acip : acayip, şaşırtıcı, tuhaf
âlem-i hayal : hayal âlemi, dünyası
amud-u nurânî : nurlu sütun
arş : göğün en yüksek katı
adüvv-ü şedid : şiddetli düşman
arz : yer, dünya
basar-ı basiret : basiret gözü, feraset; kalbin, hakikati anlayan gözü
beyan etmek : açıklamak, izah etmek
cedavil : kanallar, arklar
cibalin evtâdiyeti : dağların direk gibi olması; “dağları kazık gibi yaptık” âyetine telmih vardır
def etmek : gidermek, uzaklaştırmak
dürr : inci
ezcümle : meselâ, örneğin
faraza : varsayım; varsayalım ki
gışavet : örtü, perde
gulyabânî : insanın gördüğünü sandığı korkunç hayalet, hayâlî varlık
hakikat : doğru ve gerçek
hayalât : hayaller, hülyâlar
hazine-i hakaik : gerçeklerin hazinesi
ıttıla peyda etmek : farkına varmak
ittifak etmek : fikir ve görüş birliğine varmak
ittifak-ı sükût : sükût ederek fikir birliğinde bulunma
Kaf Dağı : yeryüzünü çepeçevre kuşattığı kabul edilen efsanevî dağ
küreviyet : yuvarlaklık, küre şeklinde olma
küreviyet-i arz : dünyanın yuvarlaklığı, küresel oluşu
kütüb-ü mezbure : kaleme alınan, yazılan kitaplar
makalât-ı selâse : üç makale, yazı
malûm : bilinen, belli
meder : çakıl taşı
menşe : kaynak, kök, çıkış noktası
mesail : meseleler
muhakkikîn-i İslâm : gerçekleri araştıran, hakikatleri delilleriyle bilen İslâm âlimleri
munsıf : insaflı
mündemiç : içinde bulunan, içine yerleşen
nar : ateş
sedd-i Zülkarneyn : Hz. Zülkarneyn tarafından yaptırılan set
Sevr ve Hût : öküz ve balık
şecere : ağaç
taallûk etmek : ilgili olma, bağlantılı olma
tahrir : yazı, yazı yazmak
tahvif etmek : korkutmak
tayin etmek : belirlemek
temaşa etmek : bakmak, seyretmek
tenebbüt : bitmek, bitki gibi gelişmek
vaad etmek : söz vermek
vukuf : bir şeyi etraflıca bilme, öğrenme
burhan-ı kat’i : güçlü ve sarsılmaz kesin delil
cinayet-i azîm : büyük cinayet
dâhi : son derece zeki, dehâ ve hikmet sahibi
emir : iş, olgu, gerçek
erkân : bir şeyin mahiyetini oluşturan temel esaslar, rükünler
fetva : bir mesele hakkında ehil olan kimse tarafından verilen dinî hüküm
fikren : düşünce olarak
fikr-i hakikat : hakikat fikri
gurub : güneşin batması
hakikat : doğru, gerçek
halka-i ders : ders halkası
hem-asr : aynı asırda yaşayan, çağdaş
hıyanet : ihanet
himayet : koruma, esirgeme
intibak etmek : uymak
istifsar etmek : açıklama istemek
istiftâ etmek : fetva istemek, İslâmla ilgili meseleler hakkında ehil kişilerden şer’î hüküm öğrenmek
istikbal-i kıble : kıbleye yönelme
istinad : dayanma
kavim : insan topluluğu, kabile
kıyam : namazda ayağa kalkmak
kuud : namazın oturularak eda edilen kısmı
küreviyet : yuvarlaklık, dünyanın küre şeklinde olması
küreviyet-i arz : yerin (dünyanın) yuvarlaklığı
mukarenet : beraberlik, birliktelik
mukarin olma : beraber olma, bitişik bulunma
mutmain : şüphesiz, tam kanaatle inanma, tatmin olup huzura kavuşma
müdevveriyet-i arz : dünyanın yuvarlaklığı, yuvarlık oluşu
münkir-i küreviyet : dünyanın küre şeklinde olduğunu inkar eden, inanmayan
müşâhhat : münakaşa, çekişme
pervasız : korkusuz, çekinmeyen, cüretkâr
sadakat : bağlılık
sadîk-ı ahmak : çok bağlı ahmak dost
sair : diğer, başka
serir-i tedris : ders kürsüsü, eğitim divanı
şart : hükmün mahiyetini oluşturan temel esaslarla birlikte bulunması gereken şey; meselâ; nikah için şahitlerin bulunması şarttır, ancak şahitler olduğu halde nikah akdi yapılmayabilir
şeriat : Allah tarafından bildirilen hükümlerin hepsi; İslâmiyet
târif-i şer’î : bir şeyin İslâm hukukuna göre tarifi, tanımı
tefsir : açıklama, yorum; Kur’ân-ı Kerimi açıklayan, yorumlayan kitap
tulû : güneşin doğması
ümmî : okuma yazma bilmeyen
arz : yer, dünya
ayn-ı kıble : kıblenin ta kendisi
burhan-ı aklî : güçlü ve sarsılmaz kesin delil
cârî : geçerli
cenup : güney
cezbe : Allah sevgisiyle kendinden geçer bir hâle gelme
delâil-i mücesseme-i musattaha : bir satıh hâline getirilmiş cismânî deliller (düz bir kâğıt üzerine şekli çizilmiş deliller)
divane : akılsız, deli
ecram-ı ulviye : yüksek gök cisimleri, yıldızlar
ferş : yerkürenin dışa bakan ve döşenen yüzü
feza-yı âlem : gökyüzü, uzay
garp : batı
gıtâ : örtü, perde, zar
hatt-ı şâkul : çekül doğrultusu; yer çekimi istikametinde yerin merkezine doğru uzanan hat
hayalât : hayaller
hülya : hayal
ibraz etmek : ortaya koymak, göstermek
iktida : uyma, tabi olma
kaide : kural, prensip
kanun-u İlâhî : Allah’ın koyduğu kanun
keşfolunma : (perde vs.) açılma, ortadan kalkma
küre : yerküre, dünya
küre-i arz : yer küre, dünya
lisan : dil
meczup : cezbeye kapılmış, kendinden geçmiş
mesele-i ûlâ : birinci mesele
mevlevî : Mevlânânın tarikatına mensup olan kimselerin Allah'ı zikrederken İlâhi aşkla dönmeleri gibi
mukavvesiyet : yay gibi kavisli ve eğri olma
muntazam : düzenli, intizamlı
musafaha etmek : sevgisini göstermek, el sıkışmak
müdevveriyet : yuvarlaklık
mümted : uzayan, uzanmış
müşahede : görme, gözlemleme
mütehayyile : hayal gücü
nazar : bakış, görüş, düşünce
nazm etmek : dizmek, tertip etmek, düzenlemek
nefs : bir kimsenin kendisi
nizam-ı hilkat-i âlem : kâinatın yaratılışındaki düzen
safbeste : saf bağlamış, sıra sıra dizilmiş
sakin : yaşayıp oturan, ikâmet eden
semavat : sema âlemleri, gökler
şark : doğu
şeriat-ı fıtriye-i İlâhiye : Allah’ın yaratılışa koyduğu ve bütün varlıkların tabi olduğu kanunlar, İlâhî yasalar
şimal : kuzey
şimendifer : tren
şuâ : ince ışık hüzmesi, ışın
şüzûz ve serkeşlik etmek : kural lara aykırı hareket edip başıbozukluk ve isyan içinde olma
tabakat : tabakalar, katmanlar
tasvir etmek : canlandırarak anlatmak, ifade etmek
tatbik etmek : uygulamak
tevatür : sağlam ellerden nakledilen doğru haber; bir meselede hemen herkesin aynı şeyi söyleyip parmak basması
tevsi-i zihin : zihni genişletme, anlayış ve kavrayış kabiliyetini yükseltme
umumen : bütünüyle