Block title
Block content
Hem o karanlık gökyüzünde birer camid ateşpare olan yıldızlar ve yerdeki perişan mahlûkat تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَاْلاَرْضُ 1 sayhasıyla, işitenlerin nazarında gökyüzü bir ağız, bütün yıldızlar birer kelime-i hikmetnümâ, birer nur-u hakikat-edâ; ve arz bir kafa, ber ve bahr birer lisan ve bütün hayvanat ve nebatat birer kelime-i tesbihfeşan suretinde arz-ı dîdar eder. Yoksa, bu zamandan ta o zamana bakmakla mezkûr zevkin dekaikını göremezsin.

Evet, o zamandan beri nurunu neşreden ve mürur-u zamanla ulûm-u müteârife hükmüne geçen ve sair neyyirât-ı İslâmiye ile parlayan ve Kur’ân’ın güneşiyle gündüz rengini alan bir vaziyet ile, yahut sathî ve basit bir perde-i ülfet ile baksan, elbette herbir âyetin ne kadar tatlı bir zemzeme-i i’caz içinde ne çeşit zulümatı dağıttığını hakkıyla göremezsin ve birçok envâ-ı i’câzı içinde bu nevi i’câzını zevk edemezsin.

Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyanın en yüksek bir derece-i i’câzına bakmak istersen, şu temsil dürbünüyle bak. Şöyle ki:

Gayet yüksek ve garip ve gayetle yayılmış acip bir ağaç farz edelim ki, o ağaç bir perde-i gayb altında, bir tabaka-i mestûriyet içinde saklanmış. Malûmdur ki, bir ağacın, insanın âzâları gibi, onun dalları, meyveleri, yaprakları, çiçekleri gibi bütün uzuvları arasında bir münasebet, bir tenasüp, bir muvazenet lâzımdır. Herbir cüz’ü, o ağacın mahiyetine göre bir şekil alır, bir suret verilir.

İşte, hiç görünmeyen—ve halen görünmüyor—o ağaca dair, biri çıksa, bir perde üstünde onun herbir âzâsına mukabil birer resim çekse, birer hudut çizse, daldan meyveye, meyveden yaprağa, bir tenasüple bir suret tersim etse ve birbirinden nihayetsiz uzak mebde’ ve müntehâsının ortasında uzuvlarının aynı şekil ve suretini gösterecek muvafık tersimatla doldursa, elbette şüphe kalmaz ki, o ressam o gaybî ağacı gaybâşinâ nazarıyla görür, ihata eder, sonra tasvir eder.

Dipnotlar - Arapça İbareler - Haşiyeler:

1 : “Yedi gök ve yer ve onların içindekiler Onu (Allah’ı) tesbih eder.” İsrâ Sûresi, 17:44.
« Önceki Sayfa  | | Sonraki Sayfa »
Önceki Risale: On İkinci Söz / Sonraki Risale: On Dördüncü Söz
Ekranı Genişlet
Lügat Listesi

Lügatler :

acip : şaşırtıcı, hayret verici
arz : dünya
arz-ı dîdar etmek : kendini göstermek
ateşpare : ateş parçası
âzâ : uzuvlar, organlar
bahr : deniz
ber : kara, yer
camid : cansız, katı
cüz’ : parça
dekaik : incelikler
derece-i i’câz : mu’cizelik derecesi
envâ-ı i’câz : mu’cizelik türleri
farz etmek : varsaymak
hayvanat : hayvanlar
hudut : sınır
huşyar : uyanık
i’câz : mu’cize oluş, bir benzerini yapmakta başkalarını aciz bırakma
kelime-i hikmetnümâ : hikmet ifade eden kelime, hikmetli söz
kelime-i tesbihfeşan : Allah’ı çok çok tesbih eden kelime
kıyam etme : ayağa kalkma
Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan : açıklamalarıyla benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân
lisan : dil
mahiyet : özellik, nitelik, içyüz
mahlûkat : yaratıklar
mâlum : bilinen, belli
mevcudat-ı âlem : kâinattaki varlıklar
mezkûr : sözü geçen
mukabil : karşılık
muvazenet : denge
münasebet : ilişki, bağlantı
mürur-u zaman : zamanın geçmesi
nazar : bakış, dikkat
nebatat : bitkiler
neşretmek : yaymak
nevi : çeşit, tür
neyyirât-ı İslâmiye : İslâmın nurlu hakikatleri
nur : ışık, parlaklık
nur-u hakikat-edâ : gerçeğin ve doğrunun ortaya çıkmasına vesile olan nur, ışık
perde-i gayb : görünmeyen perde
perde-i ülfet : alışkanlık perdesi
sada : ses
sair : diğer
sathî : sığ, yüzeysel
sayha : sesleniş
suret : şekil, biçim; görüntü, resim
tabakat-i mestûriyet : gizlilik tabakası
temsil : kıyaslama tarzında benzetme, analoji
tenasüp : uygunluk
ulûm-u müteârife : herkesçe bilinen bilgiler
uzuv : organ
zemzeme-i i’caz : mu’cizelik nağmesi ve ahengi
zikretmek : Allah’ı anmak
zulümat : karanlıklar
Yükleniyor...