Olmayan bir şey ispat edilebilir mi? Mesela; zerrede hayat olmadığı isbat edilebilir mi?

Değerli Kardeşimiz;

Vehim; kelime olarak müphem ve mânasız korku, belirsiz fikir, mesnetsiz iddia ve asılsız düşünce manalarına geliyor. Aynı zamanda cüz'î ve derin mânaların anlaşılmasına yarayan bir idrak kuvveti. Akıl ve iradenin terbiyesine girmeyen ve insanı mütemadiyen taciz eden bir duygudur. İnsan bu duygu sayesinde fikren ve manen teyakkuzda durur ve terakki eder. Bu duygunun esiri olmamak kaydı ile insana faydalıdır. Akıl ve kalb itminan bulsa da, bu vehim kuvveti kolay kolay teslim-i silah etmez. Ancak ilimde ve imanda yüksek makam sahibi zatlar bu duyguyu teslim-i silaha mecbur ediyorlar.

Her mümkün olan şey, vaki olmaz.

Mesela; Karadeniz’in şu anda pekmez denizine dönüşmesi aklen mümkündür, yani imkân dâhilindedir. İmkân dâhilinde olması, pekmeze dönüşmesi manasına gelmiyor. Şayet Karadeniz’in pekmeze dönüştüğüne dair kat’î ve aklî deliller ve işaretler varsa, o zaman Karadeniz pekmez denizine dönüşmüştür, diyebiliriz. Yoksa madem mümkündür, imkân dâhilindedir deyip, onu delilsiz ve ispatsız pekmez kabul etmek mantıksız ve mesnetsiz bir vehim olur ki, böylelerine ruhen hasta denilir.

Her mümkünü vaki kabul etmiş olsa idik, hayat çekilmez olurdu, ilim diye bir şey olmazdı. Meselâ; babası seyahate çıkan bir çocuk; "Babamın kaza geçirmesi ve ölmesi mümkündür, öyle ise ağlayayım" demesi, ne kadar hakikatsiz bir haldir. Hâlbuki babasının öldüğüne dair bir delil, ispat ve bir emare yoktur. Böyle bir şey mümkündür, imkân dâhilinde diye ağlayıp sızlamak, divaneliktir.

Hulasa olarak; bir delil ve ispat ile sabit olmayan imkânı, vaki kabul etmek, vehimdir, vesvesedir hatta manevî bir hastalıktır. Zerrenin hayatlı olması, imkân dâhilindedir; ama hayatlı olduğuna dair muşahhas ilmî bir delil yoktur. Kaldı ki bugün fen ilimleri atomun en ince parçacığını inceleyecek dereceye geldiği halde, herhangi bir hayat ve şuur izine rastlayamamıştır.

Öyle ise zerrenin hayata olan imkânından hareketle, akla gelebilecek bütün ihtimal ve imkânlar, vehimden ibarettir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü