"Habîs olan nefsimle mücadele edebilmek ve onun hevâî ve bilâhare elem verici olan arzularını yapmamak ve dinlememek için teehhül etmek mecburiyetinde kaldım." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Habîs olan nefsimle mücadele edebilmek ve onun hevâî ve bilâhare elem verici olan arzularını yapmamak ve dinlememek için teehhül etmek mecburiyetinde kaldım ve şimdi artık her cihetle Cenab-ı Hakkın lütuf ve keremiyle rahatım. Kimsenin dediğini, şer ise duymamazlığa gelir ve kimseyle, fenâ hasletleri kapmamak için ihtilât etmemekteyim. Dairede müddet-i mesâiden hariç zamanlarımı kendi evimde Cenab-ı Hakkın şükrüyle geçiriyorum."(1)

"Teehhül" bir şeyle ünsiyet etme, bir muhite ayak uydurma, ehilleşme ve evlenme gibi manalara geliyor. Bu ifadeler üstü kapalı olduğu için "teehhül ile terbiye oldum" ibaresini birkaç şekilde anlamak mümkün.

Birincisi, "evlenerek kendimi içtimaî hayatın günahlı ve kusurlu muhitten muhafaza edebildim" manasına geliyor olabilir. Bir gencin nefsinin süfli arzularını dizginleyip dinginleştirmesinin en güzel yolu evlenmektir. Bu yüzden, Peygamber Efendimiz (asm) gençleri geciktirmeden evlendiriniz, buyuruyor.

İkincisi, bu ifadelerden resmi bir dairede çalışmakta olduğunu, bulunduğu vasatta birçok fikrî ve amelî uyumsuzluklar yaşadığını ve bunun da ona büyük bir azap ve sıkıntı verdiğini anlıyoruz. Yani çalıştığı vasat nefsine uygun, ama ruhuna elem veriyor. Bundan kendini muhafaza adına beşerî münasebetlerinde fazla ihtilat etmeden uyumlu bir mesai arkadaşlığı kuruyor, mevcut şartların nefsi okşayacak şeylerinden kendini mümkün mertebe uzak tutmaya çalışıyor.

Sualin ikinci kısmına gelince;

1743. Âişe radıyallahu anhâ'dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

"Sizden biriniz 'nefsim pis ve murdar oldu' demesin; fakat nefsim yaramazlaştı desin." Buhârî, Edeb 100; Müslim, Elfâz 17. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 76

Müslüman çirkin kelime ve sözler kullanmaktan sakınmalıdır. Konuşmalarımızda güzel kelimeler kullanmak ve çirkin olan sözlerden içtinab etmek İslâm ahlakının ve edebinin icaplarından biridir. Hadiste ihtar ve ikaz edilen bu gibi inceliklerdir.

“Kendinizi temize çıkarmayın! Kimin günahtan sakındığını en iyi bilen O’dur.” (Necm Suresi, 32)

"Doğrusu, ben nefsimi temize çıkarmam. Çünkü Rabbimin merhamet edip korudukları hariç, nefis daima fenalığı ister, kötülüğe sevk eder. Doğrusu Rabbim Ğafurdur, Rahimdir (affı ve merhameti boldur).” (Yusuf Suresi, 12/53)

Hubs (habâset) kökünden gelen habîs kelimesi, ekseriyetle “değersiz ve bayağı oluşu sebebiyle hoşa gitmeyen müşahhas veya mücerred varlık, durum” şeklinde tarif edilmiştir (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “ḫbs̱” md.).

Bu umumi manadan hareketle kelime kötü insan, kötü evlât, şer, kâfir, şeytan, bozuk iş, haram, kötü kokulu yiyecekler için de kullanılmıştır (Lisânü’l-ʿArab, “ḫbs̱” md.; Tâcü’l-ʿarûs, “ḫbs̱” md.).

Kur’ân-ı Kerîm’de daha çok “güzel, hoş, temiz” gibi manalara gelen ve zıddı olan tayyib kelimesiyle birlikte yer almaktadır.

Habîs, Kur’an’da bazı nesnelerdeki pisliği ve iğrençliği ifade ettiği gibi, bozuk itikadı, kötü sözleri ve âdi davranışları sebebiyle kendisinden nefret edilen insanlar için de kullanılmaktadır.

“Kötü kadınlar (habîsât) kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara yaraşır” (en-Nûr 24/26)

Hadiste necaset ve pislik manasında; “nefsinize habis demeyin” manası öne çıkarken Türkçede habis ifadesi ile daha çok kötülük ve şer manası öne çıkarılıyor. Türkçede; “ne habis adam” denildiğinde “ne kötü huylu, ne şerli insan” anlaşılır. Ama hadiste daha ziyade necaset ve pislik gibi manalar öne çıkıyor ki, bu manada insanın nefsine habis demesi yakışık almaz.

Mektupta ifade edilen habis ifadesinde de nefsi tahkir kastedildiği için tashih edilmemiş olabilir.

Kaldı ki, tarikat ve tasavvufta melamiye meşrebinde nefsi aşağılamak, kötü görmek, tahkir etmek, temize çıkarmamak mühim bir kaidedir.

(1) bk. Barla Lahikası, (23. Mektup).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü