"Teessüfü dedirten, eski zamanın lezaizinin zeval ve firakından neşet eden manevi elemlerdir. Çünkü zeval-i lezzet elemdir. Bazen muvakkat bir lezzet daimî elem verir." İzah eder misiniz?

Bu veciz ifade, insan ruhunun ve nefsinin çabuk aldanan, anlık hazlara meyilli yapısını çok derin bir psikolojik ve manevi hakikatle özetler. Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri'nin Lem'alar eserinde işlediği bu kural, "lezzetin zevalinin (bitmesinin, yok olmasının) o lezzetten katbekat fazla bir elem (acı, pişmanlık) vermesi" kanununa dayanır.

Kavramın Açıklaması ve Mantığı

"Muvakkat" geçici, anlık demektir; "daimi elem" ise kalıcı acı, pişmanlık veya vicdan azabı anlamına gelir. İnsan nefsi, peşin ve zahiri bir lezzeti gördüğünde o anın heyecanıyla hareket eder; fakat o lezzetin ömrü kısadır. Lezzet biter, ortada yalnız kalır. Ancak o lezzeti elde etmek için harcanan gayret, verilen tavizler, sonrasındaki vicdani rahatsızlık veya fiziksel/ruhsal tahribat uzun süre devam eder. İşte bu durum, kısa süren bir zevkin faturasının ne kadar ağır olduğunu gösterir.

Günlük Hayattan Örnekler

Sağlık ve Diyet Bağlamında (Nefsi Tercihler): Doktorun veya diyetisyenin kesin olarak yasakladığı, ağır ve zararlı bir yiyeceği anlık bir nefis hevesiyle çok büyük bir iştahla yediğinizi düşünün. O yemeğin ağızda bıraktığı lezzet sadece birkaç dakika sürer (muvakkat lezzet). Ancak sonrasında tetiklenen sağlık problemleri, mide yanması, kilo artışı veya uzun süreli diyet disiplininin bozulmasının verdiği pişmanlık günlerce sürer (daimi elem).

Çalışma ve Sorumluluklar Bağlamında (Erteleme Hastalığı): Yarın önemli bir sınavınız veya bitirilmesi gereken kritik bir işiniz varken, o anki sıkıcı çalışmadan kaçıp saatlerce sosyal medyada gezinmek veya keyifli bir dizi izlemek büyük bir anlık rahatlama ve lezzet verir. Fakat o birkaç saatlik "boş verme" keyfi bittikten sonra gelen zaman baskısı, stres, yetişmeme korkusu ve gece boyunca çekilen vicdan azabı, o anki geçici eğlencenin katbekat üzerinde bir elem yaşatır.

Maddi ve Sosyal İlişkiler Bağlamında: Anlık bir öfkeyle veya gurura yenik düşerek sevdiğimiz bir insanı kırmak, kalbini incitmek o an nefse bir tür haklılık payı veriyormuş gibi geçici bir tatmin (veya iç rahatlaması) sağlayabilir. Fakat o sözün veya tavrın yarattığı yıkım, kaybedilen güven ve sonrasındaki uzun süreli pişmanlık ile yalnızlık hissi, o anki anlık nefis tatmininin ödeteceği bedelin yanında çok ağır bir elem olarak kalır.

1. Kumar (Haksız Kazanç ve Hırs İllüzyonu)

Muvakkat Lezzet: Kumar masasında kazanılan paranın getirdiği ani heyecan, o anki kazanma hırsı ve emek harcamadan zengin olma hayali nefse çok tatlı, cazip bir lezzet verir.

Dünyevi Elemi: Ancak bu geçici heyecan bittiğinde ortaya çıkan borçlar, kaybedilen servetler, ailevi dağılmalar, iflaslar ve sürekli bir güvensizlik/stres hali günlerce, hatta yıllarca süren derin bir vicdani ve maddi elem doğurur.

Ahiret Azabı: Başkalarının emeğini, rızkını haksız ve hileli yollarla gasp etmek, insanı hırs batağına sürükler. Kul hakkını ihlal etmenin ve ömrü heba etmenin karşılığı olarak ahirette çok şiddetli bir vebal ve azap ile karşılaşılabileceği Kur'an ve hadislerde açıkça bildirilmiştir.

2. Zina ve Gayr-ı Meşru İlişkiler (Heva ve Hevesin Esareti)

Muvakkat Lezzet: Nefsin ve şehvetin anlık, geçici bir tatmini ve o yasak ilişkinin getirdiği kısa süreli heyecan, dışarıdan çok cazibeli bir lezzet gibi görünür.

Dünyevi Elemi: O birkaç dakikalık veya saatlik geçici hevesin ardından; vicdan azabı, şeref ve haysiyetin zedelenmesi, aile kurumunun sarsılması veya yıkılması, sosyal dışlanma ve ruhsal bunalımlar ömür boyu süren bir pişmanlığa ve eleme dönüşür.

Ahiret Azabı: Maneviyatı ve iffeti zedeleyen, toplumsal bağı bozan bu büyük günah, İslam inancında hem ahlaki hem de dini açıdan en büyük günahlardan biri olarak sayılmıştır. Ebedi saadet yurdu olan cennetten mahrum kalma ve ahlaki sorumluluğun getirdiği ağır ahiret azabı, dünyadaki o anlık lezzetin bedelini kıyaslanamayacak kadar ağır kılar.

3. Uyuşturucu ve Zararlı Alışkanlıklar (Yalancı Huzur)

Muvakkat Lezzet: Maddenin beyin üzerindeki kimyasal etkisiyle kişinin kısa süreliğine dertlerini, sıkıntılarını unutması ve yapay bir neşe/rahatlama hissetmesi nefse ve bedene anlık bir "kaçış lezzeti" sunar.

Dünyevi Elemi: İlacın veya maddenin etkisi geçer geçmez beden daha büyük bir yıkımla uyanır. Bağımlılık döngüsü, tükenen sağlık, akli melekelerin zayıflaması, ailelerin perişan olması ve sürekli bir yoksunluk krizi, insanı adeta yaşayan bir cehenneme hapseder.

Ahiret Azabı: Allah'ın insan emaneti olarak verdiği aklı, ruhu ve bedeni bilerek ve isteyerek uyuşturmak, ruhi ve bedeni tahribata uğratmak büyük bir mesuliyettir. Sağlığı ve ömrü zayi etmenin, emanete hıyanet etmenin hesabı ahirette oldukça çetindir; dünyadaki o yalancı kaçışın bedeli ebedi bir pişmanlık ve azap olur.

Bediüzzaman'ın belirttiği gibi, "Lezzet zeval bulduğu vakit, o lezzetin elemi kalır." Geçici bir anlık zevk uğruna dünyayı huzursuzluğa, ahireti ise ebedi bir azaba çevirmek akıllı bir insanın kârı olamaz.