İçtimai hayatta "İtiraz, tenkit, isyan ve kabul etmeme" gibi hasletler, beşeri münasebetlerde gerekebiliyor, ne dersiniz?
Değerli Kardeşimiz;
Risale-i Nur mizanıyla bakıldığında, bahsedilen itiraz, tenkit, isyan ve kabul etmeme gibi his ve tavırlar, esasen insana yanlış şeylere karşı kullansın diye verilmiş birer cihaz ve duygudur. Ancak bunların hayata ve insan ilişkilerine bakan yönünde Bediüzzaman Hazretlerinin Kur'an'dan ve sünnetten istifade ederek koyduğu çok hassas ölçüler vardır. İşte Risale-i Nur ışığında bu durumun kısa bir analizi:
Menfi Tenkit ve İtiraz: İhlası ve Uhuvveti Zedeler.
Risale-i Nur, özellikle sosyal hayatta ve müminlerin kendi aralarındaki ilişkilerde şefkat, muhabbet ve ihlası esas alır. İhlas Risalesinde net bir şekilde uyarır:
Tenkid parmaklarıyla kusurları araştırmak kardeşlik hukukuna zarar verir.
Eğer tenkit enaniyetten, kendini beğenmekten veya karşı tarafı küçük düşürmekle üste çıkma arzusundan geliyorsa, o tenkit yıkıcıdır ve ilişkileri bitirir. Bu kaide, İhlas Risalesinin ikinci düsturu olup şöyle ifade edilmiştir:
"Bu hizmet-i Kur’aniyede bulunan kardeşlerinizi tenkit etmemek ve onların üstünde faziletfuruşluk nevinden gıpta damarını tahrik etmemektir." (Lem'alar, Yirmi Birinci Lem'a)
Müspet Tenkit: Hakperestane
Peki, hiç mi itiraz edilmeyecek? Risale-i Nur, hakperestane (hakkı üstün tutan) tenkide kapı açar. Eğer bir itiraz veya tenkit:
Niyet olarak yapıcıysa,
Karşı tarafın iyiliğini ve hakkın ortaya çıkmasını amaçlıyorsa,
Yumuşak bir üslupla (kavl-i leyyin ile) yapılıyorsa,
Bu nadiren de olsa bir ihtiyaçtır. Bediüzzaman, haklı bir tenkidin insanın kendi kusurunu görmesine yardım eden bir hediye gibi kabul edilmesi gerektiğini ifade eder.
İsyan ve Kabul Etmeme: Nereye Karşı?
Risale-i Nur'un en hassas olduğu noktalardan biri budur.
Kader ve Kazaya Karşı: İsyan ve kabul etmeme duygusu, Allah'ın takdirine karşı kullanılırsa insanı manen helak eder. Şekva her zaman esasa zarar verir.
Zulme ve Batıla Karşı: İşte bu duygunun asıl verilme sebebi budur. İnsan, haksızlığa, zulme, günahlara ve rıza gösterilmemesi gereken batıl fikirlere karşı isyan etmeli, onları kabul etmemelidir.
Özetle: İnsan ilişkilerinde nadiren de olsa bir haksızlığı önlemek veya bir yanlışı düzeltmek adına itiraz ve kabul etmeme tavrı gerekebilir. Ancak bu tavır sergilenirken şefkat, adalet ve nezaket elden bırakılmamalı; öfke, gurur ve gıybet toprağına basılmamalıdır. Haklıyken, haksız üslup kullanmak hakka zarar verir.
İlave bilgi için tıklayınız:
- Kardeşlerimizi Tenkit Etmeyelim! (Video: Dr. B. SABAZ)
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü