Osmanlıca ve Dini Terimler Lügatı
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| NEFS: | Üfürmek, üflemek. |
| NEFS: | (Nefis) Can, kişi, kendi, öz varlık. Bir şeyin zatı olan, kendisi. Göz. Şehvet ve gadabın mebdei olan kuvve-i nefsaniye. Fıtri meyil, bedenin hissi istekleri. Ruh, hayat, asıl. Maya. Hamiyet.(Evet, nefsini beğenen ve nefsine itimad eden bedbahttır. Nefsinin ayıbını gören, bahtiyardır. M.) |
| NEFS-İ AMEL: | Amelin ta kendisi. |
| NEFS-İ EMMARE: | İnsanın çirkin ve şeytanın teşviklerine itirazsız ve mücahedesiz tâbi olması hâli.(Nefs-i emmârenin istibdad-ı rezilesinden selâmetimiz İslâmiyete istinad iledir. O habl-ül metine temessük iledir. Ve haklı hürriyetten hakkıyla istifade etmek, imandan istimdat iledir. H.)(Bir zaman evliya-yı azimeden; nefs-i emmaresinden kurtulanlardan birkaç zattan, şiddetli mücahede-i nefsiyeler ve nefs-i emmareden şekvalarını gördüm. Çok hayret ediyordum. Hayli zaman sonra, nefs-i emmarenin kendi desaisinden başka, daha şiddetli ve daha ziyade söz dinlemez ve daha ziyade ahlâk-ı seyyieyi idame eden ve heves ve damar ve âsab, tabiat ve hissiyat halitasından çıkan ve nefs-i emmarenin son tahassüngâhı bulunan ve nefs-i emmareyi tezkiyeden sonra onun eski vazife-i seyyiesini gören; ve mücahedeyi, âhir ömre kadar devam ettiren bir mânevi nefs-i emmareyi gördüm. Ve anladım ki, o mübârek zatlar, hakiki nefs-i emmareden değil; belki mecazi bir nefs-i emmareden şekva etmişler. Sonra gördüm ki, İmam-ı Rabbani dahi bu mecazi nefs-i emmareden haber veriyor.Bu ikinci nefs-i emmarede şuursuz kör hissiyat bulunduğu için, akıl ve kalbin sözlerini anlamıyor ve dinlemiyor ki onlarla ıslâh olsun ve kusurunu anlasın. Yalnız tokatlar ve elemler ile nefret edip, veya tam bir fedailikle her hissini maksadına feda etsin. K.L.) |
| NEFS-İ HAYVANÎ: | Hayvanî istekler. Canlılardaki yaşama ve hareket kuvvetleri. |
| NEFS-İ İHBAR: | Tam haber. Haberin tam esası. |
| NEFS-İ LEVVAME: | Kötülüğü işledikten sonra fenâlığını hatırlayarak insanı rahatsız eden pişmanlık hâli ve vicdan rahatsızlığı. İnsanın, kendine ait kötülük ve günahını görüp fenalığını bilen ve hayra meyleden iradesi. |
| NEFS-İ MARDİYE (MARZİYYE): | Kusurlarını bilen, kendisinden râzı olunan nefis. Rabbinin indinde makbul olan nefis. |
| NEFS-İ MUTMAİNNE: | İyiliği kötülükten ayırt ettirerek insanlık vazifesini tanıttıran ve vicdanına rahatlık veren hâl. İnsanı Allah'a yaklaştıran hâl. Günaha meyleden kötü sıfatlardan temizlenmiş ve güzel ahlâk ile muttasıf olarak kurb-u İlâhiye itmi'nan ve istikrar kazanmış olan insan iradesi. Nefsin, Allah'ın emirleri altına sakin ve şehevâta muâraza ederek ıztırabdan kurtulmuş olma hâli. |
| NEFS-İ MÜLHEME: | Tas: Lüzumu hâlinde Cenab-ı Hak tarafından kendisine hakikatlar ilham edilen, tasaffi ve tekâmül etmiş nefis. |
| NEFS-İ MÜTEKELLİM: | Gr: Birinci şahıs. (Bak: Mütekellim-i vahde) |
| NEFS-İ NÂTIKA: | Akli ve nakli mes'elelerin münasebetlerini hissetmeğe ve anlamağa istidadı olan zâti ve cevheri hassası. Zâtında maddeden mücerred, fiilinde maddeye mukarin olan cevher. İnsan ruhu. |
| NEFS-İ RÂDİYE: | f. Rabbinden râzı ve hoşnud olanın nefsi. |
| NEFS: | Gülme hususunda ifrata gitmek. Çok fazla gülmek. |
| NEFSA: | (C.: Nefsâvât-Nüfüs-Nifâs-Nevâfis) Yeni doğum yapmış kadın. Loğusa. |
| NEFSANÎ: | Bedenî arzu ve isteklerle alâkalı. Zaruret olmadığı hâlde keyf için olan istek ve arzuya ait. Kendine ait ve mensub. |
| NEFSANİYET: | Nefsini çok beğenmişlik. Gizli düşmanlık, garez, kin. |
| NEFSÎ: | Nefis ile, kendisi ile alâkalı. Şahsa ait, nefse dair. |
| NEFSÎ NEFSÎ: | "Benim nefsim", "nefsim nefsim" mânâsına yalnız kendini düşünmeyi ve kendisiyle olan alâkayı ifâde eden bir tâbir. |
| NEFS-ÜL EMİR: | Hakikatın kendisi. İşin hakikatı. |
| İçerisinde 'NEFS' geçenler | |
| ARZ-I NEFS: | Hizmette ve fedakârlıkta nefsini ve kendini ileri sürme. |
| BENEFSEC: | Menekşe. |
| BİNEFSİHİ: | Bizzat, kendisi, kendisi ile. |
| Bİ-N-NEFS: | Kendi kendisi. |
| GADİR-İ NEFS: | Nefse fenalık eden. |
| GAVAYET-İ NEFS: | Nefsin azgınlığı. |
| HATIR-I NEFSANÎ: | Tas: Dünya ve nefis muhabbetinin cismanî kuvvete galebesi. |
| HAZM-I NEFS: | f. Tahammül etmek. Nefsini kırmak. Meydana gelen kendi ile alâkalı gördüğü bir kusuru kendi üzerine almak. Sabreylemek. Sindirmek. |
| HEVESÂT-I NEFSÂNİYE: | Nefsin hevesleri, arzuları ve kötü istekleri. |
| HIRZ-I BİNEFSİHÎ: | İçerisinde mal ve eşya saklamak için yapılmış, hazırlanmış ve içine izinsiz girilemiyen ev, dükkân, çadır, depo vs. gibi mahaller. (Kasa, sandık, dolap, çuval da bu hükümdedir.) |
| HUZUZÂT-I NEFSÂNİYE: | Nefse hoş gelen şeyler. |
| İCBAR-I NEFS: | Kendini zorlama, nefsini icbar etme. |
| İ'DAM-I NEFS: | İntihar. Kendi kendini öldürmek. |
| KATL-İ NEFS: | İntihar. Kendi kendini öldürme. |
| KEFAF-I NEFS: | Bir kimsenin ölmeyecek kadar olan nafakası.KEFALET : Kefillik. Bir kimse kendine âid bir işi yapamadığı veya borcunu ödeyemediği takdirde, yerine onun işini göreceğini kabul etmek. * Birine kefil olmak. İşini üzerine almak. |
| KEFALET-İ BİNNEFS: | Birinin şahsına kefil olma. |
| KELÂM-I NEFSÎ: | Cenab-ı Hakk'ın lâfz, harf ve ses olmayan zâtî kelâmı. İçten konuşma. |
| KIYAM-I BİNEFSİHÎ: | (Kıyâm-ı bizâtihî) : Fık: Varlığı, durması kendi zâtı ile olmak mânasında bir sıfat-ı İlâhîdir. Şöyle ki: Hak Teâlâ'nın ezelî ve ebedî olan varlığı kendi zâtı ile kaimdir. Kendi varlığı, kendi hüviyetinin, kendi mukaddes zâtının muktezasıdır. Aslâ başkasının değildir. Bunun için, Allah Teâlâ'ya "Vâcib-ül Vücud" denir. (Bak: Vücud) |
| KIYAS-I BİNNEFS: | Nefsini misal alarak, nefsine kıyaslayarak. Bir şeyin bizzat kendini kıyas ederek yapılan kıyas. |
| KİFAF-I NEFS: | (Aslı: kefaf-ı nefs) Yalnız kendisi için yetecek kadar. * Ölmeyecek kadar olan rızık, gıda. |
| MÜDAFAA-İ NEFS: | Kendini koruma. Nefsini müdafaa etme. |
| MÜDAFİ-İ NEFS: | Kendini koruyan, kendini müdafaa eden. |
| MÜZEKKİ-İ NEFS: | İnsanın nefsini ıslâh eden. Terbiyeye sebeb olan. |
| NEFS-İ AMEL: | Amelin ta kendisi. |
| NEFS-İ EMMARE: | İnsanın çirkin ve şeytanın teşviklerine itirazsız ve mücahedesiz tâbi olması hâli.(Nefs-i emmârenin istibdad-ı rezilesinden selâmetimiz İslâmiyete istinad iledir. O habl-ül metine temessük iledir. Ve haklı hürriyetten hakkıyla istifade etmek, imandan istimdat iledir. H.)(Bir zaman evliya-yı azimeden; nefs-i emmaresinden kurtulanlardan birkaç zattan, şiddetli mücahede-i nefsiyeler ve nefs-i emmareden şekvalarını gördüm. Çok hayret ediyordum. Hayli zaman sonra, nefs-i emmarenin kendi desaisinden başka, daha şiddetli ve daha ziyade söz dinlemez ve daha ziyade ahlâk-ı seyyieyi idame eden ve heves ve damar ve âsab, tabiat ve hissiyat halitasından çıkan ve nefs-i emmarenin son tahassüngâhı bulunan ve nefs-i emmareyi tezkiyeden sonra onun eski vazife-i seyyiesini gören; ve mücahedeyi, âhir ömre kadar devam ettiren bir mânevi nefs-i emmareyi gördüm. Ve anladım ki, o mübârek zatlar, hakiki nefs-i emmareden değil; belki mecazi bir nefs-i emmareden şekva etmişler. Sonra gördüm ki, İmam-ı Rabbani dahi bu mecazi nefs-i emmareden haber veriyor.Bu ikinci nefs-i emmarede şuursuz kör hissiyat bulunduğu için, akıl ve kalbin sözlerini anlamıyor ve dinlemiyor ki onlarla ıslâh olsun ve kusurunu anlasın. Yalnız tokatlar ve elemler ile nefret edip, veya tam bir fedailikle her hissini maksadına feda etsin. K.L.) |
| NEFS-İ HAYVANÎ: | Hayvanî istekler. Canlılardaki yaşama ve hareket kuvvetleri. |
| NEFS-İ İHBAR: | Tam haber. Haberin tam esası. |
| NEFS-İ LEVVAME: | Kötülüğü işledikten sonra fenâlığını hatırlayarak insanı rahatsız eden pişmanlık hâli ve vicdan rahatsızlığı. * İnsanın, kendine ait kötülük ve günahını görüp fenalığını bilen ve hayra meyleden iradesi. |
| NEFS-İ MARDİYE (MARZİYYE): | Kusurlarını bilen, kendisinden râzı olunan nefis. Rabbinin indinde makbul olan nefis. |
| NEFS-İ MUTMAİNNE: | İyiliği kötülükten ayırt ettirerek insanlık vazifesini tanıttıran ve vicdanına rahatlık veren hâl. İnsanı Allah'a yaklaştıran hâl. Günaha meyleden kötü sıfatlardan temizlenmiş ve güzel ahlâk ile muttasıf olarak kurb-u İlâhiye itmi'nan ve istikrar kazanmış olan insan iradesi. Nefsin, Allah'ın emirleri altına sakin ve şehevâta muâraza ederek ıztırabdan kurtulmuş olma hâli. |
| NEFS-İ MÜLHEME: | Tas: Lüzumu hâlinde Cenab-ı Hak tarafından kendisine hakikatlar ilham edilen, tasaffi ve tekâmül etmiş nefis. |
| NEFS-İ MÜTEKELLİM: | Gr: Birinci şahıs. (Bak: Mütekellim-i vahde) |
| NEFS-İ NÂTIKA: | Akli ve nakli mes'elelerin münasebetlerini hissetmeğe ve anlamağa istidadı olan zâti ve cevheri hassası. Zâtında maddeden mücerred, fiilinde maddeye mukarin olan cevher. İnsan ruhu. |
| NEFS-İ RÂDİYE: | f. Rabbinden râzı ve hoşnud olanın nefsi. |
| NEFSA: | (C.: Nefsâvât-Nüfüs-Nifâs-Nevâfis) Yeni doğum yapmış kadın. Loğusa. |
| NEFSANÎ: | Bedenî arzu ve isteklerle alâkalı. Zaruret olmadığı hâlde keyf için olan istek ve arzuya ait. Kendine ait ve mensub. |
| NEFSANİYET: | Nefsini çok beğenmişlik. * Gizli düşmanlık, garez, kin. |
| NEFSÎ: | Nefis ile, kendisi ile alâkalı. Şahsa ait, nefse dair. |
| NEFSÎ NEFSÎ: | "Benim nefsim", "nefsim nefsim" mânâsına yalnız kendini düşünmeyi ve kendisiyle olan alâkayı ifâde eden bir tâbir. |
| NEFS-ÜL EMİR: | Hakikatın kendisi. İşin hakikatı. |
| SIGAR-I NEFS: | Zelil ve hakir olma hali. Küçüklük, kıymetsizlik. |
| TEZKİYE-İ NEFS: | Nefsini temiz bilmek. Kusuru üzerine almamak. Nefsini kusursuz addetmek. * Nefsi kötü şeylerden temizlemek, hayra yöneltmek. |
| ZİLLET-İ NEFS: | Nefis alçaklığı. |
| Ekleri ayıklanarak bulunan sonuçlar | |
| NEFS-İ AMEL : | Amelin ta kendisi. |
| NEF' : | Fayda, yararlılık. * Fls: Faydacılık. Yani: Bir şeyin doğru olup olmadığını, o şeyin faidesine göre değerlendiren yanlış bir nazariyedir. Kudsi dinimiz olan İslâmiyette ise: Bir şeyin doğru veya yanlış; iyi ve kötü olması, Allahın emir ve nehyine tâbidir. |
| NE : | f. "Değil, yok," mânasına nefy edâtıdır. |