Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| AYÂ: | Tedavisi mümkün değil, iyileştirilmez. Kabiliyetsiz, kudretsiz. |
| ÂYÂ: | (Şüphe ve tereddüt bildiren edât; hayret ve taaccüb, soru ile beraber ümid ifâde eder) Acabâ. Âyâ, nasıl oluyor. Hayret, sen bu işi nasıl olur da yaparsın?.. der gibi.(Ey bu vatan gençleri! Frenkleri taklide çalışmayınız! Âyâ, Avrupa'nın size ettikleri hadsiz zulüm ve adavetten sonra, hangi akıl ile onların sefâhet ve bâtıl efkârlarına ittiba edip emniyet ediyorsunuz? Yok! Yok! Sefihane taklid edenler, ittiba değil; belki şuursuz olarak onların safına iltihak edip kendi kendinizi ve kardeşlerinizi idam ediyorsunuz. Âgâh olunuz ki, siz ahlâksızcasına ittiba ettikçe, hamiyet davasında yalancılık ediyorsunuz! Çünki şu surette ittibaınız, milliyetinize karşı bir istihfaftır ve millete bir istihzâdır! L.) |
| AYAL: | (Bak: Iyal) |
| AYAN: | (İyân) Aşikâr. Belli. Herkesin bilebileceği ve görebileceği. Çiftçi âletlerinden olan saban okunun bileziği. |
| AYAR: | Altın ve gümüşten yapılmış şeylerin saflık ve hafiflik derecesi. Saadete, mutluluğa doğru gitme. |
| AYAR-DAN: | f. Ölçüden anlar, değerbilir. |
| AYASOFYA: | İstanbul'daki bu ilk kilisenin açılış resmi Mi : 325 tarihinde yapılmıştır. 513 senesi Ocak ayının 13-14. gecesi bir yangın esnası bina kâmilen yanmış. O zaman İmparator Justinyanus yeniden yaptırmış. 573 de binanın resm-i küşâdı yapılmıştır.Osmanlılarca 29 Mayıs 1453'de İstanbul fethedilince Fatih Sultan Mehmed yaya olarak Kiliseye girmiş ve müezzine ezan okutarak maiyeti ile beraber namaz kılmıştır. Ayasofyanın câmi halinde kıyâmete kadar devamını vasiyet etmiş, fakat maalesef câmi 1934 de bir müze haline getirilmiştir. |
| AYASTAFANOS: | İstanbul'da Yeşilköy semtinin eski adı. |
| AYASTAFANOS MUAHEDESİ: | 3 Mart 1878 Rusya ile Osmanlılar arasında ilk olarak yapılan bir anlaşmadır. (28 Safer 1295) Tarihte buna "Ayastafanos Mukaddemat-ı Sulhiyesi" denir. Anlaşma maddeleri tatbik edilememiştir. |
| ÂYÂT: | (Âyet. C.) Âyetler. Cenab-ı Hakk'ın sıfât ve kudreti hakkında görülen âşikâr deliller, bürhanlar. Menziller. Mekânlar. |
| ÂYÂT-I KİBRİYÂ: | Allah'ın kibriyasını ve büyüklüğünü gösteren âyetler, deliller ve eserler. |
| ÂYÂT-I KUR'ÂNİYE: | Kur'ânın âyetleri. |
| ÂYÂT-I MENSUHA: | Sâbık olan, geçmişte olan hükümleri beyân eden âyetler. |
| ÂYÂT-I MUHKEMÂT: | Manası kat'i ve açık olan Kur'an âyetleri. |
| ÂYÂT-I NÂSİH: | Sâbık olan şer'i hükmün kaldırıldığını beyan eden âyetler. (Bak: Nesh) |
| ÂYÂT-I TEKVİNİYE: | Tekvinî âyetler. (Bak: Tekvin) |
| İçerisinde 'AYÂ' geçenler | |
| AB-I HAYAT: | Kan. Ebedî hayata sebep olan hayat suyu (diye tâbir edilen) bu kelime, edebiyatta : "çok güzel ifâde, lâtif söz, parlaklık, letâfet" mânalarında geçer. * Tas : Aşk-ı hakiki, aşk-ı ilâhi, ilm-i ledün, mârifetullah'tan kinayedir. Âb-ı Hızır, âb-ı hayvan, âb-ı beka gibi isimlerle de söylenir. |
| AGAYAN: | Ağalar. |
| AHSEN-ÜL GAYÂT: | Gayelerin en güzeli, en iyisi. |
| AKSA-L-GAYAT: | Gayelerin en ilerisi, en büyüğü. |
| ANAYASA: | (Bak: Teşkilât-ı esâsiye) |
| AŞAYA: | (Aşi. C.) Akşamlar, mağribler. |
| ATAYA: | (Atiyye. C.) Bahşişler. İhsanlar. Lütuflar. |
| ATAYA-YI SENİYYE: | Padişahın hediye ve ihsanları. |
| AYAL: | (Bak: Iyal) |
| AYAN: | (İyân) Aşikâr. Belli. Herkesin bilebileceği ve görebileceği. * Çiftçi âletlerinden olan saban okunun bileziği. |
| AYAR: | Altın ve gümüşten yapılmış şeylerin saflık ve hafiflik derecesi. *Saadete, mutluluğa doğru gitme. |
| AYAR-DAN: | f. Ölçüden anlar, değerbilir. |
| AYASOFYA: | İstanbul'daki bu ilk kilisenin açılış resmi Mi : 325 tarihinde yapılmıştır. 513 senesi Ocak ayının 13-14. gecesi bir yangın esnası bina kâmilen yanmış. O zaman İmparator Justinyanus yeniden yaptırmış. 573 de binanın resm-i küşâdı yapılmıştır.Osmanlılarca 29 Mayıs 1453'de İstanbul fethedilince Fatih Sultan Mehmed yaya olarak Kiliseye girmiş ve müezzine ezan okutarak maiyeti ile beraber namaz kılmıştır. Ayasofyanın câmi halinde kıyâmete kadar devamını vasiyet etmiş, fakat maalesef câmi 1934 de bir müze haline getirilmiştir. |
| AYASTAFANOS: | İstanbul'da Yeşilköy semtinin eski adı. |
| AYASTAFANOS MUAHEDESİ: | 3 Mart 1878 Rusya ile Osmanlılar arasında ilk olarak yapılan bir anlaşmadır. (28 Safer 1295) Tarihte buna "Ayastafanos Mukaddemat-ı Sulhiyesi" denir. Anlaşma maddeleri tatbik edilememiştir. |
| ÂYÂT: | (Âyet. C.) Âyetler. * Cenab-ı Hakk'ın sıfât ve kudreti hakkında görülen âşikâr deliller, bürhanlar. * Menziller. Mekânlar. |
| ÂYÂT-I KİBRİYÂ: | Allah'ın kibriyasını ve büyüklüğünü gösteren âyetler, deliller ve eserler. |
| ÂYÂT-I KUR'ÂNİYE: | Kur'ânın âyetleri. |
| ÂYÂT-I MENSUHA: | Sâbık olan, geçmişte olan hükümleri beyân eden âyetler. |
| ÂYÂT-I MUHKEMÂT: | Manası kat'i ve açık olan Kur'an âyetleri. |
| ÂYÂT-I NÂSİH: | Sâbık olan şer'i hükmün kaldırıldığını beyan eden âyetler. (Bak: Nesh) |
| ÂYÂT-I TEKVİNİYE: | Tekvinî âyetler. (Bak: Tekvin) |
| AYN-ÜL HAYAT: | Hayatın tâ kendisi. |
| AZADE-HAYAT: | f. Hayattan kurtulmuş. Ölmüş. |
| BABAYAN: | (Baba. C.) f. Tarikat babaları, şeyhleri. Bektaşi şeyhleri. |
| BAGAYA: | (Bagiyy. C.) Fahişeler. |
| BAHAR-I HAYAT: | Hayatın baharı olan gençlik çağı. |
| BAHR-İ BÎPAYAN: | Çok büyük sonsuz deniz. |
| BAKAYA: | Artıklar, fazlalıklar. * Ask: Son yoklamaları yapıldıktan sonra istenildiklerinde gelmeyen veya gelip de kıtalarına varmadan savuşanlar. (Bakayadan sayılmak suçtur.) |
| BEDİA-İ HAYALİYE: | İdeal, ülkü, gaye, mefkûre. |
| BEGAYA: | Askerin ön karakol takımı. |
| BEKAYA: | Geride kalanlar, bakiyeler. * Maliye işlerinde tahsil olunmayan gelir, meblağ. |
| BELAYA: | (Belâ. C.) Musibetler. Afetler. Beliyyeler. Belâlar. |
| BERAYA: | (Beriye. C.) Halk. Bütün mahlûkat. * Halkın kılıç kullanabilenleri ve vergi hârici tutulan müslüman kısmı. |
| BERHAYAT: | f. Yaşayan. Hayat üzere olan. |
| BÎ-GAYAT: | (Bi-gaye. C.) f. Sonu olmayanlar, sonsuzlar. |
| BİL'AYAN: | Açık olarak. Meydanda olarak. |
| BÎ-PAYAN: | f. Sonsuz. Payansız. |
| CAME-İ HAYAT: | Hayat elbisesi, ömür. |
| CİBAYAT: | (Cibâyet. C.) Vergi, câbilikler, gelir toplamalar. |
| CİNAYAT: | (Cinayet. C.) Büyük cezâları gerektiren suçlar. Cinayetler. |
| DAHAYA: | (Dahiyye. C.) Kurbanlık hayvanlar. |
| DENAYA: | (Bak: Deniyyât) |
| DEŞT-İ HAYAT: | Hayat çölü. |
| DEŞT-İ HAYAT: | Hayat çölü. |
| ESER-İ HAYAT: | Hayat alâmeti, hayat eseri, hayat belirtisi. |
| EŞKÂL-İ HAYAT: | Hayatın şekilleri. |
| GAVAYA: | (Gaviyye. C.) Sapmışlar, sapıtmışlar. |
| GAYAHİB: | (Gayheb. C.) Gece karanlıkları. |
| GAYAT: | (Gâye. C.) Gâyeler. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| AYAL : | (Bak: Iyal) |
| AY : | (Bak: Ayât) |