"Devlet-i ilmiyede Meşrutiyet-i ilmiye tesis etmektir, ta ki efkâr-ı umumiye-i ilmiye feveran ile ağraz ve enaniyet ve evham ve şübehatı bel’ etsin." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Üçüncü Madde"

"Devlet-i ilmiyede Meşrûtiyet-i ilmiye tesis etmektir, ta ki efkâr-ı umumiye-i ilmiye feveran ile ağraz ve enaniyet ve evham ve şübehatı bel’ etsin. Zira her bir âlim, kendi fikrini herkese kabul ettirmekle taklit yolunu açmak ve taharri-i hakikatin yolunu seddetmekle bir nevi istibdad-ı ilmiye yapıyor."

"Elhasıl: İstibdat, gerek idarede gerek ilimde olsun, semerat-ı sa’yi istihlâk ile istikbale istidbar ediyor. İdarede kuvvet kanunda olmalı; ve ilimde de kuvvet hakta olmalı. Yoksa istibdat hükümferma olur."(Asar-ı Bediiyye, Makale-9: Dağ Meyvesi Acı da Olsa Devadır)

Meşrutiyet ve cumhuriyetin en faziletli ve en güzel tarafı, ilmi ve fikri özgürlüğün tesis edilmesidir. İlim yapma ve fikir özgürlüğü tesis edilirse, birilerinin görüş ve yorumu zorla insanlara dayatılmamış olur.

İlim ve irfanın en büyük düşmanı ağraz yani kötü niyet, enaniyet, şüphe ve evham gibi şeylerdir. Bu kötü şeylerin bertaraf edilmesi de ancak ilim ve fikir hürriyeti ile olabilir.

Bir âlim çıkıp "Bu konuda hüküm budur, başka fikirler doğru değildir." diye baskı ve zorlama yaparsa, insanlar arasında taklit hastalığı baş gösterir ve ilim ve hakikatin yolu kapatılmış olur. Buna ilmi ve fikri zorbalık denir.

Özetle; gerek siyasi ve idari alanda gerekse eğitim ve ilim alanında istibdat olmamalıdır. Siyasi ve idari alanda kuvvet kanunda olmalı, yani hukukun üstünlüğü ilkesi geçerli olmalıdır. İlimde de kuvvet hakta olmalı, yani haklı olan kuvvetli olmalı, aksi durumda zorbalık, istibdat hükmünü icra etmeye başlar.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü