Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| KADE: | Gr: Yardımcı fiillerdendir. Cümlede ifade edilen hükmün yaklaştığını bildirmek için söylenir. Mübtedâ ile haberin başına gelerek, birincisini isim adı ile merfu' kılar, haberini de mansub eder. Bu gibi fiillerin haberi muzâri olur. |
| KADEM: | Ayak. Adım. Metrenin üçte biri kadar olan uzunluk. Oniki parmak uzunluğu, yarım arşın. Uğur. |
| KADEM-BUS: | f. Ayak öpen. |
| KADEME: | Derece, sıra. Merdiven basamağı. |
| KADEME-İ ULÂDA: | İlk basamakta. Başlangıçta. |
| KADEME KADEME: | Basamak basamak, derece derece. |
| KADEMÎ: | Ayakla alâkalı. Ayağa mensub. |
| KADEMİYYE: | Ayak bastı parası. Eskiden hükûmete ait bir davetiye veya emri tebliğ etmek için gönderilen memura, masrafları karşılığı olarak verilen ücret. |
| KADEMKEŞ: | f. Ayağını çeken. Yanaşmayan, gitmeyen. |
| KADEMNİH: | f. Ayak basıcı. |
| KADEMNİHADE: | f. Gelmiş, ayak basmış olan. |
| KADEMRAN: | f. Adım atan, ilerliyen. |
| KADEMRENCE: | f. Lütfen kabul, tenezzül. |
| KADER: | Cenâb-ı Hakk'ın kâinatta olmuş ve olacak her şeyin evsafını ve havassını ve sâir geleceğini ve geçmişini ezelden bilip, levh-i mahfuzunda takdiri ve yazması. Takdir-i İlâhî. Ezelî kısmet. Tali'. Baht. Şans.(Kader ve cüz-i ihtiyarî, İslâmiyetin ve imanın nihayet hududunu gösteren, halî ve vicdanî bir imanın cüz'lerindendir. Yoksa ilmî ve nazarî değillerdir. Yâni, mü'min her şeyi, hattâ fiilini, nefsini Cenab-ı Hakk'a vere vere, tâ nihayette teklif ve mes'uliyetten kurtulmamak için "cüz-i ihtiyarî" önüne çıkıyor. Ona: "Mes'ul ve mükellefsin" der. Sonra ondan sudur eden iyilikler ve kemâlât ile mağrur olmamak için "kader" karşısına geliyor. Der: "Haddini bil, yapan sen değilsin." S.)(... Eğer kader ve cüz-i ihtiyarîden bahseden adam, ehl-i huzur ve kemal-i iman sahibi ise; kâinatı ve nefsini Cenab-ı Hakk'a verir, Onun tasarrufunda bilir. O vakit hakkı var, kaderden ve cüz-i ihtiyarîden bahsetsin. Çünkü, madem nefsini ve her şeyi Cenab-ı Hak'tan bilir, o vakit cüz-i ihtiyarîye istinad ederek mes'uliyeti deruhde eder, seyyiata merciiyyeti kabul edip, Rabbini takdis eder, daire-i ubudiyyette kalıp teklif-i İlâhiyyeyi zimmetine alır. S.)(İrade-i cüz'iye-i insaniye ve cüz'-i ihtiyariyesi; çendan zaiftir, bir emr-i itibarîdir, fakat, Cenab-ı Hak ve Hakîm-i Mutlak, o zaif, cüz'î iradeyi, irade-i külliyesinin taallukuna bir şart-ı âdi yapmıştır. Yâni, mânen der: "Ey abdim; ihtiyarınla hangi yolu istersen, seni o yolda götürürüm. Öyle ise mes'uliyet sana aittir!" Teşbihte hatâ olmasın, sen bir iktidarsız çocuğu omuzuna alsan. O'nu muhayyer bırakıp "Nereyi istersen seni oraya götüreceğim" desen. O Çocuk, yüksek bir dağı istedi, götürdün. Çocuk üşüdü yahut düştü. Elbette "Sen istedin" diyerek itab edip üstünde bir tokat vuracaksın. İşte Cenab-ı Hak, Ahkem-ül-Hâkimîn, nihayet zaafta olan abdin iradesini, bir şart-ı âdi yapıp irade-i külliyesi ona nazar eder. S.) |
| KADER-İ İLÂHÎ: | Allah'ın takdiri. |
| KADERÎ: | Kader ile alâkalı. Kader, tali' nev'inden olan. |
| KADERİYE: | "Kul, kendi yaptıklarının halıkıdır" deyip ifrat ederek Hak mezhebinden ayrılan bir dalâlet fırkası. (Bak: mu'tezile) |
| İçerisinde 'KADE' geçenler | |
| AHMAS-ÜL KADEM: | Ayak tabanı. |
| AKADEMİ: | yun. Yüksek mekteb. * Âlimler, edebiyatçılar heyeti. * Eflatun'un vaktiyle talebesine ders verdiği yer. * Çıplak modelden yapılan insan resmi. * Belli bir ilmin gelişme ve ilerlemesini te'min maksadı ile müşterek tetebbularda veya serbest tedrisatta bulunan salâhiyetli kimseler topluluğu. (Huk. L.) |
| ESABİ-ÜL KADEM: | Ayak parmakları. |
| FERKADE: | Sergerde kimse. |
| FÜŞÜRDE-KADEM: | f. Ayak direyen, inad eden, ısrar eden. |
| HASB-EL KADER: | (Bak: HASBEL KADER) |
| HASBEL KADER: | (Hasb-el kader) Kader cihetiyle. |
| HOŞKADEM: | f. Uğurlu ayağı olan, ayağı uğurlu. |
| İNSİNA-YI KADEM: | Ayağın burkulması. |
| İSTİKADE: | Adam öldürmüş olan katilin kısasını isteme. |
| KADEM: | Ayak. Adım. Metrenin üçte biri kadar olan uzunluk. Oniki parmak uzunluğu, yarım arşın. * Uğur. |
| KADEM-BUS: | f. Ayak öpen. |
| KADEME: | Derece, sıra. * Merdiven basamağı. |
| KADEME-İ ULÂDA: | İlk basamakta. Başlangıçta. |
| KADEME KADEME: | Basamak basamak, derece derece. |
| KADEMÎ: | Ayakla alâkalı. Ayağa mensub. |
| KADEMİYYE: | Ayak bastı parası. * Eskiden hükûmete ait bir davetiye veya emri tebliğ etmek için gönderilen memura, masrafları karşılığı olarak verilen ücret. |
| KADEMKEŞ: | f. Ayağını çeken. Yanaşmayan, gitmeyen. |
| KADEMNİH: | f. Ayak basıcı. |
| KADEMNİHADE: | f. Gelmiş, ayak basmış olan. |
| KADEMRAN: | f. Adım atan, ilerliyen. |
| KADEMRENCE: | f. Lütfen kabul, tenezzül. |
| KADER: | Cenâb-ı Hakk'ın kâinatta olmuş ve olacak her şeyin evsafını ve havassını ve sâir geleceğini ve geçmişini ezelden bilip, levh-i mahfuzunda takdiri ve yazması. Takdir-i İlâhî. * Ezelî kısmet. * Tali'. Baht. Şans.(Kader ve cüz-i ihtiyarî, İslâmiyetin ve imanın nihayet hududunu gösteren, halî ve vicdanî bir imanın cüz'lerindendir. Yoksa ilmî ve nazarî değillerdir. Yâni, mü'min her şeyi, hattâ fiilini, nefsini Cenab-ı Hakk'a vere vere, tâ nihayette teklif ve mes'uliyetten kurtulmamak için "cüz-i ihtiyarî" önüne çıkıyor. Ona: "Mes'ul ve mükellefsin" der. Sonra ondan sudur eden iyilikler ve kemâlât ile mağrur olmamak için "kader" karşısına geliyor. Der: "Haddini bil, yapan sen değilsin." S.)(... Eğer kader ve cüz-i ihtiyarîden bahseden adam, ehl-i huzur ve kemal-i iman sahibi ise; kâinatı ve nefsini Cenab-ı Hakk'a verir, Onun tasarrufunda bilir. O vakit hakkı var, kaderden ve cüz-i ihtiyarîden bahsetsin. Çünkü, madem nefsini ve her şeyi Cenab-ı Hak'tan bilir, o vakit cüz-i ihtiyarîye istinad ederek mes'uliyeti deruhde eder, seyyiata merciiyyeti kabul edip, Rabbini takdis eder, daire-i ubudiyyette kalıp teklif-i İlâhiyyeyi zimmetine alır. S.)(İrade-i cüz'iye-i insaniye ve cüz'-i ihtiyariyesi; çendan zaiftir, bir emr-i itibarîdir, fakat, Cenab-ı Hak ve Hakîm-i Mutlak, o zaif, cüz'î iradeyi, irade-i külliyesinin taallukuna bir şart-ı âdi yapmıştır. Yâni, mânen der: "Ey abdim; ihtiyarınla hangi yolu istersen, seni o yolda götürürüm. Öyle ise mes'uliyet sana aittir!" Teşbihte hatâ olmasın, sen bir iktidarsız çocuğu omuzuna alsan. O'nu muhayyer bırakıp "Nereyi istersen seni oraya götüreceğim" desen. O Çocuk, yüksek bir dağı istedi, götürdün. Çocuk üşüdü yahut düştü. Elbette "Sen istedin" diyerek itab edip üstünde bir tokat vuracaksın. İşte Cenab-ı Hak, Ahkem-ül-Hâkimîn, nihayet zaafta olan abdin iradesini, bir şart-ı âdi yapıp irade-i külliyesi ona nazar eder. S.) |
| KADER-İ İLÂHÎ: | Allah'ın takdiri. |
| KADERÎ: | Kader ile alâkalı. Kader, tali' nev'inden olan. |
| KADERİYE: | "Kul, kendi yaptıklarının halıkıdır" deyip ifrat ederek Hak mezhebinden ayrılan bir dalâlet fırkası. (Bak: mu'tezile) |
| LEVH-İ KAZÂ VE KADER: | Kader ve kazanın levhası, yani: Olmuş ve olacak her bir şeyin ilm-i İlâhîdeki vücudları; yani, ilmen mevcudiyyetleri.(Alem-i gaybdan sayılan geçmiş ve gelecek mevcudatın dahi mânen hayatdar bir vücud-u mânevileri ve ruhlu birer sübut-u ilmîleri vardır ki, levh-i kaza ve kader vasıtası ile o mânevi hayatın eseri, mukadderât nâmı ile görünür, tezahür eder. L.) |
| MAKADE: | Davar yedmek. |
| MÎHKADEM: | f. Ayağı kırık. |
| MUAKADE: | (Akd. den) Mukavele yapma. Akid yapma. Anlaşma. |
| MUŞT-ÜL KADEM: | Ayak tarağı. |
| MÜKÂDEBE: | Meşakkat çekme, bir işten zorluk görme. |
| MÜKÂDERE: | Men'etmek, engel olmak. Reddetmek, kabul etmemek. |
| MÜNAKADE: | Bir şeyin iyisini kötüsünden seçip ayırmak. |
| MÜRAKADE: | Uyumak. |
| NAKŞ-I KADEM: | Ayak izi. |
| RUSG-ÜL KADEM: | Ayak bileği. |
| SABİT-KADEM: | Mizacı oynak olmayıp işine ve sözünde kararlı olan, yerinde direnen. Sözünde duran. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| KADEM : | Ayak. Adım. Metrenin üçte biri kadar olan uzunluk. Oniki parmak uzunluğu, yarım arşın. * Uğur. |
| KAD : | Gr : İsmiyye veya harfiyye olan bir kelimedir. İsmiyye olduğunda iki vecihle kullanılır. yerine muzari olur. Yetişir, kifayet eder mânasınadır. Yahut kelimesine müradif isim olur. Harfiyye olduğunda dâhil olduğu fiil, tahkik, ümid, rica, intizar, yakınlık, azlık veya çokluk ifade edebilir. |
| KA' : | (C.: Akva') Düz yer. |