"Dimağda meratib-i ilim muhtelifedir." Burada iltizam iz'andan sonra geliyor. Mektubat'ta ise, "Yazılan sözler iltizam değil iz'andır." deniliyor. Buradaki farkı anlatır mısınız?

Değerli Kardeşimiz;

Burada kullanılan "iz'an" ve "iltizam"ın ne manaya geldiği Dokuzuncu Mektub'ta çok güzel izah edilmiştir. Şöyle ki;

"RABİAN: Ulema-i İslam ortasında 'İslam' ve 'iman'ın farkları çok medar-ı bahsolmuş. Bir kısmı 'İkisi birdir.' diğer kısmı 'İkisi bir değil, fakat biri birisiz olmaz.' demişler ve bunun gibi çok muhtelif fikirler beyan etmişler. Ben şöyle bir fark anladım ki:"

"İslamiyet iltizamdır; iman iz’andır. Tabir-i diğerle, İslamiyet, hakka tarafgirlik ve teslim ve inkıyaddır; iman ise, hakkı kabul ve tasdiktir."

"Eskide bazı dinsizleri gördüm ki, ahkâm-ı Kur’âniyeye şiddetli tarafgirlik gösteriyorlardı. Demek o dinsiz, bir cihette Hakkın iltizamıyla İslamiyete mazhardı; 'Dinsiz bir Müslüman.' denilirdi. Sonra bazı müminleri gördüm ki, ahkâm-ı Kur’âniyeye tarafgirlik göstermiyorlar, iltizam etmiyorlar; 'Gayr-i müslim bir mü’min.' tabirine mazhar oluyorlar." (Mektubat, Dokuzuncu Mektup.)

Lemeat'ta geçen "iltizam" ise, "tahayyül, tasavvur, taakkul, tasdik ve iz'an"dan sonra hasıl olan bir iltizamdır ki bu mertebe insanları salabete ve sağlamlığa götürür. Yani hakkı kabul etmiş ve de teslim olup inkıyad etmiştir. Zira iz'ansız iltizam da olabilir.

Mektubat'ta geçen "Yazılan sözler iltizam değil iz'andır." cümlesinde geçen iltizam ise, iz'ana uğramadan kazanılan bir sağlamlıktır ki, insanları taassuba götürür.

İlave bilgi için tıklayınız:

- Dimağda İlim Mertebelerinin Mahiyeti (Video: M. KARAMAN)

- İnsan Bildiklerini Neden Yaşayamıyor? (Video: Dr. B. SABAZ)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü