DİL ne demek - Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı

Kelime	Anlam
DİL:	t. Lisan, zeban. Ağızdaki tat alma duygusu ve konuşma uzvu. İnsanların konuştukları lehçelerin her birisi. Lügat. Muhtelif âlât ve edevâtın uzunca ve yassı, ekseriya oynak kısımları. Coğ: Denizin içine uzanmış üstü düz mumluk, uzunca kara parçası. Mc: Gıybet, mezemmet, dedi-kodu, çekiştirme.(İnsanın yüz cihazatından birtek cihazı olan lisanı; bir et parçası iken, iki büyük vazifesiyle yüzer hikmetlere, neticelere, meyvelere, fâidelere âlet oluyor.. Taamların zevkindeki vazifesi, ayrı ayrı bütün tatları bilerek cesede, mideye haber vermek ve rahmet-i İlâhiyyenin matbahlarına dikkatli bir müfettiş olmak ve kelimeler vazifesinde kalbe ve ruha ve dimağa tam bir tercüman ve santral olmak; elbette gayet parlak ve kat'i bir surette ihatalı ilme delâlet ve şehadet eder. Birtek dil, hikmetleri ve meyveleriyle böyle delâlet etse; hadsiz lisanlar ve hadsiz zihayatlar, nihayetsiz masnuat, güneş zuhurunda ve gündüz kat'iyetinde nihayetsiz bir ilme delâlet ve şehadet ve Allâm-ül Guyub'un daire-i ilminden ve hikmetinden ve meşietinden hariç hiçbirşey yoktur diye ilân ederler. ş.)
DİL:	f. Gönül, kalb, niyet. Cesâret, yürek. Mandıra, ağıl.
DİL-İ ÂVÂRE:	Serseri gönül.
DİL-İ DERYA:	Denizin ortası.
DİL-İ DİVANE:	Divâne gönül, deli gönül.
DİL-İ PÜR-ÂTEŞ:	Ateşli gönül.
DİL-İ SUZAN:	Yanık, ateşli gönül.
DİL-İ ŞEB:	Gecenin ortası, gece yarısı.
DİL-İ VİRAN:	Harap gönül, yıkık gönül.
DİL-İ ZÂR:	Zavallı gönül.
DİL-ÂGÂH:	f. Kalbi uyanık. Akıllı, bilgili, görgülü. Gönül anlar.
DİLAHİS:	Leşker, asker. Çeri başı.
DİLALET:	Kılavuzluk etmek. Nazlanma. İşve. Üstünlük, galebe.
DİL-ÂRÂM:	f. Gönül eğlendirici, kalbe rahatlık veren. Gönül okşayan.
DİL-ÂRÂ(Y):	f. Kalbi süsleyen, gönlü zinetlendiren.
DİLAS:	(C.: Düles) Hızlı, seri.
DİLAS (DELİS):	Yumuşak ve berrak olan nesne.
DİL-ÂSÂ:	f. Gönlü rahatlandıran, avutan.
DİL-ASUDE:	f. Kalbi rahat.
DİL-AŞUB:	f. Kalbi sıkan, yüreğe sıkıntı veren, gönle eza veren. Kalbi meftun eden güzel.
DİL-ÂVER:	f. Yiğit. Cesaretli. Yürekli. Gönül alıcı.
DİL-ÂVERÂN:	(Dil-aver. C.) Dilaverler, yürekliler, yiğitler.
DİL-AVİZ:	f. Câzib, çekici, gönle asılan. Gönlü asılı tutan, dilber.
DİL-AZAD:	f. Gönlü rahat, gönlü bir şeyle ilgili olmıyan.
DİL-AZURDE:	f. İncinmiş. Gönlü, kalbi kırılmış.
DİL-BAZ:	f. Güzel konuşan. Sözü ve işi hoş olan. Gönül eğlendiren.
DİL-BEND:	f. Gönül bağlıyan, seven.
DİL-BER:	f. Gönül alan, kalbi çeken. Güzel, dilber.
DİL-BESTE:	f. Kalbi bağlı, âşık.
