"Duygu" ile "Nefis" münasebeti nasıldır?

Değerli Kardeşimiz;

"Vücud-u harici" tabiri ruh ile beden arasındaki ilişkiyi ifade etmek için kullanılır. Ruh meleküttür, beden ise mülk, yani vücudu haricidir. Bu manada her şeye harici bir mana atfetmek yanlış olur. Mesela "Kulağın bir harici bir de dâhili vücudu var mıdır?" demek yanlış olur. İşiten ruhtur, kulak ise bunun harici bir kanalıdır. Diğer zahiri duygular da bunun gibidir.

"Nefis" denilen şey, insanın tamam-ı bedini ifade eden bir kavramdır. Nefis, kendi demektir, ruh ve bedeni ifade eder. Yani şehvet, öfke, akıl, ene ve vesaire duyguların hepsi nefistendir. Şehvet denilen şey bedenin yeme, içme ve uyuma gibi bütün ihtiyaçlarıdır. Öfke ise bedenin kendini koruma refleksidir. Yani bedenin menfaati olan şeyleri istemesi şehvet, zararına olan şeylere tepki vermesi de öfkedir.

Yani nefis insan mahiyetinde maddî, cismanî ve hayvanî yönü temsil eden ve nuranî ve latif duyguların terakki ve tekemmülünde rakip olan bir cihazdır. Nefis, insanın bütün nebati ve hayvani istek ve arzularını cem eden bir mefhumdur. Kesif ve cismani olduğu için Allah’ın isim ve sıfatlarının tamamının anlaşılmasında mühim bir miyar ve mihenktir. İnsanın bu kesif ve maddî nefsi ıslah ve terbiye ile nuranî ve latif bir surete çevrilebilir. İşte nefsin mertebeleri bu ıslah ve terbiye safhalarının aşamalarından ibarettir.

İnsanın nebati yönünü en güzel temsil eden, büyüme vasfıdır. Bunun yanında insan bedeninin her tarafında asap ve damarların olması, içinde kan ve sıvıların bulunması sanki bir ağacın bünyesini hatırlatır vaziyettedir. İnsanın derisi ağacın kabuğu, damar ve asaplar dal ve budakları, kan ve sıvılar ağacın içindeki özsuyu gibidirler. İnsan ile nebat arasındaki bağ ve münasebet daha ziyade maddî ve cismidir. Hayvanlarınki ise hissidir.

Bir de ruha bağlı olan, ruhla çalışan ve ruhla kaim olan duygular vardır. Aşk, kalp, vicdan vesaire gibi duygular bu kabildendir. Bu duygular ruh ile kaim ve onun etkisi ile çalışırlar, harici bir vücutları yoktur.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü