Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| KALB: | Vücudun kan dolaşımı merkezi. Yürek. Gönül. Herşeyin ortası. Bir halden diğer bir hale çevirme. Değiştirme. İmanın mahalli. Fuâd, sıkt-ül ilim, tâbut-ül ilim, beyt-ül hikmet, via-i ilim de denilir. (Dâima değiştiği ve hareket halinde olduğu için kalb ismi verilmiştir.) Bir şeyi geri döndürmek ve çevirmek. Yüreğe vurmak veya dokunmak. Gönüle dokunmak. Bir şeyin içini dışına ve dışını içine çevirmek. Aks ve tahvil.(Ehl-i tahkik indinde; çam kozalağı şeklindeki cismanî et parçasına taalluk eden letaif-i Rabbaniyedir. Bütün kuvvetin mebdeidir. Dimağ ise; bütün hislerin mebdeidir.)(Kalb, imanın mahalli olduğu gibi, en evvel Sâni'i arayan ve isteyen ve Sâni'in vücudunu delâili ile ilân eden, kalb ile vicdandır. Zira kalb, hayat malzemesini düşünürken, en büyük bir acze mâruz kaldığını hisseder etmez, derhal bir nokta-i istinadı; kezalik, emellerin tenmiyesi (nemâlandırmak) için bir çare ararken, derhal bir nokta-i istimdadı aramağa başlar. Bu noktalar ise, iman ile elde edilebilir. Demek, kalbin sem' ve basara hakk-ı takaddümü vardır.Kalbden maksad; sanevberî (çam kozalağı) gibi bir et parçası değildir. Ancak, bir latife-i Rabbaniyyedir ki, mazhar-ı hissiyatı, vicdan; ma'kes-i efkârı, dimağdır. Binaenaleyh, o latife-i Rabbaniyyeyi tazammun eden o et parçasına kalb tabirinden şöyle bir letafet çıkıyor ki; o latife-i Rabbaniyenin insanın maneviyatına yaptığı hizmet, cism-i sanevberînin cesede yaptığı hizmet gibidir. Evet, nasıl ki bütün aktar-ı bedene mâ-ül hayatı neşreden o cism-i sanevberî bir makine-i hayattır; ve maddî hayat onun işlemesi ile kaimdir. Sekteye uğradığı zaman cesed de sukuta uğrar. Kezalik o latife-i Rabbaniye a'mâl ve ahvâl ve mâneviyatın hey'et-i mecmuasını hakikî bir nur-u hayat ile canlandırır, ışıklandırır; nur-u imanın sönmesi ile mâhiyeti, meyyit-i gayr-i müteharrik gibi bir heykelden ibaret kalır. İ.İ.) (Bak: Hiss-i sâdis) |
| KALB-İ ÂHENİN: | Demir gibi metin ve sağlam olan kalb. |
| KALB-İ HABİDE: | Uyumuş kalb. |
| KALB-İ HARÂB: | Harab olmuş gönül. |
| KALB-İ MECRUH: | Yaralı kalb. |
| KALB-İ METRUK: | Terkedilmiş kalb, bırakılmış gönül. |
| KALB-İ MUNTAZAM: | Edb: Harfleri ters okunduğu zamanda da bir mâna çıkan kelimedir. Meselâ: "Reşat, taşer" gibi. |
| KALB-İ MUZTARİB: | Iztırab çeken kalb. |
| KALB-İ NÂ-ŞÂD: | Hüzünlü gönül, kederli kalb. |
| KALB-İ SELİM: | Temiz gönül. |
| KALBEN: | İçten, kalbden, yürekten, gönülden. Samimi olarak. Kendi kendine. |
| KALBGÂH: | f. Ordunun sağ ve sol kanadlarının ortası. Merkez bölümü. Canevi. |
| KALBÎ: | İçten. Yürekten. Kalbe ait ve müteâllik. Samimiyetle. Riyâsızca. |
| KALBOLMA: | t. Başka hâle gelme. Değişme. |
| KÂLBÜD: | f. Kalıp, şekil. Gövde, beden, insan veya hayvan cesedi. |
| KALBZEN: | f. Kalpazan. Sahte para basan. Yalancı. |
| KALB-İ NÂ-ŞÂD: | Hüzünlü gönül, kederli kalb. |
| İçerisinde 'KALB' geçenler | |
| AN-SAMİM-İL KALB: | Derûn ve kalbden, riyâdan âri ve hâli olarak. Kalbin samimiyyeti ile. |
| AN-SAMİM-İL KALB: | Can ve yürekten, kalbden. |
| BASİRET-İ KALB: | Gönül uyanıklığı. Kalb basireti. |
| BAST FÎ MAKAM-İL-KALB: | Nefis makamında ricâ mesabesindedir. Lütuf ve rahmeti, kurb ve ünsü kabule işarettir. |
| BÂTIN-I KALB: | Kalbin içi. Kalbdeki hisler.(Dünyayı ve ondaki mahlûkatı mâna-yı harfiyle sev. Mâna-yı ismiyle sevme. "Ne kadar güzel yapılmış" de. "Ne kadar güzeldir" deme. Ve kalbin bâtınına, başka muhabbetlerin girmesine meydan verme. Çünki: Bâtın-ı kalb, âyine-i Samed'dir ve O'na mahsustur. S.) |
| DÂ-ÜL-KALB: | Tıb: Kalb hastalığı, yürek çarpması. |
| DARABAN-I KALB: | Kalb çarpıntısı, kalbin vuruşu. |
| DELAİL-İ KALBİYE: | Kalbe âid deliller. Kalb ile bilinen deliller. |
| EHL-İ KALB: | (Bak: Ehl-i dil) |
| EMRAZ-I KALBİYE: | Kalb hastalıkları.(Arkadaş! Kalb ile ruhun hastalığı nisbetinde felsefe ilimlerine meyil ve muhabbet ziyade olur. O hastalık marazı da ulum-u akliyeye tevaggul etmek nisbetindedir. Demek mânevi olan hastalıklar, insanları aklî ilimlere teşvik ve sevkeder. Ve akliyat ile iştigal eden, emraz-ı kalbiyeye mübtelâ olur!.. M.N.) |
| ESVED-ÜL-KALB: | (Bak: Süveydâ) |
| FEVKALBEŞER: | (Fevk-al beşer) İnsan gücünün üstünde, insanüstü. |
| HABBET-ÜL KALB: | (Bak: Süveydâ) |
| HALECAN-I KALB: | Kalb çarpıntısı. |
| HATIRAT-I KALB: | Kalbe gelen hatıralar ve mânâlar. |
| HİCAB-I KALB: | Kalbin boşlukları arasındaki zarların her biri. |
| HULUS-İ KALB: | Kalbden, gönülden, içten samimiyet. |
| HUZUR-U KALB: | Kalb huzuru, gönül rahatlığı. |
| İKSA-Yİ KALB: | Gönül sıkıntısı, iç darlığı. |
| İNKA-YI KALB: | Kalb temizliği, gönül temizliği. |
| İTMİNAN-I KALB: | Kalbden ve gönülden inanma. |
| KALB-İ ÂHENİN: | Demir gibi metin ve sağlam olan kalb. |
| KALB-İ HABİDE: | Uyumuş kalb. |
| KALB-İ HARÂB: | Harab olmuş gönül. |
| KALB-İ MECRUH: | Yaralı kalb. |
| KALB-İ METRUK: | Terkedilmiş kalb, bırakılmış gönül. |
| KALB-İ MUNTAZAM: | Edb: Harfleri ters okunduğu zamanda da bir mâna çıkan kelimedir. Meselâ: "Reşat, taşer" gibi. |
| KALB-İ MUZTARİB: | Iztırab çeken kalb. |
| KALB-İ NÂ-ŞÂD: | Hüzünlü gönül, kederli kalb. |
| KALB-İ SELİM: | Temiz gönül. |
| KALBEN: | İçten, kalbden, yürekten, gönülden. Samimi olarak. Kendi kendine. |
| KALBGÂH: | f. Ordunun sağ ve sol kanadlarının ortası. Merkez bölümü. * Canevi. |
| KALBÎ: | İçten. Yürekten. Kalbe ait ve müteâllik. Samimiyetle. Riyâsızca. |
| KALBOLMA: | t. Başka hâle gelme. Değişme. |
| KÂLBÜD: | f. Kalıp, şekil. * Gövde, beden, insan veya hayvan cesedi. |
| KALBZEN: | f. Kalpazan. Sahte para basan. * Yalancı. |
| KARABET-İ KALB: | Kalb yakınlığı, gönül yakınlığı. |
| KALB-İ NÂ-ŞÂD: | Hüzünlü gönül, kederli kalb. |
| LEV'A-İ KALB: | İç yanıklığı, gönül acısı. |
| METANET-İ KALBİYE: | Kalb sağlamlığı. |
| MÜBTEHİC-ÜL KALB: | Kalbi mesrur olan. Sevinçli, memnun. |
| MÜNKESİR-ÜL KALB: | Kalbi kırılmış. İncitilmiş, gücenmiş. |
| NAVEK-İ KALBÎ: | İçten, kalbden çekilen âh. |
| RABT-I KALB: | Kalb bağlama, gönül bağlama. |
| RAKİK-ÜL KALB: | Yufka kalbli, çok merhametli, ince duygulu. |
| RİKKAT-İ KALB: | Kalb rikkati, kalb yufkalığı. |
| SAFİYY-ÜL KALB: | Kalbi temiz. |
| SAFVET-İ KALB: | Fikir ve niyetinde hiçbir garazı ve kötü gâyesi olmamak, temiz kalbli olmak. |
| SAMİM-ÜL KALB: | Kalbin içi. |
| SEKTE-İ KALB: | Kalbin durması. Kalbin sekteye uğraması. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| KALB-İ ÂHENİN : | Demir gibi metin ve sağlam olan kalb. |
| KAL' : | Bir şeyi kökünden çekip koparmak. * Kendisinden iyi kalay çıkan maden. * Azletmek. Bir tarafa ayırmak.(... İşte bak: şu cezire-i vasiada vahşi ve âdetlerine mutaassıb ve inadcı muhtelif akvamı ne çabuk âdât ve ahlâk-ı seyyie-yi vahşiyanelerini def'aten kal' u ref' ederek bütün ahlâk-ı hasene ile teçhiz edip bütün âleme muallim ve medeni ümeme üstad eyledi... M.N.) |
| KA' : | (C.: Akva') Düz yer. |