"Gayr-ı mütenahi tesbihat yaptırıyor, gayr-ı mahdut tecelliyât-ı cemaliye ve celaliye ve kemaliyesini gösteriyor." Madde için, varlık için "sınırsız" ifadesi kullanılır mı?

Değerli Kardeşimiz;

Madde için elbette namahdud ve sınırsız ifadesi kullanılmaz. Kullanıldığında bilelim ki bu ifade nispi olarak söylenmiştir. Yani insan ve Küre-i Arza nispeten bu hilkat alemi sınırsızdır anlamındadır. Yoksa hakiki sınırsızlık hudutsuzluk değildir. Zaten Üstadımız aşağıda da verileceği gibi Hoca Tahsin'in bir şiirinde kullandığı bu gibi ifadelere bu anlamda izahat yapmıştır. Ama tesbihat ve hamd gibi her daim tazelenen ve sayısını meleklerin bile bilemeyeyip sadece Allah'ın bildiği miktarı için "na mütenahi" ifadesinin kullanılması da yine nispi olarak kabul edilmelidir. Ama maddeye göre o da nispi olarak sonsuz olarak zikredilir ise de, aslında tesbihat da mütenahidir, yani sınırlıdır. Sınırsız olan Allah'ın zatı, şuunatı, sıfatları, esması ve keyfiyetini bilemediğimiz mahiyetleridir.

Gayrimütenahi, sonsuz demektir. Beka kelimesi çoğu zaman “devam” manasına kullanıldığı gibi, “sonsuz olma” da insan idrakinin kavramaktan aciz olduğu kadar çok manasına kullanılmaktadır.

Üstad Hazretleri bu manaya Muhakemat adlı eserinde şöyle işaret ediyor:

"Kitab-ı âlemin evrakıdır eb'ad-ı namahdud,
Sutur-u kâinat-ı dehrdir âsâr-ı namâdud.
Basılmış destgâh-ı levh-i mahfuz-u tabiatta,
Mücessem lâfz-ı mânidardır âlemde her mevcud."

"Hoca Tahsin'in 'namâdud' ve 'namahdud'dan muradı nisbîdir; hakikî lâyetenâhîlik değildir." (Muhakemat, Üçüncü Makale, Birinci Maksat)

Bir tek insanda yüz trilyon hücre, her hücrede bir o kadar atom bulunduğu düşünülürse, bir insan bedeninin yaptığı tesbihatın bile rakamlara sığmayacak kadar çok olduğu anlaşılır. Bütün hücreler ve atomlar âlemini birlikte düşündüğümüzde meselenin azameti daha iyi anlaşılır.

Şu uçsuz bucaksız kâinat, şu bitmek bilmez yol, sayısız atomlar, haddi hesabı olmayan nimetler gibi ifadeleri hepimiz kullanırız. Aslında biliyoruz ki bunların bir sonu ve sınırı vardır. Ama itibari ve nispi olarak, bunlar insanlar arasında çokça kullanılmaktadır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü