Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| FAR: | Fr. Otomobil, kamyon gibi nakil vasıtalarının önündeki kuvvetli lâmbalar. |
| FÂR: | Fâre, sıçan. |
| FAR': | Budak ve ağaç başı. Her şeyin alâsı. İyisi. Her kavmin şereflisi. |
| FARABÎ: | (Mi: 870-950) Aristo felsefesinin İslâm âleminde yayılmasına yol açmış bir filozoftur. Aristo'dan sonra gelen mânasına, kendisine Muallim-i Sâni nâmı verilmiştir. Eserlerinin İbn-i Sina üzerinde büyük te'siri vardır. "Kanun" denilen bir çalgı âletinin mucididir. Asıl adı Ebu Nâsır Muhammed'dir. |
| FARAKLİT: | İncilde mezkur olan Hz. Muhammed'in (A.S.M.) ismidir. El-Faraklit, El-Baraklit de hamdeden, hak ile bâtılı birbirinden ayıran, fâruk, hakperest mânalarına gelir. |
| FARAN: | İncil'de Mekke dağlarına verilen isim. Hz. Peygamber'in (A.S.M.) Faran dağlarında zuhur edeceği İncil'de haber verilmiştir. |
| FARAŞ: | (Feraşe. den galat) Süprüntüleri toplamağa ait kulplu kutu, kürekçik. Süpürge. (Bak: Ferraş) |
| FARAT: | Öne çıkan, geçen. Issız yerlerde konan nişan ve işaret. Kervan halkından önce su yerine varıp sakalık eden kimse. |
| FARAZA: | (Esası: Farzâ) Meselâ, öyle sayalım ki, farzedelim ki, ola ki, tutalım ki. |
| FARAZÎ: | (Bak: Farzî) |
| FARAZİYE: | (Fr: Hipotez) Var sayma, kabul. Bir hâdiseyi, bir olayı açıklamak, bir düşünceyi isbat etmek için isbatı yapılmamış başka düşünceleri dayanak olarak alma. Müsbet ilimlerde araştırmanın bir merhalesini meydana getirir. İncelenen hâdiseyi açıklaması muhtemel olan faraziyeler düşünülür. Faraziyenin doğruluğu hakkında bundan çıkarılacak mantıkî düşünceler belirlenir, bu sonuçların hakikatta var olup olmadığı görme ve deneme yoluyla kontrol edilir. Buna da tahkik (doğrulama) denir. Netice doğrulanırsa faraziyenin doğruluğu isbatlanmış olur ve faraziye kanunlaşır.Bazı cahiller, ilimde tahkik edilmemiş faraziyeleri doğru hüküm zanneder. Faraziyenin doğruluğu hakkında ileri sürülen fikirleri de isbat zanneder. Oysa bu isbat değil, iddiadır. Doğruluğun müşahede ve deneme ile isbatlanması gerekir. Müsbet ilimlerde durum budur. |
| FARFARA: | Hafif meşreblik. Gürültülü. Gürültüye boğmak. Akılsızlık. |
| FÂRIK: | (Fârıka) Tefrik eden, farkeden, ayıran. Ayrılmasına, farkolunmasına sebeb olan alâmet. |
| FÂRIKAT: | Farkedenler, ayıranlar, farkediciler. |
| FARIT: | Geçmiş, önceki, önde bulunan. Sâbık, mukaddem. |
| FARİ': | Yüce nesne. |
| FARİC: | (Ferec. den) Keder ve tasadan kurtaran. |
| FARİG: | İşini bitirmiş, boş kalmış, alâkasını kesmiş, rahat, vazgeçmiş, çekilmiş. Fık: Tasarrufu altında olan mülkün kullanma ve tasarruf hakkını başkasına devreden. |
| FARİG-ÜL HAL: | Hali rahat, hali vakti iyi olan. |
| FARİH: | (C: Fevârih-Füreh) Gayretli davar. Akıllı kişi. |
| FARİS: | İran. İranlı. Binici, süvâri. Ferasetli, anlayışlı. İrandaki Şiraz vilâyeti. |
| FARİSAN: | (Fâris. C.) Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş devrelerinde eyâletlerde hudutlardaki muhafız askerler. |
| FARİSÎ: | Acemce, Farsça. İran'la alâkalı ve ona müteallik. İran dili veya halkı ile alâkalı olan. |
| FARİSİYYAT: | Fars edebiyatı, İranlıların edebiyatı. |
| FARİZ: | Yaşlı. |
| FARÎZA: | Borç, vazife. Allah'ın açık emri olup, yapılması şart olan vazife. Fık: Ölen bir kimsenin mirasından mirasçılara düşen hisse, pay. |
| FARÎZA-İ ZİMMET: | Yapılması mutlaka boynumuza borç olan vazife. |
| FARİZIYY (FERAZIYY): | Feraiz bilen kişi. |
| FARK: | Ayrılık, başkalık. Ayırma, ayrılma, seçilme, Başın tepesi, baştaki saçın ikiye ayrıldığı yer. |
| FARK-I FÂHİŞ: | Çok fazla, haddini çok aşan fark. |
| FARK-I TÂMM: | Tas: Dünya ile olan alâkaları tamamen terkederek, ehadiyyet dergâhına tam bir teveccühle istiğrak haleti. |
| FARKADAN: | (Bak: Ferkadan) |
| FARMASON: | Fr. Mason. Dinsiz, imansız. (Bak: Mason) |
| FARS: | (Fers) İran'lı. Şark kavimleri. |
| FARS: | Yarmak. Yırtmak. Kesmek. |
| FART: | İfrat, çok aşırı olmak. Aşırılık. Acele etmek ve ansızın gelmek. Yollara alamet olarak konulan işâret. |
| FART-I GAYRET: | Gayrette aşırılık. |
| FART-I MUHABBET: | Muhabbet ve sevgide aşırılık. |
| FART-I ZEKÂ: | Âdetin üstünde, çok ileri zeki olmak. Emsâli bulunmayan zekâvette oluş. |
| FARUK: | Hak ile bâtılı birbirinden ayıran. Haklıyı haksızı ayırmakta çok mâhir olan. (Hak ile bâtılı birbirinden tam ayırarak İslâmiyeti kabul ettiği ve islâm nurunu izhar ettiği ve imân ve küfrün arasını fark ve faslettiği için Hz. Peygamber (A.S.M.) tarafından Hz. Ömer'e (R.A.) bu isim verilmiştir.) |
| FARUKÎ: | Hz. Ömer (R.A.) soyuna veya adâletine mensub olan. Hz. Ömer'e mensub ve müteallik. İmam-ı Rabbanî'nin bir lakabı. |
| FARYAB: | f. Dere ve ırmak suyu ile sulanan yer. Eski Horasan'da Belh'e yakın bir şehrin adı. |
| FARZ: | Bir kimseyi bir vazifeye tayin etmek veya maaş bağlamak. Bir kimsenin kendi nefsine âid iken başkasına hibe ettiği muayyen bir şey. (Bunun zıddı "karz"dır.) Takdir veya beyan eylemek. Bir şeyi delmek, gedik açmak. Bir dâvaya mevzu ve rükün kılınan husus. Addetmek, saymak, tutmak. Fık: Din hususunda icrası vâcib, terki mâsiyet olan Hükm-ü İlâhî. Kur'an-ı Kerim veya Hadis-i Şerifle sâbit olan Cenab-ı Hakk'ın kat'i emri: Şirk koşmamak, iman etmek, namaz kılmak, yalan söylememek gibi... |
| FARZ-I AYN: | Herkesin yapmaya mecbur olduğu farz. Namaz kılmak, yalan söylememek, imân etmek, oruç tutmak gibi. |
| FARZ-I KİFAYE: | Bir kısım müslümanların yapması ile diğerlerinin günahtan kurtuldukları farz. Cenâze namazı kılmak gibi. |
| FARZ-I MUHAL: | Olması imkânsız olup, var gibi kabul edilen. Olmayacak şeyi, olmuş gibi düşünmek. |
| FARZ-I NEBEVÎ: | (Bak: Sünnet) |
| FARZ-I ZANNÎ: | Müçtehidlerce kat'i bir delile yakın derecede kuvvetli görülen, zanni bir delil ile sâbit olan vazifedir ki, amel hususunda farz-ı kat'î kuvvetinde bulunur. Buna farz-ı amelî de denir. Meselâ: Abdestte mutlaka başı meshetmek bir farz-ı kat'îdir. Başın dörtte birini meshetmek bir farz-ı amelîdir. |
| FARZA: | Diyelim ki, farzedelim ki, öyle kabul edelim ki, ola ki. |
| FARZEN (FARZAN): | Farzedelim ki, kabul edelim ki, diyelim ki. Farz olarak. Farziyyeti kabul edilerek. |
| İçerisinde 'FÂR' geçenler | |
| AFAR: | Arap diyarında çok olan bir yeşil ağaç. * Hurma ağacını islah etmek. * Katıksız ekmek yemek. |
| AFARET: | İfritçe, şeytanî, kötü niyet. |
| AFARİT: | (İfrit. C) Şeytanlar. İfritler. |
| AFAROZ: | (Bak: Aforoz) |
| AHMED-İ FÂRUKÎ: | (Hi. 971-1034) (İmam-ı Rabbanî) Hz. Ömer (R.A.) ahfadından olduğundan Fârukî denilmiştir. Kendisi demiştir ki: "Hakaik-i imaniyeden bir mes'elenin inkişafını, binler ezvak ve mevâcid ve kerâmata tercih ederim." Hem demiş ki: "Bütün tarikatların nokta-i müntehası hakaik-i imâniyenin vuzuh ve inkişâfıdır." Bu zatın büyük ve çok kerametleri görülmüş ve müceddidiyet vazifesini bihakkın ifâ etmiştir. Nakşi tarikatının kahramanı ve bir güneşi hükmünde olduğu Risale-i Nur'dan "Mektubat" isimli eserde mezkurdur. (R.A.) (Bak: Müceddid) |
| AKFAR: | (Kafr. C.) Sahralar, çöller. |
| ALÂ-MA-FARAZALLAH: | Allah'ın farzettiği üzere. |
| ALÂMET-İ FÂRİKA: | Ayırıcı işaret. Damga. |
| ASFAR: | Sıfırlar. Boş şeyler. |
| AZFAR: | (Zufr. C.) Tırnaklar. |
| BİLFARZ: | Olduğunu kabul ederek. Farzolarak. |
| CEFFAR: | (Cefr. den) Cifirci. Cifir yapan kimse. |
| CİFAR: | (Cefr. C.) Geniş kuyular. |
| EFARİT: | (İfrit. C.) İfrit gibi, ifrite benzer adamlar. Hilekârlar, kurnazlar, cüretliler. * Pek hain cinler. * Şeytanlar, iblisler. |
| ENFAR: | (Nefir. C.) Cemaatler, topluluklar, cemiyetler. Halk, ahali, kalabalıklar, izdihamlar. |
| ESFAR: | (Sefer. C.) Seferler, yolculuklar, yola gidişler. * Düşmana karşı gidişler, akınlar. * (Sifr. C.) Büyük kitaplar, ciltler. |
| ESFAR-I BAHRİYYE: | Deniz yolculukları. Deniz seferleri. |
| ESFAR-I BAÎDE: | Yolculuklar, uzak seferler. |
| EŞFAR: | (Şüfr. C.) Göz kapağının kenarları, kirpik yerleri. |
| EZFAR: | Tırnaklar. * Tırnakbahuru denilen tıbbi bir koku. * Şimal kutbunda bulunan küçük yıldızlar. |
| FAHH-UL FÂR: | Fare kapanı. |
| FAR': | Budak ve ağaç başı. * Her şeyin alâsı. İyisi. * Her kavmin şereflisi. |
| FARABÎ: | (Mi: 870-950) Aristo felsefesinin İslâm âleminde yayılmasına yol açmış bir filozoftur. Aristo'dan sonra gelen mânasına, kendisine Muallim-i Sâni nâmı verilmiştir. Eserlerinin İbn-i Sina üzerinde büyük te'siri vardır. "Kanun" denilen bir çalgı âletinin mucididir. Asıl adı Ebu Nâsır Muhammed'dir. |
| FARAKLİT: | İncilde mezkur olan Hz. Muhammed'in (A.S.M.) ismidir. El-Faraklit, El-Baraklit de hamdeden, hak ile bâtılı birbirinden ayıran, fâruk, hakperest mânalarına gelir. |
| FARAN: | İncil'de Mekke dağlarına verilen isim. Hz. Peygamber'in (A.S.M.) Faran dağlarında zuhur edeceği İncil'de haber verilmiştir. |
| FARAŞ: | (Feraşe. den galat) Süprüntüleri toplamağa ait kulplu kutu, kürekçik. Süpürge. (Bak: Ferraş) |
| FARAT: | Öne çıkan, geçen. * Issız yerlerde konan nişan ve işaret. * Kervan halkından önce su yerine varıp sakalık eden kimse. |
| FARAZA: | (Esası: Farzâ) Meselâ, öyle sayalım ki, farzedelim ki, ola ki, tutalım ki. |
| FARAZÎ: | (Bak: Farzî) |
| FARAZİYE: | (Fr: Hipotez) Var sayma, kabul. Bir hâdiseyi, bir olayı açıklamak, bir düşünceyi isbat etmek için isbatı yapılmamış başka düşünceleri dayanak olarak alma. Müsbet ilimlerde araştırmanın bir merhalesini meydana getirir. İncelenen hâdiseyi açıklaması muhtemel olan faraziyeler düşünülür. Faraziyenin doğruluğu hakkında bundan çıkarılacak mantıkî düşünceler belirlenir, bu sonuçların hakikatta var olup olmadığı görme ve deneme yoluyla kontrol edilir. Buna da tahkik (doğrulama) denir. Netice doğrulanırsa faraziyenin doğruluğu isbatlanmış olur ve faraziye kanunlaşır.Bazı cahiller, ilimde tahkik edilmemiş faraziyeleri doğru hüküm zanneder. Faraziyenin doğruluğu hakkında ileri sürülen fikirleri de isbat zanneder. Oysa bu isbat değil, iddiadır. Doğruluğun müşahede ve deneme ile isbatlanması gerekir. Müsbet ilimlerde durum budur. |
| FARFARA: | Hafif meşreblik. Gürültülü. Gürültüye boğmak. * Akılsızlık. |
| FÂRIK: | (Fârıka) Tefrik eden, farkeden, ayıran. Ayrılmasına, farkolunmasına sebeb olan alâmet. |
| FÂRIKAT: | Farkedenler, ayıranlar, farkediciler. |
| FARIT: | Geçmiş, önceki, önde bulunan. Sâbık, mukaddem. |
| FARİ': | Yüce nesne. |
| FARİC: | (Ferec. den) Keder ve tasadan kurtaran. |
| FARİG: | İşini bitirmiş, boş kalmış, alâkasını kesmiş, rahat, vazgeçmiş, çekilmiş. * Fık: Tasarrufu altında olan mülkün kullanma ve tasarruf hakkını başkasına devreden. |
| FARİG-ÜL HAL: | Hali rahat, hali vakti iyi olan. |
| FARİH: | (C: Fevârih-Füreh) Gayretli davar. * Akıllı kişi. |
| FARİS: | İran. İranlı. * Binici, süvâri. * Ferasetli, anlayışlı. * İrandaki Şiraz vilâyeti. |
| FARİSAN: | (Fâris. C.) Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş devrelerinde eyâletlerde hudutlardaki muhafız askerler. |
| FARİSÎ: | Acemce, Farsça. İran'la alâkalı ve ona müteallik. İran dili veya halkı ile alâkalı olan. |
| FARİSİYYAT: | Fars edebiyatı, İranlıların edebiyatı. |
| FARİZ: | Yaşlı. |
| FARÎZA: | Borç, vazife. Allah'ın açık emri olup, yapılması şart olan vazife. * Fık: Ölen bir kimsenin mirasından mirasçılara düşen hisse, pay. |
| FARÎZA-İ ZİMMET: | Yapılması mutlaka boynumuza borç olan vazife. |
| FARİZIYY (FERAZIYY): | Feraiz bilen kişi. |
| FARK: | Ayrılık, başkalık. Ayırma, ayrılma, seçilme, * Başın tepesi, baştaki saçın ikiye ayrıldığı yer. |
| FARK-I FÂHİŞ: | Çok fazla, haddini çok aşan fark. |
| FARK-I TÂMM: | Tas: Dünya ile olan alâkaları tamamen terkederek, ehadiyyet dergâhına tam bir teveccühle istiğrak haleti. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| FAR' : | Budak ve ağaç başı. * Her şeyin alâsı. İyisi. * Her kavmin şereflisi. |
| FA : | Osmanlıca alfabenin 23'üncü harfi olup ebcedî değeri 80'dir. |