"Zira daha cezaletlidir saat-i hardal-misal, Bir saatten ki, timsali Ayasofî kadardır." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Kemmen büyük olması, keyfen büyük olması her vakit lazım gelmez. Zira daha cezaletlidir saat-i hardal-misal,
Bir saatten ki, timsali Ayasofî kadardır. Bir sineğin hilkati hayretfezâdır filden, o mahlûk-u bîfasal.
Ger kalem-i kudretle bir cüz-ü fert üstüne esîrin cevahir-i ferdiyle yazılsa bir Kur’ân ki, sığar-ı sahife nisbeti bir kibr-i san’at-meâl,
Sahife-i semâda yıldızlarla yazılan bir Kur’ân-ı Kerîme, cezaletle müsâvi. Nakkâş-ı Ezelînin san’atı her tarafta pürcemâl ve pürkemâl." (Sözler, Lemeat: Tasarruf-u kudretin vüs’ati, vesâit ve muinleri reddeder)

Cezaletli: Daha üstün, daha sanatlı, daha etkileyici ve güçlü.

Saat-i hardal-misal: Hardal tanesi kadar küçük, minyatür bir saat gibi.

Timsali Ayasofî kadar olan saat: Ayasofya Camii kadar devasa büyüklükte bir saat.

Üstad burada şunu söylüyor:

Hardal tanesi kadar küçücük bir saatin içine o karmaşık çarkları, yayları ve akrep-yelkovanı sığdırıp onu tıkır tıkır çalışır hâle getirmek, devasa bir Ayasofya büyüklüğünde saat yapmaktan çok daha büyük bir sanat ve ustalık gerektirir.

Bir şeyin hacmen büyük olması, onun kıymetli veya sanatlı olduğu anlamına gelmez.

Büyük bir binayı inşa etmek zordur, ancak o binanın fonksiyonlarını küçücük bir alana hatasızca sığdırmak çok daha derin bir ilim ve maharet ister.

Bazen koca bir kitabın anlatamadığı hakikati, iki mısralık bir şiir veya bir vecize daha tesirli bir şekilde anlatabilir. İşte o kısa söz, "hardal tanesi kadar küçük ama Ayasofya kadar büyük bir saatten daha sanatlı" kabul edilir.

Kısacası; değer, fiziksel büyüklükte değil, o fiziksel yapının içine sığdırılan sanatın kalitesinde ve işlevindedir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü