"Habîs olan nefsimle mücadele edebilmek ve onun hevâî ve bilâhare elem verici olan arzularını yapmamak ve dinlememek için teehhül etmek mecburiyetinde kaldım." Teehhül edince mücadele etmiş mi oluyoruz? Hadiste nefse habis denmemesi tavsiye ediliyor!?

Soru Detayı

Abdurrahman abinin mektubunda nefsine Habis diyor. Halbuki hadis-i şerifte "Sizden biriniz nefsim pis ve murdar oldu demesin; fakat nefsim yaramazlaştı desin." diyor.(Buharı edep 100- Müslim, elfaz 17 )Hadisin metninde aynen habis(habuset) şeklinde geçiyor. Bunu bir hata olarak mi kabul edeceğiz.Eğer hata ise Üstad hz'leri bunu düzeltirdi diye düşünüyorum Bir tevili ya da bizim bilmediğimiz erbabına malûm olan bir vechesi mi vardır.

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Habîs olan nefsimle mücadele edebilmek ve onun hevâî ve bilâhare elem verici olan arzularını yapmamak ve dinlememek için teehhül etmek mecburiyetinde kaldım ve şimdi artık her cihetle Cenab-ı Hakkın lütuf ve keremiyle rahatım. Kimsenin dediğini, şer ise duymamazlığa gelir ve kimseyle, fenâ hasletleri kapmamak için ihtilât etmemekteyim. Dairede müddet-i mesâiden hariç zamanlarımı kendi evimde Cenab-ı Hakkın şükrüyle geçiriyorum."(1)

"Teehhül" bir şeyle ünsiyet etme, bir ortama ayak uydurma, ehilleşme ve evlenme gibi anlamlara geliyor. Bu ifadeler üstü kapalı olduğu için "teehhül ile terbiye oldum" ibaresini birkaç şekilde anlamak mümkün.

Birincisi, "evlenerek kendimi içtimai hayatın günahlı ve kusurlu ortamından muhafaza edebildim" anlamına geliyor olabilir. Bir gencin nefsini ve kötü arzularını dizginleyip dinginleştirmesinin en güzel yolu evlenmektir. Bu yüzden Peygamber Efendimiz (asm) gençleri geciktirmeden evlendiriniz, buyuruyor.

İkincisi, bu ifadelerden resmi bir dairede çalışmakta olduğunu ve bu daire ortamında birçok fikri ve ameli uyumsuzluklar yaşadığını ve bununda ona büyük bir azap ve sıkıntı verdiğini anlıyoruz. Yani çalıştığı ortam nefsine uygun, ama ruhuna elem veriyor. Bundan kendini kurtarmak için ortamla fazla ihtilat etmeden uyumlu bir mesai arkadaşlığı kuruyor, o ortamın nefsi okşayacak şeylerinden kendini mümkün mertebe izole etmeye çalışıyor.

Sorunun ikinci kısmına gelince;

1743. Âişe radıyallahu anhâ'dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

"Sizden biriniz 'nefsim pis ve murdar oldu' demesin; fakat nefsim yaramazlaştı desin." Buhârî, Edeb 100; Müslim, Elfâz 17. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 76

Müslüman çirkin kelime ve sözler kullanmaktan sakınmalıdır. Konuşmalarımızda güzel kelimeler kullanmak ve çirkin olan sözlerden sakınmak İslâm edebinin gereklerinden biridir. Hadiste ihtar ve ikaz edilen bu gibi inceliklerdir.

“Kendinizi temize çıkarmayın! Kimin günahtan sakındığını en iyi bilen O’dur.” Necm, 32

"Doğrusu, ben nefsimi temize çıkarmam. Çünkü Rabbimin merhamet edip korudukları hariç, nefis daima fenalığı ister, kötülüğe sevkeder. Doğrusu Rabbim gafurdur, rahimdir (affı ve merhameti boldur). (Yusuf, 12/53)

Hubs (habâset) kökünden gelen habîs kelimesi, genellikle “değersiz ve bayağı oluşu sebebiyle hoşa gitmeyen somut veya soyut varlık, durum” şeklinde tarif edilmiştir (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “ḫbs̱” md.). Bu genel anlamdan hareketle kelime kötü insan, kötü evlât, şer, kâfir, şeytan, bozuk iş, haram, kötü kokulu yiyecekler için de kullanılmıştır (Lisânü’l-ʿArab, “ḫbs̱” md.; Tâcü’l-ʿarûs, “ḫbs̱” md.).

Kur’ân-ı Kerîm’de daha çok “güzel, hoş, temiz” gibi anlamlara gelen ve karşıtı olan tayyib kelimesiyle birlikte yer almaktadır.

Habîs, Kur’an’da bazı nesnelerdeki pisliği ve iğrençliği ifade ettiği gibi yanlış inancı, kötü sözleri ve bayağı davranışları sebebiyle kendisinden nefret edilen insanlar için de kullanılmaktadır.

“Kötü kadınlar (habîsât) kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara yaraşır” (en-Nûr 24/26)

Hadiste necaset ve pislik anlamında nefsinize habis demeyin manası öne çıkarken Türkçede habis ifadesi ile daha çok kötülük ve şer anlamı öne çıkarılıyor. Türkçe de ne habis adam denildiğinde ne kötü huylu ne şerli insan anlamı anlaşılır. Ama hadiste daha ziyade necaset ve pislik gibi anlamlar öne çıkıyor ki bu anlamda insanın nefsine habis demesi yakışık almaz.

Mektupta ifade edilen habis ifadesinde de nefsi tahkir kastedildiği için tashih edilmemiş olabilir.

Kaldı ki tarikat ve tasavvufta melamiye meşrebinde nefsi aşağılamak, kötü görmek, tahkir etmek, temize çıkarmamak önemli bir kaidedir.

(1) bk. Barla Lahikası, (23. Mektup).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...