DİL-CU(Y):	f. Gönül çeken, gönül arıyan.
DİL-DADE:	f. Gönül vermiş, âşık.
DİL-DAR:	f. Kalbi hükmü altında tutan. Sevgili, mâşuk.
DİLDİL:	f. Iztırab, acı, elem, sıkıntı, azab. İnilti.
DİLDİL-KÜNÂN:	İnleyenler, acı çekenler, ıztırab çekenler.
DİL-DUZ:	f. Kalbe batan, gönül delen.
DİL-DÜZD:	f. Gönül çalan.
DİLE:	f. Dil, gönül, kalb yürek. Gönül sahibi.
DİL-EFRUZ:	(Dilfiruz) f. Kalbi yakan, gönül parlatıcı.
DİLEKÇE:	(Bak: İstida)
DİL-FERAH:	f. Sevinçli, gönlü rahat.
DİL-FİGAR:	f. Gönlü yaralı, âşık.
DİL-FİRİB:	f. Gönlü aldatan, câzibeli.
DİL-GERM:	f. Öfkelenmiş hiddetlenmiş, gönlü kızmış.
DİL-GİR:	f. Kalbe sıkıntı veren gönül tutan. Gücenmiş olan, kırgın.
DİL-GÜŞA:	f. İç açan, gönül açan, kalbe ferah veren. Türk musikisinde bir mürekkeb makam.
DİL-HAH:	f. Gönül talebi, gönül arzusu.
DİL-HARAB:	f. Gönlü yıkılmış, gönlü kırılmış.
DİLHAS (DÜLÂHİS):	Arslan. Çeri kimse.
DİL-HIRAŞ:	f. Yürek parçalıyan, tırmalıyan.
DİL-HUN:	f. Kalbi yaralı, yüreği kanlı. Mükedder, mağmum.
İçerisinde 'DİL' geçenler
ABÂDİLE:	Abdullah isimliler.
ABÂDİLE-İ SEB'A:	Meşhur olan yedi Abdullah isimli sahabe-i kiram (R.A.) (Abdullah İbn-i Abbas, Abdullah İbn-i Ömer, Abdullah İbn-i Mes'ud, Abdullah İbn-i Ravâha, Abdullah İbn-i Selam, Abdullah bin Amr bin As, Abdullah bin ebi Evfâ (R.A.) (Asr-ı saadette Abdullah ismiyle anılan ikiyüz yirmi sahabe-i kiram hazerâtı vardı.)
ÂDİL:	(Âdile) Adâlet eden. Allah'ın emirlerini noksansız tatbik eden. Doğru. Doğruluk gösteren. Adâlet sahibi. (Bak: Adâlet)(Meselâ bir hükümdâr-ı âdil, ihkak-ı hak için mazlumların hakkını zâlimlerden almakla ve fakirleri kavilerin şerrinden muhafaza etmekle ve herkese müstahak olduğu hakkı vermekle lezzet alması, iftihar etmesi, memnun olması; hükümdarlığın ve adaletin bir kaide-i esasiyesi olduğundan elbette Hâkim-i Hakim, Adl-i Âdil olan Zât-ı Hayy-ı Kayyumun bütün mahlukatına, hususan zihayatlara "hukuk-u hayat" tabir edilen şerait-i hayatiyeyi vermekle.. ve hayatlarını muhafaza için onlara cihazat ihsan etmekle ve zaifleri kavilerin şerrinden Rahimane himaye etmekle.. ve umum zihayatlarda bu dünyada ihkak-ı hak etmek nev'i tamamen; ve haksızlara ceza vermek nev'i ise, kısmen sırr-ı adâletin icrasından olmakla.. ve bilhassa Mahkeme-i Kübrâ-yı Haşirde adalet-i ekberin tecellisinden hasıl olan ve tabirinde âciz olduğumuz şuunât-ı Rabbaniye ve maâni-i kudsiyedir ki, kâinatta bu faaliyet-i daimeyi iktiza ediyor. L.)
ÂDİLÂNE:	Adalet sahibi bir adama yakışır surette.
ADİL:	Eş, denk, akran, benzeri. Ölçüde, miktarda eşit olan.
AHEN-DİL:	f. Demir yürekli, kahraman. * Merhametsiz, acımasız kimse.
AHU-DİL:	f. Ceylan yürekli. * Mc: Korkak.
ANÂDİL:	(Andelib. C.) Bülbüller.
ÂRÂM-I DİL:	Sevgili, sevilen güzel. * Gönül rahatı.
ASÛDE-DİL:	f. Başı dinç, huzuru yerinde, gönlü rahat.
ASÛDE-DİLÎ:	f. Gönül rahatlığı.
AŞÜFTE-DİL:	f. Gönlü perişan olmuş.
ATEŞ-DİL:	f. Sözü dokunaklı olan. * Her gördüğü güzeli seven. * Pek zeki adam.
AZADE-DİL:	f. Gönlü bir şeye bağlı olmayan.
AZÂR-I DİL:	Gönül kırıklığı.
AZÜRDE-DİL:	Kalbi kırık. Müteessir.
AŞÜFTE-DİL:	f. Gönlü perişan olmuş.
BADİLE:	(C.: Bâdil) Koltukla meme arasında olan et.
BÂR-I DİL:	Gönül yükü, elem, keder, gam, hüzün.
BED-DİL:	f. Korkak, yüreksiz.
BEDİL:	Bir şeyin mukabili, karşılığı. * Tutuşulan bir bahiste yenilen veya aldananın vereceği şey. * (C.: Ebdâl) Sâlih kişi.
BEYYİNE-İ ÂDİLE:	Huk: Adaletli kimselerin şehadetleri.
BÎ-ADİL:	Eşsiz. Eşi olmayan.
BÎDAR-DİL:	f. Uyanık, aydın.
BÎ-DİL:	f. Ürkek, korkak. * Âşık. * Kalbsiz, gönülsüz. * Nüktesiz.
BİNA-DİL:	f. Basiretli. Kalbi hakikatı kavrayan.
CADİL:	Gürbüz, kuvvetli, kavi, metin.
CEDİL:	Devenin boynuna taktıkları ip.
CEDİLE:	Kabile. * Nâhiye. * Kuş kafesi.
CENEDİL:	(C.: Cenâdil) Taşlı yer. * Yuvarlak taş.
DÂG-I DİL:	Gönül yarası.
DELL (DİLÂL):	Naz. * Hey'et. * Güzel ahlâk.
DERD-İ DİL:	Gönül tasası, gönül gamı.
DEVR-İ DİL-ÂRÂ:	En hoş devir. Gönlü hoş eden zaman.
DİL-İ ÂVÂRE:	Serseri gönül.
DİL-İ DERYA:	Denizin ortası.
DİL-İ DİVANE:	Divâne gönül, deli gönül.
DİL-İ PÜR-ÂTEŞ:	Ateşli gönül.
DİL-İ SUZAN:	Yanık, ateşli gönül.
DİL-İ ŞEB:	Gecenin ortası, gece yarısı.
DİL-İ VİRAN:	Harap gönül, yıkık gönül.
DİL-İ ZÂR:	Zavallı gönül.
DİL-ÂGÂH:	f. Kalbi uyanık. Akıllı, bilgili, görgülü. Gönül anlar.
DİLAHİS:	Leşker, asker. Çeri başı.
DİLALET:	Kılavuzluk etmek. * Nazlanma. İşve. * Üstünlük, galebe.
DİL-ÂRÂM:	f. Gönül eğlendirici, kalbe rahatlık veren. Gönül okşayan.
DİL-ÂRÂ(Y):	f. Kalbi süsleyen, gönlü zinetlendiren.
DİLAS:	(C.: Düles) Hızlı, seri.
DİLAS (DELİS):	Yumuşak ve berrak olan nesne.
DİL-ÂSÂ:	f. Gönlü rahatlandıran, avutan.
Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar
DİL-İ ÂVÂRE :	Serseri gönül.
Dİ :	f. Dün, dünkü gün, bugünden bir evvelki gün.

» Lügat manası içerisinde geçen kısaltmanın anlamını öğrenmek için tıklayın...