Kelam ilminde tecdid ne demektir? Kelam ilmi neden Batı'nın fikrî esaretinde kalmış ve yenik düşmüştür?

Değerli Kardeşimiz;

İslam bir bina gibidir, temeli ve esası imandır. Temel sağlam olmaz ise, bina ayakta duramaz. Bugün âlem-i İslam’ın büyük çoğunluğu farzları yapmayıp, günahları serbest bir şekilde işleyebiliyor ise, bunun nedeni iman temelinin zayıf ve hasarlı olmasındandır. Bu son asırda İslam binasının temeli dinsiz ve materyalist felsefe ile sarsıldı. Üstad Hazretleri bunu tam teşhis ettiği için, bütün gayret ve mesaisini imanın üzerine yoğunlaştırdı ve imanı takviye etmek için çabaladı.

Her asrın meseleleri ve getirilen çözümler farklıdır. Mevlâna Bağdadi Hazretleri kendi döneminin müceddidi ve hekimidir. O dönemin hastalıkları ne ise, ona güzel çareler ürettiği muhakkaktır. Bu yüzden Allah; her asra ayrı bir hekim ve müceddid gönderiyor. Hekim ve müceddid olan kişi, bütün asırların hastalıklarına hitap eden Kur’an eczanesinden, kendi asrının ilaçlarını tespit ederek istifadeye sunar.

İlm-i Kelam: Allah’ın varlığını ve birliğini akli deliller ile ispat etmeye çalışan bir ilim dalıdır. Konusu Allah’ın zatı ve sıfatlarıdır. Bunun yanında itikada dair konuları da inceler. İmam Taftazani kelam ilminin gayesini "kesin delillerle dini akideleri bilme" şeklinde tarif ediyor.

Kelam ilmi, tarihi sürecinde birçok merhaleler geçirip değişik felsefi ve tasavvufi ekollerden etkilenmiştir. Her asırda gelen müceddidler de bu ilme mühim katkılar ve değerler bahşetmiştir.

Kelam ilmini bir ağaca benzetirsek, bu ağacın en son ve en mühim bir meyvesi Risale-i Nurlardır. Risale-i Nurlar bu tarihi sürecin bir birikimi ve en son mahsulüdür diyebiliriz. Nasıl maddî ilimlerde terakki ve tekemmül tedricen, yani yavaş yavaş gelişir ve mükemmel bir hal alıyorsa, aynı şekilde İmam Azam ile temeli atılan ve İmam Eşari ve Maturidi ile sistemleştirilen, Fahru Razi ile terakki eden ve İmam Gazali ile kabuk değiştiren kelam ilmi, Risale-i Nurlar ile en son ve en mükemmel halini almıştır denilebilir.

Risale-i Nurların kelam ilmine kattığı en büyük değer, Kur’an’i deliller olan inayet ve ihtira delillerinin yeniden ve mükemmelen ihya edilmesidir. Malum olduğu üzere klasik kelamda felsefi deliller olan devir ve teselsül ön plandadır ki, bu deliller hakiki huzuru ve marifeti tam temin edemiyor. Risale-i Nurlar ihtira ve inayet delilleri ile her şey üstünde marifeti ve huzuru göstererek, sağlam ve tahkiki imanı veriyor.

Kelam ilmi doğrudan imanı inşa etme ilmi olduğu için, bu asrın en büyük meselesi olan imansızlık veya imandaki zafiyet; ancak kelam ilminin yeniden ihya edilmesi ile olabilirdi ki, Üstad Hazretlerinin kelam ilminde yaptığı tecdit de budur. Malum, her ilmin müpteda ve münteha süreci vardır. Müpteda basit olurken, münteha mükemmel olur. Üstad Hazretlerine ilm-i kelamın müntehasını inşa etmek nasip olmuştur denilebilir.

Üstad Hazretlerinin en büyük icraatlarından birisi de fen ilimleri ile din ilimleri arasında bir ahenk ve uyum kurarak, kâinatı ve fen ilimlerini İlahi marifete bir basamak, bir vasıta yapmasıdır. Birtakım din mutaassıplarının anladığı gibi, fen ve felsefe dinsizliğin bir aleti ve vasıtası değil, İslam’ın bir vesilesi olduğunu insanlığa gösterdi. Fen kitaplarını şeriatın bir kitabı olarak değerlendirdi. Üstad; her bir fen, tekvini şeriat olan kâinatı inceliyor. Allah’ın kelam sıfatından gelen İslam şeriatı ile kudret sıfatından gelen fıtri şeriat birbirinin düşmanı ve rakibi olamaz ve olmamalıdır, diyerek kelam ilminde müthiş bir tecdit ve değişim uyguladı. Bu değişim ve tecdit bu asra tam bir ilaç ve reçete olup, milyonlarca insanın imanını kurtardı ve halen de kurtarmaya devam ediyor.

"İslam dünyasının iki yüz yıldır Batı'nın fikri esaretinde olmasının nedeni, kelam ilminde tecdid yapamamasıdır. Bu asırda Bediüzzaman Said Nursi bu tecdidi başarmıştır." Sözü doğru ve güzel bir tespittir.

Üstad ilm-i kelamı çok zenginleştirip, ondaki çok ince meseleleri misallerle herkesin anlayabileceği seviyeye getirdi. Mesela, ilm-i kelamın konularını, senelerce ilim tahsil edenler ancak anlarlardı. Fakat Üstad bu ilmi, öyle güzel bir şekilde anlatmış ki, yedi yaşındaki çocuk da anlıyor, yetmiş yaşındaki adam da anlıyor; ilkokul mezunları da anlıyor, yüksek tahsil sahipleri de. Normal bir insan ilm-i kelamı okuyunca sıkılır, ama Üstad, Risale-i Nur’da bu hakikatleri misallerle zenginleştirdiği için insanlar bunları zevkle okuyorlar. İlm-i kelamda da misaller vardır ama bunlar mantığa dayalı ve anlaşılması zor misallerdir. Üstadın misalleri ise gayet kolay ve herkes tarafından anlaşılabilmektedir.

Meselâ; haşir bahsi ilm-i kelamda en zor anlaşılan meselelerden biridir. Fakat Üstad 10. Söz ve 29. Söz ile bunu en makul ve çok kolay anlaşılabilir bir hâle getirmiş. Üstad müceddid olduğu için ilm-i kelam meselelerini anlatmada da bir tecdit yapmıştır. Bu tecdidin esası, asrın fehmine göre kalp ile aklı birlikte nazara alması, eserlerinde her ikisini de tatmin edecek bir üslup kullanmasıdır. Akla uzak görünen meseleleri harika misallerle akla yakınlaştırmıştır.

“Sırr-ı temsil dûrbîniyle, en uzak hakikatlar gayet yakın gösterildi.” (Mektubat)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü