Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| HABE: | f. Sıkılma, bunalma, darlanma, boğulma. |
| HABE: | Zarara ziyana uğradı (mânâsına fiil). |
| HABEB: | Aldatma, kandırma. Hile, kurnazlık. |
| HABEK: | f. Üzülme, sıkıntı yapma. Sıkılma, bunalma. |
| HABEL: | Ana rahmindeki çocuk, cenin. Gebelik, gebe olma zamanı. Fls: Musallat fikir. |
| HABELE: | Üzüm çubuğu. |
| HABELLAK: | Küçük olup büyümeyen koyun. |
| HABEN: | Siroz denilen ve karında su toplanmasından ileri gelen bir hastalık. |
| HABEN: | Kısaltma, azaltma, kasma. Edb: Aruzda "fâilâtün" den "ât" hecesini atarak, nazmı "fâilün" veznine sokma. |
| HABENDAT: | Şişman kadın. |
| HABENNEKA: | (Bak: Hebenneka) |
| HABENTA': | Kısa boylu, tıknaz kişi. |
| HABER: | Hâriçten insanın fikrine intikal eden ilim. Yeni havadis. Ağızdan ağıza nakledilen söz. Peyam. Peygam. Nebe'. İlim ve malumat. Bilgi. Hadis, Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselâm'ın sözü. Edb: Hâdiseyi bildiren fiil veya cümle. Gr: Müsned. Mübtedanın mukabili. Bir isme yakıştırılan sıfat. Allah büyüktür cümlesinde: Allah, mübteda; büyüktür, onun haberidir. Bu, mübteda ise beraber tam bir cümle teşkil eden; merfu' bir isim, fiil veya cümle olabilir. (Bak: Müsned) |
| HABER-İ KÂZİB: | Yalan haber. |
| HABER-İ MEŞHUR: | Bidayette râvisi mahdut iken sonraki devirlerde, yalan üzere ittifakları muhal olan bir cemaat tarafından nakledilegelen makbul hadistir. (Ist. Fık.K.) |
| HABER-İ MÜTEVATİR: | Birçok kimselerin çokları vasıtası ile rivâyet ettikleri hadis. |
| HABER-İ SÂDIK: | Doğru haber. Hz. Peygamber'in (A.S.M.) sözü. Hadis. |
| HABER-İ VÂHİD: | Bir sahabeden, bir kişiden veya bir koldan gelen sahih hadis. (Bak: Mütevatir) |
| HABER: | Berelenme, yaralanma. Çürüme. |
| HABERDAR: | Haberli, vâkıf, bir mes'eleden haberi olan. |
| HABERÎ: | (Haberiyye) Haberle ilgili. Haberden ibaret olan. Gr: Yüklemle ilgili. |
| HABERKAS: | Küçük deve. Küçük adam. |
| HABERPİJUH: | f. Haber almaya çalışan. Haber araştıran, haber toplayan. |
| HABES(E): | (Habis. C.) Kötüler. Alçaklar. Pisler. Necaset denilen ve maddeten pis şeyler (Necis veya necaset-i hakikiye de denir.) |
| HABEŞ: | Afrika'nın Kızıldeniz sâhili güneyinde müstakil bir memleket. Bu memleket ahalisinden olan. Beyaz ve siyah arasında koyu esmer adam. |
| HABEŞÎ: | Habeş memleketi ahalisinden olan. Habeş'e mensub ve müteallik olan. Koyu esmer renkli adam. Hat, tezhib, minyatür gibi güzel san'atlarda kullanılan bir cins kâğıt. |
| HABETIKTIK: | Atın tırnağı taşa dokunduğunda çıkan ses. |
| HABEVKERA: | Belâ, mihnet. |
| İçerisinde 'HABE' geçenler | |
| BÂ-HABER: | Haberi olan, haberli. * Zeki, akıllı. * İhtiyatlı, tedbirli. |
| BÂ-HABERAN: | (Bâ-haber. C.) Haberliler, haberi olanlar. Akıllı, zeki, ihtiyatlı kimseler. |
| BERHABE: | Minder. Döşek, yatak. * Aynı döşek veya yatakda beraber yatılan kimse. |
| BÎ-HABER: | f. Habersiz, bilgisiz. |
| BİLAL-İ HABEŞÎ: | Resûl-i Ekrem'in (A.S.M.) müezzini idi. Sesi çok güzeldi. Ezan okurken çokları ağlardı. Kölelikten Hz. Ebu Bekir-i Sıddîk (R.A.) satın alıp azâd etmişti. Her gazada hazır bulunmuştu. (Hi: 20) de dâr-ı bekaya göçtü. (R.A.) |
| CİLHABE: | Büyük olan şey, kebîr. |
| CÜLCÜLÂN-I HABEŞE: | Beyaz haşhaş. |
| FIKARÂT-I MÜNTEHABE: | Seçkin hikâyeler. |
| HAB (HÂBE): | Günah. Suç. |
| HABEB: | Aldatma, kandırma. Hile, kurnazlık. |
| HABEK: | f. Üzülme, sıkıntı yapma. * Sıkılma, bunalma. |
| HABEL: | Ana rahmindeki çocuk, cenin. * Gebelik, gebe olma zamanı. * Fls: Musallat fikir. |
| HABELE: | Üzüm çubuğu. |
| HABELLAK: | Küçük olup büyümeyen koyun. |
| HABEN: | Siroz denilen ve karında su toplanmasından ileri gelen bir hastalık. |
| HABEN: | Kısaltma, azaltma, kasma. * Edb: Aruzda "fâilâtün" den "ât" hecesini atarak, nazmı "fâilün" veznine sokma. |
| HABENDAT: | Şişman kadın. |
| HABENNEKA: | (Bak: Hebenneka) |
| HABENTA': | Kısa boylu, tıknaz kişi. |
| HABER: | Hâriçten insanın fikrine intikal eden ilim. * Yeni havadis. Ağızdan ağıza nakledilen söz. * Peyam. Peygam. Nebe'. İlim ve malumat. Bilgi. * Hadis, Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselâm'ın sözü. * Edb: Hâdiseyi bildiren fiil veya cümle. * Gr: Müsned. Mübtedanın mukabili. Bir isme yakıştırılan sıfat. Allah büyüktür cümlesinde: Allah, mübteda; büyüktür, onun haberidir. Bu, mübteda ise beraber tam bir cümle teşkil eden; merfu' bir isim, fiil veya cümle olabilir. (Bak: Müsned) |
| HABER-İ KÂZİB: | Yalan haber. |
| HABER-İ MEŞHUR: | Bidayette râvisi mahdut iken sonraki devirlerde, yalan üzere ittifakları muhal olan bir cemaat tarafından nakledilegelen makbul hadistir. (Ist. Fık.K.) |
| HABER-İ MÜTEVATİR: | Birçok kimselerin çokları vasıtası ile rivâyet ettikleri hadis. |
| HABER-İ SÂDIK: | Doğru haber. Hz. Peygamber'in (A.S.M.) sözü. Hadis. |
| HABER-İ VÂHİD: | Bir sahabeden, bir kişiden veya bir koldan gelen sahih hadis. (Bak: Mütevatir) |
| HABER: | Berelenme, yaralanma. Çürüme. |
| HABERDAR: | Haberli, vâkıf, bir mes'eleden haberi olan. |
| HABERÎ: | (Haberiyye) Haberle ilgili. Haberden ibaret olan. * Gr: Yüklemle ilgili. |
| HABERKAS: | Küçük deve. * Küçük adam. |
| HABERPİJUH: | f. Haber almaya çalışan. Haber araştıran, haber toplayan. |
| HABES(E): | (Habis. C.) Kötüler. Alçaklar. Pisler. * Necaset denilen ve maddeten pis şeyler (Necis veya necaset-i hakikiye de denir.) |
| HABEŞ: | Afrika'nın Kızıldeniz sâhili güneyinde müstakil bir memleket. Bu memleket ahalisinden olan. * Beyaz ve siyah arasında koyu esmer adam. |
| HABEŞÎ: | Habeş memleketi ahalisinden olan. Habeş'e mensub ve müteallik olan. * Koyu esmer renkli adam. * Hat, tezhib, minyatür gibi güzel san'atlarda kullanılan bir cins kâğıt. |
| HABETIKTIK: | Atın tırnağı taşa dokunduğunda çıkan ses. |
| HABEVKERA: | Belâ, mihnet. |
| HABHABE: | Yumuşaklık, rahavet. * Muzdarip olmak, acı çekmek. |
| İLMÜHABER: | (İlm-i haber) Resmi bir daireye verilmek üzere hazırlanan ve bir adamın ahvâli hakkında bilgileri ihtiva eden kâğıt. Resmi vesika. * Para, evrak vs. teslim olunduğunu gösteren ve bunları getiren adamın eline verilen pusula. |
| İSTİSHABEN: | Beraber götürerek, yanına alarak. |
| MEHABET: | Heybet. * Hürmetle karışık korku. * İhtiram. Azamet. Büyüklük. |
| MUHABERAT: | Muhabereler. Haberleşmeler. Haberleşme yapan dâireler. |
| MUHABERE: | Haberleşme. Karşılıklı birbirine haber verme. |
| MUHABERE MEMURU: | Telgrafçı. |
| NAHABE: | (C.: Nuhab) Geçit ağzı. * Çokluk asker. * Her nesnenin iyisi. |
| RAHABE: | Genişlik, vüs'at. |
| REHABE (RİHÂBE): | Göğüs üzerinde olan yumuşak kemik. |
| SAHABE: | (Sahâbi) Sâhibler. Sâhib çıkanlar. * Peygamberimiz Hazret-i Muhammed (A.S.M.) sağ iken mü'min olarak görmüş, mü'min olarak vefat etmiş erkek müslüman. (Bak: Ashab, Sohbet.)(Eğer desen : "Sahabeler de insandırlar, hatâdan, hilâftan hâli olmazlar. Halbuki, içtihadın ve ahkâm-ı şeriatın medarı, sahabelerin adaleti ve sıdkıdır ki, hattâ ümmet "Sahabeler umumen âdildirler, doğru söylerler. " diye, ittifak etmişler.Elcevab: Evet, sahabeler ekseriyet-i mutlaka itibariyle hakka âşık, sıdka müştak, adalete hâhişgerdirler. Çünki, yalanın ve kizbin çirkinliği, bütün çirkinliğiyle ve sıdkın ve doğruluğun güzelliği, bütün güzelliğiyle o asırda öyle bir tarzda gösterilmiş ki, ortalarındaki mesafe, Arş'tan Ferş'e kadar açılmış. Esfel-i sâfilîndeki Müseylime-i Kezzâb'ın derekesinden Alâ-yı İlliyyinde olan Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm'ın derece-i sıdkı kadar bir ayrılık görülmüştür. Evet, Müseylime'yi esfel-i sâfilîne düşüren kizb olduğu gibi, Muhammed-ül Emin Aleyhissalâtü Vesselâm'ı âlâ-yı iliyyîne çıkaran sıdktır ve doğruluktur.İşte hissiyat-ı ulviyeyi taşıyan ve mehâsin-i ahlâkiyeye perestiş eden ve Şems-i Nübüvvet'in ziya-i sohbetiyle nurlanan sahabeler, o derece çirkin ve sukuta sebep ve Müseylime'nin maskara-âlud müzahrefat dükkânındaki kizbe, ihtiyariyle ellerini uzatmamak ve küfürden çekindikleri gibi, küfrün arkadaşı olan kizbden çekinmeleri ve o derece güzel ve medar-ı fahr ve mübahat ve mi'râc-ı suud ve terakki ve Fahr-i Risalet'in, hazine-i âliyesinden en revaçlı bulunan ve şa'şaa-i cemaliyle, içtimaat-ı insaniyyeyi nurlandıran sıdka ve doğruluğa ve hakka -ve bilhassa ahkâm-ı şer'iye rivayetinde ve tebliğinde- elbette ellerinden geldiği kadar talip ve muvafık ve âşık olmaları kat'idir, zaruridir, şüphesizdir. Halbuki şu zamanda, kizb ve sıdkın ortasındaki mesafe o kadar kısalmış ki, âdeta omuz omuza vermişler. Sıdktan yalana (geçmek) pek kolay gidiliyor. Hattâ siyaset propagandası vasıtasıyla yalancılık, doğruluğa tercih ediliyor. İşte, en çirkin şey, en güzel şeylerle beraber bir dükkânda, bir fiatla satılsa; elbette pek âli olan ve hakikat cevherine giden sıdk ve hak pırlantası o dükkâncının mârifetine ve sözüne itimad edip, körü körüne alınmaz. S.)(Ehl-i Sünnet Velcemaat, sahabeler zamanındaki fitnelerden bahis açmayı men'etmişler. Çünki Vâkıa-i Cemel'de Aşere-i Mübeşşere'den Zübeyr ve Talha ve Aişe-i Sıddıka (R.Anhüm) bulunmasıyla Ehl-i Sünnet Velcemaat, o harbi, içtihad neticesi deyip: Hazret-i Ali (R.A.) haklı, öteki taraf haksız; fakat içtihad neticesi olduğu cihetle afvedilir. Hem Vehhabîlik damarı, hem müfrit Râfızîlerin mezhebleri İslâmiyete zarar vermesin diye Sıffîn Harbindeki bâgilerden de bahis açmayı zararlı görüyorlar.Haccac-ı Zâlim, Yezid ve Velid gibi heriflere İlm-i Kelâm'ın büyük allâmesi olan Sa'deddin-i Taftazanî, "Yezid'e lânet câizdir" demiş; fakat "Lânet vâcibdir" dememiş. "Hayırdır ve sevabı vardır" dememiş. Çünki, hem Kur'anı, hem peygamberi, hem bütün sahabelerin kudsi sohbetlerini inkâr eden hadsizdir. Şimdi onlardan meydanda gezenler çoktur. Şer'an bir adam, hiç mel'unları hatıra getirmeyip lânet etmese, hiçbir zararı yok. Çünki zem ve lânet ise, medih ve muhabbet gibi değil; onlar, amel-i salihde dahil olamaz. Eğer zararı varsa daha fena... R.N.)(İmam-ı Ali (kerremallahü veche)nin şahsına ve hayatına ve adalet-i hakiki üzerine giden siyasetine ilişmek, darbe vurmak başkadır. Şahsiyet-i zâhirîsinden ve hayat-ı dünyeviyesinden ve siyaset-i içtimaiyesinden binler derece daha yüksek olan şahsiyet-i mânevîsine ve kemalât-ı ilmiyesine ve makamat-ı velâyetine ve varisliğine darbe gelmez ve gelmemiş ve gelemiyor. Kimin haddi var? Onun için, iki ciheti birleştirmek tevehhümüyle karşısında muarazaya çalışanların taarruzu pek dehşetli görünüyor. Ehl-i iman ortasında nasıl böyle vukuat olabilir? diye hayret veriyor. Halbuki Yezid ve Velid gibi habis herifler müstesna, ötekilerin kısm-ı azamı, İmam-ı Ali'nin (R.A.) hârika kemalâtına ve kerametlerine ve verasetine ilişmek değil; belki yalnız hayat-ı içtimaiye-i insaniyeye ait idaresine darbe vurmağa çalışmışlar, hatâ etmişler. R.N.) |
| SAHABET: | Sâhib olma, sâhib çıkma. * Sohbetinde bulunmuş olma. * Yardım etme, koruma, arka olma. |
| SAHABETKÂR: | f. Koruyan, sahib çıkan, arka olan. |
| SEHABE: | Tek bulut. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| HABEB : | Aldatma, kandırma. Hile, kurnazlık. |
| HAB' : | Gizli, saklı, hafi. * Gizlemek, örtmek, setretmek. |
| HA : | Osmanlı alfabesinde sekizinci harftir ve ebced sayısı ile de sekizi ifade eder. $ şeklinde okunursa: Haram şey, haşarı yüzsüz kadın mânâlarına gelir. |