"Bu ayet-i ecma’ ve ala ve ekberin bir külli ve uzun nüktesini beyan etmeye..." Amenerrasulü için neden ala ve ekber denilmiş? Kur'an'daki tüm sure ve ayetlere göre mi en büyük?
Değerli Kardeşimiz;
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اٰمَنَ الرَّسُولُ بِمَا اُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰۤئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَنُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ...
ilâ âhiri’l-âye... Bu ayet-i ecma’ ve âlâ ve ekberin bir küllî ve uzun nüktesini beyan etmeye, bir dehşetli mânevî suâl ve bir azametli ve İlâhî bir nimetin inkişafından neş’et eden bir hal sebebiyet verdiler... (Şualar, On Birinci Şuâ, Dokuzuncu Mesele)
Bakara Suresi’nin son iki ayeti olan Amenerrasûlü, İslam literatüründe ve tefsir geleneğinde çok özel bir yere sahiptir. Buradaki âlâ (en yüce) ve ekber (en büyük) nitelemeleri, bu ayetlerin hem kapsamı hem de iniş keyfiyeti ile ilgilidir. Bunu şu temel başlıklarla açıklayabiliriz:
Nüzul Mekânı ve Keyfiyeti (Miraç Hediyesi)
Kur’ân-ı Kerîm’in çoğu ayeti Cebrail (as) vasıtasıyla yeryüzünde nazil olmuştur. Ancak Amenerrasûlü, Peygamber Efendimiz’e (asm) Miraç gecesi, vasıtasız olarak ve semavatın en üst mertebelerinde vahyedilmiştir. Bu durum, ayetin makamını diğerlerinden ayıran azametli bir husustur. Doğrudan doğruya bir ilahi hitap ve hediye olması hasebiyle ekber ve âlâ olarak nitelendirilir.
Kapsam ve İman Esasları (Âyet-i Ecma')
Ecma' yani en cami, kapsayıcı denilmesinin sebebi, bu iki ayetin İslam’ın tüm inanç esaslarını özetlemesidir. Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine iman; kulluk bilinci, dua ve sorumluluk sınırları gibi dinin temel sütunları burada bir araya getirilmiştir. Bir nevi Kur’ân’ın fihristesi ve özeti gibidir.
"En Büyük" Meselesi: Mutlak mı, Göreli mi?
Buradaki ekber ifadesini, diğer ayetleri küçülten bir kıyas olarak değil, fonksiyon ve mana yoğunluğu açısından bir vurgu olarak anlamak gerekir:
Fatiha Suresi: Ümmü’l-Kitap (Kitabın Anası) olarak en büyüktür.
Ayetü’l-Kürsî: Tevhid hakikatini en geniş şekilde açıkladığı için "Ayetlerin Efendisi"dir.
Amenerrasûlü: Beşerin aczini, duasını ve imanın bütün rükünlerini en kuşatıcı şekilde ifade ettiği için ekberdir.
Yani her bir en ifadesi, o ayetin temsil ettiği hakikatin zirvesini gösterir. Amenerrasûlü, kulu doğrudan Allah’ın huzuruna çıkaran bir münacat ve teslimiyet belgesi olduğu için bu sıfatları almıştır.
Manevi Sual ve Nükte
Metinde geçen dehşetli manevi suâl, genellikle insanın bu ağır dünya imtihanı ve sorumlulukları karşısındaki acziyetidir. Bu ayetler; "Allah kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez" (Lâ yukellifullâhu nefsen illâ vus’ahâ) müjdesiyle, o dehşetli suale en teselli edici ve en büyük cevabı verir.
Özetle; bu ayetlere ekber denilmesi, onların Kur’an’ın geri kalanından kopuk olması değil; Kur’an’ın tüm nurlarını içinde barındıran, Miraç’tan süzülüp gelen bir iman manifestosu olmasındandır. Ayrıca "Ekber" denilmesi, bütün Kur'an ayetleri için kullanılan ve "Allah'ın sözleri, diğer bütün varlıkların sözlerinden ve kelimelerinden evladır." manasını da taşımaktadır.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü