"Allahu Ehad İsm-i Azamına dair..." Buradaki "Allahu Ehad" ile "Ehad" ismi arasında fark var mıdır?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kainatın umumunda azamet ve kibriya ile tecelli eden isim ve sıfatlarına vahidiyet denirken, onun küçük bir modeli hükmünde olan cüz’ündeki tecelliyatına da ehadiyet denir.

Vahidiyet külli ve umumi bir tecelli iken ehadiyet ise, cüzi ve hususi bir tecelliyattır.

Bu hakikate, şöyle bir temsil ile bakabiliriz; Mesela, büyük bir denizin üstüne, denizi ihata edecek kadar büyük harflerle kelime-i tevhit yazılsa, bu yazıyı okuyabilmek için, denizi kuş bakışı ihata edecek bir mevkie çıkmak lazımdır. Ama buna herkes tam güç yetiremeyeceği için, o yazıyı yazan zat, aynı manayı ve şekli ifade eden o yazıyı denizin damlalarına da yazıyor. Böylece her nazar sahibi o denizin umumu üstündeki yazıyı damlalar vasıtası ile okuyor. Sonra o denizin üstündeki haşmetli yazıya intikal ediyor. Yoksa, damla olmasa, o yazıyı okuması mümkün değildir.

İşte, deniz kainattır; o yazı ise Allah’ın isim ve sıfatlarının tecellisidir. Damla ve üstündeki aynı yazı ise, kainatın umumundaki o tecellilerin cüzündeki tecellisidir. Deniz, vahidiyeti; damla ise ehadiyeti temsil ediyor.

Bütün nebatat veya umum çiçekler, vahidiyeti gösterir. Küçük ve tek bir çiçek ise, ehadiyeti gösterir. Vahidiyet, azamet ve kibriyayı temsil eder; ehadiyet ise, cemal ve şefkati temsil eder. Ehadiyet parçada tecelli eden tevhit iken, vahidiyet bütünde tecelli eden tevhittir.

"Allahu Ehad" isminde şöyle bir incelik bulunuyor; Allah ismi Zat-ı Akdese unvan olduğu için Zat-ı Akdese dayanan bütün isim ve sıfatlar Allah lafzında, dolayısı ile de Ehad isminde mündemiç oluyor.

Mesela Rezzak isminin ehadiyeti ile Allah isminin ehadiyeti arasında çok fark bulunuyor. Rezzak isminin ehadiyeti sadece Rezzak ismini küçük boyutta nazara gösterirken, Allah isminin ehadiyeti Allah’a mebni ne kadar isim ve sıfat varsa hepsinin mana ve inceliklerini küçük boyutta nazara gösteriyor. İşte Allah’a ait ehadiyet ile Rezzak ismine ait ehadiyet arasında böyle külliyet farkı bulunuyor.

Aslında külliyet ehadiyette değil başına gelen Allah ismindedir. Şayet ehadiyetin başına Allah değil de daha hususi bir isim gelse, Rezzak gibi ehadiyette ona göre hususileşir külliyetini kaybeder. Ehadiyetin kendi tanımını yukarıda zaten izah etmiştik.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Mahirayan
"Mesela Rezzak isminin ehadiyeti ile Allah isminin ehadiyeti arasında çok fark bulunuyor. Rezzak isminin ehadiyeti sadece Rezzak ismini küçük boyutta nazara gösterirken, Allah isminin ehadiyeti Allah’a mebni ne kadar isim ve sıfat varsa hepsinin mana ve inceliklerini küçük boyutta nazara gösteriyor. İşte Allah’a ait ehadiyet ile Rezzak ismine ait ehadiyet arasında böyle külliyet farkı bulunuyor." burayı biraz açar mısınız?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)

Allah ismi bütün isim ve sıfatları içinde barındırdığı için Allah isminin ehadiyeti diğer bütün isim ve sıfatları da içine alıp gösteriyor. Bu sebeple Allah isminin ehadiyeti bir isme tahsis edilemez. Tabiri caiz ise Allah ismi bütün isim ve sıfatların ortak bir çatısı genel bir damı konumundadır.

Üstadımız bu inceliğe şu şekilde işaret ediyor: اَللهُ Lâfza-i celâli, bütün sıfât-ı kemâliyeyi tazammun eden bir sadeftir. Çünkü Lâfza-i Celâl, Zât-ı Akdese delâlet eder; Zât-ı Akdes de, bütün sıfât-ı kemaliyeyi istilzam eder. Öyleyse, o lâfza-i mukaddese, delâlet-i iltizamiye ile, bütün sıfât-ı kemâliyeye delâlet eder.

Rezzak ismi rızık ile ilgili bir isim olduğu için manası diğer isim ve sıfatlardan ayrılıyor ve kendine özel oluyor. Mesela Rezzak ismi Kuddüs isminin tecellisi olan tanzif ve temizlik fiiline işaret etmiyor. Bu sebeple Rezzak isminin ehadiyeti sadece Rezzak isminin büyük ve azametli tecellisine bir fihrist bir prototip olabiliyor.

Allah isminin ehadiyeti ise bütün isim ve sıfatların bir özeti bir prototipi niteliğindedir.

Vahidiyet, Allah'ın birliğinin bütün kâinatta tecelli etmesi, Ehadiyet ise birliğin her varlıkta, her bir hücrede, hatta her bir zerrede ayrı ayrı tezahür etmesidir.

Vahidiyet bir ismin bütün kainatta büyük oranda tecelli etmesini ifade ederken ehadiyet ise bir ismin küçük ve okunaklı bir oranda tecelli etmesi anlamına geliyor.

Bu mana Allah ismi hakkında düşünüldüğünde ise bir isim yerine bütün isimler oluyor. Yani Allah’ın vahidiyeti bütün isimlerin bütün kainatta büyük oranda tecelli etmesi iken ehadiyet ise bütün isimlerin küçük ve okunaklı bir oranda tecelli etmesi anlamına geliyor.

İnsan aklının ilk aşamada kainatın genelinde büyük oranda tecelli eden vahidiyeti görüp tam huzuru kazanması pek müşkül olduğu için Allah akılları kainatta boğdurmamak için aynı manayı ehadiyet ile okunaklı ve küçültülmüş bir oranla tecelli ediyor ki herkes tam huzuru yakalayabilsin.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...