i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! in’âm: nimetlendirme insaniyet: insanlık insaniyet-i kübrâ: en büyük insanlık itâ: ihsan etme, verme itibarıyla: bakımından keza: aynı, aynı biçimde küll: bütün küllî: bir tür veya bir sınıf kadar kapsamlı; kapsamlı varlık lâtif: ince, güzel lezâiz: lezzetler lütuf: ihsan, ikram mârifet: Allah’ı tanıma, bilme meyletmek: eğilim göstermek muhabbet: sevgi muhit: her şeyi içine alan, kuşatan Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sarf etmek: harcamak, kullanmak semere: meyve şecere-i hilkat: yaratılış ağacı zelil: aşağı, alçak

44734 İ’lem eyyühe’l-aziz!

acz ve fakrı kaldırmaya iktidarınız varsa, pekâlâ, dini de terk ediniz, şeâiri de kaldırınız. Ve illâ dilinizi kesin, konuşmayınız. Bakınız arkamızda pençelerini açmış hücuma hazır ecel arslanı tehdit ediyor. Eğer iman kulağıyla Kur’ân’ın sadâsını dinleyecek olursan, o ecel arslanı bir burak olur. Bizleri rahmet-i Rahmâna ulaştıracaktır. Ve illâ o ecel, yırtıcı bir hayvan gibi bizleri parçalar. Bâtıl itikadınız gibi, ebedî bir firak ile dağıtacaktır. Ve keza, önümüzde idam sehpaları kurulmuştur. Eğer imân ile, îkanla Kur’ân’ın irşadını dinlersen, o sehpa ağaçlarından, sefine-i Nuh gibi sahil-i selâmete, yani âlem-i âhirete ulaştırıcı bir sefine yapılacaktır. Ve keza, sağ yanımızda fakr yarası, solda da

acz, zaaf cerihası vardır. Eğer Kur’ân’ın ilâçlarıyla tedavi edersen, fakrımız rahmet-i Rahmân’ın ziyafetine şevk ve iştiyaka inkılâp edecektir.

Acz ve zâfımız da Kadîr-i Mutlakın dergâh-ı izzetine iltica için bir davet tezkeresi gibi olur. (1) (MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/35.İ’lem 2/1.p s285 p734)

(1): (bk. s286 p735)

acz: güçsüzlük âdet: alışkanlık âlem-i âhiret: âhiret âlemi, öldükten sonraki hayat bâtıl: doğru olmayan, din açısından bir gerçeği olmayan burak: Cennete ait bir binek ceriha: yara dergâh-ı izzet: izzet sahibi Allah’ın kapısı ebedî: sonsuz ecel: ölüm vakti ecnebî: yabancı fakr: muhtaçlık firak: ayrılık îkan: iyi ve kesin olarak bilmek iktidar: güç, kudret i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! illâ: aksi halde iltica: sığınma inkılâp etmek: değiştirmek, dönüştürmek irşad: doğru yolu gösterme iştiyak: çok şiddetli arzu ve istek itikad: inanç ittibâ: tâbi olmak, bağlanmak Kadîr-i Mutlak: her şeye gücü yeten, sınırsız güç ve kudret sahibi Allah (c.c.) keza: bunun gibi müdafaa: savunma nurcu: Risale-i Nur talebeleri rahmet-i Rahmân: rahmet ve şefkat tecellîsi bütün varlıkları kuşatan Allah’ın rahmeti sadâ: ses sahil-i selâmet: kurtuluş sahili sefine: gemi sefine-i Nuh: Nuh’un gemisi şeâir: işaretler; İslâm’a sembol olmuş şeyler, iş ve ibâdetler şeâir-i İslâmiye: İslâm’a sembol olmuş şeyler, iş ve ibâdetler şevk: şiddetli arzu ve istek talebe: öğrenci tezkere: belge tilmiz: öğrenci zeval: geçip gitme, sona erme zaaf: zayıflık

45737 (1) Ve keza, insanın bir cihetle kıl kadar bir ihtiyarı, zerre kadar bir iktidarı, şuâ kadar bir hayatı, dakika kadar bir ömrü, cüz’i bir cüz kadar mevcudiyeti varsa da, diğer cihetle hadsiz bir

acz ve fakrı da vardır. Kadîr-i Mutlak ve Ganiyy-i Mutlakın tecelliyatına geniş bir mâkes olur. Ve keza, insan hayat-ı dünyeviye cihetiyle bir çekirdek olup, pek büyük semere ve sümbüller vermek için kendisine tevdi edilen cihazatı, bazı maddeleri elde etmek için tavuk gibi toprakları, gübreleri, necisleri eşmeye sarf eder, faidesiz tefessüh eder. Ve hayat-ı mâneviye cihetiyle emelleri ebede kadar uzanan bir şecere-i bâkiyedir. Ve keza, insan fiil ve sa’yi cihetiyle zayıf bir hayvan olup dâire-i sa’yi pek dardır. İnfial, sual, dua cihetiyle Rahmân-ı Rahîmin aziz bir misafiridir.

Dairesi hayal kadar geniştir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/36.İ’lem 3/2.p s287 p737)

(1): (bk. s287 p736)

acz: güçsüzlük aziz: çok değerli, izzetli cihet: yön cihazat: cihazlar, donanım cüz: parça, bölüm cüz’i: ferd, birey dâire-i sa’y: çalışma alanı ebed: sonsuzluk emel: arzu, istek fakr: muhtaçlık Ganiyy-i Mutlak: sınırsız zenginliğe sahip olan Allah (c.c.) hadsiz: sınırsız hayat-ı dünyeviye: dünya hayatı hayat-ı mâneviye: mânevî hayat, maddî olmayan hayat ihtiyar: seçme, tercih etme gücü iktidar: güç, kuvvet infial: fiilden etkilenme, bir etkinin gücü altında hareket etme Kadîr-i Mutlak: her şeye gücü yeten, sınırsız güç ve kudret sahibi Allah (c.c.) keza: bunun gibi mâkes: yansıma yeri, ayna mevcudiyet: var olma hâli necis: pis Rahmân-ı Rahîmin: rahmet ve merhameti bütün varlıkları kaplayan ve her bir varlığa hususî rahmet ve merhamet tecellîleri olan Allah (c.c.) sarf etmek: harcamak sa’y: çalışma semere: meyve, sonuç şecere-i bâkiye: bâki, sonsuz bir ağaç şuâ: ışık hüzmesi, parıltı tecelliyat: tecelliler; yansımalar tefessüh etmek: bozulmak tevdi edilen: bırakılan, emanet edilen zerre: en küçük madde parçası

46739 “Yâ eyyü hannâsü entümül fükarâ ü ilellâh (Fâtır 35/15) (1)”

İ’lem eyyühe’l-aziz! İnsandaki kusur sonsuz olduğu gibi,

acz, fakr ve ihtiyacına da nihayet yoktur. İnsana tevdi edilen açlık ile nimetlerin lezzetleri tebarüz ettiği gibi; insandaki kusur, kemâlat-ı Sübhâniye derecelerine bir mirsaddır. İnsandaki fakr gınâ-i rahmetin derecelerine bir mikyastır. İnsandaki

acz, kudret ve kibriyâsına bir mizandır. İnsandaki tenevvü-ü hâcât, envâ-ı niam ve ihsanatına bir merdivendir. Öyleyse fıtratından gaye ubudiyettir. Ubudiyet ise, dergâh-ı izzetine kusurlarını “Estağfirullah” ve “Sübhânallah” ile ilân etmektir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/37.İ’lem 1/1.p s288 p739)

(1): Fâtır Sûresi 35/15: “Ey insanlar, hepiniz Allah’a muhtaçsınız. Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir ve her türlü övgüye lâyıktır.”

acz: güçsüzlük dergâh-ı izzet: izzet sahibi Allah’ın yüce kapısı envâ-ı niam: nimetlerin çeşitliliği Estağfirullah: Allah’tan af dilemek fakr: muhtaçlık fıtrat: yaratılış, mizaç gaye: amaç gınâ-i rahmet: rahmetin zenginliği, rahmet ve merhametin geniş tecellileri ihsanat: iyilikler, bağışlar, lütuflar i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kemâlat-ı Sübhâniye: bütün eksikliklerden yüce olan Allah’ın sonsuz mükemmellikteki sıfatları, nitelikleri kibriyâ: azamet, büyüklük kudret: güç, iktidar mikyas: ölçek, ölçü birimi mirsad: dürbün; projektör mizan: ölçü, tartı nihayet: son nimet: iyilik, lütuf, ihsan Sübhânallah: Allah her türlü eksiklikten sonsuz derecede yücedir tebarüz etme: ortaya çıkma, belirip görünme tenevvü-ü hâcât: ihtiyaçların çeşitliliği tevdi edilen: emanet olarak verilen ubudiyet: Allah’a kulluk

47759 Mu’cize-i Kübradan birkaç katreyi tazammun eden ON DÖRDÜNCÜ REŞHA.

BİRİNCİ KATRE: Nübüvvet-i Ahmediyeyi (a.s.m.) ispat eden deliller ne tâdât ve ne tahdit edilemez. Ehl-i tahkik ve yüksek insanlarca, beyanları hakkında yapılan tasnifler pek çoktur.

Acz ve kusurum ile “Şuâat” adlı eserimde o şemsin bazı şuâları beyan edildiği gibi, “Lemeat” adlı ikinci bir eserimde Kur’ân’ın î’câz dereceleri, kırka iblâğ edilmiştir. Ve o vücuh-u î’câzdan belâgat-i nazmiyeye ait bir vecihte “İşârâtü’l-Î’câz” nâm eserimde beyan edilmiştir. İştihası olanları o üç kitabı tavsiye ediyorum.

(MN On Dördüncü Reşha (Mu’cize-i Kübradan 6 katre) 6/1.katre 1/1.p s298 p759)

acz: acizlik, güçsüzlük belâgat-i Nazmiye: nazma ait belâgat; şiirin düzgün, kusursuz, yerinde, hâlin ve makamın icabına göre söylenmesi beyan: açıklama, izah delil: kanıt ehl-i tahkik: gerçeği araştıran ve delilleriyle bilen âlimler iblâğ edilmek: belli bir seviyeye ulaştırılmak, çıkarılmak î’câz: mu’cize oluş, bir benzerini yapmakta başkalarını aciz bırakma İşârâtü’l-Î’câz: Kur’ân’ın mu’cizeliğine dair Üstad Bediüzzaman’ın yazdığı bir tefsir iştah: istek, arzu katre: damla Lemeat: parıltılar; 1921 yılında telif edilen ve bazı Nur risalelerinin özetleri hükmünde olan bir eserdir, Sözlerin sonuna konulmuştur mu’cize-i kübra: büyük mu’cize; burada Kur’ân kastedilmektedir nâm: ad, isim Nübüvvet-i Ahmediye: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) peygamberliği reşha: sızıntı, damla şems: güneş şuâ: ışın, güçlü ışık huzmesi Şuâat: ışınlar, ışık hüzmeleri; Hz Muhammed’in (a.s.m.) peygamberliğinin isbatına dair bir eser olup, 1921 yılında Üstad Said Nursî tarafından telif edilmiştir tâdât: sayma tahdit: sınırlama tasnif: sınıflandırma, ayırma tavsiye etmek: bir şeyin yapılmasını veya yapılmamasını öğütlemek tazammun etmek: içermek, içine almak vecih: yön, taraf vücuh-u î’câz: mu’cizelik yönleri

48768 VE SANİYEN:

Belâgat-ı irşadiyenin şe’nindendir ki, avâmın nazarına, âmmenin hissine, cumhurun fehmine göre hareket yapılsın ki, nazarları tevahhuş, fikirleri kabulden imtinâ etmesin. Binaenaleyh, cumhura olan hitabın en beliği, zahir, basit, sehl olmasıdır ki

âciz olmasınlar. Muhtasar olsun ki melûl olmasınlar. Mücmel olsun ki, lüzumlu olmayan tafsilden nefret etmesinler.

(MN 14. Reşha (Mu’cize-i Kübradan 6 katre) 6/4.katre (6 nükte) 6/1.nükte 5/3.p s302 p768)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen âmme: umum avâm: halk tabakası, sıradan insanlar belâgat-ı irşadiye: doğru yol gösterirken sözün muhataba ve amaca uygun olarak söylenmesi beliğ: maksada en uygun olan binaenaleyh: bundan dolayı cumhur: çoğunluk fehim: anlayış, kavrayış hitab etmek: konuşmak imtinâ: çekinme, yapmama melûl: usanmış muhtasar: kısa, özet mücmel: kısa, kısaca nazar: bakış, bakış açısı, düşünce saniyen: ikinci olarak sehl: kolay şe’n: bir şeye ait ve lâyık olan şey; belirleyici nitelik tafsil: ayrıntı tevahhuş: korkma, ürküntü zahir: açık, görünen

49799 NOKTA. “Min nûri mağ’rifetillâhi celle celâlühü (1)”

Kırk beş sene evvel (2) telif edilmiş bir risalenin bir kısmıdır.

“Sözlerin iyi anlaşılmıyor?”

Bilirim ki, kâh minare başında, kâh kuyu dibinde konuşuyorum. Neyleyeyim, zuhurat öyle. “Şuâat” ve şu kitapta mütekellim,

âciz kalbimdir. Muhatap, âsi nefsimdir. Müstemi, müteharrî-i hakikat bir Japondur. Temâşâ eden bunu düşünmeli. Gayetü’l-gayat olan mârifetullahın bir burhanı olan mârifetü’n-Nebîyi “Şuâat” ta bir nebze beyan ettik. Şu risalede maksud-u bizzat olan tevhidin lâyühad berâhininden yalnız dört muazzam burhanına işaret edeceğiz. Hem nazar-ı aklîyi hads-i kalbiyle birleştirmek için, melâike ve haşrin bir kısım delâiline îma ederek, imanın altı rüknünden dördünün birer lem’asını, fehm-i kâsırımla göstermek isterim.

(MN Nokta Risalesi (İfade-i meram) 2/1.p s316 p799)

(1): Marifetullahın (c.c.) nurundan (bir nokta).

(2): Milâdî 1918 (1337)

âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen arzu etmek: istemek âsi: isyan eden, başkaldıran berâhin: güçlü deliller beyan etmek: açıklamak, izah etmek burhan: güçlü delil, kesin kanıt delâil: deliller fehm-i kâsır: dar anlayış, etraflıca anlayamama gayetü’l-gayat: gayelerin gayesi, gayelerin son noktası, esas hedef hads-i kalbi: kalbin güçlü sezişi haşir: insan öldükten sonra âhirette diriltilerek Allah’ın huzurunda toplanması huz mâ safâ: duru ve saf olanı al ifade-i meram: bir maksadın ifadesi intihab etmek: seçmek Japon: 1907 yılında Japonya’nın Başkumandanı, İslâm âlimlerinden dinî bazı sorular sormuştu. İstanbul’daki hocalar da bu soruları Bediüzzaman’a yönelttiler. Bediüzzaman bu sorulara gayet ikna edici cevaplar verdi. kâh: bazan lâyühad: sınırı, sonu belli olmayan lem’a: parıltı maksud-u bizzat: asıl gaye mârifetullah: Allah’ı tanıma mârifetü’n-Nebî: Peygamberi (a.s.m.) bilmek, tanımak melâike: melekler muazzam: azametli, çok büyük muhatap: hitap edilen müstemi: dinleyici müteharrî-i hakikat: hakikati inceleyen, araştıran mütekellim: konuşan nazar-ı aklî: akıl nazarı, akıl gözü nebze: az miktar nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu risale: küçük çaplı kitap; Risale-i Nur’un bölümlerinden her biri rükün: esas, şart şuâat: ışınlar; Risale-i Muhammediyenin isbatına dair bir eser olup, 1921 yılında Üstad Saîd Nursî tarafından telif edilmiştir telif: yazılmış eser temâşâ: seyir, hoşlanarak bakma tevhid: birleme; her şeyin bir olan Allah’a verilmesi zuhurat: gönle doğan mânâlar, ele gelen hakikatler

50805 (1)

S: Neden aklıyla herkes göremiyor?

kemâl-i acz ile o i’câza karşı secde ederek “Süb’hâneke lâ kudrete lenâ inneke entel azîzül hakiym. (2)” diyeceklerdir. Herbir kelimesi bütün kelimatıyla münasebettardır. Ve her harfi, bâhusus zîhayat bir harfi, bütün cümlelere karşı müteveccih birer yüzü, nâzır birer gözü var olan bu kitabın öyle bir muzâaf iştibak-ı tesânüd-ü nazmı vardır ki, bir noktayı yerinde icad etmek için, bütün kâinatı icad edecek bir kudret-i gayr-ı mütenahi lâzımdır. Demek sivrisineğin gözünü halk eden, güneşi dahi o halk etmiştir. Pirenin midesini tanzim eden, manzume-i şemsiyeyi de o tanzim etmiştir.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/3.p 4/1.sual s320 p805)

(1): Allah’a giden yollar, mahlukâtın nefesleri sayısıncadır. (bk. 319 p804)

(2): Sen her türlü noksandan münezzeh ve uzaksın. Bizim hiçbir kudretimiz yoktur. Şüphesiz ki Sen Azizsin, Senin kudretin her şeye galiptir; Hakîmsin, Senin her işin hikmet iledir.

adem: yokluk âlâ-yı illiyyîn-i tevhid: tevhid mertebelerinin en yükseği; her şeyi bir olan Allah’a verme derecelerinin en yükseği, en zirvesi bâhusus: özellikle; bilhassa eb’âd-ı vâsia: geniş mesafeler, boyutlar, uzaklıklar esbab-ı tabiiye: tabiî, doğal sebepler fâil-i muhtar: dilediğini yapmakta serbest olan farz-ı muhal olarak: olmayacak bir şeyi olacakmış gibi düşünerek… varsayalım ki… fikr-i hakikat: gerçek ve doğru bir düşünce, gerçeğe nüfuz eden düşünce halk eden: yaratan heyet-i mecmua: bütün hepsi; bütün bölümleri, bireyleri hikmet: sır, gaye; bir gaye veya faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde yaratma icad etmek: yaratmak, var etmek i’câz: mu’cize oluş, bir benzerini yapmakta başkalarını âciz bırakma iştibak-ı tesânüd-ü nazm: bir ağ gibi birbirine bağlanıp dayanmış nazım, ahenk kâinat: evren, bütün yaratılmışlar kelimat: kelimeler, sözler kemâl-i acz: tam anlamıyla âcizlik, güçsüzlük kemâl-i zuhur: son derece açık olma; gözlerin görme sınırını aşacak şiddette açık ve meydanda olma kitab-ı kâinat: kâinat kitabı kudret-i gayr-ı mütenahi: sonsuz bir kudret ve muktedir bir iktidar manzume-i şemsiye: güneş sistemi mele-i âlâ: Allah katında en yüksek en yakın makam; melekler âlemi mu’cize-i kudret: Allah’ın kudret mu’cizesi muktedir: güçlü muzâaf: kat kat münasebettar: ilgili, bağlantılı müteveccih: yönelmiş, dönmüş Nakkaş-ı Ezelî: Ezelî Nakkaş; ezelden beri bütün varlıkları nakış nakış işleyip san’atla yaratan Allah (c.c.) nâzır: bakan, gözeten nazzâm: nizan veren, düzene koyan nizam: düzen sahife-i âlem: evren sayfası selâsil-i resâil: sayısız risale silsileleri, sayısız mektup zincirleri silsile-i hâdisât: olaylar zinciri tecelli etmek: yansımak, görünmek te’lif: yazma zıd: ters, karşıt, zıt zîhayat: canlı, hayat sahibi

51808

S: Ezeliyet-i madde ve harekât-ı zerrattan teşekkül-ü envâ gibi umur-u bâtılaya

neden ihtimal veriliyor?

aciz şeylere veriyor?

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/6.p 4/2.sual s322 p808)

52822 (1) Feyâ acaba!

Vâcibü’l-Vücudun lâzime-i zaruriye-i beyyinesi olan ezeliyeti zihinlerine sığıştıramayan, nasıl oluyor da, herbir cihetten ezeliyete münâfi olan maddenin ezeliyetini zihinlerine sığıştırabilirler? Hem dest-i tasarruf-u kudrete karşı mukavemet edemeyen koca kâinat, nasıl oldu da küçücük ve nâzik zerratların (öyle dehşetli salâbet bulmuş ki) kudret-i ezeliyenin yed-i îdamına karşı dayanıyor? Hem nasıl oluyor ki, kudret-i ezeliyenin hassası olan ibdâ ve icadı, hiçbir münasebet-i mâkule olmadan en

âciz ve en bîçâre esbaba isnad ediliyor? İşte Kur’ân-ı Kerim, şu delili, halk ve icaddan bahseden âyâtı ile ezhanda tanzim ediyor. Müessir-i hakikî yalnız Allah’tır. Tesir-i hakikî esbabda yoktur. Esbab, izzet ve azamet-i kudretin perdesidir-tâ ki, aklın nazar-ı zahirîsinde, dest-i kudret umur-u hasîse ile mübaşir görünmesin.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/8.p s329 p822)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir, ikinci delil-i Kur’ânî:

Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

53831 (1) TENVİR.

Meselâ, küre-i arz rengârenk muhtelif ve küçük küçük cam parçalarından farz olunursa, herbiri başka hasiyetle levnine ve cirmine ve şekline nispetle şemsten bir feyiz alacaktır. Şu hayalî feyiz ise, ne güneşin zâtı ve ne de ayn-ı ziyasıdır. Hem de ziyanın temâsili ve elvân-ı seb’asının tesâviri ve güneşin tecellîsi olan şu gûna-gûn ve rengârenk çiçeklerin elvânı faraza lisana gelseler, herbiri “Güneş benim gibidir” veyahut “Güneş benim” diyeceklerdir. “En hayâlâtî kî dâmî evliyest aksimeh dûyân büstân hudast (2)” Fakat ehl-i vahdetü’ş-şuhudun meşrebi fark ve sahvdır. Ehl-i vahdetü’l-vücudun meşrebi mahv ve sekirdir. Sâfi meşrep ise, meşreb-i ehl-i fark ve sahvdır. “Tefekkerû fî âlâ illâhi velâ tefekkerû fî zâtihi feinneküm len takdirû (3)” “Hakîkatül mer’i leysel mer’ü yüdrikühâ, fekeyfe keyfiyyetül cebbâri zîl kıdemi, hüvellezî ebdeul eşyâe ve enşâehâ, fekeyfe yüdrikühü müstahdesün nesemi (4)” Nokta’nın ikinci kısmı, haşir ve melâike ve beka-yı ruha ait olduğundan, bu hakikatleri kerametli Yirmi Dokuzuncu Söz ve Onuncu Söz gayet parlak bir surette izah ettiğinden, onlara havale edilerek buraya derc edilmedi. Üçüncü kısım ise, on dört dersten ibaret “Nurun İlk Kapısı” namıyla ayrıca neşredildi. Said Nursî

(MN Nokta Risalesi (tevhid 4 burhanı-Japon) 4/4.Burhan 4/4.Nükte’nin sonu-Tenvir s335 p831)

(1): 4.cü Burhan, 4 nükteden 4.üncüsünün sonu

(2): Evliyaya tuzak olan hayaller, ilâhî bahçelerin ay yüzlü güzellerinin akisleridir.

(3): “Allah’ın nimetlerini tefekkür edin; Onun zâtını tefekkür etmeyin. Çünkü buna güç yettiremezsınız.” Hadis-i Şerif – El-Münâvî, Feyzü’l-Kadîr, 3: 262-263.

(4): “İnsan, kendi hakikatini dahi idrak etmekten

âciz iken, her şeyden önce var olan ve her şeyi ceberutiyet-i mutlaka ile hükmü altında tutan Zâtı nasıl idrak edebilir? O Cebbâr-ı Zikıdem ki, her şeyi ilk olarak yoktan yaratmış ve inşa etmiştir; sonradan var olup can bulanlar Onu nasıl idrak etsin?” İmam-ı Ali’ye (r.a.) ait olduğu rivayet edilmektedir. bk. Dîvân-u İmamı Ali, Beyrut.

akis: yansıma ayn-ı ziya: ışığın kendisi beka-yı ruh: ruhun bâkiliği, ölümsüzlüğü cebbâr: cebr’den- cebredici, zorlayıcı, zorba, kuvvet ve kudret sahibi, Allah (c.c.) ceberût: aşırı büyüklük, pek ziyâde kibir, Allah’ın büyüklüğü, tas- Allah’a varmanın 3. Basamağı, Âlem-i ceberût: ilâhî kudret cirm: vücud, cisim derc edilmek: yerleştirilmek Ehl-i vahdetü’l-vücud: “Allah’ın varlığı o kadar mükemmeldir ki, diğer varlıklar Ona göre bir gölge gibidir ve “varlık” adını almaya lâyık değiller” tarzındaki tasavvufî görüşe sahip olanlar ehl-i vahdetü’ş-şuhud: Allah’tan başka her şeyin unutkanlık perdesiyle örtülmesi görüşünde olanlar elvân: renkler elvân-ı seb’a: yedi renk evliya: Allah dostları faraza: varsayalım ki farz olunma: var sayma feyiz: mânevî bereket, bolluk gûna-gûn: çeşit çeşit hakikat: doğru, gerçek hasiyet: özellik haşir: öldükten sonra yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma havale edilmek: gönderilmek ilâhî: Allah tarafından olan izah etmek: açıklamak keramet: Allah’ın bir ikramı olarak verilen olağanüstü şey kıdem: kadim olma, eskilik, bir işte eskilik, zamanca, me’mûriyetçe, rütbece eskilik, başlangıcı olmayacak kadar eskilik, kıdem- Allah’ın aslî sıfatlarındandır küre-i arz: yerküre, dünya levn: renk lisana gelmek: konuşmak mahv: tasavvufta insanî eksikliklerden kurtulma hâline verilen ad melâike: melekler meşreb: hareket tarzı, metod meşreb-i ehl-i fark ve sahv: Ulûhiyet tecellileri karşısında, kendilerinden geçmekle birlikte, yine de sarhoşluğa düşmeden vücudu vâcib olan Cenâb-ı Hakk’ın şuûn, sıfât ve esmâ tecellilerine, aralarındaki dengeyi koruyarak bakabilen, Yaratıcı ile yaratılmış arasındaki münasebeti hakikatiyle görebilen velî âlimlerin yolu muhtelif: çeşitli, farklı mutlak, mutlaka: talâk’dan- ıtlak olunmuş, salıverilmiş, başıboş bırakılmış, kayıtsız, şartsız, yalnız, tek, salt nam: isim neşredilmek: yayımlanmak rivâyet: söylenti, bir haber, söz veya hâdisenin hikâyesi, hikâye edilen bir haber, söz veya hâdise sâfi: temiz, arınmış sahv: ayıklık; uyanıklık; tasavvufta kendinden geçme hâlinin sona ermesi sekir: mânâ âlemindeki sarhoşluk suret: şekil şems: güneş tecellî: görünüm, yansıma temâsil: timsaller; görüntüler tenvir: aydınlatma tesâvir: tasvirler, resimler zât: kendisi ziya: ışık

ACZ - ÂCİZ – 18s-53p - Risale-i Nur

ACZ – acizlik, beceriksizlik, iktidarsızlık, kuvvetsizlik, güçsüzlük, yapamamak - ÂCİZ – beceriksiz, eli ermez, kabiliyetsiz, gücü yetmez olan

ACZ-İ MUTLAK - 1s-2p - Risale-i Nur

ACZ-İ MUTLAK - sınırsız güçsüzlük

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1587 Buna binaen (1) herbirşey, bir Kadîr-i Ezelînin vücub-u vücuduna İKİ cihetle şehadet eder.

BİRİ: Tâkatinin binler derece fevkinde vazifeleri görmekteki

acz-i mutlak lisanıyla o Kadîrin vücuduna şehadet eder.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/8.p s215 p587)

(1): (bk. s214 p586)

2717 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Senin önünde çok korkunç büyük meseleler vardır ki, insanı ihtiyata, ihtimama mecbur eder.

BİRİSİ: Ölümdür ki, insanı dünyadan ve bütün sevgililerinden ayıran bir ayrılmaktır.

İKİNCİSİ: Dehşetli, korkulu ebed memleketine yolculuktur.

ÜÇÜNCÜSÜ: Ömür az, sefer uzun, yol tedariki yok, kuvvet ve kudret yok,

ACZ-İ MUTLAK – 1s-2p - Risale-i Nur

ACZ-İ MUTLAK - sınırsız güçsüzlük

AÇ – AÇLIK - 2s-4p - Risale-i Nur

AÇ - yemek yeme gereğini duyan veya yemesi gereken, tok karşıtı - AÇLIK

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1582 Vazifede lezzet bulunduğuna (1) en zâhir bir delil: Sen kendi âzâ ve duygularının hizmetlerine bak. Herbiri, bekâ-i şahsî ve bekâ-i nev’î için ettikleri hizmetlerinde ayrı ayrı lezzetleri var. Nefs-i hizmet, onlara bir telezzüz hükmüne geçiyor. Hattâ hizmeti terk etmek, o uzvun bir nevi azabıdır. Hem en zâhir bir delil dahi, horoz ve yavrulu tavuk gibi hayvânâtın vazifelerinde gösterdikleri fedakârâne ve merdâne vaziyetleridir ki, horoz

aç olduğu halde tavukları nefsine tercih edip, bulduğu rızka onları çağırır; yemez, onlara yedirir. Ve bir şevk ve iftihar ve telezzüz ile o vazifeyi gördüğü görünür. Demek o hizmette, yemekten fazla bir lezzet alır. Hem küçük yavrularına çobanlık eden tavuk dahi, yavrularının hatırı için ruhunu feda eder, ite atılır. Kendini

aç bırakıp onları doyurur. Demek o hizmette öyle bir lezzet alır ki,

açlık acısına ve ölmek elemine tereccuh eder, ziyade gelir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/3.p s212 p582)

(1): (bk. s212 p581)

2689 ONUNCU RİSALE.

Bismillâhirrahmânirrahîm. “Veceal’nâhâ rucû men liş’şeyâtıyn (Mülk 67/5) (1)”

İ’lem eyyühe’l-aziz! Şu âyet-i kerimenin yüksek semâsına çıkıp sırrını fehmetmek için yedi basamaklı bir merdiven kuruyoruz.

BİRİNCİ BASAMAK: Semâvâtın, melâike ile tesmiye edilen münasip sakinleri vardır. Çünkü, küre-i arzın semâya nisbeten küçüklüğü ve hakaretiyle beraber zevilhayatla dolu olması, semâvâtın o müzeyyen burçları zevi’l-idrak ile dolu olmasını tasrih ediyor. Ve keza, semâvâtın bu kadar ziynetler ile tezyin edilmesi, behemehal zevi’l-idrâkin takdir ve istihsan ile nazar-ı hayretlerini celb etmek içindir. Çünkü, hüsn-ü ziynet, âşıkların celbi içindir. Yemek ve taam da

aç olanlara yapılır. Maahaza, ins ve cin o vazifeyi ifâya kâfi değillerdir. Ancak, gayr-ı mahdut, oraya münasip melâike ve ruhânîler o vazifeyi ifâ edebilir.

(MN Onuncu Risale 49/1.İ’lem (7basamaklı Merdiven/1.basamak) 5/1.p s266 p689)

(1): Mülk Sûresi 67/5: “Şeytanlar için o kandilleri birer taş yaptık. (şihâb)”

âşık: çok seven, şiddetli sevgi besleyen âyet-i kerime: Kur’ân’ın her bir cümlesi behemehal: ister istemez; mutlaka burç: belli bir şekil ve surete benzeyen sabit yıldız kümesi celb etmek: çekmek fehmetmek: anlamak gayr-ı mahdut: sınırsız hakaret: küçüklük hüsn-ü ziynet: ziynet güzelliği, güzel süsleme ifâ: yerine getirme İ’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! ins: insanlar istihsan: güzel bulma kâfi: yeterli keza: bunun gibi küre-i arz: yerküre, dünya maahaza: bununla beraber melâike: melekler münasip: uygun müzeyyen: ziynetli, süslenmiş nazar-ı hayret: hayret içinde kalmış şaşkın ve hayran bakış nisbeten: kıyasla recmetmek: taşlamak ruhânî: maddî yapısı olmayan, ruh âlemine ait varlık sakin: ikâmet eden, yerleşmiş olan semâ: gök; yücelik semâvât: gökler şihâb: göktaşı taam: yiyecek tasrih etmek: açıkça ifade etmek tesmiye edilen: isimlendirilen tezyin edilmek: süslenilmek zevilhayat: hayat sahipleri, canlılar zevi’l-idrak: düşünebilen varlıklar, idrak sahipleri ziynet: süs

3739 “Yâ eyyü hannâsü entümül fükarâ ü ilellâh (Fâtır 35/15) (1)”

İ’lem eyyühe’l-aziz! İnsandaki kusur sonsuz olduğu gibi, acz, fakr ve ihtiyacına da nihayet yoktur.

İnsana tevdi edilen

açlık ile nimetlerin lezzetleri tebarüz ettiği gibi; insandaki kusur, kemâlat-ı Sübhâniye derecelerine bir mirsaddır. İnsandaki fakr gınâ-i rahmetin derecelerine bir mikyastır. İnsandaki acz, kudret ve kibriyâsına bir mizandır. İnsandaki tenevvü-ü hâcât, envâ-ı niam ve ihsanatına bir merdivendir. Öyleyse fıtratından gaye ubudiyettir. Ubudiyet ise, dergâh-ı izzetine kusurlarını “Estağfirullah” ve “Sübhânallah” ile ilân etmektir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/37.İ’lem 1/1.p s288 p739)

(1): Fâtır Sûresi 35/15: “Ey insanlar, hepiniz Allah’a muhtaçsınız. Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir ve her türlü övgüye lâyıktır.”

4741 (1) Evet, ehl-i şuhudun, ehl-i vukufun tasdik ve şehadetleriyle sabittir ki, iman yümnüyle yürüyen emn ü eman içindedir. Ve bilâhare merkez-i hükûmete ulaştığında, onda dokuzu büyük mükâfatlara mazhar olacaklardır. Fakat, dalâlet zulümatı içinde yürüyenler esnâ-yı seferde korkudan,

açlıktan herşeye ve herkese tezellül ettikten sonra, mahall-i hükûmete vâsıl olduğunda, onda dokuzu ya idam veya ebedî hapse mahkûm olacaklardır. Binaenaleyh aklı olan, zararlı birşeyi, dünyevî, ednâ bir hiffet için tercih etmez.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/38.İ’lem 3/2.p s289 p741)

(1): (bk. s289 p740)

bilâhare: daha sonra binaenaleyh: bundan dolayı dalâlet: doğru ve hak yoldan sapma, sapkınlık dünyevî: dünya ile ilgili ebedî: sonsuz ednâ: basit, aşağı ehl-i şuhud: gayb âlemine ait bilinmeyen hakikatleri Allah’ın lütuf ve ihsanıyla gören kimseler ehl-i vukuf: bilirkişi, bir konuda derinleşmiş olanlar emn ü eman: emniyet ve korkusuzluk esnâ-yı sefer: yolculuk esnasında, yolculuk sırasında hiffet: hafiflik mahall-i hükûmet: hükûmet yeri mahkûm olma: cezalandırılma, hüküm giyme mazhar olmak: ulaşmak, elde etmek merkez-i hükûmet: hükûmet merkezi mükâfat: ödül şehadet: şahitlik tasdik: doğrulama, onaylama tezellül: alçalma, kendisini küçük düşürme vâsıl olmak: kavuşmak, ulaşmak yümn (yümün): kuvvet; bereket; bolluk; saadet zulümat: dinsizlik ve inkâr karanlığı

AÇ – AÇLIK – 2s-4p - Risale-i Nur

AÇ - yemek yeme gereğini duyan veya yemesi gereken, tok karşıtı - AÇLIK

AÇIK - 4s-9p - Risale-i Nur

AÇIK - zâhir, sarahat

Mesnevî-i Nuriye (MN):

15 “Üstad-ı hakikî Kur’ân’dır. Tevhid-i kıble bu üstadla olur” diye, yalnız o üstad-ı kudsînin irşadıyla hem kalbi, hem ruhu gayet garip bir tarzda sülûke başladılar. Nefs-i emmaresi de şükûk ve şübehatıyla onu manevî ve ilmî mücahedeye mecbur etti. Gözü kapalı olarak değil; belki İmam-ı Gazâlî (r.a.) Mevlâna Celâleddin (r.a.) ve İmam-ı Rabbânî (r.a.) gibi kalb, ruh, akıl gözleri

açık olarak, ehl-i istiğrâkın akıl gözünü kapadığı yerlerde, o makamlarda gözü

açık olarak gezmiş. Cenab-ı Hakka hadsiz şükür olsun ki, Kur’ân’ın dersiyle, irşadıyla hakikate bir yol bulmuş, girmiş. Hattâ “Vefî külli şey’in lehü âyetün tedüllü alâ ennehü vâhıd(1)” hakikatına mazhar olduğunu, Yeni Said’in Risale-i Nur’uyla göstermiş.

(MN Mukaddeme 5/1.Nokta 3/3.p s16 p5)

(1) “Herbirşeyde Onun bir olduğuna delâlet eden bir delil vardır.” İbnü’l-Mu’tez’in bir şiirinden alınmıştır.

ehl-i istiğrâk: manevî zevklere dalıp kendinden geçen kişiler gayet: çok hadsiz: sınırsız İmam-ı Gazâlî (r.a.): Hüccetü’l-İslâm Ebû Hamid Muhammed bin Ahmed el-Gazzali: Eş’ari kelâmcısı, Şâfiî fâkihi (1058-1111) irşad: doğru yolu gösterme Mevlâna Celâleddin (r.a.): Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî: (1207-1273) mücahede: cihad etme, din uğrunda çaba harcama Nefs-i emmare: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu sülûke başlamak: mânevî âlemlere ve derecelere yönelmek şükûk ve şübehat: şekler ve şüpheler Tevhid-i kıble: bir tek hedef belirleme Üstad-ı hakikî: gerçek hoca üstad-ı kudsî: kutsal üstad, yol gösterici hoca Yeni Said: 1926-1950 yılları arasındaki hayatı

290 DOKUZUNCU REŞHA: Arkadaş!

Aklı başında olan bir adam münazaralı dâvâlarda yalan söyleyemez. Çünkü, bilâhare yalanının

açığa çıkıp mahcup olmasından korkar. Ve keza, bir insan yalan söylediği takdirde pervasız, lâübâli bir tarzda söyleyemez. Ve keza, serbest, heyecanlı söylenmesine girişemez velev âdi bir mesele, küçük bir cemaat içinde, küçük bir vazifede bulunan küçük bir şahıs olsun. Acaba büyük bir vazifeyle vezifedar, pek büyük bir meselede, pek büyük bir şeref ve haysiyet sahibi, pek büyük bir cemaat içinde, pek şedit hasımların karşısında iddia ettiği bir dâvâda yalan ve hilâf-ı hakikat söyleyebilir mi?

(MN Reşhalar 12/9.Reşha 3/1.p s40 p90)

3158 Ve keza, (1) icraatından, faaliyetinden anlaşılan

pek harika bir ihtişam içinde bir saltanatı varken, milletinin içtimâları için yalnız dar bir misafirhane yapılmış; dâimî olarak milleti istiâb edemez, daima dolar boşalır. Ve bir imtihan meydanı var; her vakit değişir, tebeddül eder. Ve sultanın bazı âsâr-ı san’atına ve ihsanatına bazı nümuneler göstermek için meclisleri var; zaman zaman tahavvül eder. Bu vaziyet, bu dar menzil ve meydan ve meşherden sonra daimî bir menzil, sabit saraylar,

açık hazineler bulunup ve sakinleri sabit ve daimî kalacaklarına bilbedâhe delâlet eder.

(MN Lâsiyyemalar 90/41.p s55 p158)

(1): o şefkatli sultanın

âsâr-ı san’at: san’at eserleri bilbedâhe: açık bir şekilde dâimî: devamlı delâlet etmek: delil olmak, işaret etmek faaliyet: iş, icraat, uygulama icraat: faaliyet, uygulama içtimâ: toplanma ihsanât: ihsanlar, ikramlar, bağışlar ihtişam: haşmetlilik, heybetlilik istiâb etmek: içine almak, içine sığdırmak, kapsamak meclis: toplanma yeri menzil: durak, yer, mekân meşher: sergi nümune: örnek sabit: değişmeyen sakin: ikâmet eden, oturan, yerleşmiş olan saltanat: hâkimiyet, egemenlik tahavvül etmek: değişmek, dönüşmek tebeddül etmek: başkalaşmak, değişmek vaziyet: durum

4373 İ’lem!

Mesâil-i diniyeden olan içtihad kapısı

açıktır. Fakat şu zamanda oraya girmeye altı mâni vardır. BİRİNCİSİ: Nasıl ki, kışta fırtınaların şiddetli olduğu bir vakitte, dar delikler dahi seddedilir; yeni kapılar açmak hiçbir cihetle kâr-ı akıl değil. Hem nasıl ki, büyük bir selin hücumunda tamir için duvarlarda delikler açmak gark olmaya vesiledir. Öyle de, şu münkerat zamanında ve âdât-ı ecânibin istilâsı ânında ve bid’aların kesreti vaktinde ve dalâletin tahribatı hengâmında, içtihad namıyla kasr-ı İslâmiyetten yeni kapılar açıp, duvarlarında muharriplerin girmesine vesile olacak olan delikler açmak, İslâmiyete cinayettir.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/1.mâni 1/1.p s119 p373)

âdât-ı ecânib: yabancı âdetler, yabancıların gelenek ve görenekleri bid’a: aslen dinde olmayıp sonradan ortaya çıkan ve dine zarar veren yeni âdet ve uygulamalar cihet: şekil, yön dalâlet: hak yoldan sapkınlık gark olmak: boğulmak, suya batmak hengâm: zaman, çağ, devir içtihad: dinen kesin olarak belirtilmeyen bir konuda Kur’ân ve hadisten hüküm çıkarma istilâ: heryeri kaplama kâr-ı akıl: akıl kârı; akla uygun bir davranış kasr-ı İslâmiyet: İslâmiyet sarayı, İslâm dini kesret: çokluk mâni: engel mesâil-i diniye: dine ait meseleler muharrip: tahrip edici, bozucu münkerat: dince yapılması yasak olan şeyler nam: ad, isim seddetmek: tıkamak, kapamak tahribat: tahripler, yıkıp bozmalar vesile: araç, vasıta

5516 Arkadaş!

Kur’ân da o defineyi (1) keşfetmek için o denize dalmıştır. Fakat Kur’ân’ın gözü

açık olduğundan, defineyi tamamıyla ihata ile görmüştür. Ve hakikate uygun bir tarzda tenâsüp ve muvazeneye riayet ederek kemâl-i intizam ve ıttırad ile hakikati izhar etmiştir. Arkadaş! Nev-i beşerde envâen dalâlete düşen fırkaların sebeb-i dalâletleri, imamlarının kusurudur. Evet, imamları bâtından bahsetmişlerse de, meşhudatlarına itimad ve iktifa ederek esnâ-i tarikten dönmüşlerdir. Ve “Hafez’te şey’en ve gâbet anke eş’yâü (2)” kavline mâsadak olmuşlardır.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/3.İ’lem 3/3.p s180 p516)

(1): (bk. s179 p515)

(2): Bir şeyi muhafaza ettin ama, birçok şeyi kaybettin.

bâtın: bir şeyin iç yüzü, aslı, esası dalâlet: hak yoldan sapkınlık define: hazine envâen: çeşit çeşit olarak esnâ-i tarik: yolculuk esnasında, sırasında fırka: topluluk, grup hakikat: doğru, gerçek ihata: kuşatma, kapsama; etraflıca bilme iktifa etmek: yetinmek imam: önder, lider itimad etmek: güvenmek izhar etmek: göstermek, açığa çıkarmak kavl: söz kemâl-i intizam ve ıttırad: tam ve mükemmel bir düzen, sistem ve ahenk keşfetme: bulma, ortaya, açığa çıkartma mâsadak olmak: doğrulayıcı ve onaylayıcı olmak meşhudat: gözlemler, mânevî âlemde görülen şeyler muvazene: denge nev-i beşer: insanlar riayet etmek: uymak, gözetmek sebeb-i dalâlet: doğru yoldan sapıtma sebebi tenâsüp: uyum, uygunluk

6643 İ’lem eyyühe’l-aziz!

açık bir yer, bir delik kalmıyor ki, gayr müdahale etsin. Maahaza, ceberûtiyet ve istiklâliyetin izzeti ve kendini sevdirmek ve tanıttırmak muhabbeti, gayre müsaade etmiyor ki, arada ibâdullahın enzarını kendine celb eden ismî bir vasıta bılunsun. Maahaza, küll ile cüzde, nev’ ile fertte yapılan tasarrufat, birbirinin içinde mütedahil ve yekdiğerine mütesanit olduğundan, o tasarrufları ayrı ayrı faillere vermek mümkün değildir. Meselâ, âlemin nizam, intizam ve tasarrufunda arzın tedbiri dahildir. Arzın tedbirinde insanın da tedbiri dahildir. Ve aynı zamanda bu tasarrufat yapılırken, başka nevilerin de şuûnâtına bakılır. Ve hüceyrat-ı bedeniye ile zerrat dahi yaratılıyor. Ve hakezâ, bütün bu tasarrufat bütün safahata aynı kudret ile yapılır. Nasıl ki şemsin nurundan, katre ve kabarcıklara varıncaya kadar hiçbirşey hariç kalmıyor. Bütün eşya o nur ile tenevvür ediyor. Kezalik, bütün tasarrufat, kudret-i ezeliyeye âittir. Başka birşeyin müdahalesi yoktur. Küreden zerreye varıncaya kadar o kudretin tasarrufundan hariç değildir.

HÜLÂSA: Arının dimağını, mikrobun gözünü tanzim eden Zât, senin ef’âl ve a’mâlini mühmel, başıboş, hesapsız, kitapsız bırakmayarak İmâm-ı Mübînde yazar. Ona göre muhaseben olacaktır.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/19.İ’lem 1/1.p s244 p643)

âlem: dünya a’mâl: ameller, işler arş: göğün en yüksek katı; Allah’ın büyüklüğünün ve yüceliğinin tecelli ettiği yer arz: dünya ceberûtiyet: daimî olan kudret büyüklük ve haşmet celb etme: kendine çekme cüz: kısım, parça ef’âl: fiiller, işler enzar: bakışlar, dikkatler eşya: varlıklar fail: işi yapan, özne fert: tek, birey gayr: diğer, başkası Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hariç: dışında hüceyrat-ı bedeniye: beden hücreleri hülâsa: kısaca, özet ibâdullah: Allah’ın kulları i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! imâme: sarık İmâm-ı Mübîn: İlâhî ilim ve emrin bir unvanı; gayb âlemine bakan, eşyanın geçmiş ve geleceğine ait bilgi ve kurallarının yazıldığı kader defteri imkân dairesi: varlığı da yokluğu da eşit olan varlıklar dairesi, kâinat intizam: düzenlilik, tertiplilik istiklâliyet: bağımsızlık, bir şeye bağlı olmayış izzet: değer, itibar, yücelik kasır: eksik, noksan katre: damla kellâ: asla kezalik: bunun gibi kudret: güç ve iktidar kudret-i ezeliye: Allah’ın ezelden beri var olan ve ezelî olan sonsuz güç ve iktidarı küll: bütün, genel küre: dünya küre-i arz: yer küre, dünya maadâ: -den başka, -in dışında maahaza: bununla beraber miskin: zavallı, muhtaç muhasebe: hesaba çekilme, sorgulanma muhit: her şeyi içine alan, kuşatan müdahale: karışma mühmel bırakmak: ihmal etmek mümkin: varlığı ile yokluğu eşit olan, varlığı ancak Allah’ın var etmesine bağlı olan mütedahil: iç içe, birbiri içinde mütesanit olma: dayanışma içinde olma nakış: işleme, süsleme Nâzım: her şeyi en mükemmel şekilde düzenleyen, tanzim eden Allah (c.c.) nev’: çeşit, tür nizam: düzen safahat: sayfalar, alanlar, aşamalar semâvat: gökler şems: güneş şuûnât: fiiller, durumlar, haller, işler tanzim etme: düzenleme tasarruf: dilediği gibi kullanma, yönetme tedbir: çekip çevirme, ihtiyacını karşılama, idare etme tefviz etmek: vazifelendirmek, görevlendirmek tenevvür etmek: nurlanmak, aydınlanmak tevdi: birisine bırakmak, emanet etmek ulûhiyet: ibadete ve itaat edilmeye lâyık olma, İlâhlık; Cenâb-ı Allah’ın ilâhlığı yekdiğeri: bir başkası zerrat: zerreler, hücreler zerre: atom, maddenin en küçük parçası

7682 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kâinatın miftahı, anahtarı insanın elindedir. Âlemin kapıları

açık ise de mânen kapalıdır. Cenâb-ı Hak bütün o kapıları ve kenz-i mahfîyi açan “ene” namında bir miftahı insanın eline vermiştir. Fakat, “ene” de kapısı kapalı bir bilmecedir. Bunun kapısı açılıyorsa kâinatın da kapıları açılıyor. Evet, Cenâb-ı Hak insana bir benlik, bir nevi hürriyet vermiştir ki, Cenâb-ı Hakkın rububiyetine ait evsafı bilmek için mevhum, farazî bir vahid-i kıyasî yapsın. Mahiyet-i beşerde pek ince bir ip, insanın vücudunda şuurlu bir kıl, şahsın kitabında bir “elif” kıymetinde ve miktarında olan “ene”nin iki vechi vardır. Biri hayra bakar. Bu vecihle yalnız kabil-i feyizdir, fâil değildir. Diğer veçhi ise şerre bakar. Bu vecihle kendisini fâil bilir.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/20.İ’lem 4/1.p s260 p682)

âlem: dünya, evren Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan sonsuz şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) elif: Arap alfabesinin ilk harfi ene: ben, benlik evsaf: vasıflar, nitelikler fâil: bir işi yapan; filin sahibi farazî: hayalî, var sayılmış i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kabil-i feyiz: bolluğu, bereketi, lütfu kabul eden kâinat: evren kenz-i mahfî: gizli hazine kıymet: değer mahiyet-i beşer: insanın mahiyeti, niteliği mânen: mânevî olarak mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan miftah: anahtar nevi: çeşit, tür rububiyet: Rablık; Allah’ın her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması şer: kötülük şuur: bilinç, anlayış, idrak vahid-i kıyasî: ölçü birimi vech: yüz, yön vücud: varlık

8827 (1) İşte, nokta-i istimdad ve kavga ve müzâhemetin meydanı olan dağdağa-i hayata hücum gösteren âlemin binlerce musibet ve müzâhemelere karşı yegâne nokta-i istinad, yine mârifet-i Sânidir. Evet, herşeyi hikmet ve intizam ile işleyen bir Sâni-i Hakîme itikad etmezse ve alel’amyâ kör tesadüflere havale ederse ve o beliyyâta karşı elindeki kudretin adem-i kifayetini düşünse, ister istemez tevahhuş, dehşet, telâş, havftan mürekkep bir hâlet-i cehennem-nümûn ve ciğerşikâfe düşecektir. O ise, eşref ve ahsen-i mahlukat olan ruh-u insaniyetin herşeyden ziyade perişan olduğunu istilzam eder. O ise, intizam-ı kâmil-i kâinattaki nizam-ı ekmele zıt oluyor. Şu nokta-i istimdat ve nokta-i istinad ile bu derece nizam-ı âlemde hükümfermâlık, hakikat-ı nefsü’l-emriyenin hassa-i münhasırası olduğu için, her vicdanda iki pencere olan şu iki noktadan Sâni-i Zülcelâl mârifetini kalb-i beşere daima tecellî ettiriyor. Akıl gözünü kapasa da, vicdanın gözü daima

açıktır. Sâni-i Zülcelâl bu dört burhan-ı azîmin kat’î şehadetleriyle Vâcibü’l-Vücud, Ezelî, Vâhid, Ehad, Ferd, Samed, Alîm, Kadîr, Mürid, Semî’, Basîr, Mütekellim, Hayy, Kayyum olduğu gibi, bütün evsâf-ı celâliye ve cemâliye ile muttasıftır. Zira mukarrerdir ki, masnudaki feyz-i kemâl, Sâniin zıll-i tecellîsinden muktebestir.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/4.Burhan 4/4.Nükte 3/2.p s331 p827)

(1): 4.cü Burhan, 4 nükteden 4.üncüsü 2.paragrafı

adem-i kifayet: yetersizlik ahsen-i mahlûkat: yaratıkların en güzeli alel’amyâ: körler gibi âlem: kâinat Alîm: her şeyi hakkıyla bilen, sonsuz ilim sahibi Allah (c.c.) Basîr: her şeyi gören Allah (c.c.) beliyyât: belâlar burhan-ı azîm: büyük delil ciğer-şikâfe: ciğer parçalayan, çok acı veren dağdağa-i hayat: hayatın sıkıntıları dehşet: korku, ürkme Ehad: her bir varlık üzerinde birliğinin izleri görünen Allah (c.c.) eşref: en şerefli evsâf-ı celâliye: Cenâb-ı Allah’ın haşmetine ait vasıfları, nitelikleri evsâf-ı cemâliye: Cenâb-ı Allah’ın güzelliğine ait vasıfları Ezelî: başlangıcı olmayan sonsuz Ferd: Vâhid ve Ehad; birliği bütün varlık âlemini kuşattığı gibi her bir varlıkta da görülen Allah (c.c.) feyz-i kemâl: mükemmel bereket hakikat-ı nefsü’l-emriye: bir şeyin gerçeği, aslı hâlet-i cehennem-nümûn: Cehenneme benzer bir durum hassa-i münhasıra: bir şeye ait özellik havale etmek: bir işi başkasına bırakmak havf: korku Hayy: gerçek hayat sahibi olan ve her canlıya hayat veren Allah (c.c.) hikmet: gaye ve fayda hükümfermâlık: hüküm sürme intizam: düzenlilik intizam-ı kâmil-i kâinat: kâinattaki mükemmel intizam, düzenlilik istilzam etme: gerektirme itikad etmek: inanmak Kadîr: her şeye gücü yeten, sonsuz güç ve kudret sahibi Allah (c.c.) kalb-i beşer: insan kalbi kat’î: kesin bir şekilde Kayyum: Allah’ın daimî varlığı ve her şeyi her an ayakta tutması kudret: güç, iktidar mârifet: Allah’ı bilmek, tanımak mârifet-i Sâni: Allah’ı bilme ve tanıma masnu: san’at eseri mukarrer: kesinlik kazanmış muktebes: iktibas edilmiş, bir yerden alınmış musibet: belâ, dert, felâket muttasıf: vasıflanmış, nitelendirilmiş mürekkep: -den oluşmuş Mürid: her şeyi istediği gibi yapan Allah (c.c.) Mütekellim: ezelî kelâm sıfatına sahip olan ve varlıklara konuşma kabiliyeti veren Allah (c.c.) müzâhemet: karşılıklı sıkıntı ve zahmet verme nizam-ı âlem: âlemin, kâinatın düzeni nizam-ı ekmel: en mükemmel ve eksiksiz düzen nokta-i istimdad: yardım isteme noktası nokta-i istinad: dayanak noktası ruh-u insaniyet: insan ruhu Samed: hiçbir şeye muhtaç olmayan, ama her şey Ona muhtaç olan Allah (c.c.) Semî’: her şeyi duyan ve işiten Allah (c.c.) Sâni: her şeyi san’atla yaratan Allah (c.c.) Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) Sâni-i Zülcelâl: büyüklük ve haşmet sahibi san’atkâr, Allah (c.c.) şehadet: şahitlik etme tecellî: yansıma tevahhuş: korkma, ürküntü Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan ve var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı olmayan Allah (c.c.) Vâhid: bir olan ve bütün varlıklarda birlği görülen Allah (c.c.) vicdan: insanın içinde bulunan ve iyiyi kötüden ayırabilen his yegâne: tek, eşsiz zıll-i tecellî: yansımanın gölgesi ziyade: fazla

9832 MÜNDERECÂT HAKKINDA.

Ey kâri! Bu mecmuadaki tevhidin burhanları ve mazharları, birbirine ihtiyaç bırakmıyor zannetme. Çünkü, ben her bir burhana, her bir makam-ı mahsusta ihtiyaç hissettim. Harekât-ı cihâdiyem beni öyle bir mevkie ilcâ ediyordu ki, o mevkide, o anda bir kapı açmaya mecbur kalıyordum. Çünkü, o dehşetli anda diğer

açık kapılara dönmek müyesser olmuyordu. Hem o seyahat-ı acibede rastgeldiğim nurlara, delâlet etmek için değil, belki hatırlamak için işaretler koydum. Bazan büyük bir nura bir işaret koyuyordum. “İlâ ahir” diye ne kadar güzel bir mukaddemeyi ve bir hülâsayı, bu mecmua, adeta şifre gibi bir anahtarı karilerine takdim ediyor.

(MN Nokta Risalesi Münderecât Hakkında 2/1.p s337 p832)

(1): Furkan Sûresi 25/2: “Göklerin ve yerin mülkü Onundur.”

AÇIK – 4s-9p - Risale-i Nur

AÇIK - zâhir, sarahat

AÇIKLAMAK - 1s-1p - Risale-i Nur

AÇIKLAMAK - tefsir etmek, yorumlamak, beyan etmek, izah etmek

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1650 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Nübüvvet-i Ahmediyeyi (a.s.m.) ispat eden delillerden biri de tevhiddir. Evet, merâtibiyle tevhid bayrağını kâinatın en üst tepesi üstünde dikmiş olan ve enzâr-ı âleme karşı makamlarıyla beraber tevhide dellâllık eden ve enbiyanın mücmel bıraktıkları hakaiki tafsilâtıyla beyan eden ve

açıklayan, ancak ve ancak Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdır. Binaenaleyh, tevhidin hakikat ve kuvveti nisbetinde nübüvvet-i Ahmediye (a.s.m.) hak ve hakikattir.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/26.İ’lem 1/1.p s246 p650)

Aleyhissalâtü Vesselâmdır: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun beyan etme: açıklama binaenaleyh: bundan dolayı dellâllık: ilân edicilik enbiya: nebiler, peygamberler enzâr-ı âlem: dünyanın bakışları, dikkatleri hakaik: hakikatler, esaslar hak ve hakikat: asıl, gerçek ve doğru i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kâinat: evren, bütün yaratılmışlar merâtib: mertebeler, dereceler mücmel: öz, özet nisbet: ölçü Nübüvvet-i Ahmediye: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) peygamberliği tafsilât: ayrıntılar, detaylar tevhid: birleme; her şeyin bir olan Allah’a ait olduğunu bilme ve inanma

AÇIKLAMAK – 1s-1p - Risale-i Nur

AÇIKLAMAK - tefsir etmek, yorumlamak, beyan etmek, izah etmek

AÇMAK - AÇILMAK - 15s-45p - Risale-i Nur

Mesnevî-i Nuriye (MN):

19 Demek o fidanlık Mesnevî, turuk-u hafiye gibi enfüsî ve dâhilî cihetinde çalışmış, kalb ve ruh içinde yol

açmaya muvaffak olmuş. Bahçesi olan Risale-i Nur, hem enfüsî, hem ekseri cihetinde turuk-u cehriye gibi âfâkî ve haricî daireye bakıp marifetullaha geniş ve her yerde yol

açmış. Adeta Mûsâ Aleyhisselâmın asâsı gibi nereye vurmuş ise su çıkarmış…

(MN Mukaddeme 5/4.Nokta 3/2.p s18 p9)

âfâkî: dış dünyaya ait asâ: baston, değnek cihet: yön ekseri: çoğunlukla enfüsî: iç dünyamıza ait haricî: dışa ait marifetullah: Allah’ı bilme ve tanıma Mesnevî: Mesnevî-i Nuriye risalesi turuk-u cehriye: zikirlerini âşikâr ve sesli yapan tarikatler turuk-u hafiye: gizli ve sessiz zikri temel alan tarikatlar, Nakşibendilik gibi

210 Hem Risale-i Nur, hükema ve ulemanın mesleğinde gitmeyip, Kur’ân’ın bir i’câz-ı mânevîsiyle, herşeyde bir pencere-i marifet

açmış, bir senelik işi bir saatte görür gibi Kur’ân’a mahsus bir sırrı anlamıştır ki, bu dehşetli zamanda hadsiz ehl-i inadın hücumlarına karşı mağlûp olmayıp galebe etmiş.

(MN Mukaddeme 5/4.Nokta 3/3.p s18 p10)

ehl-i inat: dinsizlik ve inkârcılıkta inat edenler galebe etmek: yenmek, üstün gelmek hadsiz: sonsuz, sınırsız hükema: aklî ilimlerde ve hikmette ileri seviyelere ulaşanlar i’câz-ı mânevî: mânevî yönde görünen mu’cizeler mahsus: has, özel pencere-i marifet: Allah’ı bilme ve tanımaya yönelik bir pencere gibi açılan vasıtalar

378 İşte, hayalen oraya gittik. Bak, harika bir surette hüsn-ü suret ile hüsn-ü sîreti cem eden o mürşid-i umumî, o hatib-i kudsî cevâhir dolu bir kitab-ı mu’cizülbeyan eline alarak, bütün insanlara mele-i âlâdan nâzil olan bir hutbe-i ezeliyeyi okuyor. Ve bütün benî Âdemi ve cinleri ve mevcudatı dinletiyor. Evet, pek büyük bir emirden haber veriyor. Hilkat-i âlemin acip muammâsını

açıyor. Kâinatın sırr-ı hikmetine dair tılsımı

açıyor. Felsefe ve fenn-i hikmetin, nev-i beşere, “Siz kimlersiniz? Nereden geliyorsunuz? Nereye gidiyorsunuz?” diye irad ettiği akılları acz ve hayrette bırakan üç suale cevap veriyor.

(MN Reşhalar 12/4.Reşha 2/2.p s36 p78)

4118 LÂSİYYEMALAR.

Onuncu Sözün bir cihette esası ve Yirmi Sekizinci Sözün Arabî ikinci makamıdır. Bismillâhirrahmânirrahîm. Kâinatın bütün zerratı, müçtemian ve münferiden, lisan-ı acz ve fakr ile vücub-u vücud ve vahdetine şehadet ettikleri Sâni-i Hakîme hamdler, senâlar, şükürler olsun. Ve kâinatın tılsımını

açıp, âyâtını keşf ve beyan eden Resulü ile âl ü ashabına ve sair enbiya ve mürselîn ihvanına ve ibâd-ı sâlihîne salât ü selâmlar olsun.

(MN Lâsiyyemalar 90/1.p s48 p118)

5119 Arkadaş!

Tabiat ve esbab, bazı insanlara şükür kapısını kapatıp şirk ve küfür kapısını

açmıştır. Halbuki, şirkin temeli sayısız muhalattan kurulmuş olduğundan haberleri yok. O muhalattan bir taneyi beyan edeyim ki, şirkin ne kadar fena bulunduğunu kör gözleriyle görsünler. Şöyle ki:

(MN Lâsiyyemalar 90/2. p s48 p119)

beyan: izah etmek, açıklamak esbab: sebepler küfür: Allah’ı inkâr etme, inançsızlık, dinsizlik muhalât: muhaller, olması mümkün olmayan şeyler şirk: Allah’a ortak koşma şükür: teşekkür etme tabiat: canlı cansız bütün varlıklar, doğa; doğadaki kanunlar

6150 Ve keza, bir zâtın cevahirle, zîkıymet eşya ile dolu hazinelerini

açıp halka göstermek ve arz etmekle o zâtın kudretini, zenginliğini, saltanatını ilân etmek için, ancak o zâtın müsaadesiyle ve iradesiyle emir ve tayin edilmiş bir memur lâzımdır. İşte o memur resuldür.

(MN Lâsiyyemalar 90/33.p s54 p150)

arz etmek: sunmak, göstermek cevahir: cevherler emir: buyruk irade: istek, arzu kudret: güç, iktidar memur: görevli müsaade: izin resul: kendisine bir kitap ve şeriat gelen elçi, peygamber saltanat: egemenlik tayin edilme: görevlendirme, atama zât: kişi, şahıs zîkıymet eşya: kıymetli şeyler

7178 Eğer, âhiretin hesapsız esbab-ı mucibesi, delâil-i vücudu olmasaydı, yalnız şu zâtın tek duası, baharımızın icadı kadar Hâlık-ı Rahîmin kudretine hafif gelen şu Cennetin binasına sebebiyet verecekti. Demek, nasıl ki, o zâtın risaleti, şu dâr-ı imtihanın

açılmasına sebebiyet verdi, “levlâke levlâke lemâ hâlaktül eflâk (1)” sırrına mazhar oldu; onun gibi, ubudiyeti dahi, öteki dâr-ı saadetin

açılmasına sebebiyet verdi. “Ellâhümme salli ve sellim alâ zâlikel habibüllezî hüve seyyidül kevneynni… (2)”

(MN Lâsiyyemalar 90/61.p s61 p178)

(1): Hadis-i kudsî. “Sen olmasaydın ben âlemleri yaratmazdım.” Ali el-Karî, Şerhü’ş-Şifâ, 1:6; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:164.

(2): Allah’ım, her iki dünyanın efendisi, iki âlemin medar-ı fahri, dünya ve âhiretin hayatı, iki cihan saadetinin vesilesi, zülcenâheyn ve cin ve insin resulü olan şu Habibine, onun bütün âl ve ashabına ve onun enbiyâ ve mürselîn kardeşlerine salât ve selâm et. Âmin.

8250 Ve keza, eşyanın esbaba isnadındaki istib’addan ve istiğrabdan hâsıl olan inkârdan neş’et eden dalâletlerden hâsıl olan ıztırabat, bütün akılları, ruhları Vâcibü’l-Vücuda firar ve iltica etmeye mecbur eder. Çünkü ancak Onun kudretiyle, iradesiyle her müşkül hallolur ve kapalı kapılar

açılır. Ve Onun zikriyle kalbler mutmain olurlar. Binaenaleyh, necat ve halâs ancak Allah’a iltica ile olur. “fefirrû ilallâh: (Zâriyât 51/50) (1)” “elâ bi zikrillâhi teatme innül kulûb: (Ra’d 13/28) (2)”

İşte, kâinat şu hakikatin lisanıyla, “Ellâhü lâ ilâhe illâ hû: (Bakara 2/255) (3)” yu söylüyor.

(MN Katre 1ci bab “Lâ ilâhe illâllah” beyanında, 55 lisanın tafsili 58/32.p s80 p250)

(1): Zâriyât Sûresi 51/50: Hepiniz Allah’a koşun.

(2): Ra’d Sûresi 13/28: Haberiniz olsun ki, kalbler ancak Allah’ın zikriyle huzura kavuşur.

(3): Bakara Sûresi 2/255: Allah, kendinden başka hiçbir ilâh bulunmayan Allah’tır.

dalâlet: hak yoldan sapkınlık, inançsızlık, inkâr esbab: sebepler eşya: varlıklar halâs: kurtuluş hâsıl olmak: ortaya çıkmak, meydana gelmek ıztırabat: ıstıraplar, sıkıntılar iltica etmek: sığınmak irade: dileme, istek, tercih isnad: dayandırma istib’ad: akıldan uzak görme istiğrab: garip görme, acayip bulma mutmain olmak: bir konudaki kesin kanaatten dolayı kalp rahatlığına ulaşmak müşkül: zorluk necat: kurtuluş neş’et eden: kaynaklanan, bir şeyden ortaya çıkan Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan Allah (c.c.) zikir: Allah’ı devamlı anma

9294 ÜÇÜNCÜ HAKİKAT:

Şu gördüğün dünyayı, bütün lezâiziyle, sefahetleriyle, safâlarıyla pek ağır ve büyük bir yük gördüm. Ruhu fâsit, kalbi hasta olanlardan başka kimse o ağır yükün altına giremez. Çünkü, bütün kâinatla alâkadar olmaktansa ve herşeyin minnetine girmektense ve bütün esbab ve vesaite el

açıp arz-ı ihtiyaç etmektense, bir Rabb-i Vâhid, Semî ve Basîre iltica etmek daha rahat ve daha kârlı değil midir?

(MN Katre Hâtime (Tahtel’arz yap. hayalî seyahatte gör. bazı hakikatler) 4/3.Hakikat 1/1.p s93 p294) arz-ı ihtiyaç: ihtiyacını arzetme, dile getirme Basîr: her şeyi gören Allah (c.c.) esbab: sebepler fâsit: bozuk iltica etmek: sığınmak lezâiz: lezzetler minnet: iyilik karşısında kendini borçlu hissetmek Rabb-i Vâhid: tek ve eşsiz olan Rab, bir olan Allah (c.c.) safâ: eğlence sefahet: helâl olmayan zevk ve eğlenceye düşkünlük, beyinsizlik Semî: her şeyi duyan ve işiten Allah (c.c.) vesait: araçlar, vasıtalar

10320 (1) Kezâlik, Birinci Babda (2) tevhidin beyanı için zikredilen delillerde vâki olan tekrarları faidesiz zannetme. Hususî makamlarda, ihtiyaca binaen zikredilmişlerdir. Evet, hatt-ı harpte siperde oturup müdafaa eden bir nefer, etrafında bulunan boş siperlere gitmeyip, bulunduğu siper içinde diğer bir pencereyi

açması, elbette bir ihtiyaca binaendir.

(MN Katre Hâtimenin sonundaki İtizar 3/2.p s101 p320)

(1): Konu: Bu risale (Katre Risalesi), Kur’ân’ın bazı âyâtını şuhudî bir tarzda beyan eden bir nevi tefsirdir (bk. s101 p319)

(2): (Birinci Bab bk. s74 p219)

bab: kısım, bölüm beyan: açıklama, anlatım binaen: dayanarak hatt-ı harp: savaş hattı, düşmanla savaş yapılan alan hususî: özel kezalik: buradan hareketle müdafaa etmek: savunmak nefer: asker tevhid: Allah’ın birliği vâki: mevcut, var zikretmek: bildirmek, anmak

11321 (1) Kezâlik, bu risalelerin ibarelerindeki işkâl ve iğlâkın, keyif için ihtiyarımdan çıkmış olduğunu zannetme. Çünkü, bu risale, dehşetli bir zamanda, nefsimin hücumuna karşı yapılan âni ve irticâlî bir münakaşadır. Kelimeleri, o müthiş mücadele esnasında zihnimin eline geçen dikenli kelimelerdir. O, ateşle nurun karıştıkları” bir hengâmda, başım dönmeye başlıyordu. Kâh yerde, kâh gökte, kâh minarenin dibinde, kâh minarenin şerefesinde kendimi görüyordum. Çünkü, tâkip ettiğim yol, akıl ile kalb arasında yeni

açılan berzahî bir yoldur. Akıldan kalbe, kalbden akla inip çıkmaktan bîzar olmuştum. Bunun için, bir nur bulduğum zaman, hemen üstüne bir kelime bırakıyordum. Fakat, o nurların üstüne bıraktığım kelime taşları, delâlet için değildi. Ancak, kaybolmamak için birer nişan ve birer alâmet olarak bırakırdım. Sonra baktım ki, o zulmetler içinde bana yardım eden o nurlar, Kur’ân güneşinden ilham edilen misbah ve kandillerdi. “ellâhümmecalil kur’âne nûran liukûlinâ ve kulûbinâ ve ervâhınâ ve mürşiden lienfüsinâ âmin âmin âmin (2)”

(MN Katre Hâtimenin sonundaki İtizar 3/3.p s101 p321)

(1): Konu: Bu risale (Katre Risalesi), Kur’ân’ın bazı âyâtını şuhudî bir tarzda beyan eden bir nevi tefsirdir (bk. s101 p319)

(2): Allah’ım, Kur’ân’ı akıllarımızın, kalblerimizin, ruhlarımızın nuru ve nefislerimizin de mürşidi yap. Amin, âmin, âmin.

âni: birden bire berzahî: iki dünya arasına ait, iki yer arasında bulunan bîzar: bezmiş, usanmış delâlet: işaret hengâm: zaman, an ibare: cümle, ifade ihtiyar: irade ilham: Allah tarafından kalbe atılan mânâlar irticâlî: sözlü konuşma işkâl ve iğlâk: zor anlaşılan ve kapalı olan ifadeler kâh: bazen misbah: lamba nefs-i emmâre/nefis: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu nişan: alâmet, işaret şerefe: minarede müezzinin ezan okuduğu yer zulmet: karanlık

12327 REMZ. Arkadaş!

Nefiste öyle dehşetli bir nokta ve

açılmaz bir ukde var ki, zıtları birbirinden tevlid eder. Ve aleyhte olan herbirşeyi lehte zanneder. Meselâ, güneşin eli sana yetişir, ziyasıyla başını okşar. Fakat, senin elin ona yetişemez. Ve senin keyfin üzerine hareket etmez. Demek, şemsin sana karşı iki ciheti vardır: biri kurb, diğeri bu’d. Eğer senin ondan baîd olduğun cihetle “O bana tesir edemez” ve onun sana karîb olduğu cihetle “Ona tesir edebilirim” desen, cehlini ilân etmiş olursun.

(MN Katrenin Zeyli 18/3.Remz 3/1.p s104 p327)

baîd: uzak bu’d: uzaklık cehil: cahillik, bilgisizlik cihet: yön karîb: yakın kurb: yakınlık nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu remz/remiz: işaret şems: güneş tesir etmek: etkilemek tevlid etmek: doğurmak, sebep olmak ukde: düğüm, çözümü zor iş ziya: ışık, parlaklık

13373 İ’lem!

Mesâil-i diniyeden olan içtihad kapısı açıktır. Fakat şu zamanda oraya girmeye altı mâni vardır.

BİRİNCİSİ: Nasıl ki, kışta fırtınaların şiddetli olduğu bir vakitte, dar delikler dahi seddedilir; yeni kapılar

açmak hiçbir cihetle kâr-ı akıl değil. Hem nasıl ki, büyük bir selin hücumunda tamir için duvarlarda delikler

açmak gark olmaya vesiledir. Öyle de, şu münkerat zamanında ve âdât-ı ecânibin istilâsı ânında ve bid’aların kesreti vaktinde ve dalâletin tahribatı hengâmında, içtihad namıyla kasr-ı İslâmiyetten yeni kapılar

açıp, duvarlarında muharriplerin girmesine vesile olacak olan delikler

açmak, İslâmiyete cinayettir.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/1.mâni 1/1.p s119 p373)

14375 ÜÇÜNCÜSÜ:

açılan âhiret âlemindeki saadet-i ebediyeyi kazandırmak ve vesâilini elde etmek idi. Bu itibarla, o zamanlarda bütün fikirler, kalbler, ruhlar marziyat-ı İlâhiyeyi bilmek ve öğrenmeye müteveccih idi. Bunun için, istidat ve iktidarı olanlar o zamanlarda vukua gelen bütün ahval ve vukuat ve muhaverattan ders almakla, içtihadlara zemin teşkil eden yüksek istidatlar vücuda gelirdi.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/3. mâni 2/1.p s119 p375)

addetmek: saymak ahval: haller, durumlar câzibedar: çekici, alımlı celb eden: çeken efkâr: fikirler, düşünceler Hâlık-ı Semâvat ve Arz: göklerin ve yerin yaratıcısı olan Allah (c.c.) içtihad: dinen kesin olarak belirtilmeyen bir konuda Kur’ân ve hadisten hüküm çıkarma iftiharlı: övünülen iktidar: güç, kuvvet istidat: kabiliyet, yetenek istinbat etmek: gizli mânâyı ortaya çıkarmak iştigal: meşgul olma kelâm: ifade, söz; burada kastedilen Kur’ân-ı Kerim kıymetli: değerli marziyat: Allah’ın rızasına uygun şeyler marziyat-ı İlâhiye: Allah’ın rızasına uygun işler, Allah’ın hoşnut olacağı işler mergup: beğenilen, taleb edilen, istenilen metâ: mal muhaverat: karşılıklı konuşmalar müteveccih: yönlenmiş, yönelen nur-u Nübüvvet: peygamberlik nuru rağbetli: beğenilen, taleb edilen, istenilen saadet-i ebediye: sonsuz mutluluk, âhiret mutluluğu Selef-i Salihîn: daha önce yaşamış takva sahibi kimseler; ilk devir İslâm büyükleri temin etmek: sağlamak, elde etmek teşkil eden: meydana gelen vesâil: vesileler, aracılar vukua gelen: meydana gelen; gerçekleşen vukuat: meydana gelen olaylar vücuda gelmek: meydana gelmek

15381 İ’lem ey gafletli, sağır ve kör olarak, zulmetler içinde esbaba ibadet eden ahmaklar!

Cenâb-ı Hakkın vücub-u vücud ve vahdetine, kâinatın mürekkebatı ve zerratının ellibeş vecihle yaptıkları şehadetlerin bir vechini yazacağım. Şöyle ki: Eşyanın icadı, ya nefislerine veya esbaba olan isnadı, hayret ve istiğrabı muciptir. Bu da red ve inkârı icap eder. Bu dahi dalâletleri intaç eder. Bu ise ıztırâbât-ı ruhiye ve teşevvüşat-ı akliyeye sebep olur. Bu da ruhları ve akılları firar ettirmekle Vâcibü’l-Vücuda iltica etmeye mecbur eder. Zira her müşkülât Onun kudretiyle hallolur. Ve

açılmaz düğümler Onun iradesiyle

açılır. Ve kalbler Onun zikriyle mutmain olur. Bu hakikati şöyle bir muvazeneyle izah edeceğim. Şöyle ki:

(MN Hubâb Risalesi 28/21.İ’lem 6/1.p s121 p381)

Cenâb-ı Hak: Hakkıın tâ kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) dalâlet: doğru yoldan sapkınlık esbab: sebepler eşya: varlıklar firar ettirmek: kaçırmak gafletli: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranan hakikat: herbirşeyin aslı ve esası, gerçek mahiyeti ıztırâbât-ı ruhiye: ruhun duyduğu ıstıraplar, azaplar, sıkıntılar icad: var etme, yaratma icap etmek: gerektirmek İ’lem: bil iltica etmek: sığınmak inkâr: inanmama irade: dileme, tercih isnad: dayandırma istiğrab: şaşkınlık izah etmek: açıklamak kudret: güç, iktidar mecbur etmek: zorlamak mucip: gerektiren, sebep, vesile mutmain: içi rahat, müsterih, şüphesi kalmamış muvazene: karşılaştırma mürekkebat: bir bütünü oluşturan parçalar müşkülât: zorluklar nefis: bir kimsenin veya varlığın kendisi şehadet: şahitlik, tanıklık teşevvüşat-ı akliye: aklın karmakarışık olması, bulanması Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah (c.c.) vecih: şekil, yön vücub-u vücud ve vahdet: Allah’ın varlığının zorunlu oluşu ve birliği zerrat: zerreler, atomlar zikir: Allah’ı çokça anma zulmet: karanlık

16388 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Cenâb-ı Hakkın insana verdiği nimetler, ister âfâkî olsun, ister enfüsî olsun, bazı şerait altında insana gelip vusul buluyor. Meselâ, ziya, hava, gıda, savt ve sadâ gibi nimetlerden insanın istifade edebilmesi, ancak göz, kulak, ağız, burun gibi vesaitin

açılmasıyla olur. Bu vesait, Allah’ın halk ve icadıyla olur. İnsanın eli, kesb ve ihtiyarında yalnız o vesaiti

açmaktır. Binaenaleyh, o nimetleri yolda bulmuş gibi sahipsiz, hesapsız olduğunu zannetmesin. Ancak Mün’im-i Hakikînin kastıyla gelir, insan da ihtiyariyle alır. Sonra ihtiyaca göre in’am edenin iradesiyle bedeninde intişar eder.

(MN Hubâb Risalesi 28/23.İ’lem 1/1.p s124 p388)

,âfâkî: dış dünyaya ait enfüsî: iç dünyaya ait halk: yaratma icad: var etme ihtiyar: dileme, seçme in’am eden: nimeti veren intişar etmek: yayılmak irade: dileme, tercih istifade etmek: faydalanmak kesb: kazanma Mün’im-i Hakikî: gerçek nimet verici olan Allah (c.c.) nimet: iyilik, ihsan sadâ: ses savt: ses şerait: şartlar vesait: araçlar, vasıtalar vusul bulma: kavuşma, erişme ziya: ışık

17418 Ve keza, (1) o eblehler sinek, böcek ve sair küçük ve hasis şeylere bakarken, onlarda pek yüksek bir eser-i san’at ve hikmet görmekle, derler: “Sâni bunlara pek fazla ehemmiyet vermiştir. Bir sineğin ne kıymeti olabilir ki bu kadar masraflara, külfetlere mahal olsun?”

Arkadaş! Bu gibi ehlehleri ikna ve işkâllerini def için, dört şeyin bilinmesi lâzımdır.

BİRİNCİSİ: Cenâb-ı Hakkın rububiyetinin kemâliyle alâkadar olan herşey Onu tavsif eder. Fakat, o şeyin, rububiyetine mazhar olduğu münasebetiyle, kemâlinin de mahall-i tecellîsi olur. Fakat o kemâl ile muttasıf olamaz.

İKİNCİSİ: Herşeyden Cenâb-ı Hakkın nuruna bir kapı

açılır. Bu kapılardan birisinin kapanması, gayr-ı mütenahi sair kapılarında kapanmasını istilzam etmez. Fakat hepsinin bir miftah ile

açılması mümkündür.

ÜÇÜNCÜSÜ: İlm-i muhitten in’ikas eden kader, her şeyde esmâ-i nuriyeden bir hisse tersim etmiştir.

(DÖRDÜNCÜ şey için bk. s139 p419)

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/9.İ’lem 3/2.p s138 p418)

(1): İnsanların öyle eblehleri vardır ki… (bk. s138 p417)

alâkadar: alâkalı, ilgili ebleh: ahmak eser-i san’at: san’at eseri esmâ-i Nuriye: nurlu isimler; Allah’ın isimleri gayr-ı mütenahi: sonsuz hasis: maddi görünüş itibariyle değersiz, küçük, basit hikmet: her şeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması hisse: pay ilm-i muhit: Allah’ın her şeyi kuşatan ve kapsayan ilmi in’ikas eden: yansıyan istilzam etmek: gerekli görme, gerektirme işkâl: problem, şüphe, karışık olma kader: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce bilmesi, takdir etmesi, plânlaması kemâl: mükemmellik külfet: güçlük, zorluk mahal: yer, zemin mahall-i tecellî: görüntünün, aksin belirdiği yer mazhar olmak: ayna olmak, nail olmak miftah: anahtar muttasıf: vasıflanmış, nitelendirilmiş nur: ışık rububiyet: Rablık; Cenâb-ı Hakkın her bir varlığa yaratılış geyelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması Sâni: her şeyi mükemmel bir şekilde ve san’atla yaratan Allah (c.c.) tavsif etmek: nitelemek, özelliklerini anlatmak tersim etmek: çizmek, resmetmek, resimlemek

18427 İ’lem eyyühe’l-aziz!

açıp semere veren ağaçlarda her sene îcad edilen meyvelerin haşr ü neşirlerini gördükten sonra haşr-i umumîyi istib’ad eden sıkılmaz mı?

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/1.p s143 p427)

19434 Ve keza, kader muhitinde uçan tayyare-i ömre veya hayat dağları arasında

açılan uhdut ve tünellerinden şimşekvâri geçen zamanın şimendiferine bindirerek ebedül’âbad memleketinin iskelesi hükmünde olan kabir tünelinin kapısına sevk eden Hâlık-ı Rahmânü’r-Rahîmden medet istiyorum.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/3.p s145 p434)

20474 İ’lem eyyühe’l-aziz!

açılmış bir penceredir; bu fâni dünyaya razı değildir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/7.İ’lem 1/1.p s159 p474)

21485 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Küre-i arzı bir köy şekline sokan şu medeniyet-i sefihe ile gaflet perdesi pek kalınlaşmıştır. Tâdili, büyük bir himmete muhtaçtır. Ve keza, beşeriyet ruhundan dünyaya nâzır pekçok menfezler

açmıştır. Bunların kapatılması, ancak Allah’ın lütfuna mazhar olanlara müyesser olur.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/15.İ’lem 1/1.p s163 p485)

beşeriyet: insanlık gaflet: sorumsuzluk, vurdumduymazlık; Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli himmet: ciddi gayret küre-i arz: yerküre lütuf: iyilik, ihsan, bağış mazhar olma: erişme, nâil olma medeniyet-i sefihe: insanları zevk ve eğlenceye yönelten alçak medeniyet; Batı medeniyeti menfez: delik, gedik müyesser olmak: nasip olmak nâzır: bakan ruh: hayat kaynağı, can, cevher tâdil: düzeltmek, ıslah etmek

22501 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kabir, âlem-i âhirete

açılmış bir kapıdır. Arka ciheti rahmettir, ön ciheti ise azaptır. Bütün dost ve sevgililer o kapının arka cihetinde duruyorlar. Senin de onlara iltihak zamanın gelmedi mi? Ve onlara gidip onları ziyaret etmeye iştiyakın yok mudur? Evet, vakit yaklaştı. Dünya kazûratından temizlenmek üzere bir gusül lâzımdır. Yoksa, onlar istikzar ile ikrah edeceklerdir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/25.İ’lem 3/1.p s170 p501)

âlem-i âhiret: âhiret âlemi; öldükten sonraki sonsuz hayat cihet: yön, taraf gusül: yıkanıp temizlenme; boy abdesti ikrah etmek: kötü görme; tiksinme, nefret etme iltihak: bir topluluğa katılmak istikzar: kirlenme, kir ve pisliklerden nefret etme, tiksinme iştiyak: çok arzu ve istek kabir: mezar kazûrat: pislikler, süprüntüler rahmet: İlâhî şefkat, merhamet

23511 ZEYLÜ’L-HABBE. Arkadaş!

Şu müşevveş eserlerimle büyük birşeyin etrafını kazıyorum. Amma bilmiyorum, keşfedebildim mi? Veyahut sonra inkişaf edecektir. Veyahut bilâhare zuhur edecek. Keşfine yol

açıp gösteriyorum.

“Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh (1)”

“Hasbü nallâhü ve niğ’mel vekil (Âl-i İmrân 3/173) (2)”

“Niğ’mel mevlâ ve niğ’men nesıyr (Enfâl 8/40) (3)”

“Ellâhümme lâ tuh’rıcnâ mined dünyâ illâ meaş’şehâdeti vel îmân (4)”

Bismillâhirrahmânirrahîm.

“Elhamdü lillâhi alâ niğ’metil îmân vel islâm bi adedi katarâtil emtârı… (5)”

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi 1/1.p s177 p511)

(1): Allah’ın kudret ve gücünden başka kudret ve güç yoktur.

(2): Âl-i İmrân Sûresi 3/173: “Allah bize yeter; O ne güzel vekildir.”

(3): Enfâl Sûresi 8/40: “O ne güzel dost ve O ne güzel yardımcıdır.”

(4): Allah’ım bizi dünyadan ancak kelime-i şehâdet ve imânla çıkart.

(5): Bize bahşettiğin îmân ve İslâm nimeti için yağmurun katreleri, denizlerin dalgaları, ağaçların meyveleri, çiçeklerin nakışları, kuşların nağamâtı ve nurların lemaâtı sayısınca Allah’a hamdolsun. Ve her türlü halde bize in’âm ettiği bütün nimetleri için, bütün çağlardaki bütün nimetleri adedince Allah’a şükür olsun. Hem, iyilik ve hayır sahiplerinin efendisi Muhammedini’l-Muhtar (a.s.m.) efendimize, onun pâk âline ve nur saçan hidâyet yıldızları ashâbına gece-gündüz devam ettiği müddetçe salât ve selâm olsun.

bilâhare: daha sonra inkişaf etmek: açığa çıkmak, ortaya çıkmak keşfetmek: açığa çıkarmak, bulmak, ortaya çıkarmak müşevveş: dağınık, düzensiz, karışık; bu tabir bir tevazu ifadesi olarak kullanılmıştır zeylü’l-habbe: Habbe Risalesinin eki zuhur etmek: ortaya çıkmak, görünmek

24544 Ey kemâl-i gurur ile dalâlet kürsüsünde oturan! Hayatına mağrur olma. Zira o hayat, bir mugalâta ile kaimdir. Şöyle ki: O kürsüde oturan dâll, zeval ve fenânın dehşetini düşünüp korktuğu zaman, saadet-i ebediye ihtimaline kaçar, tekâlif-i diniyenin terkinde de âhiretin olmayacağı ihtimaline kaçar. Bu mağlâta ile her iki elemden kurtuluyor. Lâkin, kısa bir zamanda düğüm

açılır, hakikat ortaya çıkar. Ne birinci ihtimal elemini izale eder ve ne de ikinci ihtimal yükünü tahfif eder. Ve keza, “Musibet taammüm ettiğinde elem hafif olur. Ben de emsalim gibiyim” diye yine yük altından kaçar. Fakat, musibet âmm olduğunda, elemi muzaaf olur, kat kat ziyade olur. Çünkü, kendisi gibi akrabası, ahbâbı da o musibete dahildir. Çünkü, insanın ruhu, ebnâ-yı cinsiyle alâkadardır. Ne kadar umumî olursa, o kadar da elemi fazla olur.

(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/5.İ’lem 3/2.p s194 p544)

âmm: genel; sayısız şeyleri içine alan, aynı cinsten birçok fertlere birden delâlet eden lâfız; cemaat, millet sözleri gibi dalâlet: hak yoldan sapkınlık dâll: hak yoldan sapan ebnâ-yı cins: kendi cinsinden gelenler, aynı cinsten olanlar elem: acı, keder emsal: benzerler fenâ: gelip geçicilik hakikat: doğru ve gerçek izale etmek: gidermek, ortadan kaldırmak kaim: ayakta duran, varlığı devam eden kemâl-i gurur: tam bir gurur, kendini beğenmişlikle aldanma keza: bunun gibi lâkin: ama, fakat mağlâta/mugalâta: demegoji: aldatmak maksadıyla yanlış sözler söyleme mağrur: gururlu, kibirli, kendini beğenmiş, aldanmış musibet: belâ, dert, felâket muzaaf: katmerli, kat kat saadet-i ebediye: sonsuz mutluluk, âhiret mutluluğu taammüm etme: genelleşme, umuma ait olma tahfif etmek: hafifletmek, yükünü azaltmak tekâlif-i diniye: dinle ilgili sorumluluklar, dinî yükümlülükler umumî: genele ait zeval: yokluğa gitme

25557 (1) Ey sefahet ve dalâlette bozulmuş ve İsevî dininden uzaklaşmış Avrupa!

“Deccal gibi birtek gözü taşıyan…” (2) kör dehân ile ruh-u beşere bu cehennemî hâleti hediye ettin. Sonra anladın ki, bu öyle ilaçsız bir illettir ki, insanı âlâ-yı illiyyînden esfel-i sâfilîne atar, hayvânâtın en bedbaht derecesine indirir. Bu illete karşı bulduğun ilâç, muvakkaten iptal-i his hizmeti gören cazibedar oyuncakların ve uyutucu hevesat ve fantaziyelerindir. Senin bu ilacın, senin başını yesin ve yiyecek! İşte beşere

açtığın yol (3) ve verdiğin saadet, bu misale benzer.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/5.p s200 p557)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): Hadis-i Şerif (Buhârî, Enbiyâ 48, Libâs 68, Ta’bîr 11, 13, Fiten 26; Müslim, Îmân 273-276.)

(3): bk. (s200 p556)

âlâ-yı illiyyîn: en yüksek mertebe bedbaht: kötü bahtlı, talihsiz beşer: insanlık cazibedar: cazibeli, çekici dalâlet: inançsızlık, hak yoldan sapkınlık Deccal: kıyamet kopmadan önce gelen, İslâmı kaldırmaya kalkan yalancı ve aldatıcı kimse dehâ: felsefeyle eğitilmiş olağanüstü zekâ ve akıl esfel-i sâfilîn: aşağıların en aşağısı fanteziye: aşırı süs ve lüks hâlet: durum, hal hayvânât: hayvanlar hevesat: hevesler, arzu ve istekler illet: hastalık iptal-i his: hisleri uyuşturma, duyguları vazifelerini yapamaz hale getirme İsevî dini: Hıristiyanlık muvakkaten: geçici olarak ruh-u beşer: insan ruhu sefahet: gayrı meşru zevk ve eğlence

26566 (1) Hem felsefe-i sakîmenin şakirtleriyle Kur’ân-ı Hakîmin tilmizlerinin hamiyetkârlık ve fedakârlıklarını bununla muvazene edebilirsin (2). Şöyle ki: Felsefenin şakirdi, kendi nefsi için kardeşinden kaçar, onun aleyhinde dâvâ

açar. Kur’ân’ın şakirdi ise, semâvat ve arzdaki umum salih ibâdı kendine kardeş telâkki ederek, gayet samimî bir surette onlara dua eder (3). Ve saadetleriyle mes’ut oluyor. Ve ruhunda şedit bir alâkayı onlara karşı hisseder. Hem en büyük şey olan Arş ve şemsi musahhar birer memur ve kendi gibi bir abd, bir mahlûk telâkki eder. Hem iki şakirdin ulviyet ve inbisat-ı ruhlarını bundan kıyas et ki: Kur’ân, kendi şakirtlerinin ruhuna öyle bir inbisat ve ulviyet verir ki, doksan dokuz taneli tesbihe bedel, doksan dokuz esmâ-i İlâhiyenin cilvelerini gösteren doksan dokuz âlemlerin zerrâtını, birer tesbih taneleri olarak şakirtlerinin ellerine verir, “Evradlarınızı bununla okuyunuz” der. İşte Kur’ân’ın tilmizlerinden Şah-ı Geylânî, Rufâî, Şazelî (r.a.) gibi şakirtleri, virdlerini okudukları vakit dinle, bak! Ellerinde silsile-i zerrâtı, katarat adetlerini, mahlûkatın aded-i enfâsını tutmuşlar, onunla evradlarını okuyorlar, Cenâb-ı Hakkı zikir ve tesbih ediyorlar.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/14.p s204 p566)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): (bk. s203 p563 - s204 p564-565)

(3): (bk. Bakara 2/286; Âl-i İmran 3/16, 147, 193; Neml 27/19; Nuh 71/28; İbrahim 14/41)

27587 Buna binaen (1) herbirşey, bir Kadîr-i Ezelînin vücub-u vücuduna İKİ cihetle şehadet eder.

BİRİ: Tâkatinin binler derece fevkinde vazifeleri görmekteki acz-i mutlak lisanıyla o Kadîrin vücuduna şehadet eder.

açıp, kapayıp toplayan Zât-ı Zülcelâlin elindeki Kitab-ı Mübînin mühim, ince meselelerini okumak nerede? Eğer sen divanelik edip zerrede o kitabın ince hurufâtını okuyacak kadar bir göz bulunduğunu tevehhüm etsen, o vakit ozerrenin şehadetini redde çalışabilirsin.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/8.p s215 p587)

(1): (bk. s214 p586)

28589 İşte, ilhâma mazhar olan arı, örümcek ve yuvasını çorap gibi yapan bülbül gibi hayvânâtı bu sineğe (1) kıyas et. Hattâ nebâtâtı da aynen hayvânâta kıyas edebilirsin. Evet, Cevâd-ı Mutlak (celle celâluhu), her ferd-i zîhayatın eline lezzet midâdıyla ve ihtiyaç mürekkebiyle yazılmış bir tezkereyi vermiş, onunla evâmir-i tekviniyenin programını ve hizmetlerinin fihristesini tevdi etmiştir. Bak o Hakîm-i Zülcelâle, nasıl Kitab-ı Mübînin düsturlarından, arı vazifesine ait miktarını bir tezkerede yazmış, arının başındaki sandukçaya koymıştur. O sandukçanın anahtarı da, vazifeperver arıya has bir lezzettir. Onunla sandukçayı

açar, programını okur, emri anlar, hareket eder. “Ve evhâ rabbüke ilen nahl (Nahl 16/68) (2)” âyetinin sırrını izhar eder.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/8.Nota 11/10.p s216 p589)

(1): sivri sinek (bk. s215 p588) (2): Nahl Sûresi (16/68): “Rabbin balarısına ilham etti.”

arı: balarısı âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi celle celâluhu: (c.c.), Allah’ın şânı yücedir Cevâd-ı Mutlak: sınırsız cömertlik ve ikram sahibi olan Allah (c.c.) düstur: kanun evâmir-i tekviniye: yaratılışa ait emirler ve kanunlar ferd-i zîhayat: bir canlı varlık fihriste: liste, özet, içerik Hakîm-i Zülcelâl: her şeyi hikmetle yapan, sonsuz haşmet ve yücelik sahibi olan Allah (c.c.) hayvânât: hayvanlar ilhâm: Allah tarafından kalbe gelen mânâ izhar etmek: göstermek, ortaya çıkarmak kıyas etmek: karşılaştırmak Kitab-ı Mübîn: her şeyin açıkça yazılı olduğu, Allah katındaki kitap mazhar olma: bir şeye erişme, kavuşma midâd: mürekkep nebâtât: bitkiler sandukça: küçük sandık sinek: sivrisinek tevdi etmek: vermek tezkere: belge vazifeperver: vazifesini seven, işine düşkün

29599 (1) Ey Rabb-i Rahîmim ve ey Hâlık-ı Kerîmim!

açılmış evvelki menzil ve birinci kapıdır (2).” Ve bu bağlandığım ve meftun olduğum şu dâr-ı dünyayı, kat’î bir yakîn ile anladım ki, hâliktir gider ve fânidir ölür. Ve bilmüşahede, içindeki mevcudat dahi, birbiri arkasından kafile kafile göçüp gider, kaybolur. Hususan benim gibi nefs-i emmâreyi taşıyanlara şu dünya çok gaddardır, mekkârdır. Bir lezzet verse, bin elem takar, çektirir. Bir üzüm yedirse, yüz tokat vurur.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/12.Nota 5/2.p s220 p599)

(1): Arabî yazılmış münâcat ve niyazın bir kısmının Türkçe meâlidir (bk. s220 p598):

(2): Hadis-i Şerif: Tirmizî, Zühd 5; İbni Mâce, Zühd 32; Müsned, 1: 63.

30612 Esbab-ı zâhiriyeyi (1) perestiş edenleri aldatan, iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, “iktiran” tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir. Hem birşeyin ademi, bir nimetin mâdum olmasına illet olduğundan, tevehhüm eder ki, o şeyin vücudu dahi o nimetin vücuduna illettir. Şükrünü, minnettarlığını o şeye verir, hataya düşer. Çünkü bir nimetin vücudu, o nimetin umum mukaddemâtına ve şerâitine terettüp eder. Halbuki o nimetin ademi, birtek şartın ademiyle oluyor. Meselâ, bir bahçeyi sulayan cetvelin deliğini

açmayan adam, o bahçenin kurumasına ve o nimetlerin ademine sebep ve illet oluyor. Fakat o bahçenin nimetlerinin vücudu, o adamın hizmetinden başka, yüzer şerâitin vücuduna tevakkuf ile beraber, illet-i hakikî olan kudret ve irade-i Rabbâniye ile vücuda gelir. İşte bu mağlâtanın ne kadar hatası zâhir olduğunu anla ve esbabperestlerin de ne kadar hata ettiklerini bil.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/2.p s227 p612)

(1): (bk. s226 p611)

adem: yokluk, hiçlik cetvel: su kanalı esbab-ı zâhiriye: görünürdeki sebepler esbabperest: Allah’ı unutup sebeplere haddinden fazla değer veren iktiran: iki şeyin bir arada bulunması illet: esas sebep illet-i hakikî: gerçek sebep kudret ve irade-i Rabbâniye: bütün varlıkların idaresi ve terbiyesi elinde olan Cenâb-ı Hakk’ın güç, iktidar ve iradesi mâdum: yok, hiç olmuş mağlâta: aldatmaca mukaddemât: başlangıçta olan şartlar nimet: iyilik, lütuf, ihsan perestiş etmek: bir şeye aşırı düşkün olmak şerâit: şartlar, belirtiler şükür: teşekkür, Allah’a karşı minnet duyma tabir edilmek: ifade edilmek tevehhüm: kuruntu terettüp etmek: bir şeye bağlı olarak ortaya çıkmak, meydana gelmek tevakkuf: durma, bir şeye bağlı olma umum: bütün vücud: varlık zâhir: açık, aşikâr

31615 BEŞİNCİ MESELE:

Nasıl ki bir cemaatin malı bir adama verilse zulüm olur. Veya cemaate ait vakıfları bir adam zaptetse zulmeder. Öyle de, cemaatin sa’yleriyle hâsıl olan bir neticeyi veya cemaatin haseneleriyle terettüp eden bir şerefi, bir fazileti o cemaatin reisine veya üstadına vermek hem cemaate, hem de o üstad veya reise zulümdür. Çünkü enâniyeti okşar, gurura sevk eder. Kendini kapıcı iken padişah zannettirir. Hem kendi nefsine de zulmeder. Belki bir şirk-i hafîye yol

açar.

Evet, bir kaleyi fetheden bir taburun ganimetini ve muzafferiyet ve şerefini, binbaşısı alamaz. Evet, üstad ve mürşid, masdar ve menba telâkki edilmemek gerektir. Belki mazhar ve mâkes olduklarını bilmek lâzımdır. Meselâ, hararet ve ziya sana bir âyine vasıtasıyla gelir. Sen de, güneşe karşı minnettar olmaya bedel, âyineyi masdar telâkki edip, güneşi unutup, ona minnettar olmak divaneliktir. Evet, âyine muhafaza edilmeli, çünkü mazhardır. İşte mürşidin ruhu ve kalbi bir âyinedir. Cenâb-ı Haktan gelen feyze mâkes olur, müridine aksedilmesine de vesile olur. Vesilelikten fazla, feyiz noktasında makam verilmemek lâzımdır.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/5.mesele 2/1.p s228 p615)

aksedilme: yansıtılma bedel: karşılık cemaat: topluluk Cenâb-ı Hak: Hakkın tâ kendisi olan şeref ve yücelik Allah (c.c.) divanelik: akılsızlık enâniyet: benlik, gurur fazilet: değer, üstünlük fethetmek: ele geçirmek feyiz: mânevî gıda, bereket ganimet: savaşta düşmandan ele geçirilen değerli şeyler hararet: ısı hasene: iyilik hâsıl olan: meydana gelen makam: derece mâkes: yansıma yeri masdar: kaynak, bir şeyin çıkış yeri mazhar: bir nimete ulaşan, elde eden menba: kaynak minnettar olmak: minnet duymak, yapılan bir iyilğe karşı kendisini borçlu saymak muhafaza etmek: korumak, saklamak muzafferiyet: zafer kazanma, galibiyet mürid: bir mürşide talebe olan mürşid: doğru yolu gösteren nefis: bir kimsenin kendisi netice: son, sonuç reis: başkan sa’y: çalışma şirk-i hafî: gizli şirk, gizli küfür tabur: bölüklerden meydana gelen askerî birlik telâkki etmek: kabul etmek terettüp etmek: meydana gelmek, ortaya çıkmak üstad: bir alanda kendini yetiştirmiş olan ve birikimini talebelerine aktaran kişi vakıf: halkın faydasına sunulmuş mal vasıtasıyla: aracılığıyla vesilelik: aracılık zaptetmek: el koymak ziya: ışık zulüm: haksızlık

32616 (1) Hattâ bazı olur ki, masdar telâkki edilen bir üstad, ne mazhardır, ne masdardır. Belki müridinin safvet-i ihlâsıyla ve kuvvet-i irtibatıyla ve ona hasr-ı nazar ile, o mürid, başka yolda aldığı füyuzâtı, üstadının mir’ât-ı ruhundan gelmiş görüyor. Nasıl ki bazı adam, manyetizma vasıtasıyla bir cama dikkat ede ede âlem-i misale karşı hayalinde bir pencere

açılır, o âyinede çok garaibi müşahede eder. Halbuki âyinede değil, belki âyineye olan dikkat-i nazar vasıtasıyla, âyinenin haricinde hayaline bir pencere

açılmış, görüyor. Onun içindir ki, bazen nâkıs bir şeyhin hâlis müridi, şeyhinden daha ziyade kâmil olabilir. Ve döner, şeyhini irşad eder ve şeyhinin şeyhi olur.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/5.mesele 2/2.p s229 p616)

(1): (bk. s228 p615)

âlem-i misal: bütün varlıkların ve olayların görüntülerinin yansıdığı madde ötesi âlem dikkat-i nazar: dikkatle bakmak füyuzât: feyizler, mânevî bolluk ve bereketler garaib: tuhaf, şaşılacak şeyler hâlis: içten, samimi, saf, temiz harici: dış hasr-ı nazar etmek: bakışı ve dikkati tek bir yere yoğunlaştırmak irşad etme: doğru yolu gösterme kâmil: mânevî mertebelerde yükselip olgunlaşan kuvvet-i irtibat: güçlü bağlantı manyetizma: telkin ve hipnoz yolu ile birini tesir altına alma masdar: kaynak mazhar: bir özelliği üzerinde taşıyan ve yansıtan mir’ât-ı ruh: ruh aynası mürid: bir mürşide talebe olan müşahede etme: gözlemleme nâkıs: eksik, noksan safvet-i ihlâs: ihlâsı zedeleyecek hiçbir yönün olmayışı telâkki edilen: kabul edilen üstad: bir alanda kendini yetiştirmiş olan ve birikimini talebelerine aktaran kişi ziyade: çok, fazla

33620 (1) DÖRDÜNCÜ REMİZ: Ey dünyaperest insan!

açarlar. Hakikat hayale karışır; mâdum bir dünyayı mevcut zannedersin. Nasıl bir hat, sür’at-i hareketle bir satıh gibi geniş görünürken, hakikat-i vücudu ince bir hat olduğu gibi, senin de dünyan hakikatçe dar, fakat senin gaflet ve vehim ü hayalinle duvarları çok genişlemiş. O dar dünyada, bir musibetin tahrikiyle kımıldansan, başını, çok uzak zannettiğin duvara çarparsın. Başındaki hayali uçurur, uykunu kaçırır. O vakit görürsün ki, o geniş dünyan kabirden daha dar, köprüden daha müsaadesiz. Senin zamanın ve ömrün, berkten daha çabuk geçer; hayatın, çaydan daha sür’atli akar. Madem dünya hayatı ve cismânî yaşayış ve hayvânî hayat böyledir. Hayvâniyetten çık, cismâniyeti bırak, kalb ve ruhun derece-i hayatına gir. Tevehhüm ettiğin geniş dünyadan daha geniş bir daire-i hayat, bir âlem-i nur bulursun. İşte o âlemin anahtarı, marifetullah ve vahdâniyet sırlarını ifade eden “Lâ ilâhe illâllah (2)” kelime kudsiyesiyle kalbi söylettirmek, ruhu işlettirmektir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/14.Nota 4/4.remiz 1/1.p s231 p620)

(1): Tevhide dair dört küçük remizden DÖRDÜNCÜ REMİZ (bk. s229 p617 - s230 p618 –

s231 p619)

(2): Allah’tan başka hiçbir ilâh yoktur.

âlem-i nur: nur âlemi berk: şimşek cismânî: maddî yönü olan cismâniyet: maddî varlığı olan daire-i hayat: hayat alanı derece-i hayat: hayat derecesi dünyaperest: dünyaya aşırı derecede düşkün gaflet: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli gayr-ı mevcut: var olmayan hakikat: asıl, esas, gerçek mahiyet hakikat-i vücud: varlığın gerçek yönü hat: çizgi hayvânî: canlı hayvâniyet: maddî yönden canlılığı olan in’ikâs etmek: yansımak kelime-i kudsiye: kutsal cümle mâdum: yok, hiç olmamış marifetullah: Allah’ı bilme ve tanıma menzil: ev, mekân musibet: belâ, büyük sıkıntı remiz: işaret satıh: yüzey sür’at-i hareket: hızlı hareket tahrik: harekete geçirme tasavvur etme: düşünme, hayal etme tevehhüm: kuruntu vahdâniyet: Allah’ın bir ve benzersiz oluşu vehim ü hayal: vehim ve hayal; olmayan bir şeyi varmış gibi gösterme ve hayal etme

34622 (1) Meselâ bu tohumcuk bir incir ağacı oldu, Fâtır-ı Hakîmin nimetlerini başlarımız üstünde neşre başladı. Serpiyor, dallarının elleriyle bizlere uzatıyor. İşte, ona sureten benzeyen bu iki tohumcuk ise, gün âşıkı namındaki çiçek ile, hercai menekşe gibi çiçekleri verdi. Bizler için süslendi. Yüzümüze gülüyorlar, kendilerini bizlere sevdiriyorlar. Daha buradaki bir kısım tohumcuklar, bu güzel meyveleri verdi. Ve sümbül ve ağaç oldular. Güzel tad ve koku ve şekilleriyle iştahımızı

açıp, kendi nefislerine bizim nefislerimizi davet ediyorlar. Ve kendilerini müşterilerine feda ediyorlar. Tâ nebâtî hayat mertebesinden, hayvânî hayat mertebesine terakki etsinler. Ve hâkezâ, kıyas et. Öyle bir surette o tohumcuklar inkişaf ettiler ki, o tek kabza, muhtelif ağaçlar ve mütenevvi çiçekler ile dolu bir bahçe hükmüne geçti. İçinde hiçbir galat, kusur yok. “Ferciıl besara hel terâmin fütûr (Mülk 67/3) (2)” sırrını gösterir. Herbir tohum, ism-i Hafîzin cilvesiyle ve ihsanıyla, ona pederinin ve aslının malından verdiği irsiyeti, iltibassız, noksansız muhafaza edip gösteriyor. İşte bu hadsiz harika muhafazayı yapan Zât-ı Hafîz, kıyamet ve haşirde, hafîziyetin tecellî-i ekberini göstereceğine kat’î bir işarettir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/15.Nota 3/1.mesele 3/2.p s233 p622)

(1): (bk. s232 p621)

(2): Mülk Sûresi (67/3): “Haydi, çevir gözünü: En küçük bir kusur görüyor musun?”

cilve: görünme, yansıma Fâtır-ı Hakîm: her şeyi benzersiz bir şekilde ve yerli yerinde yaratan Allah (c.c.) galat: hata gün âşıkı: ayçiçeği hadsiz: sınırsız hafîziyet: Allah’ın her şeyi koruyup saklaması hâkezâ: bunun gibi haşir: âhirette diriltilerek Allah’ın huzurunda toplanma hayvânî: hayvansal, canlı ihsan: bağış iltibassız: karıştırmadan inkişaf etme: ortaya çıkma, gelişme irsiyet: soydan gelen, miras olarak kalan ism-i Hafîz: Cenâb-ı Hakkın yarattığı herşeyi muhafaza eden, koruyan, anlamına gelen ismi kabza: avuç kat’î: kesin kıyamet: dünyanın yıkılıp, âhiret hayatının başlaması mertebe: derece muhafaza: korumak, saklamak muhtelif: çeşitli mütenevvi: çeşitli nebâtî: bitkisel, bitki ile ilgili nefis: bir kimsenin veya varlığın kendisi neşir: yayılma nimet: iyilik, lütuf sureten: görünüşte surette: şekilde tecellî-i ekber: en büyük tecelli, yansıma terakki etmek: ilerlemek, yükselmek Zât-ı Hafîz: her şeyi koruyan ve saklayan Zât, Allah (c.c.)

35639 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanın hilkatinden maksat, mahfî hazine-i İlâhiyeyi keşif ile göstermek ve Kadîr-i Ezelîye bir burhan, bir delil, bir mâkes-i nurânî olmakla Cemâl-i Ezelînin tecellîsi için şeffaf bir mir’at, bir ayine olmaktır. Hakikaten, semâvat, arz ve cibâlin hamlinden âciz kaldıkları emâneti insan haml ettiği cihetle cilâlanmış, cilvelenmiş bir şekle girmiştir. Çünkü, o emânetin mazmunlarından biri de, insanın sıfât-ı İlâhiyeyi fehmetmek için bir vâhid-i kıyasî vazifesini görmektir. İnsanın hilkatinden maksat bu gibi şeyler olduğu halde, kısm-ı ekserîsi perde olurlar, sed olurlar. Vazifesi fetih ve

açmak iken kapatıyor, bağlıyor. Ziya ve ışığı neşir iken söndürüyor. Allah’ı tevhid etmek yerine şirk yapıyor. Ve keza, nur-u iman ile Allah’a bakıp mülkü ona teslim etmekle –itikaden- mükellef iken, ene rasadıyla halka bakarak Allah’ın mülkünü onlara taksim ediyor. Hakikaten “İnnel insane le zalumün cehûl (1)”.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/15.İ’lem 1/1.p s242 p639)

(1): İnsan çok zâlim ve çok câhildir.

36651 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Sath-ı âlemde kurulan şu sergiy-i İlâhîde teşhir edilen tezyinâta, kemâlâta, güzel manzaralara ve rububiyetin haşmetiyle ulûhiyetin azametine bir müşahit, bir mütenezzih, bir mütehayyir, bir mütefekkir lâzımdır ki, o güzellikleri görsün, o manzaralar arasında tenezzüh etsin, o harika nakışlara, ziynetlere tefekkürle hayran olsun. Sonra o sergiden Sâniinin celâline, Mâlikinin iktidar ve kemâlâtına intikal ile Onun azametine secde-i hayret etsin. Bu vazifeyi ifa edecek, insandır. Çünkü, insan gerçi cahil, zulmetli birşeydir, amma öyle bir istidadı vardır ki, âleme bir enmuzeç ve bir nümune olmaya liyâkatı vardır. Hem o insanda öyle bir emânet vedia bırakılmıştır ki, onunla gizli defineyi bulur,

açar. Hem o insandaki kuvvetler tahdit edilmeyerek mutlak bırakılmıştır. Buna binaen, küllî bir nevi şuur sahibi olur ki Sultan-ı Ezelinin azamet ve haşmetinin şâşaasını idrak ediyor.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/27.İ’lem 2/1.p s247 p651)

âlem: dünya, kâinat, bütün yaratılmışlar azamet: büyüklük, yücelik binaen: -dayanarak celâl: büyüklük, azamet, haşmet enmuzeç: örnek, fihriste haşmet: büyüklük, görkem, azamet ifa etmek: yerine getirmek iktidar: güç, kudret i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! intikal etme: geçme; anlama, kavrama istidad: kabiliyet, yetenek kemâlât: mükemmellikler, kusursuzluklar küllî: genel, kapsamlı, bütün fertleri içine alan liyâkat: hak etme, lâyık olma Mâlik: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) mutlak: kayıtsız, sınırsız müşahit: tanık, şahit, delil mütefekkir: varlıklar üzerinde etraflıca düşünüp Allah’a ulaşan aydın, düşünür mütehayyir: hayrete düşen, hayrete kapılan mütenezzih: tenezzüh eden, gezen, seyreden nakış: işleme, süsleme nevi: çeşit, tür nümune: örnek, misal rububiyet: Rablık Sâni: her şeyi san’atla ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sath-ı âlem: kâinat ve dünya zemini secde-i hayret: hayret secdesi sergiy-i İlâhî: Allah tarafından olan sergi Sultan-ı Ezel: sonsuz otorite ve hâkimiyet sahibi ezelî Sultan, Allah (c.c.) şâşaa: gösteriş, göz alıcılık, parlaklık şuur: bilinç, anlayış, idrak tahdit edilme: sınırlanma, sınırlandırılma tenezzüh: gezinti teşhir etme: sergileme tezyinât: süslemeler ulûhiyet: ibadete ve itaat edilmeye lâyık olma, ilâhlık; Cena-b-ı Hakkın ilâhlığı vedia bırakılma: emanet edilme, ödünç verilme ziynet: süs zulmetli: karanlıklı, sırlarla dolu

37681 (1) Kezâlik, mülk ile melekût, dünya ile âhiret arasında ehl-i kalb için şeffaf, ehl-i hevâ için kesif ince bir perde vardır. Kezâlik, geceyle gündüz arasında lâtif bir perde var ki, gözün kapanmasıyla gece olup,

açılmasıyla gündüz olduğu gibi; nefsin âlem-i mâneviyata gözü kapanırsa ebedî bir gece içinde kalır, gözü mâneviyata

açılırsa neharı inkişaf eder. Kezâlik, Allah’ın hesabına kâinata bakan adam her ne müşahede ederse ilimdir. Eğer gaflet ile esbab hesabına bakarsa, ilim zannettiği şey de cehl olur. Kezâlik, iman ve tevhid ile bakan, âlemi nurlu görür ve illâ âlemi zulümat içerisinde görecektir. Kezâlik, ef’âl-i beşer için iki cihet vardır. Eğer niyet ile Allah’ın hesabına olursa, tecelliyata mâkes, şeffaf, parlak olur. Eğer Allah hesabına olmasa, zulmetli bir manzarayı göstermiş olur. Kezâlik, hayatın da iki veçhi vardır. Biri siyah, dünyaya bakar; diğeri şeffaf, âhirete nâzırdır. Nefis, siyah veçhin altına girer, şeffaf veçhe terettüp eden saadet-i ebediyeyi ister.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/19.İ’lem 3/3.p s259 p681)

(1): (bk. p680)

âhiret: öteki dünya, öldükten sonraki ebedî hayat âlem: dünya, evren âlem-i mâneviyat: mânevî âleme ait olan şeyler cehl/cehil: cahillik, bilgisizlik cihet: yön, taraf ebedî: sonsuz, sonu olmayan ef’âl-i beşer: insanların fiilleri, hareketleri ehl-i hevâ: nefsin isteklerine uyanlar ehl-i kalb: kalb ehli olanlar, kalbiyle mânevî makamlarda ilerleyenler esbab: sebepler gaflet: duyarsızlık, mânevî sorumluluklarından habersiz davranma inkişaf etmek: açığa çıkmak kâinat: evren kesif: yoğun, katı, şeffaf olmayan kezâlik: bunun gibi lâtif: ince, şeffaf mâkes: yansıma yeri, ayna mâneviyat: mânevi âleme ait olan şeyler melekût: görünen maddî âlemin arka plânı, iç yüzü mülk: görünen maddî ve cismanî âlem müşahede etmek: görmek, gözlemlemek nâzır: bakar, yönelik nefis: bir kimsenin kendisi, insanda lezzetlerin kaynağı olan ve onu maddî zevk ve isteklere sevk eden kuvvet nehar: gündüz saadet-i ebediye: sonsuz mutluluk, Cennet mutluluğu tecelliyat: tecelliler, yansımalar terettüp etmek: sonuç olarak ortaya çıkmak tevhid: birleme, her şeyin bir olan Allah’a ait olduğuna inanma zulmet: karanlık zulümat: karanlık

38682 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kâinatın miftahı, anahtarı insanın elindedir. Âlemin kapıları

açık ise de mânen kapalıdır. Cenâb-ı Hak bütün o kapıları ve kenz-i mahfîyi

açan “ene” namında bir miftahı insanın eline vermiştir. Fakat, “ene” de kapısı kapalı bir bilmecedir. Bunun kapısı

açılıyorsa kâinatın da kapıları

açılıyor. Evet, Cenâb-ı Hak insana bir benlik, bir nevi hürriyet vermiştir ki, Cenâb-ı Hakkın rububiyetine ait evsafı bilmek için mevhum, farazî bir vahid-i kıyasî yapsın. Mahiyet-i beşerde pek ince bir ip, insanın vücudunda şuurlu bir kıl, şahsın kitabında bir “elif” kıymetinde ve miktarında olan “ene”nin iki vechi vardır. Biri hayra bakar. Bu vecihle yalnız kabil-i feyizdir, fâil değildir. Diğer veçhi ise şerre bakar. Bu vecihle kendisini fâil bilir.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/20.İ’lem 4/1.p s260 p682)

39696 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Esmâ-i Hüsnâyı tazammun eden bazı fezlekeler ile âyetlere hâtime verilmekte ne gibi bir sır vardır? Evet, Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan, bazan âyât-ı kudreti âyetlerde basteder, sonra içerisinden esmâyı çıkarır. Bazan mensucat toplar gibi

açar, dağıtır; sonra toplar, esmâda tayyeder. Bazan da ef’âlini tafsil ettikten sonra, isimler ile icmal eder. Bazan da, halkın a’mâlini tehdidâne söyler; sonra rahmete işaret eden isimler ile tesellî eder. Bazan da bazı makasıd-ı cüz’iyeyi zikrettikten sonra, o makasıdı takdir ve ispat için, burhan olarak kavâid-i külliye hükmünde olan isimleri zikrediyor. Bazan da maddî cüz’iyatı zikreder, sonra esmâ-i külliye ile icmal eder. Ve hâkezâ…

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/4.İ’lem 1/1.p s269 p696)

a’mâl: ameller, işler ve davranışlar âyât-ı kudret: kudret âlemi olan evrenle ilgili âyetler âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi bast etmek: yaymak, genişletmek burhan: delil, kanıt cüz’iyat: ferdî, bireysel şeyler ef’âl: fiiller, işler esmâ: Allah’ın isimleri esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın en güzel isimleri esmâ-i külliye: bütün varlık âleminde yansımaları görünen Allah’ın isimleri fezleke: hülasa, öz hâkezâ: böylece, bunun gibi hâtime: son icmal etmek: özetlemek i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kavâid-i külliye: her şey hakkında tatbik edilebilen genel kurallar Kur’-ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla mu’cize olan, benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân makasıd: gayeler, istenilen şeyler makasıd-ı cüz’iye: ferdî, bireysel gayeler mensucat: dokuma rahmet: İlâhî şefkat ve merhamet tafsil etmek: ayrıntılı olarak açıklamak tayyetmek: sarıp dürmek tazammun etmek: içermek, içine almak tehdidâne: tehdit ederek tesellî etmek: avutmak, acıyı dindirmek zikretmek: anmak, belirtmek

40705 (1) Evet, bazı insanlar zerrede boğulurlar. Bazısında da dünya boğulur. Bazılar da, kendilerine verilen anahtarlardan birisiyle kesretin en geniş bir âlemini

açar, fakat içinde boğulur. Sahil-i vahdet ve tevhide zorla vasıl olur. Demek, insanın seyr-i ruhânîsinde çok tabakalar vardır. Bir tabakada, insanlara huzur-u tevhid pek suhuletle nasip ve müyesser olur. Bir tabakasına da gaflet ve evham öyle istilâ eder ki, kesret içinde gark olmakla, tam mânâsıyla tevhidi unutmuş olur. Sukutu suûd, tedennîyi terakki, cehl-i mürekkebi yakîn, uykunun son perdesini intibah zan ve tevehhüm eden bir kısım medenîler, ikinci tabakadaki insanlardandır. Onlar, hakaik-i imâniyeyi derk etmekte bedevîlerin bedevîleridir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/9.İ’lem 2/2.p s274 p705)

(1): (bk. s273 p704)

âlem: dünya bedevî: çölde yaşayan, köylü cehl-i mürekkeb: bilmediği halde kendini bilmiş sayma derk etmek: anlamak evham: kuruntular, şüpheler gaflet: dalgınlık, umursamazlık gark olmak: boğulmak hakaik-i imâniye: iman hakikatleri, esasları huzur-u tevhid: her şeyin bir olan Allah’a ait olduğuna kesin olarak inandıktan sonra kendini doğrudan Allah’ın huzunda hissetme intibah: uyanma istilâ etmek: ele geçirmek kesret: çokluk müyesser: kolay nasip (olma): elde etme sahil-i vahdet ve tevhid: vahdet ve tevhid sahili; insanların mânevî kurtuluşuna ve ebedî saadet sahiline ulaştıran tevhid ve vahdet inancı seyr-i ruhânî: ruhanî ve mânevî âlemlerdeki seyir, gezinti suhulet: kolaylık sukut: alçalış, düşüş suûd: yükseliş tabaka: derece, katman tedennî: alçalma, gerileme terakki: ilerleme, yükselme tevehhüm eden: kuruntuya kapılan, zanneden, sanan tevhid: birleme; her şeyin bir olan Allah’a ait kılınması vasıl olmak: ulaşmak yakîn: kesin ve doğru bilgi zan: şüphe, sanma, zannetme zerre: maddenin en küçük parçası

41734 İ’lem eyyühe’l-aziz!

açmış hücuma hazır ecel arslanı tehdit ediyor. Eğer iman kulağıyla Kur’ân’ın sadâsını dinleyecek olursan, o ecel arslanı bir burak olur. Bizleri rahmet-i Rahmâna ulaştıracaktır. Ve illâ o ecel, yırtıcı bir hayvan gibi bizleri parçalar. Bâtıl itikadınız gibi, ebedî bir firak ile dağıtacaktır. Ve keza, önümüzde idam sehpaları kurulmuştur. Eğer imân ile, îkanla Kur’ân’ın irşadını dinlersen, o sehpa ağaçlarından, sefine-i Nuh gibi sahil-i selâmete, yani âlem-i âhirete ulaştırıcı bir sefine yapılacaktır. Ve keza, sağ yanımızda fakr yarası, solda da acz, zaaf cerihası vardır. Eğer Kur’ân’ın ilâçlarıyla tedavi edersen, fakrımız rahmet-i Rahmân’ın ziyafetine şevk ve iştiyaka inkılâp edecektir. Acz ve zâfımız da Kadîr-i Mutlakın dergâh-ı izzetine iltica için bir davet tezkeresi gibi olur. (1)

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/35.İ’lem 2/1.p s285 p734)

(1): (bk. s286 p735)

42757 Kur’ân’dan istifade edilen ilmin felsefe ilminden ne derece yüksek olduğu, şu misal ile tebârüz eder: “Ve ceal’neş şemse sirâcâ (Nuh 71/16) (1)” Bu hükm-ü Kur’ânî, Esmâ-i Hüsnânın cilvelerine bakmak için bir pencere

açıyor. Şöyle ki: Ey insan! Bu şems, azametiyle beraber size musahhardır. Meskenlerinize nur veriyor. Yemeklerinizi hareretiyle pişirtiyor. Sizin öyle Azîm, Rahîm bir Mâlikiniz var ki, bu şems onun bir lâmbası olup, misafirhanesinde sakin misafirlerini ziyalandırıyor. Felsefenin hikmetince, şems büyük bir ateştir, yerinde dönüyor. Arz ile seyyarat, ondan uçan parçalardır; câzibe ile şemse merbut kalarak medarlarında hareket ediyorlar.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/48.İ’lem 2/2.p s297 p757)

(1): Nuh Sûresi 71/16: “Güneşi bir kandil yapmıştır.”

arz: dünya azamet: büyüklük, yücelik Azîm: büyük, yüce câzibe: çekim gücü cilve: görüntü, yansıma Esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın güzel isimleri hareret: ısı, sıcaklık hikmet: amaç, maksat hükm-ü Kur’ânî: Kur’ân’a dayalı hüküm, ilim istifade: faydalanma, yararlanma Mâlik: her şeyin hakiki sahibi olan Allah (c.c.) medar: dayanak, eksen merbut: bağlı mesken: ev, konut misafirhane: konuk evi misal: örnek musahhar: boyun eğen, emre uyan Rahîm: her bir varlığa şefkat ve merhamet gösteren Allah (c.c.) seyyarat: gezegenler şems: güneş tebârüz: belli olmak ziyalandırmak: ışıklandırmak

43765 BEŞİNCİ NOKTA:

Bilirsiniz ki, Kur’ân pek büyük meselelerden bahseder. Ve kalbleri iman ve tasdike dâvet eder. Ve çok ince hakikatlerden bahis

açar. Akılları, mârifete, dikkate tahrik eder. Binaenaleyh o mesâilin, o ince hakaikin, kalblerde, efkârda tesbit ve takriri için suver-i muhtelifede türlü türlü üslûplarla tekrara ihtiyaç vardır. ALTINCI NOKTA: Bilirsiniz ki, her âyet için bir zâhir var, bir bâtın var; bir had var, bir muttala’ var. Ve herbir kıssa için çok vecihler, hükümler, faideler, maksatlar vardır. Binaenaleyh, muayyen bir âyet her yerde öbür münasip bir vecih için, bir faide için zikredilebilir. Bu itibarla, zahiren tekrar görünse bile hakikatte tekrar değildir.

(MN 14. Reşha (Mu’cize-i Kübradan 6 katre) 6/3.katre (6 nokta) 6/5.6.noktalar 1/1.p s300 p765)

âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi bahsetmek: bir konu üzerinde söz söylemek, konuşmak bâtın: görünmeyen taraf binaenaleyh: bundan dolayı efkâr: fikirler had: sınır, kapsam hakaik: hakikatler, gerçekler hakikat: gerçek, doğru hüküm: karar itibarla: özellikle kıssa: ibretli hikâye mârifet: Allah’ı tanıma, bilme mesâil: meseleler muayyen: belirlenmiş, kararlaştırılmış muttala’: anlam çerçevesi münasip: uygun suver-i muhtelife: çeşitli sûreler tahrik etmek: harekete geçirmek takrir: yerleştirme, sağlamlaştırma tesbit: sağlam şekilde yerleştirme üslûp: ifade ve söyleyiş tarzı vecih: yön, taraf zâhir: açık, görünen zahiren: dış görünüş itibariyle zikredilmek: anılmak, belirtilmek

44825 (1) İKİNCİSİ: Beşerin havâssü’l-hams-ı zâhire ve bâtınadan başka, âlem-i gayba karşı

açılan pekçok pencereleri var. Gayr-ı meş’ur pek çok hisleri var. Hiss-i sâmia, bâsıra, zâika olduğu gibi, bir hiss-i sâdise-i sâdıka olan sâika vardır. Hem bir hiss-i sâbia-i bârika olan şâika var. O şevk ve sevk yalan söylemez. Yanlış gidemez.

ÜÇÜNCÜSÜ: Mevhum bir şey hakikat-i hariciyeye mebde’ olamaz. Fıtrat ve vicdanda nokta-i istinad ile nokta-i istimdad, iki hakikat-ı zaruriyedir. Hilkatin safveti ve en mükerremi olan ruh-u beşer, o iki nokta olmazsa en süflî, en berbat bir mahlûk olur. Halbuki, kâinattaki hikmet ve nizam ve kemâl bu ihtimali reddeder.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/4.Burhan 4/2.-3.Nükteler s330 p825)

(1): 4.cü Burhan, 4 nükteden 2.ci ve 3.cüler

âlem-i gayb: gayb âlemi, görünmeyen âlem beşer: insan fıtrat: yaratılış, mizaç gayr-ı meş’ur: şuursuz, bilinçsiz; şuurla bağlantısı olmayan hakikat-i hariciye: haricî, müstakil gerçekliği olan hakikat-ı zaruriye: zorunlu gerçek havâssü’l-hams-u zâhire ve bâtına: insandaki beş içindeki beş dışındaki duygular; beş içindeki duygular: hayal gücü, anlayış, vehim, hâfıza, mutasarrıfa (meydana getirici hayal kuvveti), beş dışındaki duygular: tatma, görme, işitme, koklama, dokunma hikmet: fayda, gaye; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olma hilkat: yaratılış hiss-i sâbia-i bârika: ince yedinci his hiss-i sâdise-i sâdıka: doğru altıncı his hiss-i sâmia, bâsıra, zâika: işitme, görme, tat alma hisleri, duyguları kemâl: kusursuzluk, mükemmellik mahlûk: varlık mebde’: başlangıç mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan mükerrem: şerefli, ikrama lâyık nizam: düzen nokta-i istimdad: yardım isteme noktası nokta-i istinad: dayanak noktası ruh-u beşer: insan ruhu safvet: paklık, temizlik sâika: sevk edici sevk: yönlendirme süflî: alçak, âdi şâika: insanı belli bir yöne teşvik eden duyu, duygu şevk: şiddetli arzu ve istek vicdan: insanın içinde bulunan ve iyiyi kötüden ayırabilen his

45832 MÜNDERECÂT HAKKINDA.

açılsın. Ey kâri! Bu mecmuadaki tevhidin burhanları ve mazharları, birbirine ihtiyaç bırakmıyor zannetme. Çünkü, ben her bir burhana, her bir makam-ı mahsusta ihtiyaç hissettim. Harekât-ı cihâdiyem beni öyle bir mevkie ilcâ ediyordu ki, o mevkide, o anda bir kapı

açmaya mecbur kalıyordum. Çünkü, o dehşetli anda diğer açık kapılara dönmek müyesser olmuyordu. Hem o seyahat-ı acibede rastgeldiğim nurlara, delâlet etmek için değil, belki hatırlamak için işaretler koydum. Bazan büyük bir nura bir işaret koyuyordum. “İlâ ahir” diye ne kadar güzel bir mukaddemeyi ve bir hülâsayı, bu mecmua, adeta şifre gibi bir anahtarı karilerine takdim ediyor.

(MN Nokta Risalesi Münderecât Hakkında 2/1.p s337 p832)

(1): Furkan Sûresi 25/2: “Göklerin ve yerin mülkü Onundur.”

AÇMAK - AÇILMAK – 15s-45p - Risale-i Nur

AD - 2s-6p - Risale-i Nur

AD - isim, nam, lâkap, şöhret, şan, itibar, haysiyet

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1322 KATRENİN ZEYLİ.

Bismillâhirrahmânirrahîm. Elhamdülillâhi rabbilâlemiyn vesselâtü vesselâ-mü alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âlihi ve sahbihi ec’meıyn (1).

(MN Katrenin Zeyli p1/1 s103 p322)

(1): Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın

adıyla. Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun. Salât ü selâm ise, efendimiz Muhammed’e (a.s.m.) ve onun âl ve Ashabına olsun.

katre: damla; Katre Risalesi Mesnevî-i Nuriye adlı eserde yer alır zeyl: ilâve, ek

2323 REMZ. Arkadaş!

Vaktin evvelinde, Kâbe’yi hayalen nazara almakla namaz kılmak mendubdur ki, birbirine giren daireler gibi Beytin (1) etrafında teşekkül eden safları görmekle, yakın saflar Beyti ihata ettikleri gibi, en uzak safların da âlem-i İslâmı ihata etmiş olduğunu hayal ile görsün. Ve o saflara girmekle, o cemaat-ı uzmâya dahil olsun ki, o cemaatin icmâ ve tevatürü, onun namazda söylediği her dâvâya ve herbir sözüne bir hüccet ve bir burhan olsun.

(MN Katrenin Zeyli 18/1.Remz p2/1 s103 p323)

(1): Beyt: Kâbe-i Muazzama’nın bir

adıdır. Diğer

adları: Beytullah, el-Beytü’l-Atîk, el-Beytü’l-Harâm, el-Mescidü’l-Harâm, el-Meş’arü’l-Harâm âlem-i İslâm: İslâm dünyası Beyt: Kâbe-i Muazzama’nın bir adıdır burhan: güçlü ve sarsılmaz delil cemaat: topluluk cemaat-i uzmâ: büyük cemaat, topluluk dahil olmak: katılmak evvel: önce hayalen: hayal ederek hüccet: kanıt, delil icmâ: fikir birliği, birleşme ihata etmek: kuşatmak Kâbe: Mekke-i Mükerremede bulunan ve bütün Müslümanların namaz kılarken yöneldikleri kutsal mekân, Beyt mendub: dinen yapılması emredilmese de, güzel görülen davranış nazara almak: dikkate almak remiz: işaret teşekkül eden: oluşan tevatür: güvenilir insanların birbirlerine anlatarak getirdikleri kesin haber

3349 HUBÂB. Kur’ân-ı Hakîmin ummanından.

“Hüdâyi pürkerem hûd mülki hûd râmîhırad ez tûberâyi tûnikeh dâred behâi bî girân dâdeh (1)”

“Bismillâhirrahmânirrahîm. Elhamdü lillâhi rabbil âlemiyne vessalâtü vesselâmü alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihi ve sahbihi ecmeıyn (2)”

(MN Hubâb Risalesi 1/1.p s111 p349)

(1): Hâlık-ı Kerim, kendi mülkünü senden satın alıyor; Cennet gibi büyük bir fiyat veriyor. Hem o mülkü senin için güzelce muhafaza ediyor, kıymetini yükselttiyor. Yine sana hem bâkî hem mükemmel bir surette verecektir. bk. Sözler s290.

(2): Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın

adıyla. Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Salât ve selâm Efendimiz Muhammed’e ve onun bütün Âl ve Ashabının üzerine olsun!

hubâb: su kabarcıkları Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân umman: okyanus

4611 DÖRDÜNCÜ MESELE:

Esbab-ı zâhiriye eliyle gelen nimetleri o esbab hesabına almamak gerektir. Eğer o sebep ihtiyar sahibi değilse (meselâ hayvan ve ağaç gibi), doğrudan doğruya o nimeti Cenâb-ı Hak hesabına verir. Madem o lisan-ı hal ile Bismillâh der, sana verir. Sen de Allah hesabına alarak Bismillâh de, al. Eğer o sebep ihtiyar sahibi ise, o Bismillâh demeli, sonra ondan al. Yoksa alma. Çünkü “Velâ te’külû mimmâ lem yüz keris müllâhi aleyh (En’âm 6/121) (1)” âyetinin mânâ-yı sarihinden başka bir mânâ-yı işarîsi şudur ki: “Mün’im-i Hakikîyi hatıra getirmeyen ve Onun namıyla verilmeyen nimeti yemeyiniz” demektir. O halde, hem veren Bismillâh demeli, hem alan Bismillâh demeli. Eğer o Bismillâh demiyor, fakat sen de almaya muhtaç isen, sen Bismillâh de, onun başı üstünde rahmet-i İlâhîyenin elini gör, şükür ile öp, ondan al. Yani, nimetten in’âma bak, in’âmdan Mün’im-i Hakikîyi düşün. Bu düşünmek bir şükürdür. Sonra o zâhiri vasıtaya istersen dua et; çünkü o nimet onun eliyle size gönderildi.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/1.p s226 p611)

(1): En’âm Sûresi 6/121: “Üzerine Allah’ın

adı zikredilmeyen şeylerden yemeyin”

âyet: Kur’ân’da yer alan her bir cümle Bismillâh: Allah’ın adıyla esbab: sebepler esbab-ı zâhiriye: görünürdeki sebepler ihtiyar: dileme, irade in’âm: nimetlendirme lisan-ı hal: hal ve beden dili mânâ-yı işarî: işaret edilen anlam mânâ-yı sarih: açık anlam Mün’im-i Hakikî: gerçek nimet verici olan Allah (c.c.) nimet: iyilik, lütuf, ihsan nota: bildiri rahmet-i İlâhîye: Allah’ın her şeyi kuşatan sonsuz rahmeti şükür: teşekkür, Allah’a karşı minnet duyma zâhiri: dış görünüşte

5736 BİSMİLLÂHİRRAHMÂNİRRAHÎM.

“Vettinî vezzeytûni. Ve tûri sîniyn. (ilâ âhir-i sûre…) (Tin 95/1-2) (1)”

İ’lem eyyühe’l-aziz! Herbir masnuda tahakkuk eden kemâl-i san’at, Sâniin her mekânda ve her masnuun yanında bulunmasına delâlet ettiği gibi, hiçbir mekânda ve hiçbir masnuun yanında bulunmamasına da delâlet eder. Ve keza, insan, herbirşeye muhtaç olduğu cihetle, herşeyin melekûtu elinde ve herşeyin hazinesi yanında olan Zât-ı Akdesten maadâ kimseye ibadet edemez. Ve keza insan vücut, icad, hayır, ef’al cihetiyle pek küçük, nâkıs olmakla karıncadan, arıdan ednâ, örümcekten daha zayıftır. Fakat adem, tahrip, şer, infial cihetiyle semâvat, arz, cibalden daha büyüktür. Meselâ, hasenat yaptığı zaman, habbe habbe yapar. Seyyiat yaparsa kubbe kubbe yapar. Evet, meselâ küfür seyyiesi bütün mevcudatı tahkir eder, kıymetten düşürür.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/36.İ’lem 3/1.p s287 p736)

(1): Tin Sûresi 95/1-2: “Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın

adıyla. Yemin olsun incire ve zeytine. Ve Sînâ Dağına. (sûrenin sonuna kadar…)”

adem: yokluk, hiçlik arz: yeryüzü cibal: dağlar cihet: yön delâlet etmek: işaret etmek ednâ: basit, en aşağı ef’al: fiiller, hareketler habbe: dane hasenat: iyi ameller, hayırlar hayır: iyilik icad: var etme ilâ âhir-i sûre: sûrenin sonuna kadar i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! infial: fiilden etkilenme, bir etkinin gücü altında hareket etme kemâl-i san’at: eksiksiz ve mükemmel san’at keza: bunun gibi kıymet: değer küfür: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği herhangi birşeyi inkâr etme maadâ: başka, dışında masnu: san’at eseri varlık melekût: varlığın iç yüzü, hakikati mevcudat: varlıklar nâkıs: eksik Sâni: her şeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) semâvat: gökler seyyiat: kötülükler, günahlar seyyie: kötülük şer: kötülük tahakkuk eden: gerçekleşen tahkir etmek: aşağılamak tahrip: bozma, yok etme vücut: var olma Zât-ı Akdes: bütün kusurlardan, çirkinliklerden, eksikliklerden, benzer, ortak edinmekten sonsuz derecede yüce olan Allah (c.c.)

6759 Mu’cize-i Kübradan birkaç katreyi tazammun eden ON DÖRDÜNCÜ REŞHA.

adlı eserimde o şemsin bazı şuâları beyan edildiği gibi, “Lemeat”

adlı ikinci bir eserimde Kur’ân’ın î’câz dereceleri, kırka iblâğ edilmiştir. Ve o vücuh-u î’câzdan belâgat-i nazmiyeye ait bir vecihte “İşârâtü’l-Î’câz” nâm eserimde beyan edilmiştir. İştihası olanları o üç kitabı tavsiye ediyorum.

(MN On Dördüncü Reşha (Mu’cize-i Kübradan 6 katre) 6/1.katre 1/1.p s298 p759)

AD – 2s-6p - Risale-i Nur

AD - isim, nam, lâkap, şöhret, şan, itibar, haysiyet

ADÂ - 1s-2p - Risale-i Nur

ADÂ – a’dâ – adüv’vün çoğulu - düşmanlar

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1437 Evet, dünyayı âhirete kalb etmekle kıyameti koparan kudret muktedirdir, âciz değildir. Bir zerre o kudretin nazarında gizlenemez. Şems, büyüklüğüne güvenerek o kudretin elinden kurtulamaz. Evet, Onun (1) mârifetiyle elemler lezzetlere inkılâp eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, ulûm evhama tahavvül eder. Hikmetler illet ve belâlara tebeddül eder. Vücud ademe inkılâp eder. Hayat ölüme ve nurlar zulmetlere ve lezâiz günahlara tahavvül eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, insanın ahbabı ve mal ve mülkü insana

a’dâ ve düşman olurlar. Beka belâ olur. Kemâl hebâ olur. Ömür hevâ olur. Hayat azap olur. Akıl ikab olur. Âmâl, alâma inkılâp eder.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/6.p s146 p437)

(1): Zât-ı Akdes: (bk. s145 p436)

2562 (1) Seni bu hataya (2) atıp bu vartaya düşüren, bir gözlü dehândır. Yani, harika, menhus zekândır. O kör dehân ile, herşeyin hâlıkı olan Rabbini unuttun, mevhum bir tabiata isnad ettin, âsârını esbaba verdin, o Hâlıkın malını bâtıl mâbud olan tâgutlara taksim ettin. Şu noktada ve o dehân nazarında, her zîhayat, herbir insan, tek başıyla hadsiz

a’dâya karşı mukavemet etmek ve nihayetsiz hâcâtın tahsiline çabalamak lâzım geliyor. Ve zerre gibi bir iktidar, ince tel gibi bir ihtiyar, zâil lem’a gibi bir şuur, çabuk söner şule gibi bir hayat, çabuk geçer dakika gibi bir ömür ile, o hadsiz

a’dâya ve hâcâta karşı dayanmaya mecbur oluyor. Halbuki, o biçare zîhayatın sermayesi, binler matluplarından birisine kâfi gelmiyor. Musibete giriftar olduğu zaman, sağır, kör esbabdan başka derdine derman beklemiyor. “Vemâ düâül kâfiriyne illâ fî dalâl (Ra’d 13/14) (3)” sırrına mazhar oluyor.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/10.p s203 p562)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): “Herşey kendi nefsine mâliktir” demek hatasına (bk. s202 p561)

(3): Ra’d Sûresi 13/14: “Kâfirlerin duası ancak boşa gider.”

a’dâ: düşmanlar âsâr: eserler bâtıl: hak olmayan biçare: çaresiz dehâ: felsefeyle eğitilmiş olağanüstü zekâ ve akıl esbab: sebepler giriftar olmak: tutulmak hâcât: ihtiyaçlar hadsiz: sınırsız, sayısız Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) ihtiyar: dileme, istek, irade iktidar: güç, kuvvet isnad etmek: dayandırmak kâfi: yeterli lem’a: parıltı mâbud: ibadet edilen matlup: istenen şey mazhar olmak: erişmek menhus: uğursuz mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan mukavemet etmek: dayanmak, karşı koymak musibet: belâ, büyük sıkıntı nazar: bakış, düşünce nihayetsiz: sınırsız Rab: her bir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (c.c.) sır: gizli gerçek şule: alev şuur: bilinç, anlayış tâgut: ibadet edilen bâtıl şey, put tahsil: elde etme, kazanma taksim etmek: bölüştürmek, paylaştırmak varta: tehlike zâil: geçip gidici, yok olucu zerre: atom, çok küçük parça zîhayat: canlı

ADÂ – 1s-2p - Risale-i Nur

ADÂ – a’dâ – adüv’vün çoğulu - düşmanlar

ADÂLET - 3s-9p - Risale-i Nur

ADÂLET - zulüm etmemek, hak sahibine hakkını verme, haksızı terbiye ve cezalandırma, insaf, mâdelet, dâd

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1105 Evet, o zât, Cenâb-ı Hakkın rızasını ve Cennette mülâkat ve rüyetiyle saadet-i ebediye istiyor.

Bu istenilen şeylerin icadına rahmet, hikmet,

adalet gibi sayısız esbab olmadığı takdirde, o zât-ı nurânînin tek duası ve tazarru ile niyaz etmesi, Cennetin icadına ve îtâsına kâfidir. Binaenaleyh, o zâtın risaleti, imtihan ve ubudiyet için şu dünyanın kurulmasına sebep olduğu gibi, o zâtın ubudiyetinde yaptığı dua, mükâfat ve mücâzat için dâr-ı âhiretin îcadına sebep olur.

(MN Reşhalar 12/11.Reşha 10/8.p s43 p105)

adalet: hak sahibine hakkını verme, haksızı terbiye etme ve cezalandırma dâr-ı âhiret: âhiret âlemi esbab: sebepler hikmet: gaye, fayda îcad: var etme, yaratma îtâ: aynen tekrar edilme, verilme mücâzat: cezalandırma mükâfat: ödül mülâkat: kavuşma niyaz: dua etme, yalvarıp yakarma rahmet: merhamet ve şefkat rıza: memnuniyet, hoşnut olma risalet: elçilik, peygamberlik rüyet: Allah’ın cemâlini görme tazarru: dua, yakarış ubudiyet: kulluk zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

2154 Ve keza, yüksek bir hikmet ve

adalet sahibi olan bir sultan, saltanatının şanını kusurdan saklamak üzere, kendisine iltica edenleri taltif ve hâkimiyetinin haşmetini göstermek için milletinin hukukunu muhafaza eder. Bu cihetlerin mühim bir kısmı âhirette olur.

(MN Lâsiyyemalar 90/37.p s55 p154)

adalet: her hak sahibine hakkını tam ve eksiksiz verme, zâlimden mazlumun hakkını alma sıfatı cihet: yön, taraf hâkimiyet: egemenlik, hüküm ve idare altına alma haşmet: büyüklük, görkem hikmet: Allah’ın her bir varlığı bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde yaratma sıfatı, niteliği hukuk: haklar iltica etmek: sığınmak muhafaza etmek: korumak saltanat: hâkimiyet, egemenlik şan: yüksek makam taltif: iyilik ve güzellikle muamele etmek

3163 Evet, o Sultanın şu fâni menzillerde ve korkunç meydanlarda gösterdiği hikmet, inayet,

adalet, rahmet ve şefkatin fevkinde bir derecenin tasavvuru imkân hâricidir. Elbette bu kadar yüksek ve geniş harika san’atlar, daimî mekânları sabit meskenleri ve zevalsiz sakinleri isterler ki, o büyük hikmet ve

adaletin hakikatlerine mazhar olsunlar. Ve illâ, şu görünen hikmet, inayet ve merhametin inkârı lâzım gelir. Ve aynı zamanda, bu kadar hikmetinden ve inayetinden zuhur eden fiiller sahibinin – hâşâ! – zâlim, gaddar, sefih olduğuna zehab edilir. Bu ise, inkılâb-ı hakâiki istilzam eder.

(MN Lâsiyyemalar 90/46.p s57 p163)

fevkinde: üstünde fiil: hareket, iş, etki gaddar: acımasız, çok zulmeden hakikat: bir şeyin içyüzü, gerçek yüzü hâşâ: asla, kesinlikle öyle değil illâ: ancak inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzenlilik inkâr: kabul etmemek, reddetmek inkılâb-ı hakâik: gerçeklerin inkılâbı, zıtlarına dönüşmesi istilzam etmek: gerektirmek lâzım gelmek: gerekli olmak mazhar olmak: ulaşmak, elde etmak mesken: oturulan ve kalınan yer rahmet: merhamet, bağış, acıma, esirgeme sakin: ikâmet eden, yerleşmiş olan sefih: yasak zevk ve eğlencelere aşırı düşkün olan şefkat: merhamet tasavvur: düşünme, hayal zâlim: zulmeden, acımasız zehab etmek: bir fikre veya zanna kapılma zeval: geçip gitme, sona erme zuhur etmek: ortaya çıkmak, görünmek

4169 Ve keza, görünüyor ki, herşey lâyık mevkiine vaz ediliyor. Ve her hak, hak sahibine veriliyor. Ve her ihtiyaç sahibinin hâceti, istediği gibi yapılır. Ve her sual edenlerin matlupları – bilhassa istidat lisanıyla veya ihtiyac-ı fıtrî lisanıyla veya ıztırar ve zaruret lisanıyla olsun – cevaplandırılıyor. Böyle eserleri görünen bir

adalete bir mahkeme-i kübrâ lâzımdır ki, rububiyetin hâkimiyetiyle hukuk-u ibad muhafaza edilsin. Çünkü fâni olan şu dünya menzili, o büyük

adalet-i hakikiyeye mazhar olamaz. Öyleyse, o büyük Sultan-ı Âdil için bir Cennet-i bâkiye, bir cehennem-i dâime lâzımdır.

(MN Lâsiyyemalar 90/52.p s58 p169)

adalet: her hak sahibine hakkının tam ve eksiksiz verilmesi, zâlimden mazlumun hakkının alınması adalet-i hakikiye: gerçek adalet Cehennem-i dâime: kâfirlerin devamlı olarak kalacakları Cehennem Cennet-i bâkiye: devamlı ve kalıcı olan Cennet hayatı hâcet: ihtiyaç hâkimiyet: egemenlik, hükmü ve idaresi altına alma hukuk-u ibad: kulların hakları ıztırar: çaresizlik ihtiyac-ı fıtrî: yaratılıştan gelen doğal ihtiyaç istidat: kabiliyet, yetenek lisan: dil mahkeme-i kübrâ: âhirette Allah’ın huzurunda kurulacak olan büyük mahkeme matlup: istek mazhar olmak: ayna olmak, erişmek, nail olmak menzil: durak, yer, mekân mevki: yer, konum rububiyet: Rablık sual etmek: istemek Sultan-ı Âdil: her işini sınırsız bir adaletle ve yerli yerinde yapan Sultan; Allah (c.c.) vaz etmek: koymak, yerleştirmek zaruret: zorunluluk, mecburiyet

5202 Ve keza görüyoruz ki, Sâni-i Sermedî, Sultan-ı Ebedî, şu inhidama meyyal menzillerde ve zevale mahkûm meydanlarda öyle bir hikmet-i bâhirenin ve bir inayet-i zahirenin ve bir

adaletten daha ecell bir

adalet yoktur. Ve o semeratı görünen merhametten daha eşmel bir merhamet tasavvur edilemez. Öyleyse, o Sultanın memleketinde daimî mekânlar, sâbit meskenler, daimî ve mukim sakinler bulunmazsa, şu görünen hikmet, inayet, merhamet ve

adaletin, kalb ve fikir sahiplerince inkârları lâzım gelir. Ve aynı zamanda o ef’âl-i hakîme sahibinin – hâşa! – sefih, zâlim olmasını istilzam eder. Bu ise, hakikati zıddına kalb eden bir muhaldir. (MN Lâsiyyemalar 90/85.p s68 p202)

adalet: her hak sahibine hakkının tam ve eksiksiz verilmesi adalet-i âliye: yüksek adalet, her hak sahibinin hakkının tam ve eksiksiz verilmesi âsâr: eserler aynelyakîn: gözle görmek suretiyle kesin bilgi edinme ecell: daha görkemli ve haşmetli ecmel: daha güzel ef’âl-i hakîme: hikmetli fiiller; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olan işler, faaliyetler ekmel: daha mükemmel emârât: emareler, belirtiler eşmel: daha kapsamlı hakikat: asıl, gerçek, doğru hikmet: bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olma hikmet-i bâhire: apaçık hikmet; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olmanın apaçık oluşu inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzenlilik inayet-i zahire: apaçık inayet; bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan apaçık düzenlilik inhidam: yıkılma, harap olma inkâr: reddetme istilzam etme: gerekli kılma izhar etmek: göstermek, açığa çıkarmak kabil: mümkün, olabilir kalb eden: dönüştüren; değiştiren menzil: durak, yer, mekân merhamet: şefkat, acıma, iyilik etme merhamet-i câmia: kapsamlı merhamet; herşeyi kuşatan şefkat mesken: ev, oturulan mekân meyyal: meyilli, eğilimli muhal: imkânsız mukim: ikâmet eden, oturan sakin: ikâmet eden, yerleşmiş olan Sâni-i Sermedî: varlığı sürekli olan ve herşeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sefih: yararı ve zararı ayırt etme yeteneğinden mahrum, beyinsiz semerat: meyveler, neticeler Sultan: herşeyin hâkimi olan Allah (c.c.) Sultan-ı Ebedî: varlığının sonu olmayan ve herşeyin hâkimi olan Allah (c.c.) tasavvur etmek: zihinde şekillendirmek, hayal etmek zeval: yokluk

6206 Meselâ, bir insan kendi vücuduyla, hüsn-ü san’atıyla Sâniin vücub-u vücuduna ve vahdetine delâlet ettiği gibi, âmâl ve istidatları ebede kadar uzandığı halde pek sür’atle ölüm ve zevali, âhiretin vücuduna delâlet eder. Bütün mevcudatta görünen intizam-ı hikmet, tezyin-i inayet, taltif-i rahmet,

tevzin-i adalet, Sâni-i Hakîmin vücut ve vahdetine şahit oldukları gibi, âhiretin ve saadet-i ebediyenin de icad ve vücutlarına delâlet ederler.

(MN Lâsiyyemalar 90/89.p s69 p206)

âmâl: emeller, arzular delâlet etmek: göstermek, işaret etmek hüsn-ü san’at: san’at güzelliği icad: var etme, yaratma intizam-ı hikmet: herbirşeyin bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olmasındaki düzenlilik istidat: yetenek, kabiliyet mevcudat: varlıklar saadet-i ebediye: sonsuz mutluluk, âhiret mutluluğu Sâni: Allah (c.c.) Sâni-i Hakîm: herşeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sür’at: hız taltif-i rahmet: şefkat ve merhametin lütfetmesi, iyilik ve güzellikle muamele etmesi tevzin-i adalet: her hak sahibine hakkının tam ve eksiksiz verilmesindeki ölçü, denge tezyin-i inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzenlilikteki süsleme vahdet: Allah’ın birliği vücubu vücud: Allah’ın varlığının zorunlu olması vücut: varlık, var olmak zeval: yokluk

7553 BEŞİNCİ NOTA.

Şu notada, Avrupa fünunu ve medeniyeti, Eski Said’in fikrinde bir derece yerleştiği için, Yeni Said harekât-ı fikriyede seyrettiği zaman, Avrupa’nın fünun ve medeniyeti o seyahat-ı kalbiyede emrâz-ı kalbiyeye inkılâp ederek ziyade müşkilâta medar olduğundan, bilmecburiye, Yeni Said zihnini silkeleyip, muzahraf felsefeyi ve sefih medeniyeti atmak isterken, kendi ruhunda Avrupa’nın lehinde şehadet eden hissiyât-ı nefsaniyeyi susturmak için, Avrupa’nın şahs-ı mânevîsi ile bir cihette kısa, bir cihette uzun, gelecek muhavereye mecbur olmuştur.

Yanlış anlaşılmasın, Avrupa ikidir:

Birisi: İsevînin din-i hakikîden ve İslâmiyetten aldığı feyizle hayat-ı içtimaiye-i beşeriyeye nâfi san’atları ve

adalet ve hakkaniyete hizmet eden fünunları takip eden Avrupa’ya hitap etmiyorum. Belki, felsefe-i tabiiyenin zulmetiyle, medeniyetin seyyiâtını mehâsin zannederek beşeri sefâhete ve dalâlete sevk eden bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki:

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/1.p s199 p553)

adalet: her hak sahibine hakkının tam ve eksiksiz verilmesi Avrupa fünunu ve medeniyeti: Avrupa fenleri ve medeniyeti beşer: insan bilmecburiye: zorunlu olarak cihet: yön, taraf dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık din-i hakikî: gerçek din emrâz-ı kalbiye: kalp hastalıkları, mânevî hastalıklar felsefe-i tabiiye: her şeyi tabiata dayandıran felsefe feyiz: mânevî gıda, bereket fünun: ilimler hakkaniyet: doğruluk, haklı olmak harekât-ı fikriye: fikir hareketleri, düşünce alanındaki hareketler hayat-ı içtimaiye-i beşeriye: insanların sosyal hayatı hissiyât-ı nefsaniye: nefse ait duygular hitap: konuşma inkılâp etmek: dönüşmek İsevîlik: Hıristiyanlık medar: sebep, kaynak mehâsin: güzellikler muhavere: karşılıklı konuşma muzahraf: sahte, kof müşkilât: zorluklar nâfi: faydalı nota: bildiri sefâhet: yasak zevk ve eğlencelere düşkünlük; beyinsizce davranış sefih: yasak zevk ve eğlencelere aşırı düşkün olan seyahat-ı kalbiye: kalple yapılan mânevî yolculuk seyyiât: günahlar, kötülükler şahs-ı mânevî: belli bir kişi olmayıp, bir topluluktan meydana gelen mânevî kişilik şehadet eden: şahitlik eden ziyade: çok, fazla zulmet: karanlık

8726 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Gerek vücutta, gerek rızıkta ifrat derecesinde mebzuliyet vardır. Bu ise, hikmetten uzak, abesiyete yakın görünür. Evet, eğer yaratılan şey bir gaye için yaratılıyorsa hakkın var; amma gayeler pek çoktur. Binaenaleyh, bir gayeye nazaran abesiyet hissedilse bile, gayelerin mecmuuna nazaran ayn-ı hikmet ve

ayn-ı adalettir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/28.İ’lem 1/1.p s282 p726)

9772 ÜÇÜNCÜ NÜKTE:

Kur’ân’ın takip ettiği makasıd-ı esasiye ve anâsır-ı asliye, ubudiyetle tevhid, risalet, haşir,

adalet olmak üzere dörttür. Diğer bahsettiği meseleler ancak bu maksatlara vesilelerdir. Bu itibarla, vesilelerde yapılacak tafsilât, ol babdaki kavâide muhaliftir. Çünkü mâlâyaniyle iştigal, maksadı geri bırakıyor. Bunun içindir ki, bazı mesâil-i kevniyede Ku’ân-ı Mû’cizü’l-Beyan ihmal veya ipham veya icmal yapmıştır. Ve keza, Kur’ân’ın muhataplarından kısm-ı ekseri avâmdır. Avâm sınıfının hakaik-i İlâhiyenin ince ve müşkül kısmına fehimleri kâdir değildir. Ancak, temsil ve icmallerle fehimlerine yakınlaştırmak lâzımdır. Bunun içindir ki, Kur’ân, kesretle temsilleri zikrediyor. Ve istikbalde keşfedilecek bazı mesâilde de icmal yapıyor.

DÖRDÜNCÜ NÜKTE: Bu nükte mütercim tarafından tayyedilmiştir.

BEŞİNCİ NÜKTE: Müellif-i muhteremi tarafından tayyedilmiştir.

(MN 14. Reşha (Mu’cize-i Kübradan 6 katre) 6/4.katre (6 nükte) 6/3.4.5.nükteler 1/1.p s303 p772)

adalet: hak sahibine hakkını verme, haksızı terbiye etme ve cezalandırma anâsır-ı asliye: temel unsurlar, ana maddeler avâm: halk tabakası, sıradan insanlar bâb: bölüm, kısım fehim: anlayış, kavrayış hakaik-i İlâhiye: Allah’ın zât ve sıfatlarına ait gerçekler haşir: insan öldükten sonra tekrar âhirette diriltilerek Allah’ın huzurunda toplanması icmal: özet, özetleme ihmal: önemsememe, terketme ipham: gizleme istikbal: gelecek iştigal: meşgul olma, uğraşma itibar: özellik kâdir: gücü yeten kavâid: kurallar kesret: çokluk keşfetmek: açığa çıkarmak, bulmak keza: bunun gibi kısm-ı ekser: büyük kısım Ku’ân-ı Mû’cizü’l-Beyan: açıklaması ve ifadesi mu’cize olan Kur’ân makasıd-ı esasiye: esas maksatlar, asıl gayeler mâlâyani: faydasız, mânâsız, boş mesâil: meseleler mesâil-i kevniye: kâinatla, yaratılışla ilgili meseleler muhalif: aykırı, zıt muhatap: kendisiyle konuşulan müellif-i muhterem: saygıdeğer yazar müşkül: anlaşılması zor mütercim: tercüme eden, bir dilden bir diğerine çeviren nükte: ince anlam risalet: peygamberlik, nübüvvet tayyedilmek: atlanmak temsil: benzetme, örnek tevhid: birleme; her şeyi bir olan Allah’a verme, ona ait kılma ubudiyet: kulluk vesile: aracı, vasıta zikretmek: anlatmak, belirtmek

ADÂLET – 3s-9p - Risale-i Nur

ADÂLET - zulüm etmemek, hak sahibine hakkını verme, haksızı terbiye ve cezalandırma, insaf, mâdelet, dâd

ADÂLET-İ ÂLİYE - 1s-1p - Risale-i Nur

ADÂLET-İ ÂLİYE - yüksek adalet, her hak sahibinin hakkının tam ve eksiksiz verilmesi

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1202 Ve keza görüyoruz ki, Sâni-i Sermedî, Sultan-ı Ebedî, şu inhidama meyyal menzillerde ve zevale mahkûm meydanlarda öyle bir hikmet-i bâhirenin ve bir inayet-i zahirenin ve bir

adalet-i âliyenin ve bir merhamet-i câmianın âsârını izhar ediyor ki, kalbi paslanmamış, gözü kör olmamış bir insan, aynelyakîn ile anlar ki, o hikmetten daha ekmel bir hikmet olamaz. Ve o âsârı görünen inayetten daha ecmel bir inayet kabil değil. Ve o emârâtı görünen adaletten daha ecell bir adalet yoktur. Ve o semeratı görünen merhametten daha eşmel bir merhamet tasavvur edilemez. Öyleyse, o Sultanın memleketinde daimî mekânlar, sâbit meskenler, daimî ve mukim sakinler bulunmazsa, şu görünen hikmet, inayet, merhamet ve adaletin, kalb ve fikir sahiplerince inkârları lâzım gelir. Ve aynı zamanda o ef’âl-i hakîme sahibinin – hâşa! – sefih, zâlim olmasını istilzam eder. Bu ise, hakikati zıddına kalb eden bir muhaldir.

(MN Lâsiyyemalar 90/85.p s68 p202)

ADÂLET-İ ÂLİYE – 1s-1p - Risale-i NurADÂLET-İ ÂLİYE - yüksek adalet, her hak sahibinin hakkının tam ve eksiksiz verilmesi

ADÂLET-İ HAKİKİYE – 1s-1p - Risale-i Nur

ADÂLET-İ HAKİKİYE - gerçek adalet

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1169 Ve keza, görünüyor ki, herşey lâyık mevkiine vaz ediliyor. Ve her hak, hak sahibine veriliyor. Ve her ihtiyaç sahibinin hâceti, istediği gibi yapılır. Ve her sual edenlerin matlupları – bilhassa istidat lisanıyla veya ihtiyac-ı fıtrî lisanıyla veya ıztırar ve zaruret lisanıyla olsun – cevaplandırılıyor. Böyle eserleri görünen bir adalete bir mahkeme-i kübrâ lâzımdır ki, rububiyetin hâkimiyetiyle hukuk-u ibad muhafaza edilsin. Çünkü fâni olan şu dünya menzili, o büyük

adalet-i hakikiyeye mazhar olamaz. Öyleyse, o büyük Sultan-ı Âdil için bir Cennet-i bâkiye, bir cehennem-i dâime lâzımdır.

(MN Lâsiyyemalar 90/52.p s58 p169)

ADÂLET-İ HAKİKİYE – 1s-1p - Risale-i Nur

ADÂLET-İ HAKİKİYE - gerçek adalet

ADAM - 21s-66p - Risale-i Nur

ADAM - insan, erkek, kişi, birinin tarafını tutan kimse, iyi ve terbiyeli yetişmiş insan

Mesnevî-i Nuriye (MN):

122 İşte kalb, akıl, şuur sahibi olan bir

adam, bu ciheti (1) düşünürse anlar ki, birşeyden çok şeyleri îcad edip çıkartmak ve çok şeyleri birşeye tahvil etmek, ancak herşeyi halk eden ve herşeyi yapan Sânie mahsus bir sikkedir.

(MN Lem’alar 14/1.Lem’a 2/2.p s22 p22)

(1) (bk. s21 p21)

cihet: yön, taraf halk etmek: yaratmak Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah’a (c.c. sikke: damga, işâret şuur: bilinç, anlayış, idrak tahvil etmek: dönüştürmek, değiştirmek

229 DÖRDÜNCÜ LEM’A: Bir kitap el yazısıyla yazılırsa, yalnız bir

adama ve bir kaleme ihtiyaç vardır. Fakat matbaada basılırsa, kalem işini gören pekçok demir kalemler lâzımdır. Ve o demir harfleri yapmak için ustalar ve âlât ve edevat ve mürettipler gibi çok şeylere ihtiyaç olur. Kezalik, şu kitab-ı kâinatta yazılı satırlar, kelimeler ve harflerin bir Vahid-i Ehadin kalem-i kudretiyle yazılmış olduğu cihete hükmeden

adam, pek rahat ve kolay ve mâkul bir yola sülûk etmiş olur. Fakat, o yazıları, o harfleri tabiata ve esbaba isnad eden herifler, imtina ve muhalin en suubetli ve çıkmaz bir yoluna zehab etmiş olurlar. Çünkü, bu yola zehab edenler için tek bir zîhayatın tab’ ve bastırılması için ekser kâinatın tab’ına lâzım olan teçhizat lâzımdır. Bu ise, vehmin kabul edemediği bir hurafedir.

(MN Lem’alar 14/4.Lem’a 2/1.p s24 p29)

âlât: aletler edevat: gerekli malzemeler, parçalar ekser: pek çok hurafe: gerçek dışı, saçma inanış hükmeden: bir karara varan imtina: birşeyin imkânsızlığı isnad eden: dayandıran kalem-i kudret: Allah’ın kudret kalemi kitab-ı kâinat: kâinat kitabı mâkul: akla uygun, aklın kabul ettiği muhal: imkânsız mürettip: matbaada harfleri sıralayan kişi suubet: zorluk sülûk etmek: yönelmek, yola gimek tab’: baskı, basma teçhizat: cihazlar, aletler Vahid-i Ehad: bir ve tek olan, birliği bütün varlıkları kuşattığı gibi herbir varlıkta da tecellî eden Allah vehm: kuruntu, zan zehab eden: giden zîhayat: canlı

332 Kezalik, (1) kitab-ı kâinatta mücessem olarak yazılan herbir kelime, kendi miktarınca kendini gösterirse de, pekçok cihetlerden münferiden ve müçtemian Sâniini gösterir, esmâsını izhar eder. Ve kendi evsafıyla, eşkâliyle, nakışlarıyla, âdeta Sâniini medih için yazılmış bir kasidedir. Buna binaen, meşhur Hebenneka gibi ahmaklaşan bir

adam dahi Sâni-i Zülcelâlin inkârına gitmemek gerekir.

(MN Lem’alar 14/5.Lem’a 2/2.p s24 p32)

(1): (bk. s24 p31: bir harf kendisini yalnız bir cihetle, kâtibini ise çok cihetlerle gösterdiği gibi)

esmâ: Allah’ın isimleri eşkâl: şekiller, biçimler evsaf: nitelik, özellik Hebenneka: ahmaklığı darb-ı mesel olmuş, zeki ve becerikli olmadığı halde kendini öyle sanan bir kimse izhar etmek: göstermek, ortaya çıkarmak kaside: övgü şiiri medih: övgü, şükür mücessem: cisimleşmiş, maddî yapısı olan müçtemian: topluca, hepsi birden münferiden: tek başına Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah (c.c. Sâni-i Zülcelâl: büyüklük ve yücelik sahibi olan ve herşeyi san’atlı bir şekilde yapan Allah’ın (c.c.)

449 Tek bir semere ile semeredar şecerenin yaratılışlarındaki suubet ve suhulet birdir. Çünkü ikisi de bir merkeze bakar, bir kanuna bağlıdır, terbiye ve keyfiyetleri birdir. Malûmdur ki, merkezin ittihadı, kanunun vahdeti, terbiyenin vahdaniyeti sayesinde külfet, meşakkat, masraf azalır ve öyle bir kolaylık hasıl olur ki, pekçok semereleri olan bir ağaç yed-i vâhide, tek bir semerenin yapılışı da eyâdi-i kesireye tevdi edildiği zaman, her iki tarafın yapılışları suhuletçe bir olur. Ve aralarında yaratılışça fark yoktur. Çok

adamlar tarafından yapılan bir semerenin terbiyesi için lâzım olan cihazat ve âlat ve edevat

ve saire, bir

adam tarafından yapılan semeredar şecerenin terbiye ve yapılması için de aynen o kadar malzeme lâzımdır. Yalnız keyfiyetçe fark olabilir.

(MN Lem’alar 14/10.Lem’a 4/2.p s28 p49)

cihazat: cihazlar, donanım edevat: edatlar, araçlar eyâdi-i kesire: çok eller hasıl olmak: meydana gelmek ittihad: bir ve tek olma keyfiyet: durum, nitelik, özellik külfet: güçlük malûm: bilinen, belli meşakkat: sıkıntı, zorluk, zahmet semere: meyve suhulet: kolaylık suubet: zorluk şecere: ağaç terbiye: belli bir amaca erişecek şekilde geliştirme, olgunluğa kavuşturma) tevdi etmek: bırakmak vahdaniyet: birlik vahdet: birlik, tek olma yed-i vâhid: tek el

590 DOKUZUNCU REŞHA: Arkadaş! Aklı başında olan bir

adam münazaralı dâvâlarda yalan söyleyemez. Çünkü, bilâhare yalanının açığa çıkıp mahcup olmasından korkar. Ve keza, bir insan yalan söylediği takdirde pervasız, lâübâli bir tarzda söyleyemez. Ve keza, serbest, heyecanlı söylenmesine girişemez velev âdi bir mesele, küçük bir cemaat içinde, küçük bir vazifede bulunan küçük bir şahıs olsun. Acaba büyük bir vazifeyle vezifedar, pek büyük bir meselede, pek büyük bir şeref ve haysiyet sahibi, pek büyük bir cemaat içinde, pek şedit hasımların karşısında iddia ettiği bir dâvâda yalan ve hilâf-ı hakikat söyleyebilir mi?

(MN Reşhalar 12/9.Reşha 3/1.p s40 p90)

6244 Ve keza, hilkat ve yaratılışın Vâcibü’l-Vücuda isnad edilmesini, nazarları çok kısa olanlar, baîd, garip, külfetli olduğunu tevehhüm etmekle inkârına zehab ediyorlar. Halbuki, esbaba isnad edilirse, onların tevehhüm ettikleri bu’d, garabet, külfet kat kat muzaaf olarak hakikate inkılâp eder. Çünkü Vâcibe daha kolay olur. Meselâ, bir

adamdan birkaç şeyin suduru, birkaç

adamdan birşeyin sudurundan daha ehvendir. Meselâ, balarısının hilkati, kudret-i İlâhiyeye isnad edilmezse nihayetsiz müşkilât olur.

(MN Katre 1ci bab “Lâ ilâhe illâllah” beyanında, 55 lisanın tafsili 58/26.p s79 p244)

baîd: uzak bu’d: uzaklık ehven: kolay esbab: sebepler garabet: gariplik hilkat: yaratılış inkılâp etmek: değişmek, dönüşmek isnad etmek: dayandırmak kudret-i İlâhiye: Allah’ın sınırsız güç ve iktidarı külfet: güçlük, zorluk muzaaf: kat kat, ikiye katlanmış müşkilât: zorluk nazar: bakış, görüş, düşünce nihayetsiz: sınırsız, sonsuz sudur: çıkma, meydana gelme tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, asılsız bir düşünceye kapılmakl vâcib: varlığı zorunlu olan Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan Allah (c.c.) zehab etmek: gitmek, belli bir kanaate ulaşmak

7281 İKİNCİ HASTALIK: “Ucb”dur. Arkadaş! Ye’se düşen

adam, azaptan kurtulmak için, istinad edecek bir noktayı aramaya başlar. Bakar ki, bir miktar hasenat ve kemâlâtı var. Hemen o kemâlâtına bel bağlar. Güvenerek der ki: “Bu kemâlât beni kurtarır, yeter” diye bir derece rahat eder. Halbuki, a’mâle güvenmek ucubdur, insanı dalâlete atar. Çünkü insanın yaptığı kemâlât ve iyiliklerde hakkı yoktur. Mülkü değildir, onlara güvenemez.

(MN Katre Hâtime (4 hastalık: yeis, ucb, gurur, sû-i zan) 4/2.Hastalık: ucb 5/1.p s90 p281)

a’mâl: ameller; dinen yapılması emredilen görevler azap: sıkıntı, ceza dalâlet: sapkınlık hasenat: Allah rızası için yapılan güzel davranışlar, ameller istinad etmek: dayanmak, güvenmek kemâlât: güzel ve değerli özellikler ucb/ucub: yapılan iyi ve güzel davranışlara güvenme, onlarla yetinip övünme ye’se düşmek: ümitsizlik içinde olmak

8290 Arkadaş! Bu ince hakikat, tam vuzuh ve zuhuruyla şöyle bana göründü ki: Gaflet suyu ile tenebbüt eden benlik, Hâlıkın sıfatlarını fehmetmek için bir vahid-i kıyastır. Çünkü insanlar görmedikleri şeyleri kıyas ve temsillerle bilirler. Meselâ, bir

adam Cenâb-ı Hakkın kudretini anlamak için bir taksimat yapar. “Buradan buraya benim kudretimdedir, bundan o yanı da Onun kudretindedir” diye vehmî bir çizgi çizmekle meseleyi anlar. Sonra mevhum hattı bozar, hepsini de Ona teslim eder. Çünkü nefis, nefsine mâlik olmadığı gibi, cismine de mâlik değildir. Cismi, ancak acip bir makine-i İlâhiyedir. Kaza ve kader kalemiyle kudret-i ezeliye, bir cilveciği o makinede çalışıyor. Binaenaleyh, insan o firavunluk dâvâsından vazgeçmekle, mülkü mâlikine teslim etsin, emanete hıyanet etmesin! Eğer hıyanetle bir zerreyi nefsine isnad ederse, Allah’ın mülkünü esbab-ı câmideye taksim etmiş olacaktır.

9336 REMZ. Arkadaş!

Bir kelime-i vahidenin işitilmesinde, bir

adam, bin

adam birdir. Yaratılış hususunda da, kudret-i ezeliyeye nisbeten birşey, bin şey birdir.

Nev’ ile fert arasında fark yoktur.

(MN Katrenin Zeyli 18/7.Remz 1/1.p s106 p336)

fert: birey kelime-i vahide: bir tek kelime kudret-i ezeliye: Allah’ın ezelden beri var olan kudreti, güç ve kuvveti nev’: tür nisbeten: oranla, kıyasla

10348 REMZ.

Ey şan ve şerefi, nam ve şöhreti isteyen

adam! Gel, o dersi benden al. Şöhret ayn-ı riyâdır ve kalbi öldüren zehirli bir baldır. Ve insanı insanlara abd ve köle yapar. O belâ ve musibete düşersen, “İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn (Bakara 2/156) (1)” de, o belâdan kurtul.

(MN Katrenin Zeyli 18/18.Remz 1/1.p s110 p348)

(1): Bakara Sûresi 2/156: “Biz Allah’ın kullarıyız; sonunda yine ona döneceğiz.”

abd: kul ayn-ı riyâ: gösteriş ve iki yüzlülüğün tâ kendisi musibet: belâ, dert, felâket nam: ad, şan

11351 İ’lem! Kavâid-i usuliyedendir ki: Bir mesele hakkında ispat edenin sözü, nefyedenin sözüne müreccahtır. Çünkü, ispat edenin yardımcıları var, sözünde kuvvet olur. Nefyedenin yardımcısı olmadığından tek kalır, sözünde kuvvet yoktur. Hattâ bin

adam birşeyi nefyederse, bir

adam gibidir. Bin

adam da ispat ederse, ispat edenlerin herbirisi bin olur. Çünkü hepsi birşeye bakıyorlar. Ve bir noktaya parmak bastıklarından birbirini takviye ediyorlar. Nefyedenlerde birbirini takviye etmek yoktur; herbirisi tek kalır.

(MN Hubâb Risalesi 28/2.İ’lem 2/1.p s112 p351)

kavâid-i usuliye: metod kuralları; ilmî disiplinlerle bağlantılı metod kuralları müreccah: tercih edilen, seçilen nefyetmek: reddetmek takviye etmek: kuvvetlendirmek

12352 (1) Meselâ, bin pencereden bir yıldızı görüp ispat eden bin

adamın herbirisi ötekisine yardımcı olur, sözünü takviye eder. Çünkü, o bin

adam, parmakla işaret eder gibi, o şeyi ispat ediyorlar. Nefyedenler öyle değildir. Çünkü, nefiy için sebep lâzımdır. Sebepler de ayrı ayrı olur. Meselâ, birisi “Gözümde zâfiyet var, göremedim,” ötekisi “Evimizde pencere yok,” ötekisi “Soğuktan başımı kaldırıp bakamadım” der. Ve hâkezâ, herbirisi nefyine, müddeâsına ayrı bir sebep gösterdiğinden, kendisince yıldızın bulunmaması, nefsülemirde de yıldızın bulunmamasına delâlet etmez ki, birbirine yardımcı olsun. Binaenaleyh, bir mesele-i imaniyenin nefyi hakkında ehl-i dalâletin ittifakları haber-i vahid hükmündedir, tesiri yoktur. Amma ehl-i hidayetin mesâil-i imâniyede olan sözleri, herbirisi ötekisine yardımcıdır, takviye eder. (MN Hubâb 28/2.İ’lem 2/2.p s112 p352)

(1): “Kavâid-i usuliyedendir ki: Bir mesele hakkında ispat edenin sözü, nefyedenin sözüne müreccahtır.” paragrafının devamıdır (bk. s112 p351)

delâlet etmek: işaret etmek, delil olmak ehl-i dalâlet: doğru ve hak yoldan sapanlar ehl-i hidayet: iman yolunu seçen insanlar haber-i vahid: sadece bir kaynaktan aktarılan, onu destekleyecek başka bir unsur olmayan haber hâkezâ: bunun gibi ittifak: bir araya gelme; aynı noktada birleşme mesâil-i imâniye: imana ait meseleler mesele-i imaniye: imanla ilgili bir mesele müddeâ: iddia edilen şey nefsülemir: işin kendisi, aslı nefyetmek: reddetmek takviye etmek: kuvvetlendirmek zâfiyet: zayıflık, güçsüzlük

13356 İ’lem eyyühe’l-aziz!

adamın ahmak olduğunda şüphe yoktur. Binaenaleyh, tarihlerin naklettikleri Peygamberimizin (a.s.m.) bidâyet-i hayatına maddî, sathî, surî bir nazarla bakan bir

adam, şahsiyet-i mâneviyesini idrak edemez. Ve derece-i kıymetine vasıl olamaz. Ancak bidâyet-i hayatına ve levâzım-ı beşeriyetine ve ahvâl-i zahiriyesine ince bir kışır, nazik bir kabuk nazarıyla bakılmalıdır ki, o kışır içerisinden, iki âlemin güneşi ve tûbâ gibi şecere-i Muhammediye (a.s.m.) çıkmıştır. Ve feyz-i İlâhi ile sulanmış ve fazl-ı Rabbâni ile tekâmül etmiştir. Binaenaleyh, Nebiy-yi Zîşanın (a.s.m.) mebde-i hayatına ait ahvâl-i suriyesinden zayıf bir şey işitildiği zaman üstünde durmamalı; derhal başını kaldırıp etraf-ı âleme neşrettiği nurlara bakmalı.

(MN Hubâb 28/5.İ’lem 2/1.p s113 p356)

âfak-ı âlem: âlemin ufukları ahvâl-i suriye: dışa yansıyan görünüşteki haller, durumlar ahvâl-i zahiriye: dış görünüşe ait haller, durumlar âlem: dünya bidâyet-i hayat: hayatının başlangıcı derece-i kıymet: kıymet derecesi etraf-ı âlem: âlemin her tarafı fazl-ı Rabbâni: her bir varlığa muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah’ın sunduğu manevî ihsan ve nimetler feyz-i İlâhi: Allah’ın sunduğu manevî fayiz ve lütuf idrak etmek: anlamak, kavramak kemâlât: mükemmel ve kusursuz özellikler kışır: kabuk levâzım-ı beşeriyet: insanlık için gerekli olan şeyler mebde-i hayat: hayatının başlangıcı nazar: bakış nazarıyla: bakışıyla Nebiy-yi Zîşanın (a.s.m.): şan sahibi Nebî; Hz. Muhammed (a.s.m.) neşretmek: yaymak şahsiyet-i mâneviye: mânevî şahsiyet, kişilik sathî: sığ, yüzeysel semâ: gökyüzü surî: üstün körü şecere-i Muhammediye (a.s.m.): Muhammedî ağaç; Hz. Muhammed’in (a.s.m.) hakikatı ve o hakikatı doğrulayan her şey ve herkes tayaran: uçma, uçuş tekâmül etmek: ilerlemek, mükemmelleşmek terakkiyat: ilerlemeler, gelişmeler tûbâ: kökü göklerde ve dalları aşağıda olan Cennet ağacı vasıl olmak: ulaşmak, varmak

14357 (1) Maahaza, mebde-i hayatına şek ve şüpheyle bakan

adam, herhalde masdarla mazhar, menba ile mâkes, zâtı ile tecellî aralarını fark edemiyor. Ve bu yüzden şüpheye düşer. Evet, Nebiy-yi Zîşan (a.s.m.) tecelliyât-ı İlâhiyeye mazhar ve mâkestir; masdar ve menbâ değildir. Çünkü, o zât yalnız âbiddir ve ibadetçe herkesten ileridir. Demek, bu kadar görünen terakkiyat, kemâlât onun zâtî malı değildir. Ancak hariçten verilen, Rahmân-ı Rahîmin tecellîleridir. Evvelce beyan edildiği gibi, hiçbir şey, bir zerreye bile mânâ-yı ismiyle masdar olamaz. Amma bir zerre, mânâ-yı harfiyle semânın yıldızlarına mazhar olur. Yalnız gaflet ile o zerrenin masdar olduğu zannıyla bakıldığından, san’at-ı İlâhiyeyi tâğûtî bir tabiata mal ederler.

(MN Hubâb Risalesi 28/5.İ’lem 2/2.p s114 p357)

(1) …tarihlerin naklettikleri Peygamberimizin (a.s.m.) bidâyet-i hayatına maddî, sathî, surî

bir nazarla bakan bir

adam, şahsiyet-i mâneviyesini idrak edemez. Ve derece-i kıymetine vasıl olamaz

(bk. s113 p356).

15363 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Zikreden

adamın, feyz-i İlâhîyi celb eden muhtelif lâtifeleri vardır. Bir kısmı, kalb ve aklın şuuruna bağlıdır. Bir kısmı da şuursuz, yani şuurlara tâbi değildir. “Min haysü lâ yeş’ur” husûle gelir. Binaenaleyh, gaflet ile yapılan zikirler dahi feyizden hâli değildir.

(MN Hubâb 28/11.İ’lem 1/1.p s115 p363)

celb eden: çeken feyiz: bereket, bolluk feyz-i İlâhî: Allah’ın feyzi, lütfu gaflet: dalgınlık, dinî sorumluluklarını unutup dünya ile ilgili şeylere dalma hâli: boş, uzak husûle gelmek: meydana gelmek lâtife: duyu, ince hislerden her biri min haysü lâ yeş’ur: hissedilmeden; farkına varılmadan muhtelif: çeşitli şuur: bilinç tâbi: bağlı zikreden: Allah’ı anan

16367 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Nebiyy-i Zîşânın (a.s.m.) makamı-ı mahmûdu İlâhî bir mâide ve Rabbânî bir sofra hükmündedir. Evet, tevzi edilen lütuflar, feyizler, nimetler o sofradan akıyor. Resul-i Zîşâna (a.s.m.) okunan salâvat-ı şerife, o sofraya edilen dâvete icâbettir. Ve keza, salâvat-ı şerifeyi getiren

adam, zât-ı Peygamberîyi (a.s.m.) bir sıfatla tavsif ettiği zaman, o sıfatın nereye taallûk ettiğini düşünsün ki, tekrar be tekrar salâvat getirmeye müşevviki olsun.

(MN Hubâb Risalesi 28/15.İ’lem 1/1.p s116 p367)

feyiz: mânevî gıda, bereket icâbet: davete cevap verme İlâhî: her şeyin ilâhı olan Allah tarafından ihsan edilen lütuf: iyilik, ihsan, bağış mâide: sofra makamı-ı mahmûd: en yüksek şefaat makamı; Peygamberimizin (a.s.m.) kavuşacağı, Allah tarafından vaad edilen yüksek makam müşevvik: teşvik edici sebep Nebiyy-i Zîşân (a.s.m.): şan sahibi Nebî; Hz. Muhammed (a.s.m.) nimet: iyilik, lütuf, ihsan Rabbânî: her şeyi terbiye ve idare eden Allah’ın ihsanı Resul-i Zîşân (a.s.m.): büyük şan sahibi olan Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (a.s.m.) salâvat: Peygamberimize (a.s.m.) edilen rahmet ve esenlik duası salâvat-ı şerife: Peygamberimize (a.s.m.) edilen rahmet ve esenlik duaları sıfat: özellik taallûk eden: ilgili ve bağlantılı olan tavsif etmek: bir sıfatla nitelemek tevzi edilen: dağıtılan zât-ı Peygamberî (a.s.m.): Peygamberlik görevini ifa eden zât; Hz. Peygamber efendimizin (a.s.m.) kendisi

17369 İ’lem ey hitabet-i umumiye sıfatıyla gazete lisanıyla konferans veren muharrir!

Sen kendi nefsini aşağı göstermeye ve nedamet ederek kusurlarını ilân etmeye hakkın var. Fakat şeâir-i İslâmiyeye zıt ve muhalif olan herzelerle İslâmiyeti lekelendirmeye kat’iyen hakkın yoktur.

Seni kim tevkil etmiştir? Fetvâyı nereden alıyorsun? Hangi hakka binaen milletin namına, ümmetin hesabına, İslâmiyet hakkında hezeyanları savurarak dalâletini neşir ve ilân ediyorsun? Milleti, ümmeti kendin gibi dâll zannetme! Dalâletini kime satıyorsun? Burası İslâmiyet memleketidir. Yahudi memleketi değildir. Cumhur-u mü’minînin kabul etmediği birşeyin gazeteyle ilânı, milleti dalâlete dâvettir, hukuk-u ümmete tecavüzdür. Bir

adamın hukukuna tecavüze cevaz-ı kanunî olmadığı halde, koca bir milletin, belki âlem-i İslâmın hukukuna hangi cesarete binaen tecavüz ediyorsun? Ağzını kapat!

(MN Hubâb Risalesi 28/17.İ’lem 1/1.p s117 p369)

âlem-i İslâm: İslâm dünyası cevaz-ı kanunî: kanunen verilen izin, müsaade cumhur-u mü’minîn: mü’minlerden meydana gelen büyük halk topluluğu dalâlet: doğru yoldan sapkınlık dâll: doğru yoldan sapmış, ayrılmış fetvâ: bir mesele hakkında delillere kıyasen dinî hüküm verme herze: boş, saçma sapan söz hezeyan: boş söz, saçmalama hitabet-i umumiye: bütün toplumu muhatap alarak seslenme; kamuoyuna hitap etme hukuk: haklar hukuk-u ümmet: Hz. Peygambere (a.s.m.) inanıp onun yolunda giden mü’minlere ait haklar kat’iyen: kesinlikle kusur: eksiklik lisan: dil muhalif: aykırı muharrir: gazeteci namına: adına nedamet etmek: pişman olmak nefis: şahsın kendisi; insanı kötüye yönelten duygu neşir: etrafa yayma sıfat: özellik şeâir-i İslâmiye: İslâma sembol olmuş işaretler, iş ve ibâdetler tecavüz: saldırı tevkil etme: vekil yapma, vekil tayin etme ümmet: Hz. Peygambere (a.s.m.) inanıp onun yolunda giden mü’minler

18377 DÖRDÜNCÜSÜ:

İçtihad kapısından İslâmiyete girip mesâilini genişlendirmeye meyleden

adamın maksadı, zaruriyata imtisal ile takvâ ve kemâle mazhariyet ise, güzeldir. Amma zaruriyatı terk ve hayat-ı dünyeviyeyi hayat-ı uhreviyeye tercih eden

adam ise, onun içtihada meyli, meylüttahriptir. Tekliften çıkıp kaçmak için bir yol bulmaktır. (MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/4.mâni 1/1.p s120 p377)

hayat-ı dünyeviye: dünya hayatı hayat-ı uhreviye: âhiret hayatı içtihad: dinen kesin olarak belirtilmeyen bir konuda Kur’ân ve hadisten hüküm çıkarma imtisal: emre uyma, boyun eğme kemâl: kusursuzluk, mükemmellik maksad: amaç, hedef mazhariyet: elde etme, edinme, erişme mesâil: meseleler meyil: eğilim, istek meyleden: eğilim gösteren meylüttahrip: bozma, yıkma eğilimi takvâ: Allah’tan korkup emir ve yasaklarına titizlikle uyma teklif: Allah’ın kullarına yüklediği vazife, sorumluluk zaruriyat: hükümleri açık ve net olan ve yerine getirilmesi zorunlu olan dinî meseleler, emirler, yasaklar

19379 Umumî bir beliyye olan ve nâsın ona müptelâ olduğu çok işler vardır ki, zaruriyattan olmuştur. O gibi işler su-i ihtiyar ile gayr-ı meşru meyillerden doğmuş olduklarından, mahzuratı ibâhe eden zaruriyattan değildir. Ve ruhsat ve müsaade-i şer’iyenin şümulüne dahil olamazlar. Meselâ, bir

adam su-i ihtiyarıyla haram bir tarzda kendini sarhoş etse, hal-i sekirde yaptığı tasarrufatta mâzur olamaz. Bu zamanda bu gibi içtihadlar, Semâvî değil, ancak arzî içtihadlardır. Bu gibi içtihadlarla Hâlık-ı Semâvat ve Arzın hükümlerinde yapılan tasarrufat merduttur.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/5.mâni 3/2.p s120 p379)

arzî: dünyaya ait, insanların istediği maksatlar, gayeler beliyye: belâ gayr-ı meşru: helâl olmayan Hâlık-ı Semâvat ve Arz: göklerde ve yerde olan tüm varlıkların yaratıcısı olan Allah (c.c.) hal-i sekir: sarhoşluk hâli, durumu haram: Allah tarafından yasaklanmış olan hüküm: karar ibâhe eden: bir şeyi haram olmaktan çıkararak serbest bırakan; mübah kılan içtihad: dinen kesin olarak belirtilmeyen bir konuda Kur’ân ve hadisten hüküm çıkarma mahzurat: haram sayılan ve sakınılması gerekli iş ve davranışlar mâzur: mazeretli, özür sahibi merdut: reddedilen ve yapılması yasaklanan iş ve davranışlar meyil: eğilim, istek müptelâ olmak: bağımlı olmak müsaade-i şer’iye: şeriatın müsaadesi, İslâmın izin verdiği iş ve davranışlar nâs: insanlar ruhsat: izin Semâvî: semâya ait, İlâhî; Allah’ın istediği maksatlar, gayeler su-i ihtiyar: iradenin kötüye kullanımı şümul: kapsam tasarrufat: tasarruflar; yapılan iş ve uygulamalar umumî: genel zaruriyat: hükümleri açık ve net olan ve yerine getirilmesi zorunlu olan dinî meseleler, emirler, yasaklar

20392 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsan kalben ve fikren hakaik-i İlâhiyeye bakıp düşündüğü zaman, bilhassa namaz ve ibadet esnasında, gerek şeytan tarafından, gerek nefsi tarafından pek fena, pis ve çirkin vesveseler, hatıralar, sinekler gibi kalbe, akla hücum ederler. Bu gibi hevâî, vehmî ve çirkin şeylerin def’iyle uğraşan

adam, o vesveselere mağlûp olur. Ancak onları mağlûp edip kaçırma çaresi, müdafaayı terk edip onlarla uğraşmamaktır. Evet, arılarla uğraşıldıkça onlar hücumlarını arttırırlar. Onlara karışılmadığı takdirde, insanı terkeder, giderler. Hem de o gibi vesveselerin, ne hakaik-i İlâhiyeye ve ne de senin kalbine bir mazarratı yoktur. Evet, pis bir menzilin deliklerinden semânın güneş ve yıldızlarına, cennetin gül ve çiçeklerine bakılırsa, o deliklerdeki pislik ne bakana ve ne de bakılana bulaşmaz. Ve fena bir tesir etmez. HAŞİYE:

(MN Hubâb Risalesi 28/27.İ’lem 1/1.p s126 p392)

HAŞİYE: O çirkin sözler senin kalbinin sözleri değil. Çünkü senin kalbin ondan müteessir ve müteessiftir. Belki kalbe yakın olan lümme-i şeytanîden geliyor. Meselâ, sen namazda, Kâbe karşısında, huzur-u İlâhîde âyâtı tefekkürde olduğun bir halde, şu tedâî-yi efkâr seni tutup en uzak mâlâyâniyât-ı rezileye sevk eder. Meselâ, ayinenin içindeki yılanın timsali ısırmaz. Ateşin misali yakmaz. Ve necasetin görünmesi ayineyi telvis etmez.

âyât: âyetler def: uzaklaştırma fikren: düşünce aracılığıyla hakaik-i İlâhiye: İlâhî hakikatler; Allah’ın zât ve sıfatlarına ait gerçekler ve isimlerinin tecellileri hevâî: nefsin istek ve arzularına ait huzur-u İlâhî: Allah’ın huzurunda bulunma kalben: kalp aracılığıyla lümme-i şeytanî: şeytanın kuruntu ve asılsız şüpheler aktardığı kalpteki bir bölüm mâlâyâniyât-ı rezile: içi boş ve değersiz olan rezil şeyler mazarrat: zararlar menzil: yer, mekân misal: yansıma, görüntü müdafaa: savunma müteessif: esef duyan; üzülen müteessir: etkilenen, üzülen necaset: pislik nefis: insanı kötüye yönelten duygu semâ: gökyüzü tedâî-yi efkâr: sürekli olarak bir fikrin başka fikirleri çağrıştırması tefekkür: etraflıca ve derinlemesine düşünme telvis etmek: kirletmek tesir etmek: etki etmek timsal: görüntü, yansıma vehmî: gerçekte olmayıp doğru sanılan, kuruntu vesvese: şüphe, asılsız kuruntu

21405 (1) (2) Bâhusus bu güruh-u mücâhidin ve bu yüksek meclisin ef’âli taklid edilir. Kusurlarını millet ya taklit veya tenkit edecek; ikisi de zarardır. Demek onlarda hukukullah, hukuk-u ibâdı da tazammun ediyor. Sırr-ı tevatür ve icmâı tazammun eden hadsiz ihbaratı ve delâili dinlemeyen ve safsata-i nefis ve vesvese-i şeytandan gelen bir vehmi kabul eden

adamlarla hakikî ve ciddî iş görülmez.

(MN Hubâb Risalesi (Meclis-i Meb’usana Hitap) 10/10.söz Âşiren 4/2.p s133 p405)

(1) Bu kısım, Müellifin kendi Türkçesidir. Hicri1339 – Milâdi1922 Tarihinde Meclis-i Meb’usana Hitaben Yazdığım Bir Hutbenin Suretidir.

(2) On Söz ve birkaç nasihat’ten Onuncusu 4/2.p (bk. s130 p395)

bâhusus: özellikle delâil: deliller ef’âl: fiiller, işler güruh-u mücâhidin: din için cihad edip çalışan, çaba harcayan kimseler topluluğu hadsiz: sayısız, sınırsız hakikî: asıl, gerçek hukukullah: Allah’a ait haklar; kamu hakları; belirlenmesinde yükümlünün müdahale, irade ve tercihinin söz konusu olmadığı, ibadet ve ceza gibi yalnız şahısla ilgili olmayan, toplumun yararının gözetildiği haklar; namaz, oruç, zekât, içki, zina kumar gibi emir ve yasaklara uyma hukuk-u ibâd: kul hakları; toplum bireyleri arasında birlikte yaşamaktan doğan, yükümlünün irade ve tercih hakkının bulunduğu haklar (mülkiyet, sağlık, alışveriş, borç gibi) icmâ: fikir birliği; bir asırda müçtehid kimselerin dini bir meselede vardıkları görüş birliği ihbarat: ihbarlar, bildirmeler, haber vermeler safsata-i nefis: nefsin safsatası, nefsin saçmalıkları, yalan ve uydurmaları Sırr-ı tevatür: tevatür sırrı; bir sözün nesilden nesile, sözüne inanılır büyük bir topluluk tarafından nakledilmesi sırrı, hikmeti tazammun etmek: içine almak, kapsamak vehim: kuruntu, olmayan şeyi varmış gibi gösteren düşünce vesvese-i şeytan: şeytanın kalbe düşürdüğü şüphe, asılsız kuruntu

22427 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Gözleri küsuf tutmuş bazı

adamlar, gözleri önünde vukua gelen gayr-ı mahdut hususî haşr ü neşirleri kör gözleriyle gördükleri halde, kıyamet-i kübrayı ve haşr-i umumiyeyi nasıl istiğrab ediyorlar? Acaba, çiçek açıp semere veren ağaçlarda her sene îcad edilen meyvelerin haşr ü neşirlerini gördükten sonra haşr-i umumîyi istib’ad eden sıkılmaz mı?

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/1.p s143 p427)

23428 Eğer onlar (1) şuhudî bir yakîn ile haşr-i umumîyi görmek isterlerse, akıllarını da beraber bulundurmak şartıyla, yaz mevsiminde küre-i arz bahçesine girsinler. Acaba ağaç dallarından sallanan o tatlı, ballı, nazif, lâtif kudret mu’cizeleri, o mahlûkat-ı lâtife, evvelkisinin, yani ölüp giden semeratın aynı veya misli değil midir? Eğer insanlarda olduğu gibi o meyvelerde de vahdet-i ruhiye olmuş olsaydı, geçmiş ve gelen yeni meyveler birbirinin aynı olmaz mıydı? Fakat, ruhları olmadığı için aralarında ayniyete yakın öyle bir misliyet vardır ki, ne aynıdır ve ne de gayr keyfiyeti gösterir. Acaba semerattaki bu vaziyeti gören, haşri istib’ad edebilir mi?

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/3.İ’lem 3/2.p s143 p428)

(1): Gözleri küsuf tutmuş bazı

adamlar (bk. s143 p427)

24448 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Ehl-i ilhad ile ve bilhassa Avrupa mukallitleriyle münazara ile iştigal edenler büyük bir tehlikeye mâruzdurlar. Çünkü, nefisleri tezkiyesiz ve emniyetsiz olması ihtimaliyle tedricen hasımlarına mağlup olur ki, bîtarafâne muhakeme denilen munsıfâne münazarada nefs-i emmâreye emniyet edilemez. Çünkü, insaflı bir münâzır, hayalî bir münazara sahasında, ara sıra hasmının libasını giyer, ona bir dâvâ vekili olarak onun lehinde müdafaada bulunur. Bu vaziyetin tekrarıyla dimağında bir tenkit lekesinin husule geleceğinden, zarar verir. Lâkin, niyeti hâlis olur ve kuvvetine güvenirse, zararı yoktur. Böyle vaziyete düşen bir

adamın çare-i necatı, tazarru ve istiğfardır. Bu suretle o lekeyi izale edebilir.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/13.İ’lem 1/1.p s150 p448)

bîtarafâne: tarafsız davranarak çare-i necat: kurtuluş çaresi dâvâ vekili: avukat dimağ: akıl, bilinç ehl-i ilhad: inkârcılar, dinsizler emniyet etmek: güvenmek hâlis: içten, ihlâslı hasım: düşman hayalî: hayale dayalı husule gelmek: meydana gelmek insaflı: adaletle hareket edip doğru olanı itiraf eden istiğfar: af dileme, tevbe etme iştigal etme: uğraşma, meşgul olma izale etmek: yok etmek, ortadan kaldırmak lâkin: ama, fakat lehinde: tarafında libas: elbise mâruz: hedef olma, tesirinde olma, yüz yüze gelme muhakeme: değerlendirme, karar vermek için iyice düşünme mukallit: taklitçi munsıfâne: insaflıca müdafaada bulunmak: savunmak münazara: tartışma münâzır: münazâracı, tartışmacı nefis: insanı daima kötülüğe, zevk ve isteklere sevk eden güç nefs-i emâre: hazır zevke düşkün ve insanı kötülüğe sevk eden duygu tazarru: dua, yakarış tedricen: azar azar, derece derece tezkiye: nefsi terbiye edip temizleme

25472 (1) Dünyanın âkıbeti ne olursa olsun, lezâizi terk etmek evlâdır. Çünkü, âkıbetin ya saadettir; saadet ise şu fâni lezâizin terkiyle olur. Veya şekavettir. Ölüm ve idam intizarında bulunan bir

adam, sehpanın tezyin ve süslendirilmesinden zevk ve lezzet alabilir mi? Dünyasının âkıbetini küfür sâikasıyla adem-i mutlak olduğunu tevehhüm eden

adam için de terk-i lezâiz evlâdır. Çünkü, o lezâizin zevaliyle vukua gelen hususî ve mukayyed ademlerden, adem-i mutlakın elim elemleri her dakikada hissediliyor. Bu gibi lezzetler o elemlere galebe edemez.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/5.İ’lem 5/5.p s158 p472)

(1): Dünyada sana ait çok emirler vardır. Amma ne mâhiyetlerinden ve ne âkıbetlerinden haberin olmuyor: Biri, cesettir… Biri de hayat ve hayvaniyettir… Biri de insaniyettir… (bk. s157 p468) Biri de ömür ve yaşayıştır… Biri de vücuttur… (bk. s158 p469) Biri de belâ ve musibetlerdir… Biri de, sen burada misafirsin… (bk. s158 p470) Biri de, dünyanın lezzetleridir… (bk. s158 p471)

adem: yokluk, hiçlik adem-i mutlak: mutlak yok oluş, tamamen ve ebediyen yok olma âkıbet: netice, son elem: acı, keder, üzüntü elim: acı ve sıkıntı veren, üzücü emir: iş, olay, olgu evlâ: daha iyi fâni: geçici olan, ölümlü galebe etmek: üstün gelmek hususî: özel intizar: bekleyiş küfür: Allah’ı veya Allah’ın bildirdiği herhangi bir şeyi inkâr etme, inançsızlık lezâiz: lezzetler mukayyed: kayıtlı, sınırlı saadet: mutluluk sâika: sebep, neden şekavet: mutsuzluk, bedbahtlık terk-i lezâiz: lezzetleri terk etme, bırakma tevehhüm etme: kuruntuya kapılma, zannetme tezyin: süsleme vukua gelmek: gerçekleşmek zeval: geçici olma

26480 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Birşeyin sânii, o şeyin içinde olursa, aralarında tam bir münasebet lâzımdır. Ve masnûatın adedince sânilerin çoğalması lâzımdır. Bu ise muhaldir. Öyle ise, sâni, masnû içinde olamaz. Meselâ, matbaa ile teksir edilen bir kitap, yine bir

adamın kalemiyle yazılıyor. O kitabın nakışları, harfleri, kendisinden sümbüllenmez. Kâtip de o kitâbet san’atı içinde değildir. Ve illâ, intizamdan çıkar. Öyle ise, masnûun nakışları kendisinden değildir. Ancak, kudret kalemiyle kaderin takdiri üzerine yazılıyor.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/11.İ’lem 1/1.p s162 p480)

illâ: ancak intizam: disiplin, düzen kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir etmesi kâtip: yazıcı, yazar kitâbet san’atı: yazı yazma san’atı kudret: güç, iktidar masnû: san’at eseri varlık masnûat: san’at eseri varlıklar muhal: olması imkânsız olan şey münasebet: bağlantı, ilişki nakış: işleme, süsleme sâni: san’atkâr, san’atla iş yapan sümbül vermek: çiçek açmak; önemli bir netice ortaya çıkarmak teksir etme: çoğaltma

27504 İ’lem eyyühe’l-aziz!

“Sübhanallah”, “Elhamdü lillah”, “Allahu ekber” –

bu üç mukaddes cümlenin faidelerini ve mahall-i istimallerini dinle:

adam gibi nefes alıyor.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/26.İ’lem 1/1.p s171 p504)

28512 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Misafir olan bir kimse, seferinde çok yerlere, menzillere uğrar. Uğradığı her yerin âdetleri ve şartları ayrı ayrı olur. Kezalik, Allah’ın yolunda sülûk eden zât çok makamlara, mertebelere, hallere, perdelere rastgelir ki, bunların da herbirisi için kendine mahsus şartlar ve vaziyetler vardır. Bu şartları ve perdeleri birbirine halt edip karıştıran, galat ve yanlış hareket eder. Meselâ bir ahırda atın kişnemesini işiten bir

adam, yüksek bir sarayda andelibin terennümünü, güzel sadâsını işitir. Eğer o terennümle atın kişnemesini fark etmeyip andelibden kişnemeyi talep ederse, kendi nefsiyle mugalâta etmiş olur.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/1.İ’lem 1/1.p s178 p512)

âdet: alışkanlık andelib: bülbül galat: hata, yanlış halt etmek: karıştırmak kezalik: bunun gibi makam: derece, konum, yer menzil: durak, yer mertebe: derece, aşama mugalâta etmek: demagoji; aldatmak maksadıyla yanlış sözler söylemek nefis: bir kimsenin kendisi sadâ: ses sefer: yolculuk sülûk etmek: bir yöne doğru gitmek, yürümek, izlemek terennüm: bülbül vs. ötme, şakıma, hoş ses çıkarma

29513 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Dünya hayatını güzelleştiren esbabdan biri, dünya ayinesinde temessül ile parlayan hidayet nurları ve büyük insanların sevgili ve sevimli timsalleridir. Evet, müstakbel, mâzinin ayinesidir. Mâzi berzaha, yani öteki âleme intikal ve inkılâp ettiğinde, suretini ve şeklini ve dünyasını istikbal ayinesine, tarihe, insanların zihinlerine vedia ediyor. Onlara olan mânevî ve hayalî muhabbetleriyle dünya muhabbeti tatlı olur. Meselâ, arkadaşlarının ve akrabasının timsallerini ve fotoğraflarını hâvi büyük bir ayineyi yolunda bulan bir

adam, şark cihetine giden

adamların memleketlerine gidip onlara iltihak etmek için çalışmayıp da, o ayinenin içindeki timsallerle uğraşır, muhabbet eder. İşte bu

adam gafletten ayıldığı zaman, “Eyvah, ne ediyorum? Bunlar şarap değil, seraptır. Bunlarla uğraşmak azb değil azaptır” der, arkadaşlarına yetişmek üzere şark seferine tedarikâtta bulunmaya başlar.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/2.İ’lem 1/1.p s178 p513)

âlem: dünya, evren azb: tatlılık berzah: iki şey arasındaki perde; öldükten sonra ruhların gittiği, dünya ile âhiret arasındaki geçiş yeri, âlemi cihet: taraf, yön esbab: sebepler gaflet: duyarsızlık, sorumsuzluk, vurdumduymazlık hâvi: içine almış hayalî: hayale dayalı hidayet: doğru ve hak olan yol, İslâmiyet iltihak etmek: katılmak inkılâp etmek: değişmek, dönüşmek intikal etmek: geçmek, ulaşmak mânevî: mânâya ait mâzi: geçmiş zaman muhabbet: sevgi müstakbel: gelecek zaman nur: aydınlık sefer: yolculuk serap: göz aldanması suret: görüntü tedarikâtta bulunma: elde etmek, sahip olmak için hazırlık yapma temessül: yansıma timsal: görüntü şark: doğu vedia etmek: emanet etmek, ödünç olarak bırakmak, vermek

30515 (1) Meselâ, envâ-ı cevâhiri hâvi ziynetli ve kıymetli bir defineyi keşfetmek için birkaç

adam denizin dibine dalarlar. Denizin dibinde araştırma yaparken birisinin eline uzunca bir parça elmas geçer. Definenin müştemilâtını tamamen bu gibi elmaslardan ibaret olduğuna hükmeder. Sonra arkadaşlarından başka çeşit cevherin bahsini işittiğinde, onların buldukları cevâhirin kendi bulduğu elmasın nakışları olduklarını tahayyül eder. Diğeri kürevî bir yakutu bulur. Öteki arkadaşı da başka bir çeşidini buluyor. Ve hâkezâ, herbirisi definenin esas müştemilâtı kendi bulduğu çeşitten ibaret olduğunu ve arkadaşlarının buldukları çeşitler de definenin zevâid ve teferruatından olduğunu itikad eder. Mesele bu şekle girmekle muvazene kayıp ve tenâsüp zâil olur. Sonra meselenin hakikatini keşif ve izah için tevilât ve tekellüfata başlarlar. Hattâ definenin inkârına bile zehab eden olur. Evet, Sünnet-i Seniye ile muvazene yapılmazdan evvel, hemen meşhudatına itimad eden İşrâkiyun ile mutasavvifenin eserlerini teemmül eden zâtlar, şu söylediğime hak verir, bilâ-tereddüt kabul ederler. (MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/3.İ’lem 3/2.p s179 p515)

(1): (bk. s178 p514)

bilâ-tereddüt: tereddütsüz cevâhir: cevherler define: hazine envâ-ı cevâhir: cevherlerin çeşitleri; çeşit çeşit cevherler hâkezâ: bunun gibi hakikat: doğru, gerçek hâvi: içine almış hükmetmek: karar vermek inkâr: yokluğunu, olmadığını söyleme İşrâkiyun: bilginin kaynağının mânevî aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünde olan İslâm felsefecileri itikad etmek: inanmak itimad etme: güvenme izah: açıklama keşfetme: bulma, ortaya, açığa çıkartma kürevî: yuvarlak, küre şeklinde meşhudat: görünen şeyler mutasavvife: tasavvuf ehli muvazene: denge müştemilât: içindekiler nakış: işleme, süsleme Sünnet-i Seniye: Peygamberimizin (a.s.m.) söz, fiil ve hareketlerine dayanan yüce prensipler tahayyül etmek: hayal etmek teemmül etme: düşünme, inceden inceye araştırma, tetkik etme teferruat: ayrıntılar tekellüfat: zorlamalar; maksada ulaşmak için yapılan konu dışı yorum vs. şeyler tenâsüp: uyum, uygunluk tevilât: yorumlar zâil olmak: yok olmak zât: kişi zehab etme: bir fikre kapılma, belli bir yol izleme zevâid: fazlalıklar ziynetli: süslü

31524 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Herşeyi tahrik eden zerrât-ı müteharrikenin, muayyen hadlerine kadar hareket ettikten sonra tevakkuf ve durmalarına dikkat eden

adam anlar ki, herşeyin hududunda daima harekette bulunan zerratı durdurup geri çeviren bir hudut bekçisi vardır; o zerratı taşmaktan men’ediyor. O bekçi ise, muhit bir ilmin tecellîsidir ki, o tecellî kadere, kader de miktara, miktar da kalıba tahavvül eder. Demek, herşey, içerisindeki zerrata

bir kalıptır.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/11.İ’lem 1/1.p s183 p524)

had: sınır kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir etmesi, plânlaması kalıp: ölçek men etmek: yasaklamak muayyen: belirlenmiş, kararlaştırılmış muhit: kuşatıcı, kapsamlı, geniş tahavvül etmek: değişmek, dönüşmek tahrik etme: harekete geçirme tecellî: yansıma tevakkuf: durma, duraklama zerrat: zerreler, maddenin en küçük parçaları, atomlar zerrât-ı müteharrike: hareketli zerreler, atomlar

32540 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kevn ve vücut sahasında durup ahvâl-i âleme dikkat eden

adam, hadsî bir sür’atle anlar ki, tesir-i faaliyet, lâtif, nuranî, mücerret olan şeylerin şe’ni olduğu gibi; infial, kabiliyet, teessür de maddî, kesif, cismanî şeylerin hassasıdır. Evet, misal olarak, semâdaki nur ile yerdeki şu kocaman dağa bak. O nur semâda iken ziyasıyla yerde iş görür, faaliyettedir. O dağ ise, azametiyle beraber faaliyetsiz yerinde oturuyor. Ne bir tesiri var ve ne de bir fiili var. Ve keza, eşya arasında vukua gelen fiillerden anlaşılıyor ki, hangi birşey lâtif, nuranî ise, sebep ve fâil olmaya kesb-i liyakat eder. Kesafeti nisbetinde de infial ve müsebbebiyet mertebesine yaklaşıyor. Bundan anlaşılıyor ki, esbab-ı zahiriyenin Hâlıkı ile, müsebbebatın Mûcidi, ancak ve ancak Nuru’l-Envâr, Sâni-i Ezelîdir.

,(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/2.İ’lem 1/1.p s192 p540)

ahvâl-i âlem: âlemdeki haller, durumlar azamet: büyüklük cismanî: maddî yapısı olan esbab-ı zahiriye: görünürdeki sebepler faaliyet: çalışma, aktif olma, iş yapma fâil: işi yapan hadsî: güçlü bir sezgi, seziş; zihnin bir vasıtaya ihtiyaç duymaksızın kalbe gelen güçlü ve kesin bir sezgi ile hızla hükmettiği doğru bilgi Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hassa: ayırıcı özellik infial: fiilden etkilenme, bir tesirin gücü altında hareket etme kabiliyet: yetenek; bir şeyin karşısında olup ondan etkilenme, kabul etme özelliğinde olma kesafet: kesifli; katılık, yoğunluk kesb-i liyakat: ehliyet kazanma, lâyık olma, hak etme kesif: katı, yoğun, saydam olmayan kevn: varlık, var edilen her şey, kâinat keza: bunun gibi lâtif: ince, cismanî olmayan maddî: cismanî, gözle görülen mertebe: derece misal: örnek Mûcid: her şeyi icad eden, var eden yaratıcı Allah (c.c.) mücerret: somut olmayan, soyut müsebbebat: sebeplerle meydana gelenler, sebeplerin sonuçları müsebbebiyet: bir sebep, tesir v.s. sonucu ortaya çıkma, netice olma nisbetinde: oranında nur: aydınlık, ışık nuranî: nurlu Nuru’l-Envâr: bütün varlığı aydınlatan, bütün nurlar kendi nurunun zayıf bir gölgesi olan ve her çeşit nuru yaratan Allah (c.c.) Sâni-i Ezelî: varlığının başlangıcı olmayan ve her şeyi san’atlı ve mükemel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) semâ: gökyüzü şe’n: durum, hâl, özellik teessür: etkilenme vukua gelme: meydana gelme, olma vücut: varlık ziya: ışık

33551 ÜÇÜNCÜ NOTA. Ey gafil Said! Bil ki,

adam, elinde olan âyinesini bir hane veya bir şehre veya bir bahçeye karşı tutsa, misalî bir hane, bir şehir, bir bahçe, o âyinede görünür. Ednâ bir hareket ve küçük bir tagayyür âyinenin başına gelse, o misalî hane ve şehir ve bahçede hercümerc ve karışıklık düşer. Hariçteki hakikî hane, şehir ve bahçenin devam ve bekâsı sana faide vermez. Çünkü, senin elindeki âyinedeki hane ve sana ait şehir ve bahçe, yalnız âyinenin sana verdiği mikyas ve mizan iledir. Senin hayatın ve ömrün âyinedir. Senin dünyanın direği ve âyinesi ve merkezi, senin ömrün ve hayatındır. Her dakika o hane ve şehir ve bahçenin ölmesi mümkün ve harap olması muhtemel olduğundan, her dakika senin başına yıkılacak ve senin kıyametin kopacak bir vaziyettedir. Madem öyledir, sen bu hayatına ve dünyana, çekemedikleri ve kaldıramadıkları yükleri yükletme.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/3.Nota 1/1.p s198 p551)

(1): Hadis-i Şerif (Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Din 4:64; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:368)

bekâ: devamlılık, kalıcılık daimî: devamlı, sürekli ednâ: en aşağı fâni: geçici olan, ölümlü fenâ: fânilik, gelip geçicilik gafil: duyarsız, umursamaz galat-ı his: his yanılması hakikî: asıl, gerçek hane: ev harap olmak: yıkılıp yok olmak hercümerc: karma karışık hususî: özel kıyamet: dünyanın sonu, varlığın bozulup dağılması lâyemut: ölümsüz mağlata: aldatmaca mâruz olma: uğrama, yüzyüze gelme mikyas: ölçek misalî: görüntüden ibaret mizan: ölçü, denge muhtemel: ihtimal dahilinde muvakkat: geçici müstemir: devamlı, kararlı nazar: bakış nefs: kişinin kendisi nev’i: tür, cins nota: bildiri tagayyür: başkalaşım, değişme telâkki etmek: kabul etmek, algılamak vaziyet: durum, hal zeval: gelip geçici olma

34554 (1) O zaman, o seyahat-i ruhiyede, mehâsin-i medeniyet ve fünun-u nâfiadan başka olan mâlâyâni ve muzır felsefeyi ve muzır ve sefih medeniyeti elinde tutan Avrupa’nın şahs-ı mânevîyesine karşı demiştim: Bil, ey ikinci Avrupa! Sen sağ elinle sakîm ve dalâletli bir felsefeyi ve sol elinle sefih ve muzır bir medeniyeti tutup dâvâ edersin ki, “Beşerin saadeti bu ikisiyledir.” Senin bu iki elin kırılsın ve şu iki pis hediyen senin başını yesin! Ey küfür ve küfranı dağıtıp neşreden bedbaht ruh! Acaba, hem ruhunda, hem vicdanında, hem aklında, hem kalbinde dehşetli musibetlerle musibetzede olmuş ve azaba düşmüş bir

adamın, cismiyle zâhirî bir surette, aldatıcı bir ziynet ve servet içinde bulunmasıyla saadeti mümkün olabilir mi? Ona mesut denilebilir mi?

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/2.p s199 p554)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (bk. s199 p553)

35555 (1) Âyâ, görmüyor musun ki, bir

adamın cüz’î bir emirden meyus olması ve vehmî bir emelden ümidi kesilmesi ve ehemmiyetsiz bir işten inkisar-ı hayale uğraması sebebiyle, tatlı hayaller ona acılaşıyor, şirin vaziyetler onu tazip ediyor, dünya ona dar geliyor, zindan oluyor. Halbuki, senin şeâmetinle kalbinin en derin köşelerinde ve ruhunun tâ esasında dalâlet darbesini yiyen ve o dalâlet cihetiyle bütün emelleri inkıtaa uğrayan ve bütün elemleri ondan neş’et eden bir biçare insana hangi saadeti temin ediyorsun? Acaba, zâil, yalancı bir cennette cismi bulunan ve kalbi, ruhu cehennemde azap çeken bir insana mesut denilebilir mi? İşte, sen biçare beşeri böyle baştan çıkardın; yalancı bir cennet içinde cehennemî bir azap çektiriyorsun. (MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/3.p s200 p555)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabın devamıdır) (bk. s199 p553)

36556 (1) Ey nev-i beşerin nefs-i emmâresi!

Bu temsile bak, beşeri nereye sevk ettiğini bil. Meselâ bizim önümüzde iki yol var. Birisinden gidiyoruz. Görüyoruz ki, her adım başında biçare, âciz bir

adam bulunur. Zalimler hücum edip malını, eşyasını gasp ederek kulübeciğini harap ediyorlar. Bazen de yaralıyorlar. Öyle bir tarzda ki, acınacak haline semâ ağlıyor. Nereye bakılsa, hal bu minval üzere gidiyor. O yolda işitilen sesler zalimlerin gürültüleri, mazlumların ağlayışları olduğundan, umumî bir matem o yolu kaplıyor. İnsan, insaniyet cihetiyle gayrın elemiyle müteellim olduğundan, hadsiz bir eleme giriftar oluyor. Halbuki vicdan bu derece teellüme tahammül edemediğinden, o yolda giden iki şeyden birisine mecbur olur: Ya insaniyetten tecerrüt edip ve nihayetsiz vahşeti iltizam ederek öyle bir kalbi taşıyacak ki, kendi selâmetiyle beraber umumun helâketi onu müteessir etmesin; veyahut kalb ve aklın muktezasını iptal etsin.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/4.p s200 p556)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

37576 Ey bedbaht, fâsık

adam! Fâsıkların kesretine bakıp aldanma ve “Ekseriyetin efkârı benimle beraberdir” deme. Çünkü fâsık

adam, fıskı isteyerek ve bizzat talep edip girmemiş; belki içine düşmüş, çıkamıyor. Hiçbir fâsık yoktur ki, salih olmasını temenni etmesin ve âmirini ve reisini mütedeyyin görmek istemesin. İllâki –el-iyâzü billâh!- irtidat ile vicdanı tefessüh edip, yılan gibi zehirlemekten lezzet alsın!

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/7.Nota 5/2.p s210 p576)

âmir: idareci bedbaht: talihsiz, bahtsız bizzat: doğrudan efkâr: fikirler, düşünceler ekseriyet: çoğunluk el-iyâzü billâh: Allah korusun fâsık: günahkâr, dinî kurallara aykırı yaşayan fısk: günah irtidat: dinden çıkmak kesret: çokluk mütedeyyin: dinin emirlerini eksiksiz yerine getiren, dindar reis: başkan salih: dinin emir ve yasaklarına uygun hareket eden kişi tefessüh etme: bozulma, kokuşma

38608 ÜÇÜNCÜ MESELE:

“Tûbâ limen arafe haddehü velem yetecâvez tavrahü (1)” Yani, “Ne mutlu o

adama ki, kendini bilip haddinden tecavüz etmez.” Nasıl bir zerre camdan, bir katre sudan, bir havuzdan, denizden, kamerden seyyarelere kadar güneşin cilveleri var. Herbirisi kabiliyetine göre güneşin aksini, misalini tutuyor ve haddini biliyor. Bir katre su, kendi kabiliyetine göre “Güneşin bir aksi bende vardır” der. Fakat “Ben de deniz gibi bir âyineyim” diyemez. Öyle de, esmâ-i İlâhiyenin cilvesinin tenevvüüne göre, makamât-ı evliyada öyle merâtip var. Esmâ-i İlâhiyenin her birisinin, bir güneş gibi, kalbden Arşa kadar cilveleri var. Kalb de bir arştır. Fakat “Ben de Arş gibiyim” diyemez. (MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/3.mesele 3/1.p s225 p608)

(1): Hadis-i şerif: Buhârî, et-Tarihu’l-Kebîr 3:338; Taberân’î, el-Mu’cemü’l-Kebîr 5:71; Beyhâkî, es-Sünenü’l-Kübrâ 4:182.

akis: yansıma Arş: İlâhî kudret ve haşmetin en geniş şekilde tecelli ettiği yer âyine: ayna cilve: görünme, yansıma esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri haddinden tecavüz etmemek: haddini bilip sınırı aşmamak kamer: ay katre: damla makamât-ı evliya: velilerin mânevî makamları merâtip: mertebeler misal: görüntü seyyare: gezegen tenevvü: çeşitlilik zerre: atom

39612 Esbab-ı zâhiriyeyi (1) perestiş edenleri aldatan, iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, “iktiran” tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir. Hem birşeyin ademi, bir nimetin mâdum olmasına illet olduğundan, tevehhüm eder ki, o şeyin vücudu dahi o nimetin vücuduna illettir. Şükrünü, minnettarlığını o şeye verir, hataya düşer. Çünkü bir nimetin vücudu, o nimetin umum mukaddemâtına ve şerâitine terettüp eder. Halbuki o nimetin ademi, birtek şartın ademiyle oluyor. Meselâ, bir bahçeyi sulayan cetvelin deliğini açmayan

adam, o bahçenin kurumasına ve o nimetlerin ademine sebep ve illet oluyor. Fakat o bahçenin nimetlerinin vücudu, o

adamın hizmetinden başka, yüzer şerâitin vücuduna tevakkuf ile beraber, illet-i hakikî olan kudret ve irade-i Rabbâniye ile vücuda gelir. İşte bu mağlâtanın ne kadar hatası zâhir olduğunu anla ve esbabperestlerin de ne kadar hata ettiklerini bil.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/2.p s227 p612)

(1): (bk. s226 p611)

40613 Evet, iktiran (1) ayrıdır, illet ayrıdır. Bir nimet sana geliyor. Fakat bir insanın sana karşı ihsan niyeti o nimete mukarin olmuş. Fakat illet olmamış. İllet rahmet-i İlâhiyedir. Evet, o

adam ihsan etmeyi niyet etmeseydi o nimet sana gelmezdi, nimetin ademine illet olurdu. Fakat, mezkûr kaideye binaen, o meyl-i ihsan, o nimete illet olamaz. Ancak yüzer şerâitin bir şartı olabilir. (MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/3.p s227 p613)

(1): (bk. s227 p612)

adem: yokluk, hiçlik binaen: dayanarak ihsan: bağış, iyilik, lütuf iktiran: iki şeyin bir arada bulunması illet: esas sebep kaide: kural, prensip meyl-i ihsan: iyilik yapma eğilimi mezkûr: adı geçen, anılan mukarin: beraber, bağlantılı nimet: iyilik, lütuf, ihsan rahmet-i İlâhiye: Allah’ın her şeyi kuşatan sonsuz rahmeti şerâit: şartlar, belirtiler

41615 BEŞİNCİ MESELE: Nasıl ki bir cemaatin malı bir

adama verilse zulüm olur. Veya cemaate ait vakıfları bir

adam zaptetse zulmeder. Öyle de, cemaatin sa’yleriyle hâsıl olan bir neticeyi veya cemaatin haseneleriyle terettüp eden bir şerefi, bir fazileti o cemaatin reisine veya üstadına vermek hem cemaate, hem de o üstad veya reise zulümdür. Çünkü enâniyeti okşar, gurura sevk eder. Kendini kapıcı iken padişah zannettirir. Hem kendi nefsine de zulmeder. Belki bir şirk-i hafîye yol açar.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/5.mesele 2/1.p s228 p615)

42616 (1) Hattâ bazı olur ki, masdar telâkki edilen bir üstad, ne mazhardır, ne masdardır. Belki müridinin safvet-i ihlâsıyla ve kuvvet-i irtibatıyla ve ona hasr-ı nazar ile, o mürid, başka yolda aldığı füyuzâtı, üstadının mir’ât-ı ruhundan gelmiş görüyor. Nasıl ki bazı

adam, manyetizma vasıtasıyla bir cama dikkat ede ede âlem-i misale karşı hayalinde bir pencere açılır, o âyinede çok garaibi müşahede eder. Halbuki âyinede değil, belki âyineye olan dikkat-i nazar vasıtasıyla, âyinenin haricinde hayaline bir pencere açılmış, görüyor. Onun içindir ki, bazen nâkıs bir şeyhin hâlis müridi, şeyhinden daha ziyade kâmil olabilir. Ve döner, şeyhini irşad eder ve

şeyhinin şeyhi olur.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/5.mesele 2/2.p s229 p616)

(1): (bk. s228 p615)

43619 (1) ÜÇÜNCÜ REMİZ: Ey insan!

Fâtır-ı Hakîmin senin mahiyetine koyduğu en garip bir hâlet şudur ki: Bazan dünyaya yerleşemiyorsun, zindanda boğazı sıkılmış

adam gibi “of, of” deyip dünyadan daha geniş bir yer istediğin halde; bir zerrecik, bir iş, bir hatıra, bir dakika içine girip yerleşiyorsun. Koca dünyaya yerleşemeyen kalb ve fikrin o zerrecikte yerleşir. En şiddetli hissiyatınla o dakikacık, o hatıracıkta dolaşıyorsun. Hem senin mahiyetine öyle mânevî cihazat ve lâtifeler vermiş ki, bazıları dünyayı yutsa tok olmaz, bazıları bir zerreyi kendinde yerleştiremiyor. Baş bir batman taşı kaldırdığı halde, göz bir saçı kaldıramadığı gibi; o lâtife, bir saç kadar bir sıkleti, yani, gaflet ve dalâletten gelen küçük bir hâlete dayanamıyor. Hattâ bazen söner ve ölür. Madem öyledir, hazer et, dikkatle bas, batmaktan kork. Bir lokma, bir kelime, bir dane, bir lem’a, bir işarette, bir öpmekte batma. Dünyayı yutan büyük letâiflerini onda batırma. Çünkü çok küçük şeyler var, çok büyükleri bir cihette yutar. Nasıl küçük bir cam parçasında gök, yıldızlarıyla beraber içine girip gark oluyor. Hardal gibi küçük kuvve-i hafızanda, senin sahife-i a’mâlin ekseri ve sahaif-i ömrün ağlebi içine girdiği gibi, çok cüz’î küçük şeyler var, öyle büyük eşyayı bir cihette yutar, istiab eder.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/14.Nota 4/3.remiz 1/1.p s231 p619)

(1): Tevhide dair dört küçük remizden ÜÇÜNCÜ REMİZ (bk. s229 p617 - s230 p618)

ağleb: çoğunluk batman: yaklaşık 8 kg. ağırlığında bir ağırlık ölçüsü cihazat: cihazlar, âletler cihet: taraf, yön cüz’î: küçük, ferdî dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık dane: tane, tohum ekser: çoğunluk Fâtır-ı Hakîm: her şeyi hikmetle ve benzersiz olarak yaratan Allah (c.c.) gaflet: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli garip: şaşkınlık uyandıran gark olmak: boğulmak hâlet: durum, hal hardal: çok küçük tohumları olan bir bitki hazer et: dikkatli ol hissiyat: hisler, duygular istiab etme: içine alma, kaplama kuvve-i hafıza: hafıza duygusu, bellek letâif: ruhtaki ince duygular lâtife: ruhtaki ince duygu lem’a: parıltı mahiyet: temel yapı mânevî: mânâya ait, maddî olmayan remiz: işaret sahaif-i ömür: ömür sayfaları sahife-i a’mâl: amellerin kaydedildiği sayfa sıklet: ağırlık zerrecik: atom

44624 ZERRE. Hidayet-i Kur’âniyenin şuâından.

Bismillâhirrahmânirrahîm.

adamın meseli, gayet büyük askerî bir karargâhı hâvi büyük bir şehirde, karagâhın bayrağını görmediğinden, sultanın ve askeriyeye ait bütün şeylerin inkârına veya teviline başlayan

adamın meseli gibidir.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/1.İ’lem 1/1.p s235 p624)

âdi: basit, normal, sıradan âlem: dünya, kâinat cehalet: cahillik gayet: çok hâvi: ihtiva eden, içine alan hidayet-i Kur’âniye’nin şuâsı: Kur’ân’ın hak ve doğru yolu gösteren hakikatlerinin parıltısı i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! inkâr: inanmama, kabul etmeme, yok sayma karargâh: karar yeri, merkez mesel: örnek, benzer mürekkebat: bir bütünü oluşturan parçalar, unsurlar nâzır: bakan nisbetinde: oranında tabaka: derece teşkil etmek: meydana getirmek, oluşturmak tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek tevil: yorum vasıl olma: ulaşma,varma yekûn: bütün, toplam zerre: atom, maddenin en küçük parçası

45628 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsan, hikmetle yapılmış bir masnûdur. Ve Sâniin gayet hakîm olduğuna, yaptığı vuzuh-u delâletle, sanki mücessem bir hikmet-i nakkaşedir. Tecessüd etmiş bir ilm-i muhtardır. İncimad etmiş bir kudret-i basîre olduğu gibi, öyle bir fiilin mahsulüdür ki, istidadı irade ettiği şeyi kendisine veriyor. Öyle bir in’âm ve ihsanın kesîfidir ki, bütün hâcâtına vakıftır. Öyle bir kaderin tersim ettiği bir surettir ki, bünyesine lâzım ve münasip şeyleri bilir, bu malûmatla herşeyin mâliki olan Mâlikinden nasıl tegafül eder? Ve bütün cinayetlerini bilen, hâcâtını gören, vâveylâlarını işiten Semî, Basîr, Alîm, Mücîb olarak üstünde bir Rakîbin bulunmamasını nasıl tevehhüm edebilir? Ey nefs-i emmâre! Ne için kendini hariç tevehhüm ediyorsun? Eğer evâmire imtisal dairesinden çıkarsan, ya herkesin ayağını öpercesine müraat ve ihtiram etmeye mecbur olursun. Veya ehemmiyet vermeyerek zâlim-i ale’l-küll olacaksın. Bu yük ağırdır, taşıyamayacaksın, en iyisi, ecnebî olan şirki terk ile mülküllahın dairesine gir ki, rahat edesin. Ve illâ, sefineye binip yükünü arkasına alan ebleh

adam gibi olacaksın.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/5.İ’lem 1/1.p s237 p628)

Alîm: küçük büyük, görünen görünmeyen, gelmiş ve gelecek her şeyi hakkıyla bilen ve ilmi her şeyi kuşatan Allah (c.c.) Basîr: her şeyi gören ve müşahede eden ve varlıklara görme kabiliyeti veren Allah (c.c.) bünye: yapı; insanın maddî ve mânevî yapısı ebleh: ahmak, akılsız ecnebî: yabancı evâmir: emirler gayet: çok hâcât: ihtiyaçlar hariç: dışarıda, emir dairesinin dışında hakîm: hikmetle iş yapan, hikmet sahibi hikmet: bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde yaratılma hikmet-i nakkaşe: nakış yapan bir hikmet, nakış ustası olan bir hikmet ihsan: bağış, ikram, lütuf ihtiram: saygı gösterme illâ: aksi halde ilm-i muhtar: seçim serbestliği bulunan ve bağımsız hareket eden bir ilim sahibi imtisal: emre uyma, itaat etme in’âm: nimet verme incimad etmek: donmak, katılaşmak, maddî yapıya bürünmek irade etmek: dilemek, istemek istidad: mimarlık, aşçılık, kulluk gibi sayısız yetenekler kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir ettiği, plân kesîf: yoğun; burada bütün nimetlerin insana bolca verilmesi, insanda yoğunlaşması kastediliyor kudret-i basîre: görünen kudret, iktidar mahsul: hasıl olmuş, meydana gelmiş, netice, ürün mâlik: sahip Mâlik: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) malûmat: bilgiler masnû: san’at eseri varlık mücessem: cisimleşmiş, maddî yapıya bürünmüş Mücîb: bütün varlıkların her türlü istek ve ihtiyaçlarına cevap veren Allah (c.c.) mülküllah: Allah’ın mülkü münasip: uygun müraat: gözetme, uyma nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu Rakîb: bütün varlıkları görüp gözeten, koruyan, kendisinden hiçbir şey gizlenip kaybolmayan ve yarattıklarından bir an bile gafil olmayan Allah (c.c.) Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sefine: gemi Semî: her şeyi işiten ve herbir varlığa kabiliyetine göre işitme duyuları veren Allah (c.c.) suret: biçim, şekil şirk: Allah’a ortak koşma tecessüd etmek: ceset şeklinde maddî varlık kazanmış, cisimleşmiş tegafül etmek: gaflet etmek, habersiz olma; Allah’ın emir ve yasaklarından habersiz davranma tersim etmek: resimlemek, çizmek tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek vakıf: bilen vâveylâ: çığlık, feryad vuzuh-u delâlet: ap açık gösterme, işaret etme, delil olma zâlim-i ale’l-küll: bütün varlıklara ve her şeye zulmeden

46630 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Senin iktidarın kısa, bekan az, hayatın mahdut, ömrünün günleri mâdud ve herşeyin fânidir. Öyleyse, şu kısa, fâni ömrünü fâni şeylere sarf etme ki, fâni olmasın. Bâki şeylere sarf et ki, bâki kalsın. Evet, yaşadığın ömürden dünyada göreceğin istifade ancak yüz sene olur. Bü yüz sene ömrünü yüz tane hurma çekirdeği farz edelim. Bu çekirdekler iska edilip muhafaza edilirse, ilâ-mâşaallah semere verecek yüz tane ağaç olur. Aksi takdirde, ateşe atıp yakmaktan başka bir istifadeyi temin etmez. Kezâlik, senin o yüz senelik ömrün de, şeriat suyu ile iska ve âhirete sarf edilirse, âlem-i bekada ilelebed semerelerinden istifade edeceksin. Binaenaleyh, semeredar yüz tane hurma ağacını terk ve yüz tane çekirdeklerine kanaat ile aldanırsa, o

adam, hutameye (Cehenneme) hatab olmaya lâyıktır.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/7.İ’lem 1/1.p s238 p630)

âhiret: öteki dünya âlem-i beka: devamlı ve kalıcı âlem, âhiret bâki: devamlı, kalıcı, sonsuz beka: kalıcılık; dünyada kalma binaenaleyh: bundan dolayı fâni: geçici, yok olucu farz etmek: var saymak hatab: odun hutame: Cehennemin bir tabakası iktidar: güç, kudret ilâ-mâşaallah: Allah’ın dilediği, müsaade ettiği sürece ilelebed: sonsuza kadar i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! iska edilmek: sulanmak istifade: faydalanma, yararlanma kanaat: Allah’ın nasip ettiği şeye razı olma, yetinme kezâlik: bunun gibi mâdud: sayılı mahdut: sınırlı muhafaza: koruma sarf etmek: harcamak, kullanmak semere: meyve semeredar: meyveli, verimli şeriat: Allah tarafından bildirilen hükümlerin hepsi, İslâmiyet

47634 (1) Maahaza, nuru neşredenin nursuz, icad edenin vücudsuz, icab ettirenin vücubsuz olması muhaldir. Ve keza, ilim sıfatını ihsan edenin ilimsiz, şuuru ihsan edenin şuursuz, ihtiyarı verenin ihtiyarsız, iradeyi verenin iradesiz, kâmil şeylerin sânii gayr-ı kâmil olduğunu telâkki etmek muhaldir. Ve keza, ayn’ı tersim, basarı tasvir ve nazarı tenvir edenin basarsız olduğunu düşünmek, ancak basar ve basiretten mahrum olan

adamın işidir. Maahaza, masnûdaki kemâlât, tamamen Sânideki kemâlden akan bir feyizdir. Fakat kuşlardan yalnız sineği gören, tanıyan bir mikrop, kartalı gördüğü zaman, “Bu kuş değildir” der. Çünkü sinekteki şeyler onda yoktur.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/10.İ’lem 2/2.p s240 p634)

(1): (bk. s240 p633)

ayn’ı tersim: gözü resmetmek, çizmek basar: görme duyusu basiret: görüş, seziş, anlayış kudreti veya sıfatı; akıl, zekâ, ileri görüşlülük feyiz: ihsan, bağış, kerem gayr-ı kâmil: noksan, mükemmel olmayan halk: yaratma Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) icab: gerektirme icad etme: yaratma, var etme ihsan: bağış, ikram, lütuf ihtiyar: irade irade: dileme, istek, kast etme kâmil: mükemmel, noksansız kemâl: mükemmellik, kusursuzluk kemâlât: mükemmellikler, olgunluklar maahaza: bununla beraber mahrum: yoksun masnû: san’at eseri varlık muhal: olması imkânsız şey nazar: akıl, bakıp akletme, düşünme neşretme: yayma Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) sıfat: özellik, nitelik şuur: bilinç, anlayış, idrak tasvir: şekil ve suret verme telâkki etmek: kabul etmek tenvir etmek: aydınlatmak, ışıklandırmak vücub: varlığın zorunlu olması vücud: varlık, var oluş

48640 İ’lem eyyühe’l-aziz! Ey nefis!

Eğer takvâ ve amel-i salih ile Hâlıkını razı ettiysen, halkın rızasını tahsile lüzum yoktur; o kâfidir. Eğer halk da Allah’ın hesabına rıza ve muhabbet gösterirlerse, iyidir. Şayet onlarınki dünya hesabına olursa, kıymeti yoktur. Çünkü onlar da senin gibi âciz kullardır. Maahaza, ikinci şıkkı takip etmekte şirk-i hafî olduğu gibi, tahsili de mümkün değildir. Evet, bir maslahat için sultana müracaat eden

adam sultanı irzâ etmiş ise, o iş görülür. Etmemişse, halkın iltimasıyla çok zahmet olur. Maamâfih, yine sultanın izni lâzımdır. İzni de rızasına mütevakkıftır.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/16.İ’lem 1/1.p s242 p640)

49656 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Şems, kamer, yıldız, arz gibi ecrâmı kabzasında tutan kudret, o ecrâmı öyle bir suhuletle tanzim etmiştir ki, dağılan tesbih tanelerini ipe dizen

adam gibi, ne bir acz görmüştür ve ne başkasının yardımına ihtiyaç olmuştur.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/31.İ’lem 1/1.p s249 p656)

50674 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanları fikren dalâlete atan sebeplerden biri, ülfeti ilim telâkki etmeleridir. Yani melûfları olan şeyleri kendilerince mâlum bilirler. Hattâ, ülfet dolayısıyla âdiyâta teemmül edip ehemmiyet vermezler. Halbuki, ülfetlerinden dolayı malûm zannettikleri o âdi şeyler, birer harika ve birer mu’cize-i kudret oldukları halde, ülfet sâikasıyla onları teemmüle, dikkate almıyorlar; ta onların fevkinde olan tecelliyat-ı seyyâleye im’ân-ı nazar edebilsinler. Bunların meseli, deniz kenarında durup, denizin içerisindeki hayvanata ve sair garip hâlâtına bakmayarak, yalnız rüzgârla husule gelen dalgalara ve şemsin şuââtından peyda olan parıltısına dikkat etmekle Mâlikü’l-bihar olan Allah’ın azametine delil getiren

adamın meseli gibidir.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/15.İ’lem 1/1.p s257 p674)

âdi: basit, değersiz âdiyât: alışılmış olan sıradan şeyler azamet: büyüklük, yücelik dalâlet: hak yoldan sapkınlık ehemmiyet: önem fevkinde: üstünde fikren: düşünce olarak hâlât: haller, durumlar hayvanat: hayvanlar husule gelmek: meydana gelmek i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! im’ân-ı nazar: bir işi dikkatle düşünmek; bir şeye inceden inceye bakmak Mâlikü’l-bihar: denizlerin sahibi olan Allah (c.c.) mâlum: bilinen, belli melûf: alışılmış, ülfet edilmiş mesel: örnek, benzer mu’cize-i kudret: Allah’ın kudret mu’cizesi peyda olan: meydana gelen sâikasıyla: sebebiyle sair: diğer tecelliyat-ı seyyâle: akıp giden yansımalar, görünümler teemmül: düşünme, inceden inceye araştırma telâkki etmek: zannetmek şems: güneş şuâât: parıltılar, ışıklar ülfet: alışkanlık, gaflet

51681 (1) Kezâlik, mülk ile melekût, dünya ile âhiret arasında ehl-i kalb için şeffaf, ehl-i hevâ için kesif ince bir perde vardır. Kezâlik, geceyle gündüz arasında lâtif bir perde var ki, gözün kapanmasıyla gece olup, açılmasıyla gündüz olduğu gibi; nefsin âlem-i mâneviyata gözü kapanırsa ebedî bir gece içinde kalır, gözü mâneviyata açılırsa neharı inkişaf eder. Kezâlik, Allah’ın hesabına kâinata bakan

adam her ne müşahede ederse ilimdir. Eğer gaflet ile esbab hesabına bakarsa, ilim zannettiği şey de cehl olur. Kezâlik, iman ve tevhid ile bakan, âlemi nurlu görür ve illâ âlemi zulümat içerisinde görecektir. Kezâlik, ef’âl-i beşer için iki cihet vardır. Eğer niyet ile Allah’ın hesabına olursa, tecelliyata mâkes, şeffaf, parlak olur. Eğer Allah hesabına olmasa, zulmetli bir manzarayı göstermiş olur. Kezâlik, hayatın da iki veçhi vardır. Biri siyah, dünyaya bakar; diğeri şeffaf, âhirete nâzırdır. Nefis, siyah veçhin altına girer, şeffaf veçhe terettüp eden saadet-i ebediyeyi ister.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/19.İ’lem 3/3.p s259 p681)

(1): (bk. p680)

52710 (1) Kezalik, dünya bahçesinde nizam ve intizamın son sisteminde bulunan mahlûkat ve masnuat arasında –hayvanlarda olsun, nebatatta olsun, cemâdatta olsun- bazı çirkin, intizamdan hariç şeyler bulunur. Bunların çirkinliği, intizamsızlıkları, dünya bahçesinin güzelliğine, intizamına bir ziynet, bir süs olmak üzere Sâni-i Hakîm tarafından kasten yapılmış olduğunu, pek yüksek, geniş, şâirâne bir hayal ile dünyanın o bahçe manzarasını nazar altına alabilen

adam, görebilir. Maahaza, o gibi şeyler kastî olmasaydı, şekillerinde hikmetli tehâlüf olmazdı. Evet, tehâlüfte kast ve ihtiyar vardır. Her insanın bütün insanlara simâca muhalefeti buna delildir. (MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/13.İ’lem 2/2.p s275 p710)

(1): (bk. s275 p709)

cemâdat: cansız varlıklar hikmetli: her şeyi bir gayeye yönelik, anlamlı ve tam yerli yerine koyma ihtiyar: dileme, irade intizam: düzenlilik, düzgün olma hâli kasden: amaçlı olarak, bilerek kasıt: bir maksat gözetme kezalik: bunun gibi maahaza: bununla beraber mahlûkat: yaratılmışlar, yaratıklar masnuat: san’atla yaratılmış varlıklar muhalefet: başkalarından farklı olma, farklılık nazar: bakış nebatat: bitkiler nizam: düzen Sâni-i Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yapan Allah (c.c.) simâ: yüz, çehre şâirâne: şâirce, şâirler gibi tehâlüf: birbirinden farklı olma ziynet: süs

53711 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanı fıtraten bütün hayvanlara tefevvuk ettiren câmiiyetinin meziyetlerinden biri, zevilhayatın Vâhibü’l-Hayata olan tahiyye ve tesbihlerini fehmetmektir. Yani, insan kendi kelâmını fehmettiği gibi, iman kulağıyla zevilhayatın da, belki cemâdâtın da bütün tesbihlerini fehmeder. Demek, herşey

sağır adam gibi yalnız kendi kelâmını anlar. İnsan ise, bütün mevcudatın lisanlarıyla tekellüm ettikleri Esmâ-i Hüsnânın delillerini fehmeder. Binaenaleyh, herşeyin kıymeti kendisine göre cüz’îdir. İnsanın kıymeti ise küllîdir. Demek bir insan, bir fert iken, bir nevi gibi olur. “Vel’lâhü eağ’lemü bis’savâb (1)”.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/14.İ’lem 1/1.p s276 p711)

(1): En doğrusunu Allah bilir.

binaenaleyh: bundan dolayı câmiiyet: kapsamlılık, kapsamlı oluş cemâdât: cansız varlıklar cüz’î: bireysel; az, sınırlı Esmâ-i Hüsnâ: Cenâb-ı Hakkın güzel isimleri Fehmetmek: anlamak fert: birey fıtraten: yaratılış itibarıyla i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kelâm: ifade, söz kıymet: değer küllî: geniş ve kapsamlı; bir tür veya bir sınıf kadar lisan: dil mevcudat: varlıklar meziyet: üstün özellik nevi: tür tahiyye: selâm, hediye tefevvuk: üstün gelme tekellüm etmek: konuşmak tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma Vâhibü’l-Hayat: hayatı veren Allah (c.c.) zevilhayat: hayat sahipleri, canlılar

54714 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Tevfik-i İlâhî refiki olan

adam, tarikat berzahına girmeden zahirden hakikate geçebilir. Evet, Kur’ân’dan, hakikat-i tarikati, tarikatsiz feyiz suretiyle gördüm ve bir parça aldım. Ve keza, maksud-u bizzat olan ilimlere ulûm-u âliyeyi okumaksızın isâl edici bir yol buldum. Serîüsseyir olan bu zamanın evlâdına, kısa ve selâmet bir tarîki ihsan etmek rahmet-i hâkimenin şânındandır.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/17.İ’lem 1/1.p s277 p714)

berzah: geçit evlâd: çocuk, nesil feyiz: mânevî gıda, bereket hakikat: her şeyin aslı, esası hakikat-i tarikat: tarikatin hakikati, tarikatle ulaşılan hakikat ve eşyanın gerçeği ihsan etmek: bağışlamak, ikram olarak sunmak i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! isâl edici: ulaştırıcı keza: aynı, aynı biçimde maksud-u bizzat: asıl gaye rahmet-i hâkime: Allah’ın her şeye hükmeden rahmeti refik: arkadaş; bir kimsenin beraberinde olan selâmet: güvenli serîüsseyir: çok süratle akan suret: şekil, biçim şân: bir şeyin gereği, özelliği tarîk: yol, usul tarikat: mânevî yol; mânevî alanda ilerleme sağlayan yol tevfik-i İlâhî: Allah’ın yardımı ve başarıya ulaştırması ulûm-u âliye: yüksek ilimler zahir: dış görünüş

55720 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanın havf ve muhabbeti halka teveccüh ettiği takdirde, havf bir belâ, bir elem olur. Muhabbet bir musibet gibi olur. Zira o korktuğun

adam, ya sana merhamet etmez veya senin istirhamlarını işitmez. Muhabbet ettiğin şahıs da ya seni tanımaz veya muhabbetine tenezzül etmez. Binaenaleyh, havfın ile muhabbetini dünya ve dünya insanlarından çevir. Fâtır-ı Hakîme tevcih et ki, havfın Onun merhamet kucağına –çocuğun anne kucağına kaçtığı gibi- leziz bir tezellül olsun. Muhabbetin de saadet-i ebediyeye vesile olsun.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/22.İ’lem 1/1.p s280 p720)

belâ: büyük sıkıntı, musibet binaenaleyh: bundan dolayı elem: acı, keder Fâtır-ı Hakîm: her şeyi hikmetle ve eşi benzeri olmayan san’atıyla yaratan Allah (c.c.) havf: korku i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! istirham: merhamet dileme leziz: lezzetli, tatlı merhamet: acıma, şefkat muhabbet: sevgi musibet: felaket, dert saadet-i ebediye: sonsuz mutluluk tenezzül etmek: inmek, tevazu göstermek tevcih etmek: yöneltmek teveccüh etmek: yönelmek tezellül: boyun eğme, alçak gönüllülük

56722 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Bu kadar elîm firak ve ayrılıklara mâruz kalmakla çektiğin elemlerin sebebi ve kabahati sendedir. Çünkü o muhabbetleri gayr yerinde sarf ediyorsun. Eğer o muhabbetleri cem’ edip Vâhid-i Ehade tevcih ve Onun hesabıyla, izniyle sarf edersen, bütün mahbuplarınla beraber bir anda birleşip sevinçlere, memnuniyetlere mazhar olacaksın. Evet, bir sultana intisab eden bir

adam, o sultanın herşeyle alâkadar, her mekânda herkes ile muhaberesi, alâkası zımnında, o

adam da bir cihetle, bir derece alâkadar olabilir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/24.İ’lem 1/1.p s280 p722

alâkadar: alâkalı, ilgili cem’ etmek: toplamak, içine almak cihet: yön elem: acı, keder elîm: acı veren firak: ayrılık gayr: diğer, başka i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! intisab etmek: bağlanmak mahbup: sevgili mâruz kalmak: yüzyüze gelmek mazhar olmak: erişmek, nail olmak muhabbet: sevgi muhabere: haberleşme sarf etmek: harcamak, kullanmak tevcih etmek: yöneltmek Vâhid-i Ehad: bir ve tek olan, birliği bütün varlıkları kuşattığı gibi her bir varlıkta da tecellî eden Allah (c.c.) zımnında: içinde

57723 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Meselâ, kamerin ahvaline veya istikbalin hakikatine dair itâ-i malûmat eden

adama, bütün mâmelekini ona feda etmeye hazırsın. Amma daire-i mülkünde bir arı hükmünde bulunan kamerin Hâlıkından haber getiren ve ezel, ebede, hayat-ı ebediyeye, hakaik-i esasiyeye, azîm meselelere dair malûmat itâ eden ve seni mânevî perişaniyetlerden, dalâletlerden kurtarıp kesretten vahdete doğru yol gösteren ve hayat-ı ebediyeye iman ile mâülhayatı sana içirtmekle firak ve ayrılmak ateşlerinden kurtaran ve Hâlıkın marziyatını, metalibini tarif eden ve Sultan-ı Ezel, Ebedin muhaberesine tercümanlık yapan Resul-i Rahmân’ı dinlemeye ve o Muhbir-i Sadıka iman ile teslim olmaya mâni olan nefsin hevâ ve hevesini terk etmiyorsun.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/25.İ’lem 1/1.p s281 p723)

ahval: haller azîm: büyük, yüce dalâlet: sapkınlık, doğru ve hak yoldan ayrılma daire-i mülk: sahip olunan şeylerin dairesi; her şeyin sahibi olan Allah’ın yarattığı varlıklar âlemi ebed: sonu olmayan gelecek zaman, sonsuzluk ezel: başlangıcı olmayan sonsuzluk firak: ayrılık hakaik-i esasiye: esas hakikatler, temel gerçekler hakikat: gerçek Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hayat-ı ebediye: sonsuz âhiret hayatı hevâ: boş faydasız ve gelip geçici arzular heves: gelip geçici arzu ve istek i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! istikbal: gelecek itâ etmek: ihsan etmek, vermek itâ-i malûmat: bilgi vermek kamer: ay kesret: çokluk malûmat: bilgiler mâmelek: sahip olunan şey marziyat: Allah’ın rızasına uygun işler mâülhayat: hayat suyu metalib: istekler, arzular muhabere: haberleşme Muhbir-i Sadık: doğru haber veren, Peygamber Efendimiz (a.s.m.) nefis: insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu perişaniyet: perişanlık Resul-i Rahmân: rahmet ve şefkati bütün varlıkları kaplayan Allah’ın elçisi, Hz. Muhammed (a.s.m.) Sultan-ı Ezel, Ebed: başlangıç ve sonu olmayan, hüküm ve saltanatı ezelden ebede devam eden Sultan, Allah (c.c.) teslim olmak: kabul etmek vahdet: birlik, teklik

58732 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Müslümanları lehviyat-ı nevmiye mesabesinde olan dünya hayatına davet etmekle, Cenâb-ı Hakkın helâl ettiği tayyibat dairesinden haram ettiği habîsat mezbelesine teşvik eden

adamın meseli öyle bir sarhoşa benzer ki: Parçalayıcı arslan ile, ünsiyetli ehlî atı birbirinden tefrik edemiyor. Sehpa ağacıyla jimnastik ağacını birbirinden ayıramıyor. Kanlı yarayı kırmızı gülden temyiz edemediği halde, kendisini mürşid bilerek irşad ve nasihata çıkıyor. (1)

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/34.İ’lem 2/1.p s284 p732)

(1): (bk. s284 p733)

Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) ehlî: evcil habîsat: pis ve çirkin şeyler i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! irşad: doğru yolu gösterme lehviyat-ı nevmiye: insanları uyutucu zevk ve eğlenceler mesabe: derece mesel: örnek mezbele: çöplük mürşid: doğru yolu gösteren nasihat: öğüt tayyibat: temiz, güzel ve helâl şeyler tefrik etmek: birbirinden ayırmak temyiz etmek: birbirinden ayırmak teşvik eden: şevklendiren, isteklendiren ünsiyetli: cana yakın, dost

59733 (1) Esnâ-yı irşadda bir

adama rastgelir. Zavallı

adamın arka tarafında korkunç bir arslan duruyor. Ön tarafında da sehpa ağacı kurulduğu gibi, her iki yanında da dehşetli yaralar var. Fakat

adamcağızın elinde iki ilâç vardır. Ve lisanıyla kalbinde iki tılsım vardır. Onları istimal ederse şifâyab olur. Ve o arslan ata inkılâp eder. Burak gibi bineği olur. O sehpa ağacı da daima teceddüd etmekte olan ahvâl-i âlemi, seyyal manzaraları seyretmeye âlet ve vasıta olur. O sarhoş herif, o zavallı

adamcağıza diyor: “Yâhu, nedir o ilaçları, tılsımları saklıyorsun? Onları at, keyfine bak.”

Adamcağız: “Yok baba! Bu ilaçlar ve tılsımların hıfz ve himayelerindeyim. Onlardan almakta olduğum haz, lezzet, keyif bana kâfidir. Fakat o arslan gibi parçalayıcı ölümü öldürebilirsen ve sehpayı kırmakla kabir ağzını kapatabilirsen ve hayatımın mâruz kaldığı fenâ ve zeval yaralarını bir hayat-ı bâkiyeye tebdil etmekle tedavi edebilirsen, pekâlâ, seninle beraber dans oynayalım. Ve illâ gözümün önünden def ol, git. Sen ancak kendin gibi sarhoşları kandırabilirsin. Ben sarhoş değilim. Dünyanıza, keyfinize ihtiyacım yok. Çünkü, “Has’bü nâllâhü ve nığ’mel vekiyl (Âl-i imrân 3/173) (2)” “Nığ’mel mev’lâ ve nığ’men nesıyr (Enfâl 8/40) (3)” bana yeter.”

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/34.İ’lem 2/2.p s284 p733)

(1): “sarhoş

adam kendisini mürşid bilerek irşad ve nasihata çıkıyor (bk. s284 p732)”

(2): Âl-i imrân Sûresi 3/173: “Allah bize yeter; O ne güzel vekildir.”

(3): Enfâl Sûresi 8/40: “ O ne güzel dost ve O ne güzel yardımcıdır.”

ahvâl-i âlem: âlemin halleri, dünyanın durumu âlet: araç, vasıta burak: Cennete ait bir binek esnâ-yı irşad: doğru yolu gösterme, uyarma esnası, ânı fenâ: geçip gitme, kaybolma hayat-ı bâkiye: devamlı ve kalıcı hayat haz: zevk, hoşlanma hıfz: saklanma himaye: koruma altına alma illâ: aksi halde inkılâp etmek: değiştirmek, dönüştürmek istimal etmek: kullanmak kâfi: yeterli lisan: dil mâruz kalmak: bir şeyin tesirine uğramak seyyal: akıcı, akıp giden şifâyab: şifa bulma tebdil etmek: değiştirmek teceddüd etmek: yenilenmek tılsım: olağanüstü kuvvet ve tesire sahip bulunan şey zeval: geçip gitme, sona erme

60735 (1) Ve keza, bizler uzun bir seferdeyiz. Buradan kabre, kabirden haşre, haşirden ebed memleketine gitmek üzereyiz. O yollarda zulümatı dağıtacak bir nur ve bir erzak lâzımdır. Güvendiğimiz akıl ve ilimden ümit yok. Ancak Kur’ân’ın güneşinden, Rahmânın hazinesinden tedarik edilebilir. Eğer bizleri bu seferden geri bırakacak bir çareniz varsa, pekâlâ. Ve illâ sükût ediniz. Kur’ân’ı dinleyelim, bakalım ne emrediyor: “Felâ teğur’renne kümül hayâtüd’dünya velâ yeğur’renne küm bil’lâhil garûr (Lokman 31/33) (2)

HÜLÂSA: Ayık olan sana tâbi olmaz. Ancak siyaset şarabıyla veya şöhret hırsıyla veya rikkat-i cinsiyeyle veya felsefenin dalâletiyle veya medeniyetin sefahatiyle sarhoş olanlar senin meşrep ve mesleğine tâbi olurlar. Fakat insanın başına indirilen darbeler ve yüzüne vurulan tokatlar, onun sarhoşluğunu izâle ile ayıltacaktır. Ve keza, insan hayvan gibi yalnız zaman-ı hal ile müptelâ ve meşgul değildir. Belki müstakbelin korkusu ve mazinin hüzün ve kederiyle hal elemlerine mâruzdur. Fakat kendisini şakî, dâll, ahmaklardan addetmeyen

adam, Kur’ân’ın şu beşaretini dinlesin: “Elâ inne evliyâ ellâhi lâ hav’fün aley’him velâ hüm yah’zenûn… (ilâ âhir-i ayât…) (Yûnus 10/62-64) (3)”

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/35.İ’lem 2/2.p s286 p735)

(1): (bk. s285 p734)

(2): Lokman Sûresi 31/33: “Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın. O çok aldatıcı şeytan da Allah’ın azâbını unutturup sadece affına güvendirerek sizi isyana sürüklemesin.”

(3): Yûnus Sûresi 10/62-64: “Bilin ki, Allah’ın dostları için ne bir korku vardır, ne de onlar mahzun olurlar. “Onlar imân eden ve Allah’ın emir ve yasaklarına karşı gelmekten sakınan takvâ ehlidir. “Dünya hayatında da, âhirette de onlar için müjde vardır. Allah’ın sözlerinde değişiklik olmaz. En büyük kurtuluş işte budur.”

addetmek: saymak, kabul etmek beşaret: müjde, sevindirici haber dalâlet: doğru yoldan sapma, sapkınlık dâll: hak yoldan sapan ebed: sonsuzluk elem: acı, keder hâl: şimdiki zaman erzak: rızıklar, yenilecek ve içilecek şeyler haşir: âhirette dirilerek Allah’ın huzurunda toplanma hülâsa: özet ilâ ahir-i ayât: âyetlerin sonuna kadar illâ: aksi halde, yoksa izâle: giderme, ortadan kaldırma, yok etme keza: bunun gibi mâruz: tesir altında olma mazi: geçmiş meşrep: hareket tarzı, metod müptelâ: bağımlı müstakbel: gelecek nur: aydınlık Rahmân: çok merhamet sahibi olan ve şefkatle bütün yaratıkların rızkını veren Allah (c.c.) rikkat-i cinsiye: insanın kendi cinsinden olana acıması sefahat: yasak zevk ve eğlencelere düşkünlük, beyinsizce davranış, yararı zarardan ayırt edememe sefer: yolculuk sükût etmek: susmak şakî: haydut, yol kesici tâbi olmak: bağlı olmak, uymak tedarik etmek: elde etmek zaman-ı hâl: şümdiki zaman zulümat: karanlık; inkâr ve inançsızlıktan doğan karanlık

61744 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Gafil olan insan, kendi vazifesini terk eder, Allah’ın vazifesiyle meşgul olur.

Evet, insan, gafletten dolayı, iktidarı dahilinde kolay olan ubudiyet vazifesinin terkiyle, zayıf kalbiyle rububiyet vazife-i sakîlesinin altına girer, altında ezilir. Ve aynı zamanda bütün istirahatini kaybetmekle âsi, şakî, hâin

adamların partisine dahil olur.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/40.İ’lem 3/1.p s291 p744)

âsi: isyankâr dahil: iç gafil: Allah’ı düşünmeyen ve maddî-mânevî sorumluluklarından habersiz olan iktidar: güç i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! istirahat: rahat, huzur rububiyet: Rablık şakî: haydut, yol kesici ubudiyet: kulluk vazife: görev vazife-i sakîle: ağır görev

62752 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Cenâb-ı Hakkın verdiği nimetleri söyleyip ilân ve tahdis-i nimet etmek, bazan gurura ve kibre incirar eder. Tevazu kastıyla da o nimetleri ketmetmek iyi değildir. Binaenaleyh, ifrat ve tefritten kurtulmak için istikamet mizanına müracaat edilmeli. Şöyle ki: Herbir nimetin iki veçhi vardır. Bir veçhi insana aittir ki, insanı tezyin eder, medar-ı lezzeti olur. Halk içinde temayüze sebep olur. Mucib-i fahr olur, sarhoş olur. Mâlik-i Hakikîyi unutur. En nihayet kibir ve gurur kuyusuna düşürtür. İkinci veçhi ise, in’am edene bakar ki, keremini izhar, derece-i rahmetini ilân, in’âmını ifşa, esmâsına şehadet eder. Binaenaleyh, tevazu, ancak birinci vecihte tevazu olabilir. Ve illâ küfranı tazammun etmiş olur. Tahdis-i nimet dahi, ikinci vecihle mânevî bir şükür olmakla memduh olur. Yoksa, kibir ve gururu tazammun ettiğinden mezmumdur. Tevazu ile tahdis-i nimet, şöylece bir içtimâları var: Bir

adam hediye olarak bir palto birisine veriyor. Paltoyu giyen

adama, başka bir

adam “Ne kadar güzel oldun” dediğine karşı, “Güzellik paltonundur” dediği zaman, tevazu ile tahdis-i nimeti cem etmiş olur.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/44.İ’lem 1/1.p s294 p752)

binaenaleyh: bundan dolayı cem etmek: toplamak derece-i rahmet: rahmet derecesi esmâ: Allah’ın isimleri içtimâ: toplanma ifrat: aşırılık ifşa: yayma, duyurma ilân: duyuru i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! illâ: aksi takdirde in’am: nimet verme incirar: bir sona doğru çekilip dayanma istikamet: doğru yolda olma izhar: açığa çıkarma, gösterme kast: amaç, hedef kerem: cömertlik, ikram ketmetmek: söylemeyerek gizlemek, üstünü örtmek kibir: gurur, kendini büyük görme küfran: nankörlük, inkâr Mâlik-i Hakikî: her şeyin gerçek sahibi olan Allah (c.c.) mânevî: mânâya ait, maddî olmayan medar-ı lezzet: lezzet kaynağı memduh: övülmeye, takdire lâyık mezmum: aşağılanmış, kınanmış mizan: ölçü, denge mucib-i fahr: övünmeye vesile olma müracaat: başvurma nimet: iyilik, lütuf, ihsan şehadet etmek: şahit olmak tahdis-i nimet: ilâhi nimeti şükrederek anlatma tazammun etmek: içermek, içine almak tefrit: normalden aşağı olma temayüz: seçkin olma; başkalarından üstün olma tevazu: alçak-gönüllülük tezyin: süsleme, donatma vecih: yön

63753 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Ücret alındığı zaman veya mükâfat tevzi edildiği vakit, rekabet, kıskançlık mikrobu oynamaya başlar. Fakat iş zamanında, hizmet vaktinde o mikrobun haberi olmuyor. Hattâ tembel olan

adam çalışkanı sever. Zayıf olan, kavîyi takdir ve Tahsin eder. Fakat çalışmasını ister ki, iş hafif olsun, zahmetten kurtulsun. Dünya da umur-u dîniyeye ve a’mâl-i âhirete iş ve hizmet için kurulmuş bir fabrika olduğu cihetle ve o fabrika içerisinde işlenen ve yapılan ibadetlerin semeresi öteki âlemde göründüğüne nazaran, ibadetlerde rekabet edilmemelidir. Olduğu takdirde ihlâsı kaybolur. Ve o rekabeti yapan, halkın takdir ve Tahsinleri gibi dünyevî bir mükâfatı düşünür. Zavallı düşünmüyor ki, o düşünce ile amelini adem-i ihlâs ile iptal eder. Çünkü, sevap itâsında ve ücret aldığında, nâsı, Rabb-i Nâsa şerik yapar ve halkın nefretlerine hedef olur.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/45.İ’lem 1/1.p s295 p753)

adem-i ihlâs: ihlâssızlık âlem: dünya a’mâl-i âhiret: âhirete air işler amel: iş, fiil cihetle: yönle, şekille dünyevî: dünya ile ilgili ihlâs: ibadet ve davranışlarda sadece Allah rızasını gözetme; samimiyet i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! itâ: verme kavî: güçlü, kuvvetli nâs: insanlar nazaran: bakarak, -göre Rabb-i Nâs: insanların Rabbi semere: meyve şerik: Allah’a ortak koşulan şey tahsin: beğenme, bir şeyin güzelliğini ilân etme tevzi edilmek: dağıtılmak umur-u dîniye: dinin emirleri

64782 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Cenâb-ı Hakkın günahkârları affetmesi fazldır, tâzip etmesi adldır. Evet, zehiri içen

adam, âdetullaha nazaran hastalığa ölüme kesb-i istihkak eder. Sonra hasta olursa, adldır. Çünkü cezasını çeker. Hasta olmadığı takdirde Allah’ın fazlına mazhar olur. Mâsiyetle azap arasında kavî bir münasebet vardır. Hatta ehl-i itizâl, mâsiyet hakkında doğru yoldan udûl ile, mâsiyeti, şerri Allah’a isnad etmedikleri gibi, mâsiyet üzerine tâzibin de vacip olduğuna zehab etmişlerdir. Şerrin azabı istilzam ettiği, rahmet-i İlâhiyeye münâfi değildir. Çünkü şer, nizam-ı âlemin kanununa muhaliftir.

(MN Şûle Risalesi (16 İ’lem) 16/6.İ’lem 1/1.p s309 p782)

âdetullah: Allah’ın tabiata koyduğu kanun ve prensipleri adl: adalet azap: acı, sıkıntı, ceza Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan sonsuz şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) ehl-i itizâl: mutezile mezhebinden olanlar fazl: ikram, ihsan günahkâr: günah işlemiş olan i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! isnad etmek: dayandırmak istilzam etmek: gerektirmek kavî: güçlü, kuvvetli kesb-i istihkak: hak etme mâsiyet: günâh, isyan mazhar olmak: ulaşmak, elde etmek muhalif: aykırı, zıt münâfi: aykırı, zıt münasebet: bağlantı, ilişki nazaran: bakarak, -göre nizam-ı âlem: âlemin düzeni, kâinattaki düzen rahmet-i İlâhiye: Allah’ın her şeyi kuşatan sonsuz rahmeti, merhameti tâzip etmek: azap vermek udûl: doğru yoldan ayrılma, yoldan çıkma, sapma zehab: yanlış düşünceye kapılma, zihnen bir yola sapma

65785 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Birşeyden uzak olan bir kimse, yakın olan

adam kadar o şeyi göremez. Ne kadar zeki olursa olsun, o şeyin ahvâli hakkında ihtilâfları olduğu zaman, yakın olanın sözü muteberdir. Binaenaleyh, Avrupa feylesofları, maddiyatta şiddet-i tevaggulden dolayı iman, İslâm ve Kur’ân’ın hakaikinden pek uzak mesafelerde kalmışlardır. Onların en büyüğü, yakından hakaik-i İslâmiyeye vukufu olan âmi bir

adam gibi de değildir. Ben böyle gördüm; nefsülemir de benim gördüğümü tasdik eder. Binaenaleyh, şimşek, buhar gibi fennî meseleleri keşfeden feylesoflar, hakkın esrarını, Kur’ân nurlarını da keşfedebilirler diyemezsin. Zira onun aklı gözündedir. Göz ise kalb ve ruhun gördüklerini göremez. Çünkü kalblerinde can kalmamıştır. Gaflet, o kalbleri tabiat bataklığında çürütmüştür.

(MN Şûle Risalesi (16 İ’lem) 16/9.İ’lem 1/1.p s310 p785)

ahvâl: haller, durumlar âmi: basit, sıradan binaenaleyh: bundan dolayı esrar: sırlar, gizemler fennî: bilimsel feylesof: filozof; felsefe ile uğraşan, felsefeci gaflet: duyarsızlık, sorumluluklarından habersiz davranma hâli hak: doğru, gerçek hakaik: bir şeyin gerçek yüzü, aslı esası; doğru gerçekler hakaik-i İslâmiye: İslâmın hakikatleri, esasları ihtilâf: anlaşmazlık, uyuşmazlık i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! keşfetmek: bulmak, ortaya çıkarmak maddiyat: maddi şeyler muteber: geçerli, itibar edilen nefsülemir: gerçek; işin aslı ve gerçeği nur: aydınlık, ışık şiddet-i tevaggul: bir şeye fazlaca dalma tabiat: (tabiat fikri) materyalist düşünce; “tabiat, insan faaliyetlerinin dışında kendi kendini sürekli olarak yeniden yaratan ve değiştiren güçtür” şeklindeki düşünce tasdik etmek: doğrulamak, onaylamak vukuf: bir şeyi etraflıca bilme, anlama zira: çünkü

66811 (1) Halbuki tabiat misalî bir matbaadır, tâbi’ değil; nakıştır, nakkaş değil; kâbildir, fâil değil; mistardır, masdar değil; nizamdır, nâzım değil; kanundur, kudret değil; şeriat-ı iradiyedir, hakikat-i hariciye değil. Meselâ, yirmi yaşında bir

adam birden bire dünyaya gelse, hâli bir yerde, muhteşem ve sanayi-i nefîsenin âsârıyla müzeyyen bir saraya girse, hem farz etse, kat’iyen hariçten gelme hiçbir fâilin eseri değil. Sonra içindeki eşya-yı muntazamaya sebep ararken, tanziminin kavâninini câmi bir kitap bulsa, onu mâkes-i şuur olduğundan, bir fâil, bir illet-i ıztırarî kabul eder. İşte, Sâni-i Zülcelâlden tegafül sebebiyle, böyle gayr-ı mâkul, gayr-ı mülâyim bir illet-i ıztırarî olan tabiat ile kendilerini aldatmışlar.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/9.p 4/3.sual s323 p811)

(1): (bk. s323 p810)

âsâr: eserler câmi: içine alan eşya-yı muntazama: düzenli eşya fâil: işi yapan, fiilin sahibi gayr-ı mâkul: akla uymayan gayr-ı mülâyim: uygunsuz, abes hakikat-i hariciye: dışa ait, görünen gerçek hâli: boş, ıssız hariç: dış, dışarı illet-i ıztırarî: zorunlu illet, asıl sebep kat’iyen: kesinlikle kavâinin: kanunlar kudret: güç, iktidar mâkes-i şuur: şuur ve düşüncenin yansıdığı yer, ayna masdar: kaynak misalî: görüntüden ibaret mistar: cetvel, şablon muhteşem: ihtişamlı, görkemli müzeyyen: süslenmiş nakış: işleme, süsleme nakkaş: nakış ustası nâzım: düzenleyen nizam: düzen sanayi-i nefîse: güzel san’atlar, ileri sanayi Sâni-i Zülcelâl: büyüklük ve haşmet sahibi olan ve her şeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (c.c.) şeriat-ı iradiye: Cenâb-ı Hakkın irade sıfatından gelen şeriat, tabiat kanunları tâbi’: tab eden, basan tabiat: doğa; düzenin devam etmesi gayesiyle Allah tarafından kâinata konulmuş olan kanunlar mecmuası tanzim: düzenleme tegafül: gaflet etme, bilmez görünme, anlamazlıktan gelme

ADAM – 21s-66p - Risale-i Nur

ADAM - insan, erkek, kişi, birinin tarafını tutan kimse, iyi ve terbiyeli yetişmiş insan

ÂDÂT - 1s-2p - Risale-i Nur

ÂDÂT - âdetler, gelenekler, görenekler, usûller, tabiatlar, alışkanlıklar

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1373 İ’lem!

Mesâil-i diniyeden olan içtihad kapısı açıktır. Fakat şu zamanda oraya girmeye altı mâni vardır.

BİRİNCİSİ: Nasıl ki, kışta fırtınaların şiddetli olduğu bir vakitte, dar delikler dahi seddedilir; yeni kapılar açmak hiçbir cihetle kâr-ı akıl değil. Hem nasıl ki, büyük bir selin hücumunda tamir için duvarlarda delikler açmak gark olmaya vesiledir. Öyle de, şu münkerat zamanında ve

âdât-ı ecânibin istilâsı ânında ve bid’aların kesreti vaktinde ve dalâletin tahribatı hengâmında, içtihad namıyla kasr-ı İslâmiyetten yeni kapılar açıp, duvarlarında muharriplerin girmesine vesile olacak olan delikler açmak, İslâmiyete cinayettir.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/1.mâni 1/1.p s119 p373)

2675 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanların arza âit malûmat ve müsellemât-ı bedihiyatları, ülfete mebnîdir. Ülfet ise, cehl-i mürekkep üstüne serilmiş bir perdedir. Hakikate bakılırsa, zannettikleri ilim, cehildir. Bu sırra binaendir ki, Kur’ân, âyetleriyle insanların nazarını melûfatları olan şeylere çeviriyor. Âyetler, necimler gibi ülfet perdesini deler, atar. İnsanın kulağından tutar, başını eğdirir. O ülfetin altındaki

havâriku’l-âdât mu’cizeleri o âdiyat içerisinde gösterir.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/16.İ’lem 1/1.p s257 p675)

âdiyat: alışılmış olan sıradan şeyler arz: yer, dünya âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi binaen: dayanarak cehil: cahillik, bilgisizlik cehl-i mürekkep: bilmediğinden habersiz kimsenin cahilliği hakikat: gerçek, doğru havâriku’l-âdât: olağanüstü şeyler i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! malûmat: bilgiler mebnî: bina edilmiş melûfat: alıştıkları, ülfet ettikleri şeyler mu’cize: şaşkınlık uyandıran olağanüstü şey müsellemât-ı bedihiyat: apaçık oluşları sebebiyle itirazsız kabul edilen şeyler nazar: bakış necim: yıldız ülfet: alışkanlık, gaflet

ÂDÂT – 1s-2p - Risale-i Nur

ÂDÂT - âdetler, gelenekler, görenekler, usûller, tabiatlar, alışkanlıklar

ÂDÂT-I ECÂNİB - 1s-1p - Risale-i Nur

ÂDÂT-I ECÂNİB - yabancı âdetler, yabancıların gelenek ve görenekleri

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1373 İ’lem!

Mesâil-i diniyeden olan içtihad kapısı açıktır. Fakat şu zamanda oraya girmeye altı mâni vardır.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/1.mâni 1/1.p s119 p373)

ÂDÂT-I ECÂNİB – 1s-1p - Risale-i Nur

ÂDÂT-I ECÂNİB - yabancı âdetler, yabancıların gelenek ve görenekleri

ADÂVET – 1s-3p - Risale-i Nur

ADÂVET – husûmet, düşmanlık, kin, buğz, garaz

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1173 Ve keza, hakaik-i sabitedendir ki, yüksek bir cemâl sahibi, bizzat kendi gözüyle ve bilvasıta başkasının gözüyle, cemâlini ve cemâlinin inceliklerini görmek istiyor. Binaenaleyh, cemâl sermedî ve dâim olursa, behemehal onun inceliklerini gösteren ayinelerinin de ebedî ve dâimî olması zarurîdir. Çünkü bâki bir hüsün fâni bir müştaka razı olamaz. Ve zâil ve fâni bir âşıkın, ebedî ve bâki olan mahbubuna muhabbeti

adavete kalb olur. Evet insan, eli veya fehmi yetişmediği güzel birşeyi, kendisini teselli için takbih eder. Bu itibarla, bu âlem Sâni’i istilzam ettiği gibi, Sâni’ de âlem-i âhireti istilzam eder.

(MN Lâsiyyemalar 90/56.p s59 p173)

adavet: düşmanlık âlem: dünya, kâinat âlem-i ahiret: öldükten sonraki hayat, âhiret âlemi ayine: ayna bâki: devamlı, kalıcı, sonsuz behemehal: ister istemez bilvasıta: vasıtayla bizzat: kendisi cemâl: güzellik dâim olmak: süreklilik sahibi olmak ebedî: sonsuz fâni: geçici, sonlu fehm: anlayış, kavrayış hakaik-i sabite: değişmez gerçekler hüsün: güzellik istilzam etmek: gerektirmek itibar: özellik kalb olmak: dönüşmek mahbub: sevgili muhabbet: sevgi müştak: çok istekli, âşık razı olmak: hoşnut olmak, kabul etmek Sâni: Allah (c.c.) sermedî: dâimî, sürekli takbih etmek: kötülemek zâil: yok olup gidici, geçici zarurî: zorunlu, şart

2297-298 NÜKTE. Arkadaş!

İman, bütün eşya arasında hakikî bir uhuvveti, irtibatı, ittisali ve ittihad rabıtalarını tesis eder. Küfür ise, bürudet gibi, bütün eşyayı birbirinden ayrı gösterir ve birbirine ecnebî nazarıyla baktırır. Bunun içindir ki, mü’minin ruhunda

adâvet, kin, vahşet yoktur. En büyük bir düşmanıyla bir nevi kardeşliği vardır.

Kâfirin ruhunda hırs,

adâvet olduğu gibi, nefsini iltizam ve nefsine itimadı vardır. Bu sırra binaendir ki, dünya hayatında bazan galebe kâfirlerde olur. Ve keza, kâfir, dünyada hasenatının mükâfatını filcümle görür. Mü’min ise, seyyiatının cazasını görür.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/1.Nükte 4/1.2p s95 p297-298)

adâvet: düşmanlık binaen: -dayanarak bürudet: soğukluk ecnebî: yabancı eşya: varlıklar filcümle: bütünüyle, genellikle galebe: üstünlük hakikî: gerçek hasenat: güzel davranışlar ve işler hırs: öfke, açgözlülük iltizam: taraftarlık, sıkı sıkıya bağlılık irtibat: bağ, ilişki itimad: güvenme ittihad: birlik ittisal: yakınlık. bağ kâfir: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği şeylerden birini inkâr eden kimse kin: gizli düşmanlık küfür: inkâr ve inançsızlık mükâfat: ödül mü’min: Allah’a inanan nazar: bakış, görüş nefis: bir kimsenin kendisi nevi: çeşit nükte: ince ve derin mânâ rabıta: bağ seyyiat: günahlar, hatalar sır: gizli gerçek tesis etmek: kurmak uhuvvet: kardeşlik vahşet: yalnızlıktan kaynaklanan korku ve dehşet

3571 (1) Ey bu vatan gençleri! Frenkleri taklide çalışmayınız (2).

Âyâ, Avrupan’nın size ettikleri hadsiz zulüm ve

adâvetten sonra, hangi akıl ile onların sefahet ve bâtıl efkârlarına ittibâ edip emniyet ediyorsınuz? Yok, yok! Sefihâne taklit edenler, ittibâ değil, belki şuursuz olarak onların safına iltihak edip kendi kendinizi ve kardeşlerinizi idam ediyorsunuz. Âgâh olunuz ki, siz ahlâksızcasına ittibâ ettikçe, hamiyet dâvâsında yalancılık ediyorsunuz. Çünkü şu surette ittibâınız, milliyetinize karşı bir istihfaftır ve millete bir istihzadır. “Hedâ nallâhü ve iyyâküm iles sırâtıl müstekıym (3)”

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/19.p s207 p571)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): Mesnevî-i Nuriye 1919-1923 yılları arasında telif edilmiştir.

(3): Allah bizi de, sizi de sırat-ı müstakime eriştirsin.

adâvet: düşmanlık âgâh: uyanık, aklı başında âyâ: acaba bâtıl: hak olmayan efkâr: fikirler, düşünceler emniyet etme: güvenme Frenk: Avrupalı hadsiz: sınırsız, sayısız hamiyet: din ve vatan gibi mukaddes değerleri koruma gayreti iltihak etmek: katılmak istihfaf: hafife alma istihza: alay etme ittibâ etmek: tabi olmak, uymak sefahet: zevk ve eğlenceye düşkünlük sefihâne: zevk ve yasak şeylere düşkün olarak suret: biçim, şekil zulüm: haksızlık

ADÂVET – 1s-3p - Risale-i Nur

ADÂVET – husûmet, düşmanlık, kin, buğz, garaz

ADDETMEK – ADDEDİLMEK – 5s-13p - Risale-i Nur

ADDETMEK – saymak, itibar etmek, ittihaz etmek – ADDEDİLMEK – sayılmak, itibar edilmek

Mesnevî-i Nuriye (MN):

11 Bismillâhirrahmânirrahîm.

İ’TİZAR. Risale-i Nur Külliyatından el-Mesneviyyü’l-Arabî ile muan-nen büyük Üstad’ın cihanbaha pek kıymettar şu eserini de Allah’ın avn ve inayetiyle Arabîden Türkçeye çevirmeye muvaffak olmakla kendimi bahtiyar

addediyorum. Yalnız, aslındaki ulviyet, kuvvet ve cezaleti tercümede muhafaza edemedim. Evet, o cevher-baha hakikatlere zarf olacak ne bir harf ve ne bir lâfız bulamadım. Tercüme lisanı da fikrim gibi nâkıs ve kasır olduğundan, o azîm îmanî cesîm Kur’ânî hakikatlere ancak böyle dar ve kısa bir kisveyi tedarik edebildim. Ne hakkın ve ne hakikatin hatırı kalmış. Fabrika-i dimağiyemin bozukluğundan, bu kadarını da, müellif-i muhterem Bediüzzaman’ın mânevî yardımlarıyla dokuyabildim.

(MN 337s İ’tizar 2/1.p s15 p1)

2309 (1) NOKTA. Arkadaş!

Esbab ve vesaiti insan kucağına alıp yapışırsa, zillet ve hakarete sebep olur. Meselâ, kelp, bütün hayvanlar içerisinde birkaç sıfat-ı haseneyle muttasıftır ve o sıfatlar ile iştihar etmiştir. Hattâ, sadakat ve vefadarlığı darb-ı mesel olmuştur. Bu güzel ahlâkına binaen, insanlar arasında kendisine mübarek bir hayvan nazarıyla bakılmaya lâyık iken, maalasef, insanlar arasında mübarekiyet değil, necisü’l-ayn

addedilmiştir. Tavuk, inek, kedi gibi sair hayvanlarda, insanların onlara yaptıkları ihsanlara karşı şükran hissi olmadığı halde, insanlarca aziz ve mübarek

addedilmektedirler.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/2.Nokta 3/1.p s97 p309)

(1): Esbab ve vesaite yapışmak, zillet ve hakarete sebep olur.

addedilmek: sayılmak aziz: izzetli, büyük darb-ı mesel: meşhur söz, atasözü esbab: sebepler hakaret: hakir ve alçak bir konumda olma iştihar etmek: meşhur olmak; tanınmak kelp: köpek lâyık: yaraşan, uygun muttasıf: sıfata sahip olan, belli bir özelliği üzerinde taşıyan mübarek: bereketli, hayırlı mübarekiyet: bereketli olma nazar: bakış açısı necisü’layn: bir şeyin bizzat kendisinin pis olması sadakat: dostluk, bağlılık sair: diğer sıfat: özellik, vasıf sıfat-ı hasene: güzel özellikler şükran: minnettarlık, teşekkür vefadar: vefâlı olan vesait: araçlar, vasıtalar zillet: alçalma, aşağılanma

3309 (1) (2) Bunun esbabı ise, kelpte hırs marazı fazla olduğundan esbab-ı zahiriyeye öyle bir derece ihtimam ile yapışır ki, Mün’im-i Hakikîden bütün bütün gafletine sebep olur. Binaenaleyh, vasıtayı müessir bilerek Müessir-i Hakikîden yaptığı gaflete ceza olarak necis hükmünü almıştır ki tâhir olsun. Çünkü hükümler, hadler, günahları affeder. Ve beynennâs tahkir darbesini, gaflete kefaret olarak yemiştir.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/2.Nokta 3/2.p s97 p310)

(1): Esbab ve vesaiti insan kucağına alıp yapışırsa, zillet ve hakarete sebep olur.

(2): kelp insanlar arasında necisü’l-ayn

addedilmiştir (bk. s97 p309)

beynennâs: insanlar arasında darbe: vuruş; ceza esbab: sebepler esbab-ı zahiriye: görünürdeki sebepler gaflet: duyarsızlık, manevî sorumluluklarından habersiz davranma had: dinin emrettiği bir işi terk eden kişiye verilecek ceza hırs: öfke, açgözlülük ihtimam: özen, önem verme kefaret: günahın bağışlanmasına vesile olan şey kelp: köpek maraz: hastalık müessir: tesir eden; tesir sahibi Müessir-i Hakikî: gerçek tesir sahibi olan, bütün sebepleri harekete geçiren Allah (c.c.) Mün’im-i Hakikî: gerçek nimet verici olan Allah (c.c.) necis: pis; dinî ibadetlere engel sayılan pislik tâhir: temiz, pak; dinen temiz sayılan tahkir: aşağılanma, hakarete uğrama vasıta: aracı ve vesile olsun

4371 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kâfirlerin medeniyetiyle mü’minlerin medeniyeti arasındaki fark: Birincisi, medeniyet libasını giymiş korkunç bir vahşettir. Zahiri parlıyor, bâtını da yakıyor. Dışı süs, içi pis; sureti me’nus, sîreti mâkûs bir şeytandır. İkincisi, bâtını nur, zahiri rahmet; içi muhabbet, dışı uhuvvet; sureti muâvenet, sîreti şefkat, câzibedar bir melektir. Evet, mü’min olan kimse, iman ve tevhid iktizâsıyla, kâinata bir mehd-i uhuvvet nazarıyla baktığı gibi; bütün mahlûkatı, bilhassa insanları, bilhassa İslâmları birbiriyle bağlayan ip de, ancak uhuvettir. Çünkü, imân bütün mü’minleri bir babanın cenah-ı şefkati altında yaşayan kardeşler gibi kardeş

addediyor.

(MN Hubâb Risalesi 28/19.İ’lem 2/1.p s118 p371)

addetmek: saymak, tutmak bâtın: içyüz bilhassa: özellikle câzibedar: çekici, alımlı cenah-ı şefkat: şefkat kanadı iktizâ: gerektirme kâfir: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği bir şeyi inkâr eden kimse libas: elbise mahlûkat: yaratılmış varlıklar mâkûs: tersine dönmüş mehd-i uhuvvet: kardeşlik beşiği me’nus: alışılmış, yakınlık kurulabilen muâvenet: yardımlaşma muhabbet: sevgi mü’min: iman eden, Allah’a ve Onun gönderdiği şeylere inanan nazarıyla: bakışıyla, gözüyle rahmet: şefkat, merhamet sîret: iç yapı; karakter; ahlâk suret: görünüm, şekil şefkat: içten ve karşılık beklemeden duyulan merhamet, sevgi tevhid: birleme, her şeyin bir olan Allah’a ait olduğuna inanma uhuvvet: kardeşlik zahir: dış görünüş

5375 ÜÇÜNCÜSÜ:

Her zamanın insanlarınca kıymetli

addedilerek efkârı celb eden câzibedar bir metâ merguptur. Meselâ, bu zamanda en rağbetli, en iftiharlı, siyasetle iştigal ve dünya hayatını temin etmektir. Selef-i Salihîn asrında ve o zaman çarşısında en mergup metâ, Hâlık-ı Semâvat ve Arzın marziyatlarını ve bizden arzularını kelâmından istinbat etmek ve nur-u Nübüvvet ve Kur’ân’la kapatılmayacak derecede açılan âhiret âlemindeki saadet-i ebediyeyi kazandırmak ve vesâilini elde etmek idi. Bu itibarla, o zamanlarda bütün fikirler, kalbler, ruhlar marziyat-ı İlâhiyeyi bilmek ve öğrenmeye müteveccih idi. Bunun için, istidat ve iktidarı olanlar o zamanlarda vukua gelen bütün ahval ve vukuat ve muhaverattan ders almakla, içtihadlara zemin teşkil eden yüksek istidatlar vücuda gelirdi.

(MN Hubâb Risalesi 28/20.İ’lem (içtihad’a 6 mâni vardır) 6/3. mâni 2/1.p s119 p375)

6390 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Kur’ân’ın i’câzı, tahrifine bir settir. Evet, madem Kur’ân mu’cizedir, beşer onun taklidini yapamaz. Âyetleri başka kelâmlarla tebdil edilmekle tahrif ve tağyiri mümkün değildir. Çünkü, müfessir, müellif, mütercim, muharref üslûplarını, kisvelerini âyatın kisvesiyle iltibas ettiremezler. Âyetlerde i’câz damgası vardır. O damganın altında olmayan kelâmlar âyet

addedilemez. Öyleyse i’câz, tahrif ve tağyiri kabul etmez.

(MN Hubâb Risalesi 28/25.İ’lem 1/1.p s125 p390)

addedilmek: sayılmak, kabul edilmek âyat: âyetler; Kur’ân’da yer alan cümleler âyet: delil, Allah’ın varlığına işaret eden şey beşer: insan i’câz: mu’cize oluş, birbenzerini yapmakta başkalarının aciz bırakma iltibas etmek: karıştırmak kelâm: ifade, söz kisve: elbise mu’cize: Allah tarafından verilen ve bir benzerini yapmada insanların aciz kaldığı olağanüstü şey muharref: tahrif edilmiş, bozulmuş müellif: yazar müfessir: Kur’ân-ı Kerimi yorumlayan âlim mütercim: tercüman tağyir: değiştirme tahrif: değiştirme, bozma tebdil edilmek: değiştirilmek

7490 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Dört şey için dünyayı kesben değil, kalben terk etmek lâzımdır:

1) Dünyanın ömrü kısa olup, sür’atle zeval ve guruba gider. Zevalin elemiyle, visalin lezzeti zeval buluyor.

2) Dünyanın lezâizi zehirli bala benzer. Lezzeti nisbetinde elemi de vardır.

3) Seni intizar etmekte ve senin de sür’atle ona doğru gitmekte olduğun kabir, dünyanın ziynetli, lezzetli şeylerini hediye olarak kabul etmez. Çünkü dünya ehlince güzel

addedilen şey, orada çirkindir.

4) Düşmanlar ve haşerat-ı muzırra arasında bir saat durmakla dost ve büyükler meclisinde senelerce durmak arasında muvazene, kabir ile dünya arasındaki aynı muvazenedir. Maahaza, Cenâb-ı Hak da bir saatlik lezzeti terk etmeye davet ediyor ki, senelerce dostlarınla beraber rahat edesin. Öyle ise, kayıtlı ve kelepçeli olarak sevk edilmezden evvel, Allah’ın davetine icabet et.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/19.İ’lem 2/1.p s166 p490)

addedilen: sayılan elem: acı, keder, üzüntü gurub: batma, batış haşerat-ı muzırra: zararlı böcekler icabet etmek: davete uymak, çağrıya cevap vermek intizar etmek: beklemek kalben terketme: kalbini bağlamama kesben: çalışma ve kazanma olarak lezâiz: lezzetler maahaza: bununla beraber meclis: topluluk muvazene: karşılaştırma nisbet: oran sevk edilmek: gönderilmek sür’at: hız visal: kavuşma zeval: yokluk ziynet: süs

8494 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Mâsiyetin mahiyetinde, bilhassa devam ederse, küfür tohumu vardır. Çünkü, o mâsiyete devam eden, ülfet peyda eder, sonra ona âşık ve müptelâ olur. Terkine imkân bulamayacak dereceye gelir. Sonra o mâsiyetinin ikaba mûcip olmadığını temenniye başlar. Bu hal böylece devam ettikçe, küfür tohumu yeşillenmeye başlar. En nihayet, gerek ikabı ve gerek dârü’l-ikabı inkâra sebep olur. Ve keza, mâsiyete terettüp eden hacâletten dolayı, o mâsiyetin mâsiyet olmadığını iddia etmekle, o mâsiyete muttali olan melekleri bile inkâr eder. Hattâ şiddet-i hacâletten, yevm-i hesabın gelmeyeceğini temenni eder. Şayet yevm-i hesabı nefyeden ednâ bir vehmi bulursa, o vehmi kocaman bir burhan

addeder. En nihayet nedâmet edip terk etmeyenlerin kalbi küsufa tutulur, mahvolur, gider.

El-iyâzü Billâh!

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/21.İ’lem 1/1.p s167 p494)

addetmek: saymak bilhassa: özellikle burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil dârü’l-ikab: günahkârların azap diyarı; Cehennem ednâ: en basit, en küçük el-iyâzü billâh: Allah korusun hacâlet: utanç ikab: ceza inkâr etmek: reddetmek, inanmama küfür: Allah’ın kesin olarak bildirdiği herhangi bir şeyi inkâr etme küsufa tutulma: güneş tutulması gibi kararma mahiyet: asıl nitelik, temel özellik mâsiyet: günah, isyan mûcip olma: gerektirme muttali olma: haberdar olma, bilme müptelâ: bağımlı, düşkün nedâmet etmek: pişman olmak nefiy: ihkâr etme, uzak görme nihayet: son şiddet-i hacâlet: büyük utanç, şiddetli utangaçlık temennî: bekleme, umma terettüp etme: bir şeyin sonucu olarak meydana gelme, ortaya çıkma ülfet peyda etme: alışkanlık kazanma vehim: kuruntu, varsayım, olmayan şeyi varmış gibi gösteren düşünce yevm-i hesab: hesap günü

9631 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Evham, şübehat, dalâletin menşe’ ve mahzenlerinden biri: Nefis, kendisini kader ve

sıfât-ı İlâhiyenin tecelliyat dairesinden hariç

addeder. Sonra tecelliyata mazhar olanlardan birisinin mevkiinde kendisini farz eder, onda fenâ olur. Sonra, başlar, bazı tevillerle o şeyi de Allah’ın mülkünden, tasarrufundan çıkartır. Kendisinin girmiş olduğu şirk-i hafîye girdirir. Ve şirk-i hafîden aldığı bazı halleri o mâsuma da aksettirir. HÜLÂSA: Nefs-i emmâre, deve kuşu gibi aleyhine olan şeyi lehine zanneder. Veya Sofestâî gibi münakaşa edenleridir ki, vekilleri birbirini reddeder. Teâruzan, tesâkutan kabilinden, “Hiçbirisi de hak değildir” diye hükmeder.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/8.İ’lem 1/1.p s239 p631)

addedmek: saymak, tutmak aksettirmek: yansıtmak dalâlet: hak yoldan sapkınlık, ayrılmak evham: kuruntular, şüpheler farz etmek: var saymak fenâ olmak: yok olmak hak: doğru, gerçek hariç: dışında hülâsa: kısaca, özet i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! kabilinden: türünden, gibisinden kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir ettiği, plân mahzen: depo mazhar: ayna olma menşe: kaynak mevki: konum, yer nefis/nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu sıfât-ı İlâhiye: Allah’ın sıfatları, mıkaddes özellikleri, nitelikleri Sofestâî: kâinatın Yaratıcısını kabul etmemek için her şeyi, hatta kendini dahi inkâr eden bir felsefî ekole bağlı kimse şirk-i hafî: gizli şirk, ortaklık şübehat: şüpheler, tereddütler teâruzan: birbirine zıt, her biri diğeriyle çelişiyor tesâkutan: her biri diğerinin hükmünü düşürür, birbirini yok eder tasarruf: dilediği gibi kullanım, idare, yönetim tecelliyat: yansımalar, görünümler tevil: yorum

10669 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Âyetlerin bahsettikleri hakikatler, şiirlerin bahsettikleri hayalâttan pek vâsi ve pek yüksektir.

Bu itibarla şiirden

addedilmemiştir. Hem de, âyetler, sahibinin şuûnat ve ef’âlinden bahseder. Şiir ise, fuzulî olarak gayrdan bahseder. Hem de, filcümle âdi şeylerden bahsi harikulâdedir. Şiirin harikulâdelerden bahsi, alel-ekser âdidir.

(MN Şemme Risalesi (22 İ’lem) 22/10.İ’lem 1/1.p s255 p669)

addedilmek: sayılmak, tutulmak âdi: basit, değersiz alel-ekser: çoğunlukla âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi ef’âl: fiiller, işler filcümle: bütünüyle, genellikle fuzulî: fazladan, lüzumsuz gayr: diğer, başka hakikat: doğru, gerçek harikulâde: olağanüstü, hayranlık verici hayalât: hayaller i’lem eyyü-he’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! şuûnat: Cenâb-ı Hakkın yüce sıfatlarının mahiyetlerinde bulunan ve onları tecelliye sevk eden Zâtına ait mukaddes özelikler vâsi : geniş

11735 (1) Ve keza, bizler uzun bir seferdeyiz. Buradan kabre, kabirden haşre, haşirden ebed memleketine gitmek üzereyiz. O yollarda zulümatı dağıtacak bir nur ve bir erzak lâzımdır. Güvendiğimiz akıl ve ilimden ümit yok. Ancak Kur’ân’ın güneşinden, Rahmânın hazinesinden tedarik edilebilir. Eğer bizleri bu seferden geri bırakacak bir çareniz varsa, pekâlâ. Ve illâ sükût ediniz. Kur’ân’ı dinleyelim, bakalım ne emrediyor: “Felâ teğur’renne kümül hayâtüd’dünya velâ yeğur’renne küm bil’lâhil garûr (Lokman 31/33) (2)

addetmeyen adam, Kur’ân’ın şu beşaretini dinlesin: “Elâ inne evliyâ ellâhi lâ hav’fün aley’him velâ hüm yah’zenûn… (ilâ âhir-i ayât…) (Yûnus 10/62-64) (3)”

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/35.İ’lem 2/2.p s286 p735)

(1): (bk. s285 p734)

(2): Lokman Sûresi 31/33: “Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın. O çok aldatıcı şeytan da Allah’ın azâbını unutturup sadece affına güvendirerek sizi isyana sürüklemesin.”

12751 Arkadaş!

Âlem-i bekaya delâlet eden berâhinden maadâ, arkasında saflar teşkil edip dualarına bir ağızdan “Âmin! Âmin!” söyleyen enbiya, evliya, sıddıkîn imamları, Mahbub-u Ezelînin Habib-i Ekremi Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmın tazarruatı, duaları, âlem-i bekada insanın bekasına pek büyük burhan ve kâfi bir vesiledir. Çünkü, kâinatı serâpâ istilâ eden şu hüsünler, güzellikler, cemâller, kemâller, o Habibin tazarruatını işitmemek veya kabul etmemek kadar çirkin, kabih, kusur, naks

addedilecek birşeye müsaade eder mi? Cenâb-ı Hak bütün nekaisten, çirkin şeylerden münezzeh, müberrâ değil midir? Elbette münezzehtir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/43.İ’lem 2/2.p s294 p751)

addetmek: saymak âlem-i beka: devamlı ve kalıcı olan âhiret âlemi Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun izerine olsun beka: devamlılık ve kalıcılık, sonsuzluk berâhin: deliller burhan: delil, kanıt cemâl: güzellik delâlet etmek: delil olmak, işaret etmek enbiya: nebiler, peygamberler evliya: Allah dostları veliler Habib: sevgili; burada Peygamber Efendimiz (a.s.m.) kastedilmektedir Habib-i Ekrem: Allah’ın en sevdiği şerefli kul olan Peygamber Efendimiz (a.s.m.) hüsün: güzellik ve iyilik imam: bir ilimde sözü delil kabul edilebilecek derecede derin ve geniş bilgi sahibi olan âlim istilâ etmek: ele geçirmek kabih: çirkin kâfi: yeterli kâinat: evren kemâl: mükemmellik, olgunluk maadâ: başka, dışında, ötesinde Mahbub-u Ezelî: Ezelî Sevgili; bütün yaratılmışlar tarafından çok sevilen ve varlığı ezelî olan Allah (c.c.) müberrâ: temiz, pâk münezzeh: arınmış, kusur ve eksiklikten yüce naks: eksiklik, noksanlık nekais: eksiklikler, kusurlar serâpâ: tepeden tırnağa, baştan başa sıddıkîn: daima doğruluk üzere olan ve Allah’a ve peygambere bağlı yaşayan büyük insanlar tazarruât: yakarışlar, niyazlar teşkil etmek: oluşturmak vesile: araç, vasıta

13816 Hem derince şu burhan (1) tersim edilse anlaşılır ki, onu gösteren zât, neticesi olan mesele-i tevhidde o kadar emindir ki, hiçbir şaibe-i tereddüt hiçbir tarafında ihsas edilmiyor. Hem o neticeyi bütün hakaike esas

addederek, müselleme ve zaruriye olduğunu bütün kuvvet-i beyanıyla ve ısrarıyla ona giydiriyor. Ve başka şeyleri ona ircâ ediyor. Temel taşı o şedit kuvvet, sun’î olamaz. Hem de, üstündeki sikke-i i’câz her ihbarını tasdik eder, tezkiyeden müstağni kılar. Âdeta ihbaratı binefsihâ sâbit umurlardandır. Evet. Şu burhan-ı münevverin altı ciheti de şeffaftır. Üstünde i’câz, altında mantık ve delil, sağında aklı istintak, solunda vicdanı istişhad, önünde, hedefinde hayır ve saadet, nokta-i istinadı vahy-i mahzdır. Vehmin ne haddi var ki girebilsin!

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/2.p s326 p816)

(1): ÜÇÜNCÜ BURHAN: Kur’ân-ı Azîmüşşandır (bk. s325 p815)

addetmek: saymak, tutmak binefsihâ: kendi kendine burhan: güçlü ve sarsılmaz delil burhan-ı münevver: nurlu, parlak delil cihet: taraf, yön hakaik: hakikatler, gerçekler hayır: iyilik i’câz: mu’cize oluş, bir benzerini yapmakta başkalarını aciz bırakma ihbar: haber verme ihsas edilmek: hissedilmek ircâ etmek: döndürmek, iâde etmek istintak: konuşturma istişhad: şahit gösterme, şahit tutma kuvvet-i beyan: açıklamadaki, anlatımdaki kuvvet mesele-i tevhid: tevhid meselesi, birleme konusu müselleme: herkes tarafından kabul edilen, doğruluğu, gerçekliği herkesçe kabul edilmiş olan müstağni kılmak: tenezzül etmemek, gerekli duymamak nokta-i istinad: dayanak noktası sikke-i i’câz: mu’cizelik mührü, benzerinin getirilmesinin imkânsızlığıyla ilgili delil sun’î: uydurma, yapmacık şaibe-i tereddüt: şüphe lekesi şedit: şiddetli tasdik etmek: doğrulamak, onaylamak tersim edilmek: resmedilmek, çizilmek tezkiye: tamize çıkarma umur: işler vahy-i mahz: Allah’ın vahyinin tâ kendisi, sırf vahiy, hâlis ve katıksız vahiy vehim: zan, şüphe, kuruntu zaruriye: zorunlu

ADDETMEK – ADDEDİLMEK – 5s-13p - Risale-i Nur

ADDETMEK – saymak, itibar etmek, ittihaz etmek – ADDEDİLMEK – sayılmak, itibar edilmek

ADED-İ ENFÂS - 1s-1p - Risale-i Nur

ADED-İ ENFÂS - canlıların hayatları boyunca aldıkları nefeslerin sayısı

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1566 (1) Hem felsefe-i sakîmenin şakirtleriyle Kur’ân-ı Hakîmin tilmizlerinin hamiyetkârlık ve fedakârlıklarını bununla muvazene edebilirsin (2). Şöyle ki:

Felsefenin şakirdi, kendi nefsi için kardeşinden kaçar, onun aleyhinde dâvâ açar.

aded-i enfâsını tutmuşlar, onunla evradlarını okuyorlar, Cenâb-ı Hakkı zikir ve tesbih ediyorlar. (MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/5.Nota 19/14.p s204 p566)

(1): bozulmuş ikinci Avrupa’ya hitap ediyorum. Şöyle ki: (hitabının devamıdır) (bk. s199 p553)

(2): (bk. s203 p563 - s204 p564-565)

(3): (bk. Bakara 2/286; Âl-i İmran 3/16, 147, 193; Neml 27/19; Nuh 71/28; İbrahim 14/41)

ADED-İ ENFÂS – 1s-1p - Risale-i Nur

ADED-İ ENFÂS - canlıların hayatları boyunca aldıkları nefeslerin sayısı

ADEM – Risale-i Nur

ADEM - 15s-40p - yokluk, hiçlik, eşanl-fıkdân, olmama, bulunmama, vücûdun zıddı

Mesnevî-i Nuriye (MN):

153 Kezalik, inşa ve icadlarda görünen şu suhulet-i mutlaka, bütün mevcûdatın bir Sâni-i Vâhidin eseri olduğunu, vücub derecesinde istilzam ediyor. Aksi halde, suubet, güçlük öyle bir derece-i imtinâ ve muhaliyete çıkacaktır ki, o cins ve nevilerin

ademden vücuda çıkmalarına bir sed çekilmiş olur. Binaenaleyh, Cenâb-ı Hakkın zâtında şeriki olmadığı gibi – çünkü intizam bozulur, âlem fesada gider – fiilinde de şeriki yoktur. Çünkü suubetten, güçlükten dolayı âlemin

ademden çıkmamasına sebep olur.

(MN Lem’alar 14/11. Lem’a 2/2.p s29 p53)

adem: hiçlik, yokluk âlem: dünya, evren derece-i imtinâ: imkânsızlık derecesi, olması mümkün değil fesada gitmek: bozulmak fiil: işicad: var etme, yaratma inşa: belirli unsurları kullanarak yaratma intizam: düzen istilzam etmek: gerektirmek, şart kılmak mevcûdat: varlıklar muhaliyet: imkânsızlık, olma ihtimâli asla bulunmama nev’: çeşit, tür Sâni-i Vâhid: tek olan ve her şeyi san’atlı yapan Allah (c.c.)sed çekmek: engel koymak suhulet-i mutlaka: sınırsız kolaylık suubet: zorluk şerik: ortak vücub: zorunluluk, gereklilik vücud: varlık, var oluş zâtında: kendisinde

255 Evet, nasıl akan nehirlerin, dalgalanan denizlerin kabarcıkları ve yeryüzünde bulunan sair şeffaflar, şemsin ziyâ ve timsallerini göstermekle şemsin vücuduna şehadet ettikleri gibi, o kabarcık gibi şeffaflar ölüp söndükten sonra yerlerine müteselsilen gelip geçen emsalleri, yine şemsin ziyâ ve timsallerini gösterdiklerinden, şemsin devam ve bekasına ve bütün o şuâat, celevat ve timsallerin bir şems-i vâhidin eseri olduklarına şehadet ediyorlar. İşte o şeffaflar, vücutlarıyla şemsin vücuduna ve

ademleri ve ölümleriyle de şemsin devam ve bekasına delâlet ediyorlar.

(MN Lem’alar 14/12. Lem’a 5/2.p s30 p55)

adem: hiçlik, yokluk beka: devamlılık, kalıcılık celevat: cilveler, görüntüler delâlet etmek delil olmak, işaret etmek emsal: benzer olanlar müteselsilen: zincirleme şeklinde, birbirine bağlı olarak şeffaf: saydam, parlak şehadet: şahidlik şems: güneş şems-i vâhid: bir tek güneş şuâat: şualar, ışık huzmeleri timsal: görüntü, yansıma vücud: varlık ziyâ: ışık, parlaklık

382 Hülâsa: İman nuruyla âlem öyle terakki eder ki, “Hikmet-i Samedâniye Kitabı” namını alıyor. Ve insan, zelil ve fakir ve âciz hayvanların sırasından çıkar; zaafının kuvvetiyle, aczinin kudretiyle, ubudiyetinin şevketiyle, kalbinin şuaıyle, aklının haşmet-i imaniyesiyle hilâfet ve hâkimiyetin zirvesine yükselmiştir. Hattâ acz, fakr, ihtiyaç ve akıl onun sukutuna esbab iken, suud ve yükselmesine sebep olurlar. Zulmetli, karanlıklı bir mezar-ı ekber suretinde görünen zaman-ı mazi enbiya ve evliyanın ziyasıyla ziyadar ve nuranî görünmeye başlar. Karanlıklı gece şeklinde olan istikbal, Kur’ân’ın ziyasıyla tenevvür eder, Cennetin bostanları şekline girer. Buna binaen, o zât-ı nurânî olmasaydı, kâinat da, insan da, herşey de

adem hükmünde kalır, ne kıymeti olur ve ne ehemmiyeti kalırdı.

(MN Reşhalar 12/5. Reşha 5/4.p s38 p82)

4129 Evet, sahife-i arzda pek garip, hakîmâne bir icad görünüyor. Bu görünen icadın

gösterdiği kuvvet ve faaliyeti görmek istersen, şu gelen fıkralara dikkat et.

1) O icad fiili, pek azîm ve geniş bir sehavet-i mutlakadan geliyor.

2) Bir suhulet-i mutlaka ile bir kuvvet-i mutlakadan çıkıyor.

3) Mutlak bir intizamla, sür’at-i mutlakada meydana geliyor.

4) Mevzun ve mizanlı olarak bir vüs’at-i mutlakada bulunuyor.

5) Güzel bir eser-i san’at olmakla beraber, mutlak bir ucuzlukta görünüyor.

6) Taallûk ettiği şeyler pek karışık olmakla beraber, büyük bir imtiyaz-ı mutlak ve

adem-i iltibasla yapılıyor.

7) Mahall-i taallûku gayr-i mütenahi olmakla beraber, eserlerinde çirkinlik görünmez, ahsen şekilde husule gelir.

8) Efrad ve envâ arasında, bu’d-u mutlak ile beraber, tevafuk-u mutlak var.

Arkadaş! Bu fıkraların her birisi tek başına da o sikkeyi izhar etmeye kâfidir.

(MN Lâsiyyemalar 90/12.p s51 p129)

adem-i iltibas: herhangibir karıştırma hâlinin olmaması ahsen: en güzel azîm: büyük bu’d-u mutlak: sınırsız uzaklık efrad: fertler, bireyler envâ: neviler, türler eser-i san’at: san’at eseri gayr-i mütenahi: sonsuz hakîmâne: hikmetle; bir maksat ve faydaya yönelik olarak, anlamlı ve tam yerli yerinde husule gelmek: meydana gelmek icad: var etme, yaratma imtiyaz-ı mutlak: varlıklar arasında tam ve kusursuz ayırımın olması intizam: düzen, tertip izhar etmek: açıklamak, göstermek kuvvet-i mutlaka: sınırsız, tam güç, kuvvet mahall-i taallûk: bağlantılı ve ilgili olduğu yer, bölge mevzun: ölçülü mizan: ölçü, denge mutlak: kayıtsız, sınırsız sahife-i arz: yeryüzü sayfası; bir kitabın sayfasını andıran yeryüzü sehavet-i mutlaka: tam bir cömertlik; sınırsız, şartsız cömertlik sikke: damga suhulet-i mutlaka: sınırsız, tam bir kolaylık sür’at-i mutlaka: sınırsız hız taallûk etmek: bağlantılı olmak tevafuk-u mutlak: sınırsız uyum, uygunluk vüs’at-i mutlaka: sınırsız genişlik

5171 Ve keza, şu mu’cizeli ve hikmetli ef’âl-i kerîmânenin tezahüratından anlaşılıyor ki, Sâni-i Fâilin pek gizli kemâlâtı vardır. Ve daima o kemâlatı, enzar-ı âleme arz ve teşhir etmek ister. Çünkü daimî bir kemâl, daimî bir tezahürle takdir edicilerin devam-ı vücutlarını iktiza eder. Çünkü,

adem-i mutlaka namzet olan insan, kemâlâta kıymet vermez ve istihsan ve takdire bedel istiskal ve tahkir eder.

(MN Lâsiyyemalar 90/54.p s59 p171)

adem-i mutlak: kesin yokluk arz etmek: sunmak bedel: karşılık daima: devamlı olarak daimî: devamlı, sürekli devam-ı vücut: vücudun sürekliliği, varlığın devamı ef’âl-i kerîmâne: cömertçe ve iyilik gayesiyle olan enzar-ı âlem: bütün varlık âleminin bakışları hikmet: her şeyin bir gaye ve maksada yönelik olarak, anlamlı ve yerli yerinde yapılması iktiza etmek: gerektirmek istihsan etme: beğenme, güzel bulma istiskal etmek: soğuk muameleyle hoşlanmadığını göstermek, küçümsemek kemâl: fazilet, kusursuzluk, mükemmellik kemâlât: faziletler, iyilikler, mükemmel özellikler mu’cize: Allah tarafından verilen ve bir benzerini yapma hususunda insanların aciz kaldığı olağanüstü hal ve özellik namzet olmak: aday olmak Sâni-i Fâil: herşeyi san’atla yaratan ve bütün fiillerin sahibi olan Allah (c.c.) tahkir etmek: aşağılamak takdir etmek: değerini anlamak, kıymet vermek teşhir etmek: sergilemek tezahür: ortaya çıkma, görünme tezahürat: görünümler

6184 Ve (1) o müzeyyen masnuat-ı fâniye, fenâ ve

adem için değildir. Ancak, onların suretleri ve misalleri, mânâları, neticeleri alınır; âlem-i bekâda, ehl-i bekâ için ebedî manzaraların yapılmasına medar olurlar. Yahut ebedî âlemde Sâni-i ebedî istediği şekillere sokar. Çünkü o masnûat bekâ içindir. Onların o zahirî ölüm ve fenâları, vazifelerinden terhistir, idam değildir.

(MN Lâsiyyemalar 90/67.p s63 p184)

(1): dünya menzilindeki

adem: yokluk âlem-i bekâ: devamlı ve kalıcı olan âhiret âlemi bekâ: devamlılık ve kalıcılık, sonsuzluk ebedî: sonsuz ebedî âlem: sonu olmayan âlem, âhiret ehl-i bekâ: bâki olanlar, sonsuza dek yaşayanlar fenâ: geçip gitme, kaybolma idam: yokluğa mahkûm etme masnuat: san’atla yaratılmış varlıklar masnuat-ı fâniye: gelip geçici olan san’at eseri varlıklar medar: sebep, vesile misal: akis, yansıma, temessül müzeyyen: süslü Sâni-i Ebedî: varlığının sonu olmayan ve herşeyi mükemmel bir san’atla yaratan Allah (c.c.) suret: görüntü terhis: göreve son verme zahirî: görünürde, dış görünüşte

7302 Ve keza, dünyanın iki yüzünü gördüm. Bir yüzü: Az çok zahirî bir ünsiyet, bir güzelliği varsa da, bâtını ve içi daimî bir vahşetle doludur. İkinci yüzü: Filcümle zahiren vahşetli ise de, bâtınen daimî bir ünsiyetle doludur. Kur’ân-ı Azimüşşan, nazarları âhiret ile muttasıl olan ikinci veçhe tevcih eder. Birinci vecih ise, âhiretin zıddı olup

ademle muttasıldır.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/1.Nokta 3/2.p s95 p302)

adem: hiçlik, yokluk bâtın: bir şeyin iç yüzü filcümle: bütünüyle, genellikle Kur’ân-ı Azimüşşan: şan ve şerefi çok büyük olan Kur’ân muttasıl: yapışık, bitişik nazar: bakış, görüş, düşünce tevcih etmek: yöneltmek ünsiyet: yakınlık vahşet: yalnızlıktan kaynaklanan korku ve dehşet vecih: şekil, tarz zahiren: dış görünüş açısından zahirî: açık, görünürde

8303 Ve keza, mümkinatın da iki veçhi vardır: Birisi: Enaniyet ile vücuttur. Bu ise,

ademe gider ve

ademe kalb olur. İkincisi: enaniyetin terkiyle

ademdir. Bu ise Vacibü’l-Vücuda bakar, bir vücut kazanır. Binaenaleyh, vücut istersen,

mün’adim ol ki vücudu bulasın.

(MN Katre Hâtime (5 Nükte – 5 Nokta) 5/1.Nokta 3/3.p s96 p303)

adem: hiçlik, yokluk enaniyet: benlik kalb olmak: dönüşmek mümkinat: olması veya olmaması imkân dahilinde olan, varlığı Allah’ın var etmesine bağlı olan şeyler; sonradan yaratılan tüm varlıklar mün’adim: kendi kendisini yok sayma Vacibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah (c.c.) vecih: şekil, tarz vücut: varlık, var olma

9342 REMZ. Arkadaş!

Nefis, tembellik saikasıyla vazife-i ubudiyetini terk ettiğinden, tesettür etmek istiyor. Yani, onu görecek bir rakibin gözü altında bulunmasını istemiyor. Bunun için bir Hâlıkın, bir Mâlikin bulunmamasını temennî eder. Sonra mülâhaza eder. Sonra tasavvur eder. Nihayet,

ademini, yok olduğunu itikad etmekle dinden çıkar. Halbuki, kazandığı o hürriyetler,

adem-i mes’uliyetler altında ne gibi zehirler, yılanlar, elîm elemler bulunduğunu bilmiş olsa, derhal tevbe ile vazifesine avdet eder.

(MN Katrenin Zeyli 18/13.Remz 1/1.p s108 p342)

adem: hiçlik, yokluk adem-i mes’uliyet: sorumsuzluk avdet etmek: dönmek elem: acı, keder elîm: acı ve sıkıntı veren Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) itikad etmek: sağlam bir şekilde inanmak Mâlik: her şeyin hakiki sahibi olan Allah (c.c.) mülâhaza etmek: düşünmek, akla getirmek nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, maddî zevk ve isteklere sevk eden duygu rakib: gözetleyen saika: yönlendirici sebep tasavvur etmek: düşünmek, hayal ederek canlandırmak temennî etmek: dilemek, istemek tesettür etmek: gizlenmek tevbe: pişmanlık duyarak günahtan dönüş vazife-i ubudiyet: kulluk görevi

10385 (1) HÜLÂSA:

Kalil ile kesir, küçük ile büyük arasında birşey-i vahide isnatlarında tefavüt olmadığı, imkân dairesinde olduğu şu misallerle (2) tavazzuh etti. Binaenaleyh, eşyada bulunan intizam, muvazene, evâmir-i tekviniyeye karşı imtisal, itaat, kudret-i ezeliyenin nuraniyeti, eşyanın iç yüzünün şeffafiyeti gibi sırlardan dolayı, bir sinek ile arzın ihyası, bir ağaç ile semâvâtın icadı, bir zerreyle güneşin yaratılışı Vâcibü’l-Vücuda nisbetle mütesavidir. Evet müsavat ve

adem-i tefavütü gözle görünür. Bak: Mahiyeti meçhul, mu’cizatıyla malûm olan kudret-i ezeliyenin, bilhassa semerat ve sebzelerdeki nakışları, san’atları, esbaba havale edilirse, esbab altında ezilecektir.

(MN Hubâb Risalesi 28/21.İ’lem 6/5.p s123 p385)

(1): Cenâb-ı Hakkın vücub-u vücud ve vahdetine, kâinatın mürekkebatı ve zerratının ellibeş vecihle yaptıkları şehadetlerin bir vechini yazacağım. (bk. s121 p381):

(2): şeffafiyet, mukabale, nurânîyet, muvazene, intizam, mahiyet-i mücerrede sırlarının misalleriyle (bk. s123 p384)

adem-i tefavüt: farklılığın olmaması bilhassa: özellikle bir şey-i vahid: bir tek şey esbab: sebepler evâmir-i tekviniye: kâinattaki İlâhî emirler, Allah’ın tabiata yerleştirdiği kanunlar havale etme: bir işi başka birine bırakma hülasa: özet olarak icad: var etme, ortaya çıkarma ihya: diriltme, hayat verme imkân: olabilirlik imtisal: bağlanma, boyun eğme intizam: disiplin, düzen isnat: dayandırma kalil: az kesir: çok kudret-i ezeliye: Cenâb-ı Hakkın ezelî, sonsuz kudreti mahiyet: herbirşeyin temel nitelik ve özelliği malûm: bilinen meçhul: bilinmeyen misal: örnek mu’cizat: Allah tarafından verilen ve bir benzerini yapmada insanların aciz kaldığı olağanüstü şey muvazene: karşılıklı kurulan denge müsavat: eşitlik, denklik mütesavi: birbirine eşit olan, aynı seviyede olan nakış: işleme, süsleme nisbet: oran kıyas nuraniyet: nur özelliği, parlaklık semâvât: gökler semerat: meyveler şeffafiyet: şeffaflık tavazzuh etmek: aydınlanma, açıklığa kavuşma tefavüt: farklılık Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan Allah (c.c.) zerre: atom

11413 İ’lem eyyühe’l-aziz!

adem-i abesiyete olan delil ve burhanların, mâkûse olarak, abesiyete, israfa, intizamsızlığa,

adem-i hikmete delil ve burhan olmaları lâzım gelecektir.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/6.İ’lem 2/1.p s137 p413)

12437 Evet, dünyayı âhirete kalb etmekle kıyameti koparan kudret muktedirdir, âciz değildir. Bir zerre o kudretin nazarında gizlenemez. Şems, büyüklüğüne güvenerek o kudretin elinden kurtulamaz. Evet, Onun (1) mârifetiyle elemler lezzetlere inkılâp eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, ulûm evhama tahavvül eder. Hikmetler illet ve belâlara tebeddül eder. Vücud

ademe inkılâp eder. Hayat ölüme ve nurlar zulmetlere ve lezâiz günahlara tahavvül eder. Evet, Onun marifeti olmazsa, insanın ahbabı ve mal ve mülkü insana a’dâ ve düşman olurlar. Beka belâ olur. Kemâl hebâ olur. Ömür hevâ olur. Hayat azap olur. Akıl ikab olur. Âmâl, alâma inkılâp eder. (MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/6.İ’lem 8/6.p s146 p437)

(1): Zât-ı Akdes: (bk. s145 p436)

13446 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Dünyada görülen bilhassa nebatî ve hayvanî hayatlarda müşahede edilen

ademler, idamlar, tebeddül ve teceddüd-ü emsalden ibarettir. İmanlı olan kimselere göre zeval ve firakın acısı değil, yerlerine gelen emsalleriyle visalin lezzeti hasıl oluyor. Öyle ise, imana gel ki, elemden emin olasın. Kadere teslim ol ki, selâmette kalasın.

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/11.İ’lem 1/1.p s149 p446)

14454

SUAL: Cenâb-ı Hakkın cüz’iyat ve hasis emirler ile iştigali azametine münafidir.

ELCEVAP: O iştigal, azametine münafi değildir. Bilâkis,

adem-i iştigali, azamet-i rububiyetine bir nakîsedir. Meselâ, şemsin ziyasından bazı şeylerin mahrum ve hariç kalması, şemse bir nakîse olur. Maahaza, bütün şeffaf şeylerde görünen şemsin timsallerinin herbirisi, “Şems benimdir. Şems yanımdadır. Şems bendedir” diyebilir. Ve zerrelerle şems arasında müzâheme yoktur. Bütün mahlûkat –bilhassa insanlarda- ferdî olsun, nevî olsun, şerif olsun, hasis olsun; ilim, irade, kudret itibarıyla Cenâb-ı Hakkın tecellîsine mazhardır. Herbirşey, herbir insan, “Allah yanımdadır” diyebilir. Bilhassa insanın zaafı, fakrı, aczi nisbetinde Cenab-ı Hakkın kurbiyeti ve herbirşeyin Cenâb-ı Hak ile münasebeti olmakla beraber, O da münasebettardır. Ve gayr-ı mütenahi acz ve fakrı olan insan, gayr-ı mütenahi kudret ve gınâ ve azameti olan Cenâb-ı Hak ile münasebeti ne kadar lâtiftir!

(MN Zeylü’l-Hubâb (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 18/17.İ’lem 3/2.p s152 p454)

15471 (1) Eğer vücuduna itimad edersen,

ademe düşersin. Çünkü ancak vücudun terkiyle vücut bulunabilir. Ve keza, vücuduna

kıymet vermek fikrinde isen, o vücuttan senin elinde ancak bir nokta kalabilir. Bütün vücudun

cihât-ı erbaasıyla

ademler içerisinde kalır. Amma, O noktayı da elinden atarsan vücudun tam mânâsıyla nurlar içinde kalır. Biri de, dünyanın lezzetleridir. Bu ise, kısmete bağlıdır. Talebinde kalâka düşer, Ve sür’at-i zevali itibarıyla, aklı başında olan, onları kalbine alıp kıymet vermez.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/5.İ’lem 5/4.p s158 p471)

(1): Dünyada sana ait çok emirler vardır Amma ne mâhiyetlerinden ve ne âkıbetlerinden haberin olmuyor: Biri, cesettir… Biri de hayat ve hayvaniyettir… Biri de insaniyettir… (bk. s157 p468) Biri de ömür ve yaşayıştır… Biri de vücuttur… (bk. s158 p469) Biri de belâ ve musibetlerdir… Biri de, sen burada misafirsin… (bk. s158 p470)

adem: yokluk, hiçlik cihât-ı erbaa: dört yön, taraf emir: iş, olay, olgu itimad etmek: güvenmek kalâk: endişe, iç sıkıntısı, gönül darlığı kısmet: hisse, pay, nasip nur: aydınlık, ışık sür’at-i zeval: hızlıca geçip gitme, yok olma taleb: isteme vücud: beden vücut bulmak: var olmak

16472 (1) Dünyanın âkıbeti ne olursa olsun, lezâizi terk etmek evlâdır.

Çünkü, âkıbetin ya saadettir; saadet ise şu fâni lezâizin terkiyle olur. Veya şekavettir. Ölüm ve idam intizarında bulunan bir adam, sehpanın tezyin ve süslendirilmesinden zevk ve lezzet alabilir mi? Dünyasının âkıbetini küfür sâikasıyla

adem-i mutlak olduğunu tevehhüm eden adam için de terk-i lezâiz evlâdır. Çünkü, o lezâizin zevaliyle vukua gelen hususî ve mukayyed

ademlerden,

adem-i mutlakın elim elemleri her dakikada hissediliyor. Bu gibi lezzetler o elemlere

galebe edemez.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/5.İ’lem 5/5.p s158 p472)

17478 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Nefsin belâhet ve hamakatine bak ki, bir Rabb-i Muhtar-ı Hakîm tarafından terbiye edildiğini ve o Rabb-i Hakîmin memlûk ve masnûu olduğunu bildiğine ve bu temellük ve terbiyenin bütün efrad, envâ, ecnasta câri olmakla meselenin bir kaide-i külliye şeklini aldığına ve bu feyzin şümullü olmakla bir nevi icmâ ve fiilî bir tasdike mazhar olduğuna nazaran kanun ve düstur şeklinde olan hâdiseye ve kesb-i külliyet eden kaideye bakarak kanaat ve itminan etmesi lâzım iken, bütün âfâkı cilvelerinden tecelliyât-ı esmâyı –kendisi de o cilvelerde hissedar olduğu halde- vasıta-i tesettür ve alâmet-i ihmal sanıyor. Güya o nefsin fevkinde onun bütün ahvâlini kontrol eden kimse yoktur. Ve kendisini, yaptığı fiillerinde fiil içinde müstetir Hû gibi görüyor. Tecelliyâtın genişliğini imtinâa, büyüklüğünü

ademe hamletmekle, şeytanı bile yaptığı mugalâtadan utandırıyor.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/9.İ’lem 1/1.p s161 p478)

adem: yokluk, hiçlik âfâk: ufuklar ahvâl: haller, davranışlar alâmet-i ihmal: ihmal belirtisi, başı boş bırakılmışlık işareti belâhet: aptallık, ahmaklık câri olmak: geçerli olmak cilve: görüntü, yansıma cilvelendirmek: akisleriyle doldurmak düstur: kural ecnas: cinsler, altında türlerin sıralandığı sınıf efrad: fertler, bireyler envâ: neviler, türler fevkinde: üstünde feyiz: bereket, bolluk fiil: iş, hareket fiilî: hareketlerle, davranış ve uygulama olarak hâdise: olay, olgu hamakat: ahmaklık hamletmek: yüklenmek, isnat etmek, vermek hissedar: pay sahibi icmâ: fikir birliği; bir asırda müçtehid kimselerin, dinî bir meselede vardıkları görüş birliği imtinâ: imkânsızlık itminan etmek: tatmin olmak, emniyet ve güven hissetmek kaide: düstur, prensip kaide-i külliye: genel, kapsamlı kural; kendisine cüz’î, detay meselelerin tatbik edilebildiği genel kural kesb-i külliyet: kapsamlılık, genellik özelliği kazanma masnû: san’at eseri varlık mazhar olmak: ayna olmak, nail olmak memlûk: mülk olan, sahip olunan şey mesele: konu, problem mugalâta: demagoji, aldatmak maksadıyla yanlış sözler söyleme nazaran: bakarak, -göre nefis: insanın kendisi nevi: çeşit Rabb-i Hakîm: herşeyi hikmetle belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratan ve herbir varlığın her türlü ihtiyacını karşılayıp idare eden Allah (c.c.) Rabb-i Muhtar-ı Hakîm: herbir varlığın her türlü ihtiyacını karşılayan, dilediğini dilediği gibi yapan, herşeyi belirli maksat ve faydalara uygun ve tam yerli yerinde yaratan Allah (c.c.) şümullü: kapsamlı tasdik: doğrulama, onaylama tecelliyât: tecelliler; yansımalar, görüntüler tecelliyât-ı esmâ: Allah’ın isimlerinin tecellileri, yansımaları temellük: sahiplenme terbiye: belli bir amaca erişecek şekilde geliştirme, olgunlaştırma vasıta-i tesettür: örtünme, gizlenme aracı

18500 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Eşyada esas bekadır,

adem değildir. Hattâ

ademe gittiklerini zannettiğimiz kelimat, elfaz, tasavvurat gibi serîüzzeval olan bazı şeyler de

ademe gitmiyorlar. Ancak suretlerini ve vaziyetlerini değişerek, zevalden masun kalıp

bazı yerlerde tahassun ile,

adem-i mutlaka gitmezler. Fen dedikleri hikmet-i cedide, bu sırra vakıf olmuş ise de, vuzuhuyla vakıf olamamıştır. Ve aynı zamanda, “Âlemde

adem-i mutlak yoktur. Ancak terekküp ve inhilâl vardır” diye ifrat ve hatâ etmiştir. Çünkü, âlemde Cenâb-ı Hakkın sun’uyla terkip vardır. Allah’ın izniyle tahlil vardır. Allah’ın emriyle icad ve idam vardır. “Yef’alüllâhü mâ yeşâü (İbrahim 14/27) (1) “Ve yeah’kümü mâ yürid (Mâide 5/1) (2)” (MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/24.İ’lem 1/1.p s170 p500)

(1): Allah dilediğini yapar.” İbrahim Sûresi 14/27

(2): Allah dilediği gibi hükmeder.” Mâide Sûresi 5/1

adem: yokluk, hiçlik adem-i mutlak: kesin yokluk âlem: dünya, evren beka: devamlılık, kalıcılık elfaz: kelimeler, sözler emir: buyruk eşya: varlıklar fen: bilim hikmet-i cedide: yeni hikmet, felsefe icad: var olma, yaratılma idam: yok edilme, ortadan kaldırma ifrat etmek: aşırılığa kaçmak inhilâl: dağılma, unsurların çözülüp ayrışması kelimat: kelimeler masun: korunmuş, muhafaza edilmiş serîüzzeval: hızla, süratle yok olup giden sır: ince hakikat sun’: san’atla yapma, yaratma tahassun: sağlam korunma, iyi muhafaza edilme tahlil: çözülme, dağılma, ayrışma tasavvurat: düşünceler, zihinde canlandırmalar, hayaller terekküp: oluşum, unsurların birleşmesi terkip: oluşum, unsurların bir araya getirilmesi vakıf olmak: bilmek, üzerinde durmak, ele almak vuzuh: açıklık zeval: sona, yokluğa doğru gitme, yok olma

19506 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Allah’a tevekkül edene Allah kâfidir. Allah, Kâmil-i Mutlak olduğundan, lizatihî mahbubdur. Allah, Mûcid, Vâcibü’l-Vücud olduğundan kurbiyetinde vücut nurları bu’diyetinde

adem zulmetleri vardır. Allah, melce’ ve mence’dir. Kâinattan küsmüş, dünya ziynetinden iğrenmiş, vücudundan bıkmış ruhlara melce’ ve mence’ odur. Allah Bâkîdir; âlemin bekası ancak Onun bekasıyladır. Allah Mâliktir; sendeki mülkünü senin için saklamak üzere alıyor. Allah Ganiyy-i Muğnîdir; herşeyin anahtarı Ondadır. Bir insan Allah’a hâlis bir abd olursa, Allah’ın mülkü olan kâinat, onun mülkü gibi olur.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/28.İ’lem 1/1.p s172 p506)

20517 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Cenâb-ı Hak seni

ademden vücuda ve vücudun pek çok eşkâl ve vaziyetlerinden en yükseği Müslim sıfatı ile insan suretine getirmiştir. Mebde-i hareketin ile son aldığın suret arasında müteaddit vaziyetlerin, menzillerin ve etvar ve ahvâlin her birisi sana âit nimetler defterine kaydedilmiştir. Bu itibarla, senin geçirmiş olduğun zaman şeridine elmas gibi nimetler dizilmiş, tam bir gerdanlık veya nimetlerin envâına bir fihriste şeklini veriyor. Binaenaleyh, geçirmiş olduğun vücudun her menzilinde ve vaziyetinde, etvarında, ahvâlinde, “Nasıl bu nimete vasıl oldun? Ne ile müstahak oldun? Ve şükründe bulundun mu?” diye suale çekileceksin. Çünkü, vukua gelen haller suale tâbidir. Amma imkânda kalıp vukua gelmeyen şeyler suale tâbi değildir. Geçirmiş olduğun ahvâl, vukuattır. Gelecek ahvâlin

ademdir. Vücut mes’uldür,

adem ise mes’ul değildir. Öyle ise, mâzide şükrünü edâ etmediğin nimetlerin şükrünü kaza etmek lâzımdır.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/4.İ’lem 1/1.p s180 p517)

adem: yokluk, hiçlik ahvâl: haller, davranışlar binaenaleyh: bundan dolayı edâ etmek: bir şeyi olması gereken vaktinde yapmak, yerine getirmek envâ: neviler, türler eşkâl: şekiller; tarzlar, biçimler etvar: haller, tavırlar fihriste: ana özelliklerin sıralandığı liste, muhteva imkân: varlığı ile yokluğu eşit olup varlığı ancak Allah’ın var etmesine bağlı olanlar, yaratılanların tamamının oluşturduğu âlem kaza etmek: yapılması gereken ancak vaktinde yapılmayan bir şeyi sonradan yapmak, yerine getirmek mâzi: geçmiş zaman mebde-i hareket: hareketin başlangıcı menzil: durak, uğranılan yer mes’ul: sorumlu müstahak olma: hak etme, lâyık olma müteaddit: birçok, çeşitli nimet: iyilik, lütuf, ihsan sıfat: özellik, nitelik sual: soru, sorgu suret: görüntü, biçim, şekil şükür: teşekkür etme, methetme ve övme tâbi: bağlı vasıl olmak: kavuşmak, ulaşmak vaziyet: durum, hâl vukua gelme: meydana gelme, olma vukuat: gerçekleşmiş olanlar, meydana gelen olgular vücud: varlık, var olma

21532 İ’lem eyyühe’l-aziz!

“Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh (A)” cümle-i mukaddesesi, insanın, zerre vaziyetinden, insan-ı mü’min suretine gelinceye kadar camidiyet, nebatiyet, hayvaniyet, insaniyet gibi geçirdiği etvar ve ahvaline nâzırdır. Şu menzillerde insanın letâifi pekçok elem ve emellere mâruzdur. Maahaza, havl ve kuvvetin müteallikleri zikredilmeyerek mutlak bırakılmıştır. Binaenaleyh, bu cümle, tesellî-bahş olup şümûlü dahilinde olan makamlara göre tefsir edilir. Meselâ,

1) Lâ havle anil ademi velâ kuvvete alel vücûdi: “Ademden çıkıp vücuda gelmek.”

2) Lâ havle aniz zevâli velâ kuvvete alel bekâi: “Zevale gitmeyip bekada kalmak.”

3) Lâ havle anil medarrati velâ kuvvete alen nef’ı: “Mazarratı def, menfaati celp.”

4) Lâ havle anil mesâibi velâ kuvvete alel metâlibi: “Musibetten uzak olup, matluba nâil olmak.”

5) Lâ havle anil meâsı velâ kuvvete alel ıbâdeti: “Maâsiye düşmemek, ibadete devam etmek.”

6) Lâ havle anil nikami velâ kuvvete alen niğ’meti: “Azaba mâruz kalmamak, nimete mazhar olmak.” 7) Lâ havle aniz zulmeti velâ kuvvete alen nûri: “Zulmete düşmemek, nurla tenevvür etmek.”

Ve hâkeza, herbir makamda insanın letâifine göre takyid ve tefsir edilebilir.

(MN Zeylü’l-Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 19/19.İ’lem 1/1.p s186 p532)

(A): “Allah’ın kudret ve gücünden başka kudret ve güç yoktur.”

adem: yokluk, hiçlik ahval: haller, davranışlar beka: devamlılık, kalıcı olma, sonsuzluğa gitmek binaenaleyh: bundan dolayı câmidiyet: cansızlık celp: kendine çekme cümle-i mukaddese: kusur ve eksiklikten uzak, yüce cümle elem: acı, keder emel: istek, beklenti etvar: tavırlar, aşamalar hâkeza: bunun gibi havl: güç, iktidar hayvaniyet: hayvana âit, hayvansal İ’lem eyyühe’l-aziz: “Bil ey aziz, saygıdeğer kardeşim!” mânâsında muhatabı uyarmak ve dikkatını çekmek için kullanılan bir söz insan-ı mü’min: Allah’a inanan insan insaniyet: insanlık letâif: insanın mânevî yapısında bulunan ince duygular, duyular maahaza: bununla beraber maâsiye: günah makam: konu, yer, derece mâruz kalmak: hedef olmak, yüz yüze gelmek, uğramak, tesirinde kalmak matlub: istek mazarrat: zararlar mazhar olmak: erişmek menfaat: fayda, yarar menzil: durak, yer musibet: belâ, dert, felâket mutlak: sınırsız müteallik: alâkalı, ilgili olan şeyler nâil olmak: erişmek, ulaşmak nâzır: bakar, yönelik nebatiyet: bitkilere âit, bitkisel nimet: iyilik, lütuf, ihsan nur: aydınlık suret: görünüm, şekil şümûl: kapsam takyid: sınırlandırma tefsir etmek: açıklamak, yorumlamak tenevvür etmek: aydınlanmak tesellî-bahş: tesellî bahşeden vaziyet: durum, hal vücuda gelmek: var olmak, yaratılmak zeval: yokluk zerre: en küçük parça, hücre zikredilmek: belirtilmek, anılmak zulmet: karanlık

22538 (A) Arkadaş!

adem-i fark, vahdette suhuletle yüsr, kesrette suubetle usrün bulunduğundan neş’et etmiştir. Eğer kesrete isnad edilirse, herbir semere, herbir çiçek, herbir yaprak, herbir dal, tam ağacın vücuda gelmesine lâzım olan bütün âlât, cihâzat, esbab ve saireye ihtiyaç gösterecektir. Çünkü küll cüzde dahildir. Ona ne lâzımsa buna da lâzımdır. Mesele bu iki şıktan hariç değildir. Biri vâcip, diğeri mümtenidir.

(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (3 kelime) (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/1.İ’lem 7/6.p s191 p538) (A) Bazı insanların ağzında dolaşan üç kelime;

1- Herşey kendi kendine teşekkül etmiştir

2- Mûcid ve müessir esbabtır

3- Tabiat iktiza etti. (Bu üç kelimat hakkında yapılan beyanat’ın devamıdır) (bk. s188 p533)

adem-i fark: farkın olmayışı, farksızlık âlât: âletler cihâzat: donanımlar, cihazlar cüz: parça ecza: kısımlar, bölümler esbab: sebepler evâmir-i tekviniye: Allah’ın kâinata koyduğu yaratılışa ait emirler, kanunlar hak: doğru, gerçek isnad: dayandırma istilzam etmek: gerekli kılmak, gerektirmek kesret: çokluk küll: bütün kün emri: yani “Ol” emri mümkin: varlığı ile yokluğu eşit olan, varlığı ancak Allah’ın var etmesine bağlı olan mümteni: olması imkânsız şey nazaran: bakarak, -göre neş’et etmek: doğmak, meydana gelmek neşvünemâ: büyüyüp gelişme nisbeten: kıyasla, oranla sadır olmak: çıkmak, meydana gelmek sair: başka semere: meyve, netice semeradar: meyveli, verimli semere-i vahid: bir tek meyve suhulet: kolaylık suubet: zorluk temessül: görünme, yansıma usr: zorluk, meşakkat Vâcib: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbirşeye ve sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah; zorunlu, şart vahdet: birlik Vâhid-i Vâcib: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbirşeye ve sebebe ihtiyacı olmayan ve her bir varlıkta birliği görünen Allah (c.c.) vücuda gelmek: meydana gelmek vücuh-u selâse-i mezkûre: ifade edilen üç yön, taraf yüsr: kolaylık, zahmetsizlik

23573 İşte, küffârın ve ehl-i dalâletin bir hakikat-ı imaniyeyi inkâr ve nefyetmelerinde kuvvet yoktur (1). Çünkü, nefiy sırrıyla, ittifakları kuvvetsizdir. Bin nefyediciler, bir tek hükmündedir. Meselâ, bütün İstanbul ahalisi, “Ramazan’ın başında ayı görmediğinden nefyetse, iki şahidin ispatıyla o cemm-i gafîrin nefiy ve ittifakı sukut eder” (2). Madem küfrün ve dalâletin mahiyeti nefiydir ve inkârdır, cehildir ve

ademdir; küffârın kesretle ittifakı ehemmiyetsizdir (3). Ehl-i hakkın, hak ve sabit ve sübutu ispat olunan mesâil-i imaniyede, şuhuda istinad eden iki mü’minin hükmü, hadsiz ehl-i dalâletin ittifakına râcih olur, galebe eder. Bu hakikatin sırrı şudur ki: Nefyedenlerin dâvâları sureten bir iken, müteaddittir; birbiriyle ittihad edemez ki kuvvetlensin. İspat edicilerin dâvâları ittihad ediyor, birbirinden kuvvet alır. Çünkü gökteki hilâl-i Ramazan’ı görmeyen der ki: “Benim nazarımda ay yoktur; benim yanımda görünmüyor.” Başkası da “Nazarımda yoktur” der. Daha başkası da öyle der. Herbiri kendi nazarında yoktur der. Herbirinin nazarları ayrı ayrı ve nazara perde olan esbab dahi ayrı ayrı olabildiği için, dâvâları da ayrı ayrı olur, birbirine kuvvet veremez.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/6.Nota 3/2.p s208 p573)

(1): (bk. s207 p572)

(2): Hadis-i Şerif: Ebû Dâvûd, Savm 14; es-Serahsî, el-Mebsût 3:139-140; el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’ 2:81-82; el-Merğinânî, el-Hidâye 1:121.

(3): (bk. Haşir Sûresi, 59:14)

,adem: yokluk, hiçlik ahali: halk cehil: cahillik, bilgisizlik cemm-i gafîr: kalabalık insan topluluğu dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık ehemmiyetsiz: önemsiz ehl-i dalâlet: doğru ve hak yoldan sapanlar, inançsız kimseler ehl-i hak: doğru ve hak yolda olan kimseler esbab: sebepler galebe etme: üstün gelme hakikat: gerçek hakikat-ı imaniye: iman esaslarıyla bağlantılı olan gerçek hilâl-i Rmazan: ramazan ayının başladığını gösteren hilâl; yeni ay istinad eden: dayanan ittifak: anlaşma, birlik ittihad: birleşme kesretle: çoklukla küffâr: kâfirler, inkârcılar küfür: inkâr, inançsızlık mahiyet: nitelik, özellik mesâil-i imaniye: imanla ilgili meseleler mü’min: Allah’a inanan müteaddit: birçok, çeşitli nazar: bakış nefiy: inkâr nefyetme: inkâr etme râcih: üstün gelen sukut etmek: düşmek, hükümsüz olmak suret: biçim, şekil sübut: bir şeyin var olması şuhud: görme, şahid olma

24612 Esbab-ı zâhiriyeyi (1) perestiş edenleri aldatan, iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, “iktiran” tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir. Hem birşeyin

ademi, bir nimetin mâdum olmasına illet olduğundan, tevehhüm eder ki, o şeyin vücudu dahi o nimetin vücuduna illettir. Şükrünü, minnettarlığını o şeye verir, hataya düşer. Çünkü bir nimetin vücudu, o nimetin umum mukaddemâtına ve şerâitine terettüp eder. Halbuki o nimetin

ademi, birtek şartın

ademiyle oluyor. Meselâ, bir bahçeyi sulayan cetvelin deliğini açmayan adam, o bahçenin kurumasına ve o nimetlerin

ademine sebep ve illet oluyor. Fakat o bahçenin nimetlerinin vücudu, o adamın hizmetinden başka, yüzer şerâitin vücuduna tevakkuf ile beraber, illet-i hakikî olan kudret ve irade-i Rabbâniye ile vücuda gelir. İşte bu mağlâtanın ne kadar hatası zâhir olduğunu anla ve esbabperestlerin de ne kadar hata ettiklerini bil.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/2.p s227 p612)

(1): (bk. s226 p611)

25613 Evet, iktiran (1) ayrıdır, illet ayrıdır. Bir nimet sana geliyor. Fakat bir insanın sana karşı ihsan niyeti o nimete mukarin olmuş. Fakat illet olmamış. İllet rahmet-i İlâhiyedir. Evet, o adam ihsan etmeyi niyet etmeseydi o nimet sana gelmezdi, nimetin

ademine illet olurdu. Fakat, mezkûr kaideye binaen, o meyl-i ihsan, o nimete illet olamaz. Ancak yüzer şerâitin bir şartı olabilir.

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/13.Nota 5/4.mesele 4/3.p s227 p613)

(1): (bk. s227 p612)

26618 (1) İKİNCİ REMİZ:

Bazı eblehler var ki, güneşi tanımadıkları için, bir âyinede güneşi görse, âyineyi sevmeye başlar. Şedit bir his ile onun muhafazasına çalışır –tâ ki içindeki güneşi kaybolmasın. Ne vakit o ebleh, güneş, âyinenin ölmesiyle ölmediğini ve kırılmasıyla fenâ bulmadığını derk etse, bütün muhabbetini gökteki güneşe çevirir. O vakit anlar ki, âyinede görünen güneş, âyineye tâbi değil, bekâsı ona mütevakkıf değil. Belki güneştir ki, o âyineyi o tarzda tutuyor ve onun parlamasına ve nuruna medet veriyor. Güneşin bekâsı onunla değil; belki âyinenin hayattar parlamasının bekâsı, güneşin cilvesine tâbidir.

Ey insan! Senin kalbin ve hüviyet ve mahiyetin bir âyinedir. Senin fıtratında ve kalbinde bulunan şedit bir muhabbet-i bekâ, o âyine için değil ve o kalbin ve mahiyetin için değil. Belki o âyinede istidada göre cilvesi bulunan Bâkî-i Zülcelâlin cilvesine karşı muhabbetindir ki, belâhet yüzünden, o muhabbetin yüzü başka yere dönmüş. Madem öyledir; “Yâ bâkî entel bâkî (2)” de. Yani, madem Sen varsın ve bâkisin. Fenâ ve

adem ne isterse bize yapsın, ehemmiyeti yok!

(MN Zühre Risalesi (Onbeş Notalar) 15/14.Nota 4/2.remiz 1/1.p s230 p618)

(1): Tevhide dair dört küçük remizden İKİNCİ REMİZ (bk. s229 p617)

(2): Bâkî olan sadece Odur.

adem: yokluk, hiçlik bâki: devamlı olan, sonsuz Bâkî-i Zülcelâl: kendi varlığı sonsuz olan, sınırsız heybet ve haşmet sahibi olan Allah (c.c.) bekâ: devamlılık, kalıcılık belâhet: aptallık cilve: görüntü, yansıma derk etmek: anlamak, algılamak ebleh: ahmak ehemmiyet: değer, önem fenâ: son bulma fıtrat: yaratılış, mizaç hayattar: canlı hüviyet: temel, özellik istidad: kabiliyet mahiyet: nitelik, özellik medet: yardım muhabbet: sevgi muhabbet-i bekâ: sonsuz yaşamayı sevme, arzu etme mütevakkıf: bağlı remiz: işaret şedit: şiddetli tâbi: bağlı

27633 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Halk-ı eşya hakkında mûcibe-i külliye sadık olmadığı takdirde, sâlibe-i külliye sadık olur. Yani, ya bütün eşyanın hâlıkı Allah’tır veya Allah hiçbir şeyin hâlıkı değildir. Çünkü, eşyanın arasında muntazam tesanütle halk ve yaratmak, tecezzîyi kabul etmez bir külldür, bazıyet yoktur. Ya mûcibe-i külliye olacaktır veya sâlibe-i külliye olacaktır. Başka ihtimal yok. Herşeyde illetin

ademini tevehhüm eden vehmin vâhi hükmünde bir kıymet yok. Binaenaleyh, ednâ bir şeyde hâlıkıyet eseri göründüğü zaman, bütün eşyada tahakkuk eder. Ve keza, Hâlık ya birdir veya gayr-ı mütenahidir, evsat yoktur. Zira, Sâni, vahid-i hakikî olmazsa, kesîr-i hakikî olacaktır. Kesîr-i hakikî ise gayr-i mütenahidir.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/10.İ’lem 2/1.p s240 p633)

adem: hiçlik, yokluk bazıyet: kısımlara ayrılma, ayrılabilir olma, bölünebilir olma binaenaleyh: bundan dolayı ednâ: basit, küçük eşya: varlıklar evsat yoktur: ortaları yoktur gayr-ı mütenahi: sonu olmayan halk: yaratma halk-ı eşya: eşyanın, varlıkların yaratılması Hâlık: her şeyi yaratan Allah (c.c.) hâlıkıyet: yaratıcılık i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! illet: esas sebep kesîr-i hakikî: gerçek çokluk; her şey bir olan Allah’a verilmezse çok ilâhlar olacaktır keza: bunun gibi küll: bütün mûcibe-i külliye: olumlu tümel (küllî) önerme; “Bütün eşyanın hâlıkı (yaratıcısı) Allah’tır” gibi muntazam: düzenli sadık: doğru sâlibe-i külliye: olumsuz tümel önerme “Hiçbirşey hâlıksız (yaratıcısız) değildir”gibi Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah (c.c.) tahakkuk: gerçekleşme tecezzî: bölünme, parçalanma tesanüt: dayanışma tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek vâhi: zayıf, önemsiz vahid-i hakikî: eşi ve benzeri olmayan, ilâh olmaya lâyık tek gerçek olan Allah (c.c.) vehim: kuruntu, varsayım

28635 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Nefs-i nâtıkanın en yüksek matlubu devam ve bekadır. Hattâ vehmî bir devam ile kendisini aldatmazsa hiçbir lezzet alamaz. Öyleyse, ey devamı isteyen nefis! Daimî olan bir Zâtın zikrine devam eyle ki, devam bulasın. Ondan nur al ki sönmeyesin. Onun cevherine sadef ve zarf ol ki kıymetli olasın. Onun nesim-i zikrine beden ol ki, hayattar olasın. Esmâ-i İlâhiyeden birisinin hayt-ı şuaıyla temessük et ki,

adem deryâsına düşmeyesin. Ey nefis! Seni tutup düşmekten muhafaza eden Zât-ı Kayyûma dayan. Senin mevcudiyetinden dokuz yüz doksan dokuz parça Onun uhdesindedir. Senin elinde yalnız bir parça kalır. En iyisi o parçayı da Onun hazinesine at ki rahat olasın.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/11.İ’lem 1/1.p s241 p635)

adem: hiçlik, yokluk beka: kalıcılık, sonsuzluk cevher: asıl, öz daimî: devamlı, sürekli deryâ: deniz, okyanus esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri hayattar: canlı hayt-ı şua: parlak ip; ışına ve ışık hüzmesine benzeyen ip i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! matlub: istek, arzu mevcudiyet: varlık muhafaza: koruma nefis: bir kimsenin kendisi; insanı daima kötülüğe, zevk ve isteklere sevk eden duygu Nefs-i nâtıka: konuşan öz, insan; doğru ile yanlışı birbirinden ayıran insan mahiyetinde bulunan nur, aklî ve naklî meselelerin alâkalarını hissetmeye ve anlamaya kabiliyeti olan insan ruhu, insan nesim-i zikir: güzel ve hoş olan lâtif zikir rüzgârı, havası sadef: inci kabuğu temessük etmek: sarılmak, tutunmak uhde: sorumluluk, yükümlülük ve üzerine alma vehmî: varsayılan, olmadığı halde var kabul edilen zarf: kılıf Zât: kimse; Allah (c.c.) Zât-ı Kayyûm: her şeyi kendi varlığıyla ayakta tutan ve varlıklarını devam ettiren Zât, Allah (c.c.) zikir: Allah’ı anma

29658 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Mümkün ünvanı altındaki eşyanın vücudunda tagayyür var. Yani keyfiyetleri, halleri değişir. Binaenaleyh, mümkün olan bir şeyin dâima bir halde tevakkuf ve sükût etmekle atâlette kalması, o şeyin ahval ve keyfiyetleri için bir nevi

ademdir. Çünkü, o şeyin istikbal halleri

ademde kalır. Yol bulup vücuda gelemez.

Adem ise, büyük bir elem ve bir şerr-i mahzdır. Binaenaleyh, faaliyette lezzet olduğu gibi, ahval ve şuûnatta da bir tebeddül olup, bu tahavvül ve tebeddülden neş’et eden teessürat, teellümat, bir cihette çirkin ise de birkaç cihetten de güzeldir. Evet birşeyin şekillerinde vukua gelen devir ve teslim sırasına gidenler müteessir, gelenler de memnun olurlar. Ve bu sayede hayat tasaffi eder, temizlenir. Vücut da teceddüd eder.

(MN Zerre Risalesi (33 İ’lem) 33/33.İ’lem 1/1.p s250 p658)

adem: yokluk, hiçlik ahval: haller, davranışlar atâlet: hareketsizlik, durgun olma binaenaleyh: bundan dolayı cihet: yön, taraf elem: acı, keder eşya: varlıklar, şeyler i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! keyfiyet: durum, nitelik mümkün: varlığı ile yokluğu eşit olup varlığı ancak Allah ‘ın var etmesine bağlı olan varlık; kâinat ve içindeki varlıklar müteessir: üzüntülü, üzgün neş’et etme: doğma, kaynaklanma nevi: çeşit, tür sükût etme: susma şerr-i mahz: tamamen şer, kötülüğün ta kendisi şuûnat: haller, durumlar, işler tagayyür: başkalaşma, değişme, tazelenme tahavvül: başkalaşım, hal değiştirme tasaffi etmek: temizlenmek, safileşmek tebeddül: değişim teceddüd: yenilenme, tazelenme teellümat: elemler, acılar teessürat: üzüntüler tevakkuf: durma, duraklama vukua gelme: meydana gelme vücud: varlık

30698 (1) BİRİNCİ HATVE:

İnsan yaratılışında kendi nefsine muhib olarak yaratılmıştır. Hattâ bizzat nefsi kadar birşeye sevgisi yoktur. Kendisini, ancak mâbûda lâyık senâlar ile medhediyor. Nefsini bütün ayıplardan, kusurlardan tenzih etmekle –haklı olsun haksız olsun- kemâl-i şiddetle müdafaa ediyor. Hattâ Cenâb-ı Hakkı hamd ü senâ için kendisinde yaratılan cihazatı, kendi nefsine hamd ve senâ için sarf ediyor ve “Menit’tehaze ilâhehü heveyh (Furkan 25/43) (2)” deki “men (3)” şümulüne dahil oluyor. Bu mertebede nefsin tezkiyesi, ancak

adem-i tezkiyesiyle olur.

İKİNCİ HATVE: Nefis hizmet zamanında geri kaçar. Ücret vaktinde ileri safa hücum ediyor. Bu mertebede onun tezkiyesi, yaptığı fiili aksetmekle olur. Yani işe, hizmete ileriye sevk edilmeli, ücret tevziinde geriye bırakılmalıdır.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/5.İ’lem (dört hatveden/1.2.hatveler) 1/1.p s270 p698)

(1): (dört hatve için bk. p697-p700)

(2): Nefsinin arzusunu kendine mâbud edinen kimse.” Furkan Sûresi 25/43

(3): Kim, kimse.

adem-i tezkiye: temize çıkarmama, hoş görmeme aksetmek: tersine çevirmek bizzat: kendi Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan sonsuz şeref ve yücelik sahibi Allah (c.c.) cihazat: cihazlar, duyu ve organları hamd: teşekkür ve övgülerini sunma hamd ü senâ: şükür ve övgü hatve: basamak, mertebe kemâl-i şiddet: çok şiddetli mâbûd: kendisine ibadet edilen medh etmek: övmek mertebe: derece, makam muhib: seven müdafaa etmek: savunmak nefis: bir kimsenin kendisi sarf etmek: harcamak senâ: övme, methetme sevk etmek: yöneltmek şümul: kapsam tenzih etmek: eksik ve çirkinliklerden arınmış tutmak tevzi: dağıtma tezkiye: temizleme, arındırma

31699 (1) ÜÇÜNCÜ HATVE:

Kendi nefsinde, torbasında, kusur, naks, acz, fakrdan mâadâ birşeyi bırakmamalıdır. Bütün mehâsin, iyilikler, Fâtır-ı Hakîm tarafından in’am edilen nimetler olup Hamdi iktiza eder. Fahri istilzam etmediklerini itikad ve telâkki edilmelidir. Bu mertebede onun tezkiyesi, kemâlinin

adem-i kemâlinde, kudretinin aczinde, gınasının fakrında olduğunu bilmekten ibarettir. DÖRDÜNCÜ HATVE: Kendisi istiklâliyet halinde fâni, hâdis, mâdum olduğunu ve esmâ-i İlâhiyeye ayinedarlık ettiği halde şahit, meşhud, mevcut olduğunu bilmekten ibarettir. Bu mertebede onun tezkiyesi, vücudunda

ademini,

ademinde vücudunu bilmekle “Lehül’mülkü ve lehül’hamdü (2)” yü kendisine vird ittihaz etmektir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/5.İ’lem (dört hatveden/3.4.hatveler) 2/1.p s271 p699)

(1): (dört hatve için bk. p697-p700)

(2): Mülk umumen Onundur; hamd de Ona mahsustur.

32709 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Tabiatları lâtif, ince ve lâtif san’atlara meftun bazı insanlar, bilhassa has bahçelerinde pek güzel hendesevâri bir şekilde şekilleri, arkları, havuzları, şadırvanları yaptırmakla, bahçelerine pek muntazam bir manzara verirler. Ve o letâfetin, o güzelliğin derecesini göstermek için, bazı çirkin kaya, kaba, gayr-ı muntazam mağara ve dağ heykelleri gibi şeyleri de ilâve ediyorlar ki, onların çirkinliğiyle,

adem-i intizamıyla bahçenin güzelliği, letâfeti fazlaca parlasın. Çünkü, “İnne mel eşyâü tuğ’rafü bied’dâ dihâ (1)” Lâkin, müdakkik bir kimse, o ezdadı cem eden bahçenin manzarasına baktığı zaman anlar ki, o çirkin, kaba şeyler kasten yapılmıştır ki, güzellik, intizam, letâfet artsın. Zira, güzelliğin güzelliğini arttıran, çirkinin çirkinliğidir. Demek bahçenin tam intizamını ikmal eden, o çirkinlerdir. Ve o çirkinlerin

adem-i intizamı nisbetinde bahçenin intizamı artar (2).

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/13.İ’lem 2/1.p s275 p709)

(1): Eşyanın hakikati ancak zıtlarıyla bilinir.

(2): (bk. s275 p710)

adem-i intizam: düzensizlik ark: su kanalı bilhassa: özellikle cem eden: toplayan, bir araya getiren ezdad: zıtlar gayr-ı muntazam: muntazam olmayan has: özel hendesevâri: plânlı ikmal eden: tamamlayan i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! intizam: düzenlilik, düzgün olma hâli kasden: amaçlı olarak, bilerek lâkin: ancak, fakat lâtif: güzel, ince letâfet: şirinlik, güzellik manzara: bakılıp setredilen yer meftun: düşkün muntazam: düzenli, tertipli müdakkik: dikkatli bir şekilde araştıran nisbet: oran

33736 BİSMİLLÂHİRRAHMÂNİRRAHÎM.

“Vettinî vezzeytûni. Ve tûri sîniyn. (ilâ âhir-i sûre…) (Tin 95/1-2) (1)”

adem, tahrip, şer, infial cihetiyle semâvat, arz, cibalden daha büyüktür. Meselâ, hasenat yaptığı zaman, habbe habbe yapar. Seyyiat yaparsa kubbe kubbe yapar. Evet, meselâ küfür seyyiesi bütün mevcudatı tahkir eder, kıymetten düşürür.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/36.İ’lem 3/1.p s287 p736)

(1): Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla. Yemin olsun incire ve zeytine. Ve Sînâ Dağına. (sûrenin sonuna kadar…)” Tin Sûresi 95/1-2

34748 (1) Ve keza, zâlimlerin tasallutu ve belâların nüzulü, bazı hususî dualara vakittir. Bu vakitler bâki kaldıkça, o namazlar, o dualar yapılır. Eğer bu vakitlerde dünyevî maksatlar hasıl olursa, zaten nurun alâ nur. Ve illâ, “İcabet duaya iktiran etmedi” diyemezsin. Ancak, “Henüz vakit inkıza etmemiş, duaya devam lâzımdır” diyebilirsin. Çünkü o maksatlar duaların mukaddemesidir, neticesi değillerdir. Cenâb-ı Hakkın duaların icabetine vaad etmesi ise, icabet ayn-ı kabul değildir. Yani, icabet kabulü istilzam etmez. Duaya herhalde cevap verilir. Cevapsız bırakılmaz. Matluba olan is’af ise, Mucîbin hikmetine tâbidir. Meselâ, doktoru çağırdığın zaman, herhalde “Ne istersin?” diye cevap verir. Fakat “Bu yemeği veya bu ilâcı bana ver” dediğin vakit, bazan verir, bazen hastalığına, mizacına mülâyim olmadığından vermez.

Adem-i kabul esbabından biri de, duayı ibadet kastıyla yapmayıp, matlubun tahsiline tahsis ettiğinden, aksülâmel olur. O dua ibadetinde ihlâs kırılır, makbul olmaz.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/41.İ’lem 2/2.p s292 p748)

(1): (bk. s292 p747)

adem-i kabul: kabul etmeme aksülâmel: tepki, reaksiyon ayn-ı kabul: aynen kabul etme, aynısını verme bâki: devamlı, kalıcı, ölümsüz belâ: musibet, sıkıntı dünyevî: dünya ile ilgili esbab: sebepler hasıl olmak: meydana gelmek hikmet: gaye, fayda hususî: özel icabet: cevap verme ihlâs: ibadet ve davranışlarda sadece Allah’ın rızasını gözetme; samimiyet iktiran: sebeple sonucun beraber olması; duaya hemen karşılık verilmesi, dua ile beraber cevabın görünmesi illâ: yoksa, böyle olmazsa inkıza etmek: tamamlanmak, bir şey tamamlanıp sona ermek is’af: yardım isteğini yerine getirme istilzam etmek: gerektirmek kast: amaç, hedef keza: bunun gibi makbul: kabul görme maksat: amaç, gaye matlub: istek, arzu mizac: huy, tabiat, yaratılış Mucîb: duâlara cevap veren Allah (c.c.) mukaddeme: başlangıç mülâyim: uygun nurun alâ nur: nur üstüne nur, iyiden de iyi nüzul: inme tâbi: bağlı tahsil: elde etme, kazanma tahsis etmek: ait kılmak, ayırmak tasallut: sataşma, baskı kurma, hâkim olma vaad etmek: söz vermek zâlim: zulmeden, acımasız

35750 İ’lem eyyühe’l-aziz!

İnsanın ba’delmevt, Hâlık-ı Rahmân ve Rahime rücûu hakkında ilânat yapan şu:

“İleyhi merci uküm (En’âm 6/60-Yûnus 10/4) (1)”.

“Ve ileyhi türceûn (Bakara 2/245) (2)”.

“Ve ileyhil mesîyr (Mâide 5/18) (3)”.

“Ve ileyhil meâb (Ra’d 13/36) (4)”. gibi âyetlerde büyük bir beşâret ve tesellî olduğu gibi,

ehl-i isyana da büyük tehditleri imâ vardır. Evet, bu âyetlerin sarahatine göre, ölüm, zeval, firak,

adem kapısı ve zulümat kuyusu olmayıp ancak Sultan-ı Ezel ve Ebedin huzuruna girmek için

bir medhaldir. Bu beşâretin işaretiyle, kalb

adem-i mutlak korkusundan, eleminden kurtulur. Evet, küfrün tazammun ettiği cehennem-i mâneviyeye bak: “Ene ın’de zan’ni ab’di bî (Hadis-i Kudsî) (5)” hadîs-i kudsîsi sırrınca, Cenâb-ı Hak kâfirin zan ve itikadını daimî bir azab-ı elîme kalb eder. Sonra, iman ve yakîn ile, Cenâb-ı Hakkın likasından sonra, rızasından sonra, rüyetinden sonra mü’minler için hasıl olan lezzetlerin derecelerine bak. Hattâ Cehennem-i cismanî, ârif olan mü’min için, âsiye kâfirin cehennem-i mâneviyesine nisbeten cennet gibidir.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/43.İ’lem 2/1.p s293 p750)

(1): Hepinizin dönüşü Onadır.” En’âm Sûresi 6/60 – Yûnus Sûresi 10/4

(2): Hepinizin dönüşü Onadır.” Bakara Sûresi 2/245

(3): Herkesin dönüşü Onun huzurunadır.” Maide Sûresi 5/18

(4): Dönüş Onadır.” Ra’d Sûresi 13/36

(5): hadîs-i kudsî: “Kulum beni nasıl tanırsa, onunla öyle muamele ederim.” Buhârî, Tevhid: 15, 35; Müslim, Tevbe: 1, Zikr, 2, 19; (ve bk. Tirmizî, İbni Mâce, Dârimî, Müsned)

adem: hiçlik, yokluk adem-i mutlak: sınırsız yokluk, bir daha geri gelmemek üzere her şeyiyle beraber yokluğa gitme ârif: irfan sahibi olan, bilen âsi: isyankâr âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi azab-ı elîm: acı veren azap ba’delmevt: ölümden sonra beşâret: müjde, sevindirici haber Cehennem-i cismanî: cismen, bedenen yaşanacak olan cehennem azabı cehennem-i mâneviye: bu dünyadayken hissedilen mânevî cehennem azabı daimî: devamlı ehl-i isyan: isyan edenler elem: acı, keder, sıkıntı firak: ayrılık hadîs-i kudsî: mânası Peygamberimize (a.s.m.) vahy veya ilham edilen, kelimesi kendisinden sudur eden söz Hâlık-ı Rahmân ve Rahim: Rahmeti her şeyi kaplayan ve her bir varlıkta rahmet ve şefkati tecelli eden yaratıcı, Allah (c.c.) hasıl olmak: meydana gelmek ilânat: ilânlar, duyurular i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki! imâ: dolaylı olarak işarette bulunma, üstü kapalı bir şekilde belirtme itikad: güçlü inanç kâfir: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği herhangi bir şeyi inkâr eden kimse kalb etmek: dönüştürmek küfür: Allah’ı veya Allah’ın kesin olarak bildirdiği herhengibir şeyi inkâr etme lika: kavuşma, buluşma; Cennet’te Allah ile buluşma medhal: katkı, etki, giriş, önsöz mü’min: îman eden, Allah’a ve Onun gönderdiği şeylere inanan nisbeten: kıyasla, oranla rıza: memnuniyet rücû: dönme, dönüş rüyet: Cennet’te Allah’ın güzelliğini görme, seyretme sarahat: açıklık Sultan-ı Ezel ve Ebed: saltanatının başlangıcı ve sonu olmayan Sultan; hüküm ve saltanatı ezelden ebede devam eden Sultan, Allah (c.c.) tazammun etmek: içermek, içine almak tesellî: avutma, acısını dindirme yakîn: kesin inanma zan: şüphe, zannetmek, sanmak zeval: geçip gitme, sona erme zulümat: karanlık

36753 İ’lem eyyühe’l-aziz!

Ücret alındığı zaman veya mükâfat tevzi edildiği vakit, rekabet, kıskançlık mikrobu oynamaya başlar. Fakat iş zamanında, hizmet vaktinde o mikrobun haberi olmuyor. Hattâ tembel olan adam çalışkanı sever. Zayıf olan, kavîyi takdir ve Tahsin eder. Fakat çalışmasını ister ki, iş hafif olsun, zahmetten kurtulsun. Dünya da umur-u dîniyeye ve a’mâl-i âhirete iş ve hizmet için kurulmuş bir fabrika olduğu cihetle ve o fabrika içerisinde işlenen ve yapılan ibadetlerin semeresi öteki âlemde göründüğüne nazaran, ibadetlerde rekabet edilmemelidir. Olduğu takdirde ihlâsı kaybolur. Ve o rekabeti yapan, halkın takdir ve Tahsinleri gibi dünyevî bir mükâfatı düşünür. Zavallı düşünmüyor ki, o düşünce ile amelini

adem-i ihlâs ile iptal eder. Çünkü, sevap itâsında ve ücret aldığında, nâsı, Rabb-i Nâsa şerik yapar ve halkın nefretlerine hedef olur.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/45.İ’lem 1/1.p s295 p753)

37805 (1)

S: Neden aklıyla herkes göremiyor?

C: Kemâl-i zuhurundan ve zıddın

ademinden. “Teemmel sütûrel kâinâti fein’nehâ * Minel meleil ağ’lâ ileyke resâil.” Yani, “Sahife-i âlemin eb’âd-ı vâsiasında Nakkaş-ı Ezelînin yazdığı silsile-i hâdisâtın satırlarına hikmet nazarıyla bak ve fikr-i hakikatle sarıl. Tâ ki mele-i âlâdan uzanan şu selâsil-i resâil, seni âlâ-yı illiyyîn-i tevhide çıkarsın. ”Şu kitabın heyet-i mecmuasında öyle parlak bir nizam var ki, nazzâmı güneş gibi içinde tecelli ediyor. Her kelimesi, her harfi birer mu’cize-i kudret olan bu kitab-ı kâinatın te’lifinde öyle bir i’câz var ki, bütün esbab-ı tabiiye, farz-ı muhal olarak muktedir birer fâil-i muhtar olsalar, yine kemâl-i acz ile o i’câza karşı secde ederek “Süb’hâneke lâ kudrete lenâ inneke entel azîzül hakiym. (2)” diyeceklerdir. Herbir kelimesi bütün kelimatıyla münasebettardır. Ve her harfi, bâhusus zîhayat bir harfi, bütün cümlelere karşı müteveccih birer yüzü, nâzır birer gözü var olan bu kitabın öyle bir muzâaf iştibak-ı tesânüd-ü nazmı vardır ki, bir noktayı yerinde icad etmek için, bütün kâinatı icad edecek bir kudret-i gayr-ı mütenahi lâzımdır. Demek sivrisineğin gözünü halk eden, güneşi dahi o halk etmiştir. Pirenin midesini tanzim eden, manzume-i şemsiyeyi de o tanzim etmiştir.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/2.Burhan 12/3.p 4/1.sual s320 p805)

(1): Allah’a giden yollar, mahlukâtın nefesleri sayısıncadır. (bk. 319 p804)

(2): Sen her türlü noksandan münezzeh ve uzaksın. Bizim hiçbir kudretimiz yoktur. Şüphesiz ki Sen Azizsin, Senin kudretin her şeye galiptir; Hakîmsin, Senin her işin hikmet iledir.

38819 (1) Ezcümle (2): Fenn-i hayvanat, fenn-i nebatat, iki yüz bini mütecâviz envâın büyük peder ve âdemleri hükmünde olan mebdelerinin herbirinin hudûsuna şehadet ettiği gibi; mevhum ve itibarî olan kavânin, kör ve şuursuz esbab-ı tabiiye ise bu kadar hayret-fezâ silsileler ve bu silsileleri teşkil eden ve efrad denilen dehşet-engiz birer makine-i acîbe-i İlâhiyenin icad ve inşasına

adem-i kabiliyetleri cihetiyle herbir fert, herbir nevi müstakillen Sâni-i Hakîmin dest-i kudretinden çıktıklarını ilân ve izhar ediyorlar. Kur’ân-ı Kerîm “Ferciıl besara hel tera min fütûr (Mülk 67/3) (3)” der.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/5.p s327 p819)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir,ikinci delil-i Kur’ânî: Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

(2): (bk. p818)

(3): Haydi, çevir gözünü: En küçük bir kusur görüyor musun?” Mülk Sûresi 67/3

39821 İKİNCİ DELİL-İ KUR’ÂNÎ: Delil-i ihtirâdır (1).

Hülâsası: Mahlûkatın her nevine, her ferdine ve o nev’e ve o ferde mürettep olan âsâr-ı mahsusasını müntiç ve istidad-ı kemâline münasip bir vücudun verilmesidir. Hiçbir nevi müteselsil-i ezelî değildir. İmkân bırakmaz. İnkılâb-ı hakikat olmaz. Mutavassıt nev’in silsilesi devam etmez. Tahavvül-ü esnaf inkılâb-ı hakaikin gayrısıdır. Madde dedikleri şey, suret-i mütegayyire, hem harekât-ı mütehavvile-i hâdiseden tecerrüd etmediğinden hudûsu muhakkaktır. Kuvvet ve suretler, a’râziyetleri cihetiyle envâdaki mübâyenet-i cevheriyeyi teşkil edemez. A’râz cevher olamaz. Demek envâının fasîleleri ve umum a’râzının havâss-ı mümeyyizeleri bizzarure

adem-i sırftan muhteradırlar. Silsilede tenâsül, şerait-i âdiye-i itibariyedendir.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/7.p s328 p821)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir, ikinci delil-i Kur’ânî: Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

adem-i sırf: tam bir yokluk a’râz: bir şeyin aslında bulunmayıp sonradan meydana gelen âsâr-ı mahsusa: has, özel eserler bizzarure: ister istemez, zorunlu olarak cevher: asıl, öz cihet: taraf, yön delil-i ihtirâ: Allah’ın hiç yoktan yarattığı şeylerden meydana gelen, kendi zâtına mahsus deliller delil-i inayet: bütün yararların, hikmetlerin ve faydaların kaynağı olan düzen delili delil-i Kur’ânî: Kur’ânî delil envâ: türler, çeşitler fasîle: ana-baba; familya gayet: nihâyet, uç, son, çok fazla, son derece gayr: hariç, başkası harekât-ı mütehavvile-i hâdise: olayın değişken hareketleri havâss-ı mümeyyize: bir şeyi diğerinden ayıran özellikler hudûs: sonradan meydana gelme, yok iken varlık kazanma hülâsa: özet, öz imkân: olabilirlik, varlığı ile yokluğu eşit olan ve varlığı Allah’ın var etmesine bağlı olan inkılâb-ı hakaik: gerçek ve doğruların değişmesi, zıtlarına dönüşmesi inkılâb-ı hakikat: gerçek ve doğrunun değişmesi, zıttına dönüşmesi istidad-ı kemâl: olgunlaşma kabiliyeti mahlûkat: yaratılmışlar, yaratılmış varlıklar muhakkak: gerçekliği kesin olan muhtera: icad edilmiş, yaratılmış mutavassıt nev’: evrim teorisindeki ara geçiş türü, iki ayrı türden doğan melez mübâyenet-i cevheriye: asla, öze ait farklılık, zıtlık müntiç: netice veren, sonuca eren mürettep: bağlantılı, dizili müteselsil-i ezelî: başlangıcı olmayan sonsuz bir zincir nevi: tür, çeşit silsile: zincir suret-i mütegayyire: değişmiş, başkalaşmış biçimler, şekiller şerait-i âdiye-i itibariye: var sayılan, normal, sıradan kurallar mecmuası tahavvül-ü esnaf: sınıfların, çeşitlerin dönüşümü tarîk-i Kur’ânî: Kur’ânî yol tecerrüd etmek: soyutlanmak, sıyrılmak tenâsül: üreme teşkil etmek: meydana gelmek, oluşmak umum: bütün vücud: beden, varlık

40827 (1) İşte, nokta-i istimdad ve kavga ve müzâhemetin meydanı olan dağdağa-i hayata hücum gösteren âlemin binlerce musibet ve müzâhemelere karşı yegâne nokta-i istinad, yine mârifet-i Sânidir. Evet, herşeyi hikmet ve intizam ile işleyen bir Sâni-i Hakîme itikad etmezse ve alel’amyâ kör tesadüflere havale ederse ve o beliyyâta karşı elindeki kudretin

adem-i kifayetini düşünse, ister istemez tevahhuş, dehşet, telâş, havftan mürekkep bir hâlet-i cehennem-nümûn ve ciğerşikâfe düşecektir. O ise, eşref ve ahsen-i mahlukat olan ruh-u insaniyetin herşeyden ziyade perişan olduğunu istilzam eder. O ise, intizam-ı kâmil-i kâinattaki nizam-ı ekmele zıt oluyor. Şu nokta-i istimdat ve nokta-i istinad ile bu derece nizam-ı âlemde hükümfermâlık, hakikat-ı nefsü’l-emriyenin hassa-i münhasırası olduğu için, her vicdanda iki pencere olan şu iki noktadan Sâni-i Zülcelâl mârifetini kalb-i beşere daima tecellî ettiriyor. Akıl gözünü kapasa da, vicdanın gözü daima açıktır. Sâni-i Zülcelâl bu dört burhan-ı azîmin kat’î şehadetleriyle Vâcibü’l-Vücud, Ezelî, Vâhid, Ehad, Ferd, Samed, Alîm, Kadîr, Mürid, Semî’, Basîr, Mütekellim, Hayy, Kayyum olduğu gibi, bütün evsâf-ı celâliye ve cemâliye ile muttasıftır. Zira mukarrerdir ki, masnudaki feyz-i kemâl, Sâniin zıll-i tecellîsinden muktebestir.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/4.Burhan 4/4.Nükte 3/2.p s331 p827)

(1): 4.cü Burhan, 4 nükteden 4.üncüsü 2.paragrafı

ADEM – Risale-i Nur

ADEM – 15s-40p - yokluk, hiçlik, eşanl-fıkdân, olmama, bulunmama, vücûdun zıddı

ÂDEM - Hz. ÂDEM (a.s.) - 2s-5p - Risale-i Nur

ÂDEM - Hz. ÂDEM (a.s.) – Allah’ın dünyada ilk olarak yarattığı insan ve ilk peygamber (a.s.), ilk insan, insan, adam

Mesnevî-i Nuriye (MN):

178 İşte, hayalen oraya gittik. Bak, harika bir surette hüsn-ü suret ile hüsn-ü sîreti cem eden o mürşid-i umumî, o hatib-i kudsî cevâhir dolu bir kitab-ı mu’cizülbeyan eline alarak, bütün insanlara mele-i âlâdan nâzil olan bir hutbe-i ezeliyeyi okuyor. Ve bütün

benî Âdemi ve cinleri ve mevcudatı dinletiyor. Evet, pek büyük bir emirden haber veriyor. Hilkat-i âlemin acip muammâsını açıyor. Kâinatın sırr-ı hikmetine dair tılsımı açıyor. Felsefe ve fenn-i hikmetin, nev-i beşere, “Siz kimlersiniz? Nereden geliyorsunuz? Nereye gidiyorsunuz?” diye irad ettiği akılları acz ve hayrette bırakan üç suale cevap veriyor.

(MN Reşhalar 12/4.Reşha 2/2.p s36 p78)

2100 Ve keza, o zât, duasıyla, ubudiyetiyle o saadetin (1) vücuduna ve icadına vesiledir. Evet, bak:

O zât, nev-i beşere imamdır. Mescidi, yalnız Ceziretü’l-Arab değildir, küre-i arzdır. Cemaati de yalnız o zamanın insanları değildir. Belki

Âdem zamanından kıyamete kadar her bir asrın halkı bir saf olup, bütün asırlar safları onun arkasında, onun duasına “Âmin” diyorlar.

(MN Reşhalar 12/11.Reşha 10/3.ps42 p100)

(1): saadet-i ebediyenin

Âdem: Hz. Âdem (a.s.) âmin: “Allah’ım kabul eyle” asır: yüzyıl Ceziretü’l-Arab: Arap Yarımadası icad: var etme, yaratma kıyamet: dünyanın sonu, varlığın bozulup dağılması küre-i arz: yerküre, dünya nev-i beşer: insanlık saadet: mutluluk, Cennet hayatı saf: sıra ile uzun uzadıya dizilmek ubudiyet: kulluk vesile: aracı vücud: varlık zât: Hz. Muhammed (a.s.m.)

3177 Acaba bütün

beni Âdemi arkasına alıp, şu arz üstünde durup, Arş-ı Âzama müteveccihen el kaldırıp, nev-i beşerin hülâsa-i ubudiyetini câmi hakikat-i ubudiyet-i Ahmediye (a.s.m.) içinde dua eden şu şeref-i nev-i insan ve ferîd-i kevn ü zaman olan Fahr-i Kâinat ne istiyor, dinleyelim. Bak, kendine ve ümmetine saadet-i ebediye istiyor, bekâ istiyor, Cennet istiyor. Hem mevcudat âyine-lerinde cemâllerini gösteren bütün esmâ-i kudsiye-i İlâhiyeyle beraber istiyor, o esmâdan şefaat talep ediyor, görüyorsun.

(MN Lâsiyyemalar 90/60.p s60 p177)

4464 Mâdem

benî Âdem kâinatın semeresidir. Nasıl ki, bir harmanda başaklar döğülür; tasfiye neticesinde semereler istibka ve iddihar edilir. Binaenaleyh, haşir meydanı da bir harmandır; kâinatın başak ve semeresi olan

benî Âdemi intizar etmektedir.

(MN Habbe Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 31/2.İ’lem 6/6.p s156 p464)

binaenaleyh: bundan dolayı benî Âdem: Âdemoğlu, insanoğlu haşir meydanı: öldükten sonra yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanılacak yer, meydan iddihar etmek: biriktirmek, depolamak intizar etmek: beklemek istibka: devamını isteme, geriye bırakma; bâkîleştirme, kalmasını ve sürüp gitmesini isteme kâinat: evren, yaratılmış her şey semere: meyve, netice tasfiye: temizleme, arındırma

5819 (1) Ezcümle (2):

Fenn-i hayvanat, fenn-i nebatat, iki yüz bini mütecâviz envâın büyük peder ve

âdemleri hükmünde olan mebdelerinin herbirinin hudûsuna şehadet ettiği gibi; mevhum ve itibarî olan kavânin, kör ve şuursuz esbab-ı tabiiye ise bu kadar hayret-fezâ silsileler ve bu silsileleri teşkil eden ve efrad denilen dehşet-engiz birer makine-i acîbe-i İlâhiyenin icad ve inşasına adem-i kabiliyetleri cihetiyle herbir fert, herbir nevi müstakillen Sâni-i Hakîmin dest-i kudretinden çıktıklarını ilân ve izhar ediyorlar. Kur’ân-ı Kerîm “Ferciıl besara hel tera min fütûr (Mülk 67/3) (3)” der.

(MN Nokta Risalesi (tevhidin 4 burhanı-müstemi Japon) 4/3.Burhan 9/5.p s327 p819)

(1): Tarîk-i Kur’ânî iki nevidir. Birincisi Delil-i inayet ve gayettir,ikinci delil-i Kur’ânî:

Delil-i ihtirâdır (bk. p818 - 821)

(2): (bk. p818)

(3): Mülk Sûresi 67/3: “Haydi, çevir gözünü: En küçük bir kusur görüyor musun?”

ÂDEM - Hz. ÂDEM (a.s.) – 2s-5p - Risale-i Nur

ÂDEM - Hz. ÂDEM (a.s.) – Allah’ın dünyada ilk olarak yarattığı insan ve ilk peygamber (a.s.), ilk insan, insan, adam

ADEM-İ ABESİYET - 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ ABESİYET - boş ve anlamsız olmama

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1413 İ’lem eyyühe’l-aziz! Şu dünya hayatına muhabbetle müptelâ olan bazı insanlar, o hayatın vücuda gelmesinden maksat ve gaye, yalnız o hayata hizmet ve o hayatın bekâsı olup, başka bir faidesi olmadığını, yani, Fâtır-ı Hakîmin zevilhayatta ve cevher-i insaniyette vedia olarak koyduğu bütün cihâzat-ı acibe ve teçhizat-ı harikanın, seri-ü’zzevâl olan şu hayatın hıfzıyla bekası için verildiğini zannediyorlar. Halbuki, kaziye öyle olduğu takdirde, kâinattaki gayr-ı mütenahi nizamların şehadetleriyle, sath-ı âlemde görünen hikmet, inayet, intizam,

adem-i abesiyete olan delil ve burhanların, mâkûse olarak, abesiyete, israfa, intizamsızlığa, adem-i hikmete delil ve burhan olmaları lâzım gelecektir.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/6.İ’lem 2/1.p s137 p413)

ADEM-İ ABESİYET – 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ ABESİYET - boş ve anlamsız olmama

ADEM-İ FARK - 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ FARK - farkın olmayışı, farksızlık

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1538 (A) Arkadaş!

diğeri mümtenidir.

(MN Habbe’nin Zeylü’z-Zeyl’i Risalesi (3 kelime) (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 6/1.İ’lem 7/6.p s191 p538) (A) Bazı insanların ağzında dolaşan üç kelime;

1- Herşey kendi kendine teşekkül etmiştir

2- Mûcid ve müessir esbabtır

3- Tabiat iktiza etti. (Bu üç kelimat hakkında yapılan beyanat’ın devamıdır) (bk. s188 p533)

ADEM-İ FARK – 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ FARK - farkın olmayışı, farksızlık

ADEM-İ HİKMET - 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ HİKMET - hikmetsizlik; her şeyin bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olmaması

Mesnevî-i Nuriye (MN)

1413 İ’lem eyyühe’l-aziz!

adem-i hikmete delil ve burhan olmaları lâzım gelecektir.

(MN Hubâb Risalesi (İ’lem eyyühe’l-aziz!) 12/6.İ’lem 2/1.p s137 p413)

ADEM-İ HİKMET – 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ HİKMET - hikmetsizlik; her şeyin bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde olmaması

ADEM-İ İHLÂS - 1s-1p - Risale-i Nur

ADEM-İ İHLÂS - ihlâssızlık

Mesnevî-i Nuriye (MN):

1753 İ’lem eyyühe’l-aziz!

adem-i ihlâs ile iptal eder. Çünkü, sevap itâsında ve ücret aldığında, nâsı, Rabb-i Nâsa şerik yapar ve halkın nefretlerine hedef olur.

(MN Onuncu Risale (49 İ’lem) 49/45.İ’lem 1/1.p s295 p753)

ADEM-İ İHLÂS – 1s-1p - Risale-i Nur