"İktida" ve "İttiba" farklı mı, neden peş peşe kullanılıyor?

Değerli Kardeşimiz;

"İttiba" sözlükte “ardınca gitmek, uymak, itaat etmek” anlamındaki teba‘ kökünden türeyen ittibâ‘ aynı manayı taşır (Lisânü’l-ʿArab, “tbʿa” md.; Kāmus Tercümesi, III, 196-197).

Arapça’da iktidâ, iktifâ, imtisâl, i‘timâm, i‘timâr, itâat kelimeleri de “uymak, tâbi olmak” anlamında kullanılır. Kur’an ve Sünnette sözlük anlamı çerçevesinde sıkça kullanılan ittibâ fıkıh usulünde ictihad-taklit terimleriyle bağlantılı olarak kavram hâline gelmiş, fürû-i fıkıhta ise “cemaatle namaz kılarken cemaatin imama uyması ve onun yaptığı fiillerin aynısını yapması” anlamıyla terimleşmiştir.

"İktida" sözlükte, “bir kimseye uymak, yaptığını yapmak, onu örnek almak” anlamına gelen iktidâ, fıkıh terimi olarak "cemaatle namaz kılan bir kimsenin imama uyması" demektir. İmama uyan kimseye muktedî veya me’mûm, imama ilk rekattan itibaren sonuna kadar uyan muktedîye müdrik, baştan bir ve daha fazla rekatı imamla kılamayana mesbûk, baştan imama uyduğu halde daha sonra namazın bir rüknünü onunla kılamayan kimseye de lâhiḳ denir.

Kur’an’da ve hadislerde Allah ve Resulüne (asm) itaat konusu itaat, ittibâ (tâbi olma), imtisâl (emri yerine getirme), teessî (örnek alma) ve iktidâ (yoluna uyma, rehber edinme) kavramları çerçevesinde işlenir.

Bu kavramların ortak özelliği, bilinçli ve gönüllü bir itaati ifade etmeleridir; taklide dayalı, şuursuz bir itaati değil, istekli, ihtiyarî ve şuurlu bir itaati.

Risale-i Nur'un tarz-ı üslubunda bu tarz terimler arka arkaya zengin bir şekilde kullanılmaktadır. Risale-i Nur'un eşanlamlı olsun olmasın kelime dağarcığı geniş ve zengindir. Hem İslami terimleri unutturmamak ve güncel kalmasını sağlamak hem de manayı tekit ve teyit etmek için bu tarz terimler tekrarla ve kesretle kullanmıştır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